అక్బర్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
అక్బర్ - اکبر
మొఘల్ చక్రవర్తి
Akbar1.jpg
పరిపాలన 1556 నుండి 1605
పూర్తి పేరు అబుల్-ఫతెహ్ జలాలుద్దీన్ ముహమ్మద్ అక్బర్ I
మకుటాలు అల్-సుల్తానల్-ఆజం వల్ ఖాఖాన్ అల్ ముకర్రం, ఇమామ్-ఎ-ఆదిల్, సుల్తానుల్-ఇస్లాం కప్ఫతుల్-అనాం, అమీరుల్-మూమినీన్, ఖలీఫతుల్-ముతాఅలి సాహిబ్-ఎ-జమన్, పాద్‌షాహ్ గాజి జిల్లుల్లాహ్ [అర్ష్-ఆష్యానీ] భారత చక్రవర్తి. [1][2]
జననం (1542-11-23)23 నవంబరు 1542
జన్మస్థలం ఉమర్ కోట్ కోట, సింధ్
మరణం అక్టోబరు 27, 1605(1605-10-27) (వయసు 63)
మరణస్థలం ఫతేపూర్ సిక్రీ, ఆగ్రా
సమాధి బిహిష్తాబాద్ సికంద్రా , ఆగ్రా
ఇంతకు ముందున్నవారు నాసిరుద్దీన్ హుమయూన్
తరువాతి వారు నూరుద్దీన్ సలీం జహాంగీర్
సంతానము జహాంగీర్, 5 కుమారులు మరియు 6 కుమార్తెలు
రాజకుటుంబము తైమూర్ రాజసౌధం
వంశము మొఘల్ సామ్రాజ్యము
తండ్రి నాసిరుద్దీన్ హుమాయూన్
తల్లి నవాబ్ హమీదా బాను బేగం సాహిబా
Religious beliefs ఇస్లాందీన్ ఎ ఇలాహి


జలాలుద్దీన్ ముహమ్మద్ అక్బర్ (మూస:Ur4 జలాల్ ఉద్దీన్ ముహమ్మద్ అక్బర్ ), అక్బర్ ద గ్రేట్ గా కూడా ప్రసిద్దుడు. (నవంబర్ 23, 1542– అక్టోబర్ 17 లేదా అక్టోబర్ 27, 1605).[1][2] పుట్టినప్పుడు, బద్రుద్దీన్ ముహమ్మద్ అక్బర్ గా ఉన్న అతని పేరు జలాలుద్దీన్ మొహమ్మద్ అక్బర్ గా మార్చబడింది మరియు అతను పుట్టిన తేది ఆధికారికంగా అక్టోబర్ 15, 1542 కి మార్చబడింది. నాసీరుద్దీన్ హుమాయున్ కుమారుడు అయిన ఇతడు తన తండ్రి తదనంతరం మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని 1556 నుండి 1605 వరకు పాలించాడు. మొఘల్ రాజవంశం స్థాపకుడైన బాబర్ యొక్క మనుమడు. 1605 లో అతను మరణించిన సమయానికి, మొఘల్ సామ్రాజ్యం దాదాపుగా 1 లక్ష చదరపు కిలోమీటర్లు వరకు వ్యాపించి ఉంది.


అక్బర్, తన తండ్రి హుమాయూన్ మరణానంతరం 14 సంవత్సరాల వయస్సులోనే ఢిల్లీసింహాసనాన్ని అధిరోహించినప్పటికీ మొఘల్ చక్రవర్తులలో చాలా గొప్పవాడిగా ఖ్యాతి గడించాడు [3]. మధ్యకాలంలో ఉత్తర భారతదేశంలో రాజకీయ సంభందమైన విషయాలలో ప్రబలంగా ఉండే టర్కీయులు, మంగోలీయులు మరియు ఇరానీయులు అను మూడు జాతుల వారు ఇతని పూర్వీకులు[4] తన సామర్థ్యాన్ని చూపించి ఉత్తర మరియు మధ్య భారతదేశం ను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవటానికి అతనికి రెండు దశాబ్దాల కాలం పట్టింది.అతని పాలనలో ఆఫ్ఘానిస్తాన్ జాతులపై యుద్దాలను ప్రకటించటం ద్వారా షేర్షా యొక్క పష్తూన్ సంతతి వారి నుండి వస్తున్న బాహ్య సైనిక బెదిరింపులను అరికట్టాడు మరియు రెండవ పానిపట్ యుద్దం లో హేము అని కూడా పిలువబడే హిందూ రాజు సామ్రాట్ హేము చంద్ర విక్రమాదిత్య ను ఓడించాడు[5][6]. శక్తివంతమైన రాజపుత్ర కులం వారితో రాయబారాలు నడపటం ద్వారా మరియు రాజపుత్ర యువరాణులను తన సంస్థానానికి రాణులుగా తీసుకురావటం ద్వారా చక్రవర్తి తన పాలనను స్థిరపరుచుకున్నాడు.


అక్బర్ ఒక శిల్పకారుడు, యుద్ధ వీరుడు , కళాకారుడు, ఆయుధ తయారీ నిపుణుడు, కమ్మరివాడు, వడ్రంగి , చక్రవర్తి , సేనానాయకుడు , నూతన వస్తువులను కనిపెట్టేవాడు , జంతు శిక్షకుడు (అతని పరిపాలనా కాలంలో వేల కొద్దీ వేట చిరుతలను ఉంచి తనే శిక్షణ ఇచ్చేవాడని ప్రసిద్ది), జరీ తయారీదారుడు, సాంకేతిక నిపుణుడు మరియు వేదాంతి[7]. అతను కళలకు చేసిన సేవలు అంతం లేనివి. అతను అక్బర్ నామా మరియు ఐన్-ఎ-అక్బరి లతో పాటు చాలా పెద్ద సాహిత్య సేకరణకు నాంది పలికాడు మరియు మొఘల్ సేకరణలలోకి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న కళను చొప్పించాడు.అతను చాలా మందిచే ఆరాధించబడే భవంతుల నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుట్టాడు మరియు మొదటి ముందుగా నిర్మించిన ఇల్లు మరియు కదిలే నిర్మాణాలు వంటి వాటిని కనిపెట్టాడు.[7] అక్బర్ ధారావాహంగా మతపరమైన చర్చలను మొదలుపెట్టాడు, అందులో ముస్లిం పండితులు మతపరమైన అంశాలను సిక్కులు, హిందువులు, చార్వాక నాస్తికులు మరియు పోర్చుగల్ నుండి వచ్చే యేసుక్రీస్తు సంఘానికి చెందినవారి తో చర్చించేవాడు. అతను దీన్ ఎ ఇలాహి లేదా "ప్రాకృతిక ధర్మం" అనబడే తన సొంత మత వేదికను స్థాపించాడు, ఏది ఎమైనప్పటికీ అది అక్బర్ కొరకు వ్యక్తిత్వ సంస్థాపనకు మాత్రమే ఉపయోగపడింది మరియు అతని మరణాంతరం అతని భార్యను వెనుక వదిలేసి త్వరగా అంతరించిపోయింది. [5]

విషయ సూచిక

అక్బర్ అనే పేరు[మార్చు]

పౌర్ణమి రోజు రాత్రి సమయంలో పుట్టటం వలన అక్బర్ పుట్టినప్పుడు బద్రుద్దీన్ మహమ్మద్ అక్బర్ గా నామకరణం చెయ్యబడ్డాడు, (బద్ర్=చంద్రుడు). కాబూల్ హుమాయూన్ స్వాధీనం అయిన తరువాత దుష్ట శక్తులను తరిమివెయ్యటానికి అతని పుట్టిన తేది మరియు పేరు మార్చబడ్డాయి.[8]ప్రసిద్ధి చెందిన పురాణాల ప్రకారం "గ్రేట్" అనే అర్ధం వచ్చే అక్బర్ అను బిరుదును భారతీయ ప్రజలు అక్బర్ కి ఇచ్చారు. కానీ నిజానికి అక్బర్ అనే పేరు అతని తల్లికి తండ్రి అయిన షేఖ్ అలీ అక్బర్ జమి పేరు నుండి పెట్టబడింది.


చిన్ననాటి సంవత్సరాలు[మార్చు]

మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్ మరియు అతను కొత్తగా పెళ్ళాడిన భార్య, హమీదా బాను బేగం ఆశ్రయం పొందుతున్న సింధ్ లోని అమర్కోట్ లో ఉన్న రాజపుత్ర కోటలో అక్టోబర్ 15, 1542న అక్బర్ జన్మించాడు. నాయకుడైన షేర్ షా సూరితో నిశ్చయమైన యుద్దాలు హుమాయున్ దేశ బహిష్కారానికి దారి తీసాయి[9].అక్బర్ తన తల్లిదండ్రులతో పర్షియా వెళ్ళలేదు మరియు వాళ్ళు అనతి కాలంలోనే ముఖ్య పట్టణం అయిన రేవా కు (ఇప్పటి మధ్యప్రదేశ్) బదిలీ చెయ్యబడ్డారు, అక్కడ ముకుంద్పూర్ అనే గ్రామంలో అక్బర్ పెరిగాడు. అక్బర్ మరియు తరువాత కాలంలో రెవాకు మహారాజు అయిన యువరాజు రామ్ సింగ్ కలిసి పెరిగారు మరియు జీవితాంతం సన్నిహిత మిత్రులుగా మెలిగారు. హుమాయున్ బాబర్ యొక్క పెద్ద కొడుకు.పర్షియన్ కోట వైభవాల మధ్య కాకుండా కొంతకాలం అక్బర్ ను అతని మేనమామ అస్కారి మరియు అతని భార్య పర్షియా యొక్క తూర్పు దేశంలో అనగా ఇప్పటి ఆధునిక ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నందు పెంచారు.అతను యవ్వనం మొత్తం వేటాడటం, పరిగెట్టడం మరియు యుద్ధం చేయడం వంటివి నేర్చుకుంటూ గడిపాడే కానీ ఎప్పుడూ చదవటం లేదా రాయటం నేర్చుకోలేదు, ఇది బాబర్ సంతతి మొత్తంలో ఏకైక మినహాయింపు[10]ఏది ఏమి అయినప్పటికీ అక్బర్ పలు విషయాలలో జ్ఞానం ఉన్న పాలకుడిగా, కళలలో మంచి అభిరుచితో, శిల్పకళ, సంగీతం, సాహిత్యంపై ప్రేమ మరియు విస్తృతమైన ఊహాశక్తి వంటి వాటిలో సాధించిన పరిణతి ఇతర అభిప్రాయాలను తోసిపుచ్చింది.


ఇస్లాం షా(షేర్ ఖాన్ సూరి యొక్క కొడుకు) వారసులు గురించి ఏర్పడిన గందరగోళం తరువాత 1555లో, హుమాయున్ తన పర్షియన్ మిత్రుడు షాహ్ తహమస్ప్ I అందించిన పాక్షిక సైనిక సహాయంతో తిరిగి ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. కొన్ని నెలల తరువాత హుమాయున్ మరణించాడు. అక్బర్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించే వరకుబైరం ఖాన్ తెలివిగా హుమాయున్ మరణ వార్తను దాచివేసాడు. మొఘల్ సింహాసనాన్ని తిరిగి దక్కించుకునేందుకు సికందర్ షా జరుపుతున్న యుద్ధం మధ్యలో, ఫిబ్రవరి 14 , 1556 గ్రెగోరియన్ ఫిబ్రవరి 24న అక్బర్ తన తండ్రి వారసత్వాన్ని అందిపుచ్చుకున్నాడు. కలనూర్ ( గుర్దాస్పూర్ , పంజాబ్ ప్రాంతం )లో 13 ఏళ్ళ వయస్సులో అక్బర్ ఒక బంగారు వస్త్రాన్ని మరియు ముదురు తలపాగాను ధరించి కొత్తగా నిర్మించిన వేదికపై కూర్చున్నాడు, ఆ వేదిక ఇప్పటికీ ఉన్నది,[11] మరియు షహన్షః గా (పర్షియన్ బాషలో రాజులకు రాజు) అధికారికంగా ప్రకటించబడ్డాడు. ఇప్పటికీ అక్బర్ కాలంలో కట్టిన మసీదును చూడవచ్చును మరియు అతను ప్రార్ధన జరిపిన ప్రదేశాన్ని దర్శించవచ్చు.


అక్బర్ యొక్క పరిపాలన[మార్చు]

తొలినాళ్ళ విజయాలు[మార్చు]

అక్బర్ తన పరిపాలన తొలినాళ్ళలోనే షేర్ షా సూరి రాజవంశం నుండి ఉన్న ప్రమాదాన్ని తొలగించి వేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు మరియు పంజాబ్ లో ఉన్న ముగ్గురిలో బలవంతుడైన సికందర్ షాఅ సూరి కి వ్యతిరేకంగా సైన్యాన్ని నడిపించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను తర్ది బేగ్ ఖాన్ యొక్క ప్రతినిధి పాలనలో ఢిల్లీని విడిచిపెట్టాడు.[ఆధారం కోరబడినది]

మొఘలల యొక్క పతాకం

అక్బర్ సమీపించినప్పుడు అతని కోసం పెద్దగా ఎలాంటి అడ్డంకు కనబర్చకుండా సికందర్ షా సూరి త్వరగా పాలిత ప్రాంతం నుండి వెళ్ళిపోయాడు. ఏది ఏమి అయినప్పటికీ ఢిల్లీకి తిరిగివచ్చిన హేము, ఒక హిందూ రాజు, హేము విక్రమాదిత్యగా కూడా ప్రసిద్ది, ముందుగా ఆగ్రాను తరువాత 6 అక్టోబర్ 1556న ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు మరియు తనను తాను భారతదేశానికి చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకున్నాడు. తర్ది బెగ్ ఖాన్ తక్షణమే నగరాన్ని వదిలి పారిపోయాడు. హేము విక్రమాదిత్య అక్టోబర్ 1553 నుండి అక్టోబర్ 1556 వరకు ఉన్న మూడు సంవత్సరాలలో వరుసగా 22 యుద్దాలలో విజయం సాధించి తనను తాను పాలకుడిగా లేదా రాజా విక్రమాదిత్య గా నియమించుకోవడమే కాక ఢిల్లీలో తిరిగి హిందూ సామ్రాజ్య స్థాపన కూడా చేసాడు.


ఢిల్లీని ఓడిపోయి ఒన వార్త అక్బర్ వరకు త్వరగా వ్యాపించింది మరియు కొంతలో కొంత భద్రత ఉన్న కాబూల్ కి అతను వెళ్ళిపోవాలని సలహా ఇవ్వబడ్డాడు. కానీ బైరం ఖాన్ వాదన వలన అక్బర్ ఢిల్లీని తిరిగి దక్కించుకోవటానికి వెళ్ళాడు.గుంపులో పెద్దగా ఉత్సాహాన్ని నింపటానికి అతను "సైనికులకు నూతన ఉత్తేజాన్ని ఇవ్వటానికి ఎవరైనా కొంతమంది బాణసంచాతయారు చెయ్యాలని ఆదేశించాడు" మరియు "హేము బొమ్మను చేసి దానిని మందుగుండు పొడితో నింపి మంటపెట్టాలని చెప్పాడు". తర్ది బేగ్ మరియు వెనక్కి మళ్ళుతున్న అతని సైన్యం కూడా ఆ కవాతులో చేరారు మరియు అక్బర్ ను కాబుల్ కి వెనక్కి వెళ్ళిపోవాలని బలవంతం చేసారు కానీ అతను మళ్ళా తిరస్కరించాడు. తరువాత అబుల్ ఫజల్ మరియు జహంగీర్, బైరం ఖాన్ ఢిల్లీ నుండి వెనక్కు వెళ్ళిపోవటానికి కారణం వైరాన్ని తొలగించటానికే అని తామూ నమ్ముతున్నామని ప్రకటించినప్పటికీ బైరం ఖాన్ పిరికితనంతో ఉరితీయబడ్డ రాజప్రతినిధిగా చెప్పబడ్డాడు.

ఇస్లాం మత నమ్మకాలు చెక్కబడిన అక్బర్ యొక్క వెండి నాణెము

ఢిల్లీ ఉత్తర భాగంలో రెండవ పానిపట్ యుద్దంలో 50 miles (80 km)35 అనంతమైన హేము విక్రమాదిత్య సైన్యాన్ని అక్బర్ సైన్యం ఓడించింది, హేము కంటిలో బాణం దిగటానికి వచ్చిన అవకాశానికి ధన్యవాదాలు. తల నరికివేయబడి, అపస్మారక స్థితిలో ఉన్న హేము, అక్బర్ వద్దకు తీసుకురాబడ్డాడు. కొంతమంది హేముని చంపింది బైరం ఖాన్ అని చెప్తారు కానీ అక్బర్ నిస్సందేహంగా గాజి అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు, అతని తాత అయిన బాబర్ మరియు భారతదేశంలో హిందువుల తో పోట్లాడుతున్నప్పుడు తిమూర్ మొదలైనవారు విశ్వాసమైన యుద్ధ సైనికుడు అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. హేము అతని తల ఢిల్లీ దర్వాజా వెలుపల వేలాడదీయబడింది.

ఆ విజయం అక్బర్ కు 1,500 కి పైగా యుద్దపు ఏనుగు లను తెచ్చిపెట్టింది, అతను వాటిని తిరిగి సికందర్ షా ను మన్కోట ముట్టడిలో పెట్టటానికి ఉపయోగించాడు. సికందర్ లొంగిపోవటం వలన మరణదండన నుండి తప్పించుకోగాలిగాడు మరియు అతని చివరి రెండు సంవత్సరాల జీవితాన్ని అక్బర్ అతనికి ఇచ్చిన పెద్ద భూభాగంలో జీవించాడు. 1557లో సికందర్ తమ్ముడైన ఆదిల్ షా బెంగాల్లో జరిగిన ఒక యుద్దంలో మరణించాడు.

పన్నుల విధానము[మార్చు]

అక్బర్ షేర్ షా సూరీ పన్నుల విధానాములనే అనుసరించాడు. [12] వికేంద్రీకణ గావించి పన్నుల విధానమైన "దహ్‌శాలా" ను ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ విధానం వలన లంచగొండితనము పెరిగినది.[13] అక్బర్ యొక్క దహ్‌శాల విధానము యొక్క కీర్తి రాజా తోడర్ మల్ కు చెందుతుంది. రాజా తోడర్ మల్, షేర్ షా సూరి కాలంలోనూ ఆర్థిక మంత్రిగా వుండేవాడు. [14]

సంపద[మార్చు]

అక్బర్ మరణించేనాటికి ఆయన ఖజానాలో దాదాపుగా నాలుగు కోట్ల బంగారు కాసులు ఉన్నాయి. ఆంగ్లచరిత్రకారుల అంచనా ప్రకారం మొదటి ప్రపంచయుద్ధానికి పూర్వం ధరల్లో లెక్కవేస్తే వాటి విలువ 20 కోట్ల బంగారు నవరసులని, 1945 నాటికి వాటి విలువ వెయ్యికోట్ల రూపాయలని తెలుగు చరిత్రకారుడు దిగవల్లి వేంకటశివరావు వ్రాశారు. ఈ డబ్బు కాక అక్బరు ఇష్టపడి సేకరించిన అమూల్యాభరణాలు లెక్కలేకుండా ఉండేవి.[15]

భైరాం ఖాన్[మార్చు]

చిరుతలను వేటాడుతున్న అక్బర్, సి.1602

అక్బర్ చక్రవర్తి అయిన నాటికి అతని వయస్సు 14 సంవత్సరాలు మాత్రమే ఉండటం వలన అతను సరైన వయస్సుకు వచ్చేంతవరకు అతని తరుపున అతని సేనా నాయకుడు పరిపాలించాడు. ఈ అధికారిపై ఆధారపడ్డ రాజ్యపాలనను ఒక షియా (టర్కీ కి చెందినవాడు) వంశంలో బదఖ్షాన్ నందు పుట్టిన బైరం ఖాన్ తీసుకొని సింహాసనం కోసం నటిస్తున్నవారితో విజయవంతంగా నెట్టుకొచ్చాడు మరియు మొఘల్ సైన్యాలలో క్రమశిక్షణను బాగా అభివృద్ధి చేసాడు.బలం కేంద్రీకృతం అయిందని మరియు ముఖ్యపట్టణం నుండి ఆదేశాలు వస్తే సామ్రాజ్య సరిహద్దులను విస్తరించే వీలుంటుందని అతను భరోసా ఇచ్చాడు. ఈ కదలికలు కొత్తగా స్వాధీనం చేసుకున్న సామ్రాజ్యంలో మొఘల్ బలాన్ని స్థాపించటానికి దోహదపడ్డాయి.[ఆధారం కోరబడినది]


ఏది ఎలా ఉన్నప్పటికీ భైరాం యొక్క ప్రతినిధి పాలన అన్ని చోట్లా గౌరవింపబడలేదు. అతని ఖచ్చిత పాలన నుండి తప్పించుకోవటానికి చాలా మంది వ్యక్తులు అతని మరణానికి ప్రణాళికలు రచించారు. ముఖ్యంగా అతని మతం గురించి దూషిస్తూ రాయబడ్డాయి.తొలినాళ్ళ సభలో చాలా మంది సున్ని ముస్లింలు ఉండటం వలన షియా మతస్థుడైన భైరాం ద్వేషించబడ్డాడు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న భైరాం దాన్ని ఖండిచటానికి సామ్రాజ్యంలో ఉన్న ముఖ్య పదవులలో ఒకటైన పరిపాలన పర్యవేక్షణ అధికారి పదవిలో ఒక షియా షేఖ్ అయిన షేఖ్ గడై అమ్భొహ్ ను నియమించాడు. ఆ తరువాత భైరాం అక్బర్ కన్నా కూడా ఎక్కువ అయిన విలాసవంతమైన జీవితాన్ని గడిపాడు.


అక్బర్ పెంపుడు తమ్ముడు అయిన ఆదం ఖాన్ యొక్క ముఖ్య సేవకురాలు మరియు తల్లి మరియు అక్బర్ యొక్క అత్త అయిన మాహం అంగ బైరం ను గంభీరంగా వ్యతిరేకించింది.మహాం గొప్ప చతురత మరియు మాయ చేయగల నైపుణ్యం రెండూ ఉన్న వ్యక్తి మరియు తన కుమారుడికి ద్వారా తను ప్రతినిధిగా పరిపాలించాలని ఆశించింది. 1560 మార్చిలో వారిద్దరూ బైరంను రాజధాని అయిన ఆగ్రాలోనే వదిలి తమను ఢిల్లీలో కలుసుకోవలసిందిగా అక్బర్ ను బలవంతం చేసారు. అయితే ఢిల్లీలో చాలా మంది వ్యక్తులు అతనిపై పడి అతను ఇప్పుడు మొత్తం సామ్రాజ్యాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకోవటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని మరియు బైరంను తొలగించాలని చెప్పారు. అతను బైరంకి హజ్ యాత్రకి మక్కాకి వెళ్ళటానికి ధన సహాయం చెయ్యటం ద్వారా దేశం నుండి వేళ్ళగోట్టవచ్చని భోదించారు. ఢిల్లీ నుండి వచ్చిన వార్త విని భైరాం బెదిరిపోయాడు కానీ అక్బర్ యందు రాజభక్తి కలిగి ఉన్నాడు మరియు అక్బర్ సేనానయకుడిని కలవడానికి కూడా ఇష్టపడనప్పటికీ, ఢిల్లీ వెళ్ళిపోవాలని తన సేనాపతులు కొందరు ఇచ్చిన సలహాలు నిరాకరించాడు మరియు అక్బర్ ను "కాపాడాడు".


భైరాం మక్కాకు వెళ్ళిపోయాడు కానీ కొద్ది కాలంలోనే మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి అతని "రక్షణార్ధం" అక్బర్ అనుమతితో అదం ఖాన్ పంపించిన సైన్యాన్ని కలుసుకున్నాడు.భైరాం ఇది తన అనటానికి వేసిన పధకం అనుకున్నాడు మరియు ఆ సైన్యంపై దాడి చేసాడు కానీ పట్టుబడ్డాడు మరియు ఒక తిరుగుబాటుదారుడిగా ఉరి తీయడానికి అక్బర్ వద్దకు తిరిగి పంపబడ్డాడు. భైరాం ఖాన్, ఎవరి సైన్య పాండిత్యం మొఘలులు భారతదేశంలో తిరిగి తమ భూములను సొంతం చేసుకోవడానికి సహాయపడిందో, రాజభక్తితో ఎవరు హుమాయున్ మరియు అక్బర్ లను సేవించారో, మరియు ఒక బలమైన సామ్రాజ్య స్థాపనకు పునాది ఎవరు వేసారో, అతను ఇప్పుడు చక్రవర్తి ముందు ఖైదీగా ఉన్నాడు.మహాం అంగా బైరంను ఉరితియ్యాలని అక్బర్ ను బలవంతం చేసింది కానీ అక్బర్ నిరాకరించాడు.దాని బదులు అంగతో వచ్చిన వైరం వలన, అతను సేనానాయకుడికి అన్ని రకాలైన గౌరవాలని ప్రతిపాదించాడు మరియు అతనికి గౌరవ వస్త్రాలను ఇచ్చాడు మరియు అతనికి ఒక సరియిన హజ్ యాత్రకు ధనాన్ని ఇవ్వటానికి అంగీకరించాడు.ఏది ఎలా ఉన్నప్పటికీ కొద్ది కాలం తరువాత భైరాం ఖాన్ యొక్క హజ్ యాత్ర మొదలయ్యింది, ఖంభత్ యొక్క ఓడరేవు నగరం చేరుకోవటానికి కొంచం ముందు ఒక ఆఫ్ఘన్ హంతకుడిచే హత్య చెయ్యబడ్డాడు, అయిదు సంవత్సారాల క్రితం భైరాం నాయకత్వంలో జరిగిన ఒక యుద్దంలో ఆ హంతకుని తండ్రి చంపబడ్డాడు.జనవరి 31, 1561న భైరాం మరణించాడు.

విస్తరణ[మార్చు]

అక్బర్ హయాంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం .

"ఒక రాజు ఎప్పుడూ కూడా విజయంపై మాత్రమే దృష్టి కేంద్రీకరించకుండా తన పొరుగువారు తనకి విరుద్దంగా చేతులు ఎత్తకుండా చూసుకోవాలి" అను సామెతలో చెప్పిన విధంగా అక్బర్ కొనియాడబడ్డాడు మరియు అతను మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని మిగతా వాటిలో మాల్వా(1562), గుజరాత్ (1572), బెంగాల్ (1574), కాబుల్ (1581), కాశ్మీర్ (1586), మరియు ఖాందేశ్ (1601) మొదలైన వాటి వరకు విస్తరించుకుంటూ వెళ్ళాడు.అక్బర్ తను జయించిన ప్రతీ ప్రాంతంలో తన నేతృత్వంలో ఒక పాలనాధికారిని నియమించాడు.


అక్బర్ కి తన సభా ప్రాంగణం ఢిల్లీ నగరానికి అతి చేరువలో ఉండటం అసలు ఇష్టం లేదు.అందువలన అతను సభా ప్రాంగణంను ఆగ్రాకి దగ్గరగా ఉన్న ఫతేపూర్ సిక్రికి మార్చమని ఆదేశించాడు, కానీ ఆ ప్రదేశం అంత రక్షనీయంగా లేకపోవటం వలన అతను ఒక ప్రాంతం నుండి ఇంకో ప్రాంతానికి తరుచుగా మారుతూ తన సామ్రాజ్యంలో జరగుతున్న విషయాల పై ఒక కన్ను వేసి ఉంచాడు. అతను వాణిజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసాడు మరియు ప్రోత్సహించాడు.


అక్బర్ యొక్క పన్ను సంస్కరణలు ముఖ్యంగా గుర్తించదగినవి మరియు తరువాత తరాలలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం యొక్క అంతులేని సంపదకు పునాదులు వేసాయి.అతని అధికారులు ప్రతీ భూభాగం యొక్క మట్టి నాణ్యత, నీటి లభ్యత, మొదలైన వివరాలను నమోదుచేసుకొని దాని ఖరీదును అంచనావేయ్యటం ద్వారా మరియు ఆ ప్రాంతంలో పలు రకాల పంటల ధరలను పరిగణలోకి తీసుకోవటం ద్వారా ఒక వివరమైన మరియు తప్పులు లేని భూముల జాబితాను తయారు చేసారు.ఇది అంతకు ముందు ఉన్న ఈజిప్షియన్లు మరియు రోమన్లు యొక్క పన్ను విధానాల కన్నా చాలా అభివృద్ధి చెందినది మరియు భూసిస్తులను పండిన పంటలో వాటా రూపంలో వసూలు చేస్తుంది.దాని ఆర్ధిక ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయంటే పూజ్యుడైన క్వింగ్ చక్రవర్తి కాంగ్ XI ఒక శతాబ్దం తరువాత చైనాలో ఈ పద్ధతులనే అవలంబించి ఇలాంటి విజయాన్నే సాధించాడు.[ఆధారం కోరబడినది]37

ఫతేపూర్ సిక్రి[మార్చు]

దివాన్-ఇ-ఖాస్ – ప్రత్యేక అతిధులతో చక్రవరి సమావేశమయ్యే చావడి


1571లో మొదలుపెట్టి, అక్బర్ ఆగ్రాకు దగ్గరగా ఫతేపూర్ సిక్రి (ఫతెహ్‌పూర్ అనగా "విజయం యొక్క పట్టణం" లేదా "విజయనగరం") అనబడే ఒక ప్రహరీతో కూడిన రాజధాని ని నిర్మించాడు. అక్కడ అక్బర్ యొక్క ప్రతీ పట్టపు రాణికి రాజభవనాలు, ఒక పెద్ద మానవ నిర్మిత కొలను మరియు విలువైన నీటిని నింపిన ప్రాంగణాలు మొదలైనవి కట్టబడ్డాయి. ఏది ఎలా ఉన్నప్పటికీ 1585లో ఈ పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి రాజధాని లాహోర్ కి మార్చబడింది. ఫతేపూర్ సిక్రిలో ఉన్న నీటి సరఫరా సరిపోక లేదా తక్కువ నాణ్యతతో ఉండటం కారణం కావొచ్చు.లేదా కొంతమంది చరిత్రకారుల నమ్మకం ప్రకారం, అక్బర్ తన సామ్రాజ్యంలోని ఉత్తరపశ్చిమ ప్రాంతాలకు హాజరు అవ్వలిసిన అవసరం ఉండటం వలన రాజధాని ని ఉత్తరపశ్చిమ ప్రాంతానికి మార్చాడు. 1599లో అక్బర్ తిరిగి తన రాజధాని ని ఆగ్రాకు మార్చి తన మరణం వరకు అక్కడి నుండే పరిపాలించాడు.

విద్యావిధానములు[మార్చు]

అక్బరు సదసద్వివేకియు, దయాస్వాంతుడును, సరసుడునగు ఈ చక్రవర్తి పరిపాలన కాలమున చంద్రగుప్త, అశోక, కనిష్క, శ్రీహర్షాది హైందవ రాజ్యన్యుల పరిపాలన కాలమున భారత దేశచరిత్రమునకు నెలలేనిరత్నమై యొప్పుచున్నది. విద్యాపోషణందీతడు మహమ్మదీయపాలకులలో నెల్ల అగ్రగణ్యుడు. సర్వతోముఖమగు నీతనిపాండితీసమాదరణము నిష్పక్షపాతమూను, గుణప్రధానముగను ఒప్పియున్నది. అన్ని మతములను, వాజ్మయములను నీతడు శ్రద్ధతో పరిశీలించి సన్మానించుచుండెను. ప్రతిదినమున నిదిరించుటకు పూర్వమీతడు గ్రంధములను వినుచుండెను. ఈచక్రవర్తి తాను నూతనుముగ నిర్మించిన ఫతేపూర్ సిక్రీ యను రాజధానీనగరమున "ఇబాదత్ ఖానా" అను ఒక భవనమును కట్టించెను. ఈతడందలి పశ్చిమ భాగమున సయ్యదులను మతగురువులను, దక్ష్ణమున ఉలేమానులను, విద్వాంసులను సన్మానించుచుండెను. ఆది శుక్రవారములందును, పుణ్యదినములలో రాత్రులందును చక్రవర్తి, మహమ్మదీయ మతప్రచారకులను, ధర్మశాస్త్రవేత్తలను, బ్రాహ్మణులను, జైనులను, బౌద్ధులను, పారసీకులను, చార్వాకులను, క్రైస్తవులను, సమావేశపరచి వారివారి మతములనుగూర్చి విశేషాంసములను దెలిసికొనుచుండెను. ఈతడు కూడా చర్చలలో పాల్గొనుచుండెను. ఈపాండితీ ప్రదర్శనమందు అగ్రగణ్యులుగ నిర్ణయింపబడిన వారలకీతడు "అష్రఫీ" లను బంగారు నాణెములను దోసిళ్ళతోనిచ్చి బహూకరించుచుండెను.

అక్బరు ప్రేరణచే సంస్కృతమునుండియు, ఇతర భాషల నుండియు అనేక గ్రంధములు పర్షియను మరియు హిందీ భాషలలోనికి పరివర్తింపబడుచుండెను. 1581 వ సం. మహాభారతము 'రజ్మ్ నామా (Razmnama)'అను పేరిట పర్షియనులోనికి తర్జుమాచేయబడెను. ఆగ్రంధమునకు చక్రవర్తి అబుల్ ఫజల్ అను సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారునిచే పీఠికను వ్రాయించి దానిప్రతులను ధనసామంతులందరును కొనునట్లు ఆజ్ఞాపించెను. అబ్దుల్ ఖాదిర్ అను నాతడు రామాయణమును, అబ్రహీం సర్ అనునతడు అధర్వణ వేదమును, ఫైజీ అనునాతడు లీలావతియను జ్యోతిష్యగ్రంధమును, షహబాదీ యను నతడు రాజ తరంగిణిని భాషాంతరీకరించిరి. అటులనే హరివంశ పంచతంత్రములను, నలదమయంతి అను కావ్యమును పర్షియనులో వ్రాయబడినవి. 'సింహాసనబత్తీసీ అను బౌద్ధ గ్రంధమును, కిషన్ జోషి, గంగాధర, మహేశ్ మహానంద అను సంస్కృత గ్రంధములను, బైబిలును, బాబరు చరిత్రను, తారిఖ్ ఇ ఆఫీఫ్ అను వాటికి కూడా తర్జుమా చేయబడెను. తాను స్వయముగా స్వేకరించియు, ఇతరుల నుండి సంపాదించియు అక్బరు చక్రవర్తి అనేక పుస్తకములతో చక్కని భాండాగారమును నిర్మించెను. ఈతనికి చిత్రలేఖనమున నెక్కుడు ప్రీతి. ఈతని చిత్రసాలలో అనేకులు పనిచేయుచుండిరి. వీరిలో పెక్కుమంది హిందువులుండిరి. వీరిచే రాజ బంధువుల యొక్కయు, ప్రధానోద్యోగులయొక్కయు చిత్రములు అనేకులు తయారుచేయబడినవి. సుప్రసిద్ధ గాయకులు చక్రవర్తి ఆదరమును బడసిరి. రామదాసు, హరిదాసు అను హిందువులు వీరిలో ముఖ్యులు.

అయిన-ఎ- అక్బరీ అను చరిత్రనుండి అక్బరు కాలమందలి విద్యావిధానముగూర్చి కొన్ని విశెషాంసములు తెలియుచున్నవి. మతభేదములను పాటింపక చక్రవర్తి యెల్ల విద్యలను ఆదరించుచుండెను. పాఠశాలలో హిందూమహమ్మదీయ విద్యర్ధులు కలిసియే చదువుకొనుచుండిరి. ఒక్కొక్కరికి తగిన విద్య ప్రణాలిక లేర్పరుపబడియుండినవి. విద్యార్ధికి మనోవికాసమును కల్గించుటయే కాక ఆతనికి భావిజీవితసమస్యల ఎదుర్కొనుశక్తిని కూడా కల్పించుట విద్యావిధానము యొక్క పరమావధియని ఈ చక్రవర్తి నిశ్చయించెను. ఇంతకు పూర్వము బాలురు సుమారు నాలుగు సంవత్సరములకు అచ్చులు, హల్లులు నేర్చుకొనుట మార్చివేసి చదువుట, వ్రాయుటా, గద్యపద్యములను మనోగతముల చేసుకొనుట ఏర్పరచెను. విద్యనభ్యసించుటలో విద్యార్ధియే మిగుల కష్టపడవలెనని, ఉపాధ్యాయుడు కేవలము మార్గదర్సి మాత్రమే అని అక్బరుచక్రవర్తి తలంచెను ప్రారంభ విద్య ముగిసిన తరువాత బాలురలకు గణితము, రేఖాగణితము, వ్యవసాయము, జ్యోతిష్యము, రాజ్యాంగము, వైద్యమును, తర్కమును, చరిత్ర నేర్పుచుండిరి. హిందూ బాలురు వేదాంతము, పాతంజలిమహాభాష్యమును, వ్యాకరణమును చదువు చుండిరి. అటుపై ఉన్నత విద్యను అభ్యసించువారు ఫతేపూర్ సిక్రీ, ఢిల్లీ, అగ్రా కేంద్రములకు పోవుచుండిరి.అక్బరు దాదియగు మహాన్ అంగ అనునామె ఢిల్లీలో ఒక కళాసాలను నెలకొల్పెను. మంత్రియగు బైరంఖాను, ఆతని కుమారుడు అబ్దుల్ రహీమును మహావిద్వాంసులగానుండి చక్కని గ్రంధాలయమును నిర్మించిరి.రాజకీయమునందువలే విద్యానిర్వహణమున గూడ అక్బరు చక్రవర్తి పరిపాలన సర్వజనసమ్మతమై అపూర్వశోభావంతమై యుండినది. నాలగైదు శతాబ్దములనుండి అణగద్రొక్కబడి నామావిశేషముగ నుండిన హిందూవైదుష్యమున ఈచక్రవర్తిపరిపాలనమున తిరిగి తలయెత్తసాగినది.

నవరత్నాలు, అక్బర్ సభలో ఉన్న తొమ్మిది రత్నాలు[మార్చు]

  • అబుల్ ఫజల్ అక్బర్ యొక్క ముస్లిం దేశాల ఆదేశాలను అమలుపరిచే అధికారి మరియు మూడు సంపుటిలలో అక్బర్ పాలన యొక్క అధికారికంగా చరిత్రను తెలిపే అక్బర్ నామ గ్రంధకర్త, మూడవ సంపుటి ఐన్-ఐ-అక్బరి గా ప్రసిద్ది మరియు బైబిల్ యొక్క పర్షియన్ అనువాదం[16]. అక్బర్ సభలో కవి పండితుడు అయిన ఫైజీ కి ఇతను తమ్ముడు.


  • ఫైజి అక్బర్ సభలో కవి పండితుడు. అతను అక్బర్ యొక్క చరిత్రకారుడు అయిన అబుల్ ఫజల్ తమ్ముడు. అతను పర్షియన్ బాషలో అందమైన కవిత్వాన్ని కూర్చాడు మరియు అతని సమకాలికుల అంచనాల ప్రకారం దాదాపుగా 100 కవిత్వ రచనలు చేసాడు. పర్షియా కవి నెజామి మాదిరిగా పంజ గంజ్ (ఐదు సాహిత్య బండాగారాలు) రచించాలని అనుకున్నాడు కానీ ఐదింటిలో మూడు రాసిన తరువాత మరణించాడు. ఈ దిశగా అతను నల్ ఉ దమన్ (నల-దమనకులు) , మఖ్జనుల్ అద్వార్ మరియు బిల్కిస్ వ సల్మాన్ మొదలైన వాటిని రచించాడు.ఇవి వరసుగా నెజామి యొక్క లైలా వ మజ్నూఁ , మఖ్జన్ ఉల్-అసర్ మరియు షిరీన్ వ ఖుస్రౌ లకు అనుకరణలు. అక్బర్ అతనిలోని గొప్ప పండితుడిని గుర్తించి అతన్ని తన కుమారుడికి గురువుగా నియమించాడు మరియు అతని యొక్క అలంకార 'నవరత్నాలలో' స్థానం కల్పించాడు. అతను ఖురాన్ గురించి వ్యాఖ్యానం రాసాడు మరియు సంఖ్యాశాస్త్రం గురించిన సంస్కృత రచన అయిన లీలావతి ని పర్షియన్ భాషలోకి అనువదించాడు. అతని తండ్రి ముబారక్ నాగోరి ఒక తత్వజ్ఞాని మరియు గ్రీకు సాహిత్య అలాగే ఇస్లాం వేదాంత పండితుడు.


  • మియా తాన్సేన్ అక్బర్ సభలో సంగీతం అందించేవాడు మరియు హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో స్వరాలను కూర్చే గొప్ప సంగీత కళాకారులలో ఒక్కడిగా గుర్తించబడ్డాడు. అతను నమ్మసక్యంకాని కంఠధ్వనితో దీవించబడ్డాడు, మరియు అధిక సంఖ్యలో స్వరపరిచిన గీతాలు ప్రసిద్ది, మరియు రబాబ్ (మధ్య ఆసియా మూలాలు కలిగినది)ను అభివృద్ధి చేసి దానికి గొప్ప ఖ్యాతిని తీసుకువచ్చిన వాయిద్యకారుడు.


  • బీర్బల్ : అక్బర్ పరిపాలనలో ఉన్న మొఘల్ సభలో ఒక గొప్ప పాలనా అధికారి (వజీర్-ఇ-ఆజం) మరియు బాగా నమ్మకస్తులైన వ్యక్తుల్లో ఒకడు. ఇతను అక్బర్ కాకుండా దీన్ ఎ ఇలాహి ని నమ్మిన ఏకైక వ్యక్తి. అక్బర్ సభలో బీర్బల్ బాధ్యతలు ముఖ్యంగా సైన్యం మరియు పరిపాలన సంబంధమైనవే కానీ అతను చక్రవర్తికి చాలా దగ్గర స్నేహితుడు కూడా, చాలా మటుకు బీర్బల్ యొక్క చమత్కారం మరియు జ్ఞానం అంటే చక్రవర్తికి చాలా ఇష్టం, అందువలన తరచుగా వారిద్దరి మధ్య చమత్కారమైన మరియు హాస్యబరితమైన విషయ మార్పిడులు జరుగుతూ ఉండేవి. ఈ విషయ మార్పిడులు మరియు కథలు జానపదాలు మరియు పురాణ ఇతిహాసాల గొప్ప సంప్రదాయాలలో ఒక భాగం అయిపోయాయి.
  • రాజా తోడర్ మల్- అక్బర్ యొక్క సభ లో ఆర్ధిక మంత్రి స్థాయికి ఎదిగాడు. తోడర్ మల్ అక్బర్ యొక్క మొఘల్ సామ్రాజ్య ఆర్ధిక వ్యవస్థ బాగోగులను చూసాడు. అతను పంజాబ్ లోని [ ఖత్రి సంఘం (లేదా కత్తరి/ఖత్త్రీ) సంఘం నుండి వచ్చాడు. తోడర్ మల్ షేర్ షా యొక్క ఉద్యోగంలో తన నిపుణతను అభివృద్ధి చేసుకున్నాడు.
  • ఫకీర్ అజియో-దిన్-(ఫకీర్ అనగా జ్ఞాని లేదా ఉర్దూలో సన్యాసి అని అర్ధం) అక్బర్ యొక్క ముఖ్య సలహాదారుల్లో ఒకరు మరియు అతని ఆంతరంగిక సమూహానికి చెందినవాడు. అక్బర్ అతని సలహాలను చాలా ఎక్కువగా గౌరవించేవాడు.
  • ముల్లా దో పియాజా- అక్బర్ యొక్క ముఖ్య సలహాదారుల్లో ఒకడు. అక్బర్ అతని సలహాలను చాలా ఎక్కువగా గౌరవించేవాడు మరియు తెలివితేటలకు పెట్టింది పేరైన అతనికి మొఘల్ సభ యొక్క తొమ్మిది రత్నాలు లేదా నవరత్నాలలో అతనికి కూడా స్థానం కల్పించాడు అతను ఎప్పుడూ బీర్బల్ కి గట్టి పోటీని ఇచ్చేవాడు కానీ చివరిలో ఎప్పుడూ ఓడిపోయేవాడు.

వ్యక్తిత్వం[మార్చు]

అక్బర్ ఒక తెలివైన పాలకుడిగా మరియు గొప్ప వ్యక్తిత్వం కలవాడిగా చెప్పబడ్డాడు.అతని కుమారుడు మరియు వారసుడు అయిన జహంగీర్ అతని జ్ఞాపకాలలో, అక్బర్ యొక్క వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్విరామంగా స్తుతిస్తూ మరియు అతని సద్గుణాలని వర్ణించటానికి వందల కొద్దీ కథలు రాసుకున్నాడు[18].


జహంగీర్ కి సంబంధించినంత వరకు అక్బర్ యొక్క మేని ఛాయ గొధుముల యొక్క పసుపు రంగులో ఉండేది.అతని సభను సందర్శించిన కెతోలిన వాసి అయిన ఆంటోనీ డి మొంత్సేర్రాట్ అక్బర్ మేని ఛాయ పూర్తిగా తెలుపు అని చెప్తాడు.అక్బర్ పొడుగు కాకపోయినప్పటికీ చాలా దృఢమైన శరీర సౌష్టవంతో చాలా చురుకుగా ఉండేవాడు. వివిధ రకాలైన ధైర్య సాహసాలకి కూడా అతను ప్రసిద్ది. 19 సంవత్సరాల వయస్సులో అక్బర్ మాల్వా నుండి ఆగ్రా తిరిగి వస్తున్నప్పుడు అలాంటి ఒక సంఘటన జరిగింది.

అక్బర్ న్యాయస్థానం, అక్బర్ నామకు ఉదాహరణ

0అక్బర్ ఒంటరిగా స్వారీ చేస్తూ తన రక్షకుల కంటే ముందుగా వెళ్ళిపోయాడు మరియు అప్పుడే పొదల చాటు నుండి తన పిల్లలతో ఉన్న ఒక ఆడ పులి అతని దారికి అడ్డంగా ఎదురుపడింది.ఆ ఆడపులి చక్రవర్తిపై దాడికి దిగినప్పుడు అతను వెంటనే తన ఖడ్గంతో రెప్పపాటు కాలంలో ఆ జంతువును చంపేసాడు.అక్కడికి వచ్చిన అతని సహాయకులు చక్రవర్తి మరణించిన జంతువు ప్రక్కన నిశబ్దంగా నించొని ఉండటం చూసారు[19].


ఏనుగులకి దగ్గరగా చక్రవర్తికి సంబంధించిన విడిదిలో అక్బర్, భర్ మల్ (రాజపుత్ర రాష్ట్రమైన అంబర్ యువరాజు), అతని కొడుకు, మనుమడు మరియు కొంత మంది సేవకులు ఆడుకుంటున్నప్పుడు ఇలాంటిదే ఇంకొక సంఘటన జరిగింది. అతిధులైన రాజపుత్రులు చెప్పినదాని ప్రకారం అక్బర్ ఒక ఏనుగు పైకి ఎక్కి దాన్ని మోకాళ్ళపై కూర్చోపెట్టటం ద్వారా దానిపై విజయం సాధించాడు.


అబుల్ ఫజల్ మరియు శత్రువు, విమర్శకుడు అయిన బదయుని కూడా అతనికి ఒక గొప్ప ఆజ్ఞాపించే వ్యక్తిత్వం ఉందని వర్ణించారు. యుద్దంలో ఉన్న పట్టుకి అతను చాలా ప్రసిద్ది మరియు "మకేదోన్ కి చెందిన అలెగ్జాండర్" వలె రాజకీయ ఫలితాలతో సంబంధం లేకుండా అతను ఎల్లప్పుడూ తన జీవితాన్ని పణంగా పెట్టటానికి సిద్ధంగా ఉండేవాడు". వర్షాకాలాలలో అతను తరచుగా తన గుర్రంపై పొంగిపొరలుతున్న నదిలో మునిగి సురక్షితంగా దాటేసేవాడు.అతను చాలా అరుదుగా క్రూరత్వాన్ని చూపించేవాడు మరియు తన బంధువులపై చాలా అభిమానంతో ఉండేవాడు. పశ్చాతాపం చెందిన తిరుగుబాటుదారుడు అయిన తన తమ్ముడు హకింను క్షమించాడు. కానీ కొన్ని అరుదైన సందర్భాలలో అతని మేనమామ ముఅజ్జాం మరియు అతని పెంపుడు తమ్ముడు అదం ఖాన్ వంటి అపరాదులతో అతను చాలా క్రూరంగా ఉండేవాడు.

అక్బర్ మరియు తాన్సేన్, వ్రిందావన్ వద్ద స్వామి హరిదాస్ దర్శనం, ఒక చిత్రం సి.1750

అతను తన భోజనాన్ని చాలా మితంగా తీసుకొనేవాడు.అయిన్-ఇ-అక్బరి లో చెప్పినదాని ప్రకారం అతను ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు మరియు ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు కూడా అక్బర్ గంగా నది నీటినే తాగేవాడు, ఆ నీటిని అతను 'అమరత్వం యొక్క నీరు' అని పిలిచేవాడు.అతను ఎక్కడ ఉంటే అక్కడికి మూసివేయబడ్డ జాడీలతో నీటిని పంపటానికిగాను కొంత మంది ప్రత్యేక వ్యక్తులు మొదట సోరున్ వద్ద మరియు ఆ తరువాత హరిద్వార్ వద్ద ఉంచబడ్డారు[20]. జహంగీర్ జ్ఞాపకాల ప్రకారం అతనికి పండ్లు అంటే విపరీతమైన ఇష్టం మరియు మాంసం అంటే కొద్దిగా ఇష్టం ఉండేది కానీ తరువాత సంవత్సరాలలో అతను దాన్ని తినటం మానేసాడు.ఆయనకు ముందు మరియు తరువాత ఉన్న ముస్లిం పాలకులతో పోల్చి చూస్తే అతను చాలా మటుకు సర్వమత సమానత్వాన్ని అవలంబించేవాడు. జహంగీర్ ఈ విధంగా రాసాడు:


"పవిత్రమైన కనికరం యొక్క విశాలమైన ప్రాంగణంలో ఉన్న విధంగా అన్ని తరగతుల వారికీ మరియు అన్ని మతాల అనుచరులకీ కూడా ఒక గది ఉంది, అందువలన......అతని రాజ్యంలో,.....పర మతానికి చెందిన విద్యావేత్తలకు ఒక గది ఉంది మరియు మంచి మరియు చెడు నమ్మకాలకి మరియు వివాదాలకి దారి మూసివెయ్యబడింది. సున్నీలు మరియు షియాలు ఒకే మసీదులో కలుసుకున్నారు, మరియు ఫ్రాంక్లు మరియు జ్యూలు ఒకే క్రైస్తవ ప్రార్ధనా స్థలంలో కలుసుకున్నారు మరియు తమ తమ సొంత ప్రార్ధనా పద్దతులను అవలంబించారు[18].


వినికిడి నుండే మాట పుడుతుంది అనే తన వాదనను నిలబెట్టుకోవటానికి అతను ఒక నష్టం లేని భాషాపరమైన ప్రయోగం చేసాడు మరియు పిల్లలను ఒంటరిగా పెంచాడు, వారితో మాట్లాడటానికి అనుమతించలేదు మరియు వారు పెద్దవాళ్ళు అయ్యాక మూగగా ఉండిపోతారని చెప్పాడు[21].


అక్బర్, 1542-1605 ఏ.డి. మధ్య కాలంలో నివసించిన మూడవ తరానికి చెందిన మొఘల్ చక్రవర్తి, పనులలో ఖచ్చితత్వం మరియు గొప్పదైన వ్యక్తిత్వం వలన మొఘలులు అందరిలోకీ గొప్పవాడిగా పొగడబడ్డాడు.


అక్బర్ మరియు సాహిత్యం[మార్చు]

ఫతేపూర్ సిక్రీ నందు మక్తబ్ ఖానా ను స్థాపించాడు.

  • రామాయణాన్ని పర్షియన్ భాషలోకి అనువాదం చేయించాడు.[22]
  • మహాభారతాన్ని పర్షియన్ భాషలోకి అనువాదం చేయించాడు. దీనిని రజ్మ్ నామా అని పేరు పెట్టారు.[23] [24]
  • సంస్కృత రచన అయిన రాజతరంగిణి ని పర్షియన్ భాషలో అనువాదం చేయించాడు.[25]
  • చొగ్తాయి భాషలోని బాబరునామా ని పర్షియ భాషలోకి అనువాదం చేయించాడు.

హిందువులతో ఉన్న బాంధవ్యం[మార్చు]

సభలో అక్బర్ ను అభినందిస్తున్న రాజపుత్ర రాజులు, సర్దారులు

అక్బర్ యొక్క పరిపాలన అతని సభలోని చరిత్రకారుడైన అబుల్ ఫజల్ ద్వారా అక్బర్ నామా మరియు అయిన్-ఇ-అక్బరి లలో విస్తృతమైన చరిత్రగా లిఖించబడింది. ఫజల్ అక్బర్ పాలనలో తన సామ్రాజ్యంలో ఉన్న ఇతర సంఘాల వారితో అతనికి ఉన్న సంబంధాలు వంటి అసౌకర్యమైన వాస్తవాలను కప్పివేసి అతని పాలన గురించి మంచి అభిప్రాయాన్ని మాత్రమే వెలిబుచ్చాడు, కానీ ఈ వాస్తవాలు తరువాత కాలంలో చాలా మంది చరిత్రకారులచే పదే పదే చెప్పబడ్డాయి.అక్బర్ పాలన గురించి వెలువడ్డ మిగతా సమకాలీన చరిత్రలు అయిన బదాయుని, షేక్‌జాదా రాషిది మరియు షైక్ అహ్మద్ సిర్హింది మొదలైన వారి రచనలు సభా ప్రాంగణానికి వెలుపల లిఖించబడటం వలన వాటిలో అక్బర్ ను పొగడ్తలతో మున్చెత్తటం తక్కువగా ఉంటుంది మరియు చాలా నమ్మకమైన సమాచారం ఉంటుంది. చరిత్రకారుడు విన్సెంట్ ఏ. స్మిత్ ఈ విధంగా ముగిస్తారు:

అవివేకంగా అక్బర్ యొక్క ముఖ స్తుతి చేసేవారు అతని అనుబంధాల ద్వారా జయించిన ప్రజలకు మంచి చెయ్యాలనే అతని కోరిక గురించి చాలా కపటత్వంతో కూడిన వ్యర్ధ ప్రలాపనలను చేసారు[26].


రాజపుత్ర వంశానికి చెందిన అక్బర్ యొక్క భార్యలు[మార్చు]

అక్బర్ కచ్చ్వః రాజపుత్ మరియు అంబర్, భారతదేశం (అమెర్) (ప్రస్తుత జైపూర్) పాలకుడైన రాజా భర్మల్ యొక్క కూతురు అయిన హార్క బాయితో వివాహ సంబంధానికి అతను ఒప్పుకోనేటట్టు చేసాడు. ఈ వివాహం మొఘల్ సామ్రాజ్య చరిత్రను ఒక గొప్ప మలుపు తిప్పింది ఎందుకంటే భారతదేశం లో హిందూ మరియు ముస్లిం రాజవంశాల మధ్య జరిగిన మొట్టమొదటి రాజ వివాహం ఇదే. హార్క బాయి (మరియం- జమాని) గా ప్రసిద్ధి. వివాహం తరువాత ఆమెను తన కుటుంబం పరమతస్తురాలిగా చూసింది మరియు 61 సంవత్సరాల తన వైవాహిక జీవితంలో ఆమె ఒక్కసారి కూడా అంబర్/జైపూర్ ను సందర్శించలేదు.[27]. ఆగ్రా లేదా ఢిల్లీలో ఆమెకు గుర్తించదగిన స్థలం ఏదీ కేటాయించక పోవటం వలన మొఘల్ నివాసంలో ఆమె స్థానం అంత ముఖ్యమైనది ఏమీ కాదు. దాని బదులు భారత్పూర్ రాష్ట్రంలో బయానాకి దగ్గరలో బరహ్ అను చిన్న గ్రామాన్ని ఆమెకి కేటాయించారు, తన మరణం వరకు అక్కడే ఆమె తన కాలాన్ని వెల్లదీసింది. [27]. ఆమె 1623లో మరణించింది మరియు ఆమె సమాధి ఆగ్రాకు దగ్గరలో ఉంది[28].

రాజపుత్ర స్త్రీలు ఎవరైతే ఢిల్లీ హరిం లోకి అడుగుపెట్టారో వాళ్ళు ముస్లింలుగా మారి అడుగు పెట్టారు. [29].

తదనుగుణంగా ఆమె గౌరవార్దం పాకిస్తాన్ లోని లాహోర్ లో మరియం-ఉజ్-జామాని మసీదుగా పిలువబడే ఒక మసీదును జహంగీర్ నిర్మించాడు[30]. అనతి కాలంలోనే మిగతా రాజపుత్ర రాజ్యాలు ఢిల్లీ చక్రవర్తితో వివాహ సంబంధాలను ఏర్పరుచుకున్నాయి. హిందూ వారసత్వ చట్టం ఎల్లప్పుడూ పిత్రార్జితం |తండ్రికి సంబంధించినది గా ఉండటం వలన రాజకీయ లబ్ది కోసం తమ రాకుమారి లకు వివాహం జరిపించటానికి హిందూ వంశస్తులు భయపడలేదు. వారు మొఘలులతో విందు ఆరగించరు లేదా ముస్లిం స్త్రీలను చట్టబద్దమైన భార్యలుగా స్వీకరించరు[31].


రెండు ముఖ్య రాజపుత్ర తెగలు అయిన మేవార్ కు చెందిన సిసోదయులు మరియు రంతంబోరే కి చెందిన హదాస్లు (చౌహానులు) అతనికి వ్యతిరేకంగా ఉండిపోయాయి. అక్బర్ పాలనలో ఇంకొక మలుపులో అమెర్ కి చెందిన రాజా మాన్ సింగ్ I అక్బర్ తో కలసి సంబంధం కలుపుకోవటానికి హదా నాయకుడైన సూర్జన్ హదా ను కలవటానికి వెళ్ళాడు. సూర్జన్ సణుగుతూ అక్బర్ తన కుమార్తెలు ఎవరినీ వివాహం చేసుకోకూడదు అనే షరతు మీద సంబంధం కలుపుకోవటానికి ఒప్పుకున్నాడు. తరువాత సూర్జన్ తన నివాసాన్ని బనారస్ కి మార్చివేశాడు. సూర్జన్ హదా కుమారుడైన భోజా హదా తన మనుమరాలి (కూతురి కూతురు) వివాహాన్ని వ్యతిరేకించాడు. తన కుమార్తెను జహంగీర్ కి కాకుండా అమెర్ కి చెందిన మాన్ సింగ్ I యొక్క కుమారుడైన జగత్ సింగ్ కి ఇచ్చి వివాహం జరిపించటం వలన జహంగీర్ భోజ్ కి వ్యతిరేకంగా మారిపోయాడు[32].అతని మరణం తరువాత అతని మనుమరాలు జహంగీర్ ని వివాహమాడింది. రాజా మన్ సింగ్ I యొక్క ఒక కుమార్తె కూడా జహంగీర్ ను వివాహమాడింది మరియు ఆమె ఆత్మహత్య చేసుకుంది [33]


తమ రాజులు వారి కుమార్తెలను మొఘలలికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించటం రాజపుత్ ప్రముఖులు ఇష్టపడలేదు. ఉదయ్ సింగ్ తన కుమార్తె అయిన జోధా బాయి ని జహంగీర్ కి ఇచ్చి వివాహం జరిపించటానికి నిర్ణయించటం వలన రాథోర్ కళ్యాణ్ దాస్ మోటా రాజా ఉదయ్ సింగ్ (జోధ్పూర్ కి చెందిన) మరియు జహంగీర్ ఇద్దరినీ చంపేస్తానని బెదిరించాడు. ఇది విన్న అక్బర్ తన బలగాలను శివాన వద్ద కళ్యాణ్ దాస్ పై దాడి చెయ్యాలని ఆజ్ఞాపించాడు. శివాన కి చెందిన తన పురుషులు మరియు స్త్రీలతో పాటుగా పోట్లాడుతూ జౌహర్ ను అప్పగించి కళ్యాణ్ దాస్ మరణించాడు[34].


మహారాణా ప్రతాప్

రాజపుత్ రాజ్యాలతో సంబంధాలు కలుపుకోవటం వలన అక్బర్ తన సామ్రాజ్య సరిహద్దులను సుదూర ప్రాంతాలు వరకు విస్తరించాడు మరియు రాజపుత్ లు మొఘలులికి బలమైన బంధువులుగా మారిపోయారు.ఔరంగజేబు మరణం తరువాత ఆ బంధం విచ్చిన్నం అయ్యేంత వరకు దాదాపు 130 సంవత్సరాలు రాజపుత్ సైనికులు మొఘల్ సామ్రాజ్యం కోసం పోరాడారు.వారికి ప్రియమైన (పెద్ద కుమారుడు) తాకట్టు పెట్టబడిన వస్తువులు తన వద్ద స్థిరంగా ఉండటం వలన అక్బర్ రాజపుత్ లను విశ్వసించేవాడు[29].


ఏది ఎలా ఉన్నప్పటికీ మేవార్ కి చెందిన మహారాణా ప్రతాప్ అక్బర్ యొక్క విదేశీ పాలనను అంగీకరించటానికి ఒప్పుకోలేదు మరియు చివరి దాకా అతను విదేశాల నుండి దండెత్తినవాడుగా భావించిన అక్బర్ ను వ్యతిరేకిస్తూనే ఉన్నాడు. ప్రతాప్ తమ కుమార్తెలను మొఘలులు మరియు వారిని సమర్ధించే రాజపుత్ లకు ఇచ్చి వివాహం జరిపించే రాజపుత్ ల యొక్క ఆచారాన్ని నిలిపి వేసాడు.

మార్వార్ మరియు అంబర్ (తమ కుమార్తెలను మొఘలులకి ఇచ్చి వివాహం జరిపిస్తున్న వారు) మాదిరి ఉదాహరణలతో మరియు కోరికను అదుపు చెయ్యటానికి ఉన్న తక్కువ శక్తి వలన, రాజస్తాన్ యొక్క చిన్న తరహా అధికారులు ధైర్యమైన మరియు అపారమైన కాపలాతో ఢిల్లీకి మండలాద్యక్షులుగా మారిపోయారు.
కానీ ఇవి ప్రతాప్ కి వ్యతిరేకంగా జరిగిన భయపెట్టే విషయాలు.అతని దేశానికి చెందిన వ్యక్తులు అతని పైనే తిరగబడ్డారు, వారి స్వనాషణం నుండి మరి కొంత బలాన్ని తెచ్చుకున్నారు, అది అసూయగా మారింది మరియు అనుకరించటానికి గొప్ప ధైర్యం కల నిర్ణయాలు తీసుకొనే శక్తి తమకి లేకపోవటం పట్ల ద్వేషం కలిగింది.రాజస్తాన్ లోని ప్రతీ యువరాజు హిందూ పక్షపాతాన్ని అతిక్రమించినప్పుడు, రాణా నాశనం చెయ్యబడ్డ వారితో తిరిగి వివాహ సంబంధాలను పునరుద్ధరించాడు.ప్రతాప్ మరియు అతను చెప్పిన విషయం యొక్క గౌరవార్ధం అది చెప్పిన దాని ప్రకారం వాళ్ళు అలాంటి బంధాలను మొఘల్ రాజులకు చాలా సన్నిహితమైన వాళ్ళతోనే కాకుండా వారి సోదర రాజులైన మార్వార్ మరియు అంబర్ లతో కూడా తిరస్కరించారు.చాలా శక్తివంతమైన రాజ్పుత్ యువరాజులైన బుఖేట్ సింగ్ మరియు సవై జై సింగ్ లు సంతకాలు చేసిన లేఖల నుండి ఇది ఒక గొప్ప గర్వించ తగ్గ విజయంగా నమోదు చెయ్యబడింది, ఆ లేఖలలో వారు ఆ నిభందనకు కట్టుబడి ఉండటం ద్వారా తాము గొప్ప వారిగా కీర్తించబడతామని, మేవార్ మొఘలులతో తన బంధాన్ని విచ్చిన్నం చేసుకోవటం వలన వాళ్ళు నిజాయితీగా చేస్తున్న ప్రార్ధనను మన్నించి గౌరవమైన వివాహ సంబంధాలలోకి తిరిగి తీసుకొని మరియు "శుద్ది చెయ్యాలని", "పునరుద్దరించాలని", "రాజపుత్ లుగా మార్చాలని" వేడుకున్నారు. అయితే తమను విడదీసిన కలుషితమైన అలవాటును (కుమార్తెలను మొఘలులకి ఇవ్వటం) పూర్తిగా విడిచిపెడితేనే కోరింది దక్కుతుంది అని షరతు పెట్టారు[35].

రక్షించబడ్డ హిందూ దేవాలయాలు[మార్చు]

అక్బర్ ధ్వంసం చెయ్యబడ్డ ఒక విగ్రహానికి బంగారు గొడుగుని పంపాడు. అతను కురుక్షేత్ర వద్ద ఉన్న మసీదును హిందూ దేవాలయం కింద మార్చటానికి కూడా అనుమతించాడు. పూర్వం ఈ దేవాలయం ధ్వంసం చేయబడి మసీదుగా మార్చబడింది[36].అక్బర్ సమకాలికుడు అయిన షేఖ్ అహ్మద్ సిరింది దేవాలయాన్ని రక్షించినందుకు అతన్ని కీర్తించే బదులు "మతాన్ని నమ్మనివారు" (హిందువులు) మసీదుని కూల్చి వారి సొంత దేవాలయాన్ని కట్టుకున్నందుకు వాళ్ళను కీర్తించాడు[37].


ధ్వంసం చెయ్యబడ్డ హిందూ దేవాలయాలు[మార్చు]

కంగ్రాలో ఉన్న కంగ్రా కోట, హిమాచల్ ప్రదేశ్

3హుమాయున్

ప్రసిద్దమైన నమ్మకానికి వ్యతిరేకంగా, బాబర్ మరియు హుమాయున్ చేసినట్టుగానే హిందూ దేవాలయాలని ధ్వంసం చేసాడు. ఆంతరంగిక అనుచరుడు అయిన బయజిద్ బియాత్ చెప్పిన దాని ప్రకారం, అక్బర్ ఒక మసీదును మరియు హిందూ దేవాలయాన్ని నాశనం చేసి నిర్మించిన మదర్సాను అభివృద్ధి పధంలో ఉంచటానికి రెండు గ్రామాలను ఇచ్చాడు, ఇది ఎక్కువగా గౌరవింపబడే అక్బర్ యొక్క హిందూ మంత్రి (విజిర్) అయిన 'తోదర్ మాల్' ఆధ్వర్యంలో జరిగింది[36].అక్బర్ కాలంలో తోదర్ మాల్ ఒక సాధారణమైన వాడిగా (సాదా-లోగ్ ) పిలవబడ్డాడు ఎందుచేతనంటే అతను పూజించే విగ్రహాలు నాశనం చూసి చాలా విచారించాడు మరియు హిందువు అవ్వటం వలన అతను " సంప్రదాయం యొక్క ఒక గుడ్డి అనుచరుడిగా మరియు సంకుచిత మనస్తత్వం కల వాడిగా" పిలవబడ్డాడు[38].

On the 1st Rajab 990 AD 1582 Akbar's forces encamped by a field of maize near Nagarkot. The fortress (hissãr) of Bhîm, which has an idol temple of Mahãmãî, and in which none but her servants dwelt, was taken by the valour of the assailants at the first assault. A party of Rajpûts, who had resolved to die, fought most desperately till they were all cut down. A number of Brãhmans who for many years had served the temple, never gave one thought to flight, and were killed. Nearly 200 black cows belonging to Hindûs had, during the struggle, crowded together for shelter in the temple. Some savage Turks, while the arrows and bullets were falling like rain, killed those cows. They then took off their boots and filled them with the blood and cast it upon the roof and walls of the temple[39].


చితోడ్ను మూడవ సారి ముట్టడించిన సమయంలో చాలా దేవాలయాలు నాశనం చెయ్యబడ్డాయి. [40].


యేసుక్రీస్తు సంఘానికి చెందిన క్రైస్తవ మత భోదకులు మొన్సేర్రేట్, అక్వవివ మరియు యెన్రిక్వ్ 1580 మొదలులో అక్బర్ సభకు చేరుకున్నారు మరియు మొన్సేర్రేట్ అతని ప్రయాణ విశేషాలను రాసుకున్నప్పుడు ముస్లింల మతపరమైన కోరిక చాలా హిందూ దేవాలయాలను నాశనం చేసిందని మరియు వారి స్థలాలలో ముస్లింలు లెక్కలేనన్ని సమాధులు మరియు పుణ్యస్థలాలను నిర్మించారని మరియు అందులో వారు ఏదో సన్యాసులు అయినట్టు పూజింపబడే వారని పేర్కొన్నాడు[41]. మొన్సేర్రేట్ చక్రవర్తి కుమారుడు అయిన మురాద్ కు భోదకుడిగా కూడా ఉన్నాడు.

హిందూ రాజులకు వ్యతిరేకంగా స్వతంత్ర పోరాటం[మార్చు]

అతని కాలంలో సనాతన ముస్లింల దృష్టిలో అక్బర్, మతమును నమ్మనివారి నుండి ఇస్లాంను రక్షించటానికి పూనుకున్న ఒక పవిత్ర ముస్లిం[42].రిజక్వుల్ల్ ముష్తక్వి, బాగా ప్రసిద్ది చెందినా ఢిల్లీ యొక్క శైజద, 1580లో రాసినదాని ప్రకారం అక్బర్, హేము చేత అణగదొక్కబడిన ఇస్లాం ను రక్షించటానికి దేవునిచే పంపబడ్డాడు[43].

చిత్తోర్ గఢ్ కోట

అక్బర్ హిందూ రాజులకు వ్యతిరేకంగా ఒక పవిత్ర యుద్ధం ను ప్రకటించటం ద్వారా భారతదేశంలో మొఘల్ రాజ్యాన్ని వ్యాపింప చేసాడు.


1569లో ఆగ్రా యొక్క 23 miles (37 km)94డబ్లు.ఎస్.డబ్లు అను కొత్త నగరానికి శంకుస్థాపన చెయ్యటం ద్వారా అక్బర్ చిత్తూరు మరియు రంతంబోరే ల పై సాధించిన విజయాన్ని ఉత్సవంలా చేసుకున్నాడు.అదే ఫతేపూర్ సిక్రిగా పిలవబడింది (విజయం యొక్క నగరం )[44]

ఫతేపూర్ సిక్రీ వద్ద ఉన్న బులంద్ దర్వాజా

3


అక్బర్, తన విజయం గురించి ఉబ్బితబ్బిబయ్యి, మొఘలుల యొక్క గొప్ప జయముగా ఆ విజయనాదాన్ని మొత్తం చాటింపు వెయ్యటానికి చూస్తున్నాడు మరియు ఫతఃనమ-ఇ-చిత్తూరు తో విసదీకరించబడిన అతని వేగమైన ఇస్లామిక్ ప్రణాళిక అజ్మార్ వద్ద చిత్తూరు యొక్క విజయం ముగిసిన తరువాత అతని చే విడుదల చెయ్యబడింది, అక్కడ అతను ఆగ్రా నుండి తిరివచ్చేటప్పుడు కొంతకాలం బసచేసాడు, రంజాన్ నాడు 10,975/మార్చి 9,1568, అప్పుడు మతాన్ని నమ్మని వారు దూషించబడ్డారు:

...సర్వశక్తి కలవాడు ఎవరయితే చెడ్డవారైన మతాన్ని నమ్మనివారిని (హిందువులు) నాశనం చెయ్యటాన్ని ఆశ్వాదించారో, విధేయులైన ముజహిద్లు తమ ఉరుములు వంటి కత్తులను తిప్పటం ద్వారా వారిని నేలకొరిగించారు: "వారితో పోరాడండి! అల్లా వారిని మీ చేతులకి అప్పగిస్తాడు మరియు అతను వారిని కిందకు పడవేసి వారిపై మీకు విజయాన్ని అందిస్తాడు"[45].


ఆ తరువాత భారతదేశంలో హిందూ రాజులకు వ్యతిరేకంగా జిహాద్ పిలుపు ఉదృతం అయిపొయింది మరియు హిందూ దేవాలయాల వినాశనానికి కూడా పిలుపు అందింది.

ఇది అంతా నా దేవుడి దయ, అతను, నేను కృతజ్ఞత కలవాడినో కాదో తెలుసుకోవడానికి పరీక్షించవచ్చును--మేము మా విలువైన కాలాన్ని మాకు చేతనైనంత వరకు మా సామర్ధం మేరకు యుద్దంలో (గిజా ) మరియు జిహాద్ కొరకు వినియోగిస్తాము మరియు ఎప్పటికీ పెరుగుతూ ఉన్న మా సామ్రాజ్యానికి మద్దతు ఇస్తున్న పరలోకమున ఉన్న అల్లా సహాయంతో, మేము మతమును నమ్మని వారి (హిందువులు) ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలు, నివాసాలు, కోటలు మరియు పట్టణాలని జయించటంలో నిమగ్నులమై ఉన్నాము, అల్లా వారందరినీ త్యజించి మరియు నాశనం చెయ్యటం ద్వారా అన్ని చోట్లా ఇస్లాం మాట ప్రమాణాలను పెంచుతాడని మరియు పలు మతాల విశ్వాసం అను చీకటిని మరియు ఖడ్గం వాడటం ద్వారా చేసిన హింసాత్మక పాపాలను తొలగించివేస్తాడని ఆశిస్తున్నాము. మేము ప్రార్ధనా స్థలాలను మరియు అక్కడ పూజింపబడుతున్న విగ్రహాలను మరియు భారతదేశంలో ఉన్న అలాంటి ఇతర ప్రాంతాలను నాశనం చేస్తాము[46].


1575లో జిజియాను తిరిగి విధించటం బలమైన ఇస్లామిక్ ప్రణాళికకు గుర్తు[47]. అక్బర్ తన అనుచరుడు ప్రదర్శించిన రాజభక్తికి మరియు జిహాద్ గురించి ఉన్న ఇస్లామిక్ అభిప్రాయానికి చాలా తృప్తి చెందాడు, అందువలన ఒక చేతి నిండా సరిపడే బంగారు నాణాలను తన సంతోషానికి గుర్తుగా బదౌనికి ఇచ్చాడు[48].

ముందుగా చక్రవర్తి ఇలా చెప్పాడు: "ఎందుకు అతను సభలో ఇమాంలలో ఒకడిగా నియమితుడయ్యాడు అని చెప్పి, అందువలన అతను ఎలా వెళ్ళగలడు?" అని ప్రశ్నించాడు. నక్విబ్ ఖాన్ పవిత్ర యుద్దంలో పాల్గొనాలనే తన దృఢమైన కోరికను వెలిబుచ్చాడు. .అందువలన చక్రవర్తి నాకోసం పంపి మరియు "నువ్వు మనస్పూర్తిగా అంటున్నావా?" అని నన్ను అడిగారు, నేను "అవును" అని జవాబు ఇచ్చాను. అప్పుడు అతను "ఏ కారణం కోసం?" అని అడిగారు, నేను వినయంగా "ఒక రాజ భక్తుడిగా రాజ భక్తితో ఈ నల్ల మీసాలు మరియు గడ్డాలకు మతమును నమ్మని వారి రక్తంతో రంగు వేసుకోవాలని నాకు విపరీతమైన కోరికగా ఉంది అని సమాధానం ఇచ్చాను:-.... మరియు అతని పాదాలను ముద్దాడటానికి నేను నా చేతులను మంచం వైపు పెట్టగా, అతను తన పాదాలను వెనక్కి తీసుకున్నారు కానీ నేను వీక్షకుల మందిరం నుండి వెళ్లిపోతున్నప్పుడు, అతను నన్ను తిరిగి పిలిచారు మరియు అతని రెండు చేతుల నిండుగా 56 ఆశ్రఫీల మొత్తాన్ని బహుమానంగా ఇచ్చి నాకు వీడ్కోలు పలికారు.


1579లో తురాన్ పాలకుడైన అబ్దుల్లా ఖాన్ కి రాసిన ఒక ఉత్తరంలో అక్బర్, తను ఇస్లాం యొక్క గొప్ప విజేత అని గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు:

ఇస్లాం సూర్యుడు ఉదయించిన నాటి నుండి ప్రపంచ విజేతలైన రాజుల గుర్రపు డెక్కల అడుగులు కూడా పడని మరియు వారి ఖడ్గాలు ఎప్పుడూ మెరవని స్థలాలు మరియు భూములు (భారతదేశం) విశ్వాసపాత్రులకు (ముస్లింలు) నివాస స్థలాలుగా మరియు గృహాలుగా అయిపోయాయి. క్రైస్తవ ప్రార్ధనా మందిరాలు మరియు మతాన్ని నమ్మని వారి దేవాలయాలు మరియు భిన్న మతాల ఆవాసాలు మసీదులుగా మరియు సనాతనవాదుల కొరకు పవిత్ర స్థలాలుగా మారిపోయాయి.[49].


హిందువుల పై పన్నుల విధింపు[మార్చు]

జిజియా 1562లో అక్బర్ చే రద్దు చెయ్యబడింది కానీ 1580లో మళ్ళా రద్దు చెయ్యటానికి ముందు తిరిగి 1575లో[50] విదింపబడింది.

నేను కాఫిర్ లైన (మతాన్ని నమ్మని) నా ప్రజలను ప్రవక్త యొక్క మతాన్ని దగ్గరకు తీసుకోవాలని మరియు ఆ ధార్మాలని ఎవరయితే ఆచరించి ముస్లింలుగా మారిపోతారో వారికి జిజియా నుండి విముక్తి లభిస్తుంది అని చెప్పను....దీనికి అధిక సంఖ్యలో హిందువులు ఒప్పుకొన్నారు మరియు పవిత్ర ఇస్లాం మత గౌరవాన్ని స్వీకరించారు[51].

అక్బర్ యొక్క స్పష్టమైన సహనానికి తూనికలైన హిందువుల పై తీర్ధయాత్ర పన్ను మరియు జిజియాల రద్దు నామమాత్రమే మరియు దాని వలన నిజానికి హిందువులకు ఎలాంటి ఉపయోగం లేదు[52].

అక్బర్ గురించి హిందువుల అభిప్రాయం[మార్చు]

అక్బర్ చాలా మంది హిందువులను వారి ఇష్టానికి[53] వ్యతిరేకంగా ఇస్లాం లోకి మారాలని ఒత్తిడి చేసాడు మరియు వారి పవిత్ర స్థలాలలో కొన్నింటి పేర్లను ఇస్లాం సంభందమైనవిగా మార్చేశాడు, 1583లో ప్రయాగ్ ను అలహాబాద్[54] గా మార్చటం ఇందుకు ఒక ఉదాహరణ[55].

అక్బర్ పాలనా సమయంలో అతని సేనానాయకుడు అయిన హుసైన్ ఖాన్ 'తుక్రియ' బలవంతంగా ముస్లిమేతురలను (హిందువులు) భుజాలు లేదా చేతుల దగ్గర రకరకాల పొంతన లేని[56] రంగు ముక్కలను ధరించేటట్టు చేసాడు[57].

చరిత్రకారుడైన దశరధ శర్మ చెప్పిన దాని ప్రకారం మనం అక్బర్ పాలనను సభ చరిత్రలు అయిన అక్బర్ నామా వంటి ద్వారా అనుకూలమైనదిగా చూస్తూ అక్బర్ కి ఇవ్వవలసిన దాని కంటే ఎక్కువ గౌరవము ఇస్తున్నాము[58].ఎవరైనా ఇతర సమకాలీన పనులు అయిన దల్పాట్ విలాస్ వంటివి చూస్తే అక్బర్ తన హిందూ వంశస్థులను ఎంత హీనంగా చూసేవాడో తెలుస్తుంది[59].

దస్త్రం:Akbar's Grave - Project Gutenberg eText 14134.jpg
అక్బర్ యొక్క సమాధి

అక్బర్ భేర-రోహ్తాస్-గిర్ఝాక ప్రాంతంలో క్వమర్గః వేటను ప్రారంభించినప్పుడు అతనితో పాటు వెళ్ళిన చాలా మంది రాజపుత్ర పెద్దలు (హిందువులు) ఝీలం నది ఒడ్డున బసచేశారు.అక్బర్ అక్కడికి చేరుకున్నప్పుడు రాజపుత్ర పెద్దలు అతన్ని కలవటానికి వెళ్లారు.వారిలో ఒకరైన దంహాజి కొద్దిగా ఆలస్యంగా వెళ్లారు.అక్బర్ అతన్ని కొరడాతో కొట్టాడు.ఒక యుక్త రాజపుత్ర యువరాజు అయిన ప్రిథ్విదిప తన మేనమామతో ఆదుకున్నాడు.అక్బర్ ఏ పాపం తెలియని ఆ మేనమామను కొరడాతో కొట్టవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు మరియు స్వాభిమాని అయిన ఆ రాజపుత్రుడు ఆ అవమానాన్ని భరించలేక తన వద్ద ఉన్న చిన్న కత్తితో మూడు సార్లు పోడుచుకున్నాడు, అది చక్రవర్తికి మరింత కోపాన్ని తెప్పించింది మరియు ఆ చావుబతుకుల్లో ఉన్న రాజపుత్రుడిని ఏనుగుతో తొక్కించి చంపాలని ఆజ్ఞను జారీ చేసేటట్టు చేసింది.......బికనీర్ యువరాజు దల్పాట్ సింగ్ మరియు అతని స్నేహితులు అక్బర్ ఆ రాజపుత్రుని శవాన్ని దహనం చేసిన తరువాత "హిందువులు ఆవులను తినేటట్టు చెయ్యండి....." అని అరవటం చూసారు.అక్బర్ హిందూ రాజపుత్ లను ఆదరించిన పద్దతులు కథలుగా మహారాణా ప్రతాప్ కి చేరాయి మరియు అవి అక్బర్ చేసిన సంపూర్ణమైన అవమానాన్ని గుర్తించేటట్టు చేసాయి[60].


...అతిపెద్దవైన కంచు తలుపులను పగలగోడుతూ, ఖరీదైన వస్తువులను పాడు చేస్తూ మరియు తమతో తీసుకు వెళ్ళలేని ప్రతీదానినీ నాశనం చేస్తూ. మొఘల్ హింసావాదుల పైన వారి కోపం వాళ్ళు ఇంకా తీవ్రంగా రెచ్చిపోవటానికి దారి తీసింది.అక్బర్ ఎముకలను బయటకి లాగి, వాటిని మంటలలో విసిరేసి మరీ తగలబెట్టారు[61].

ఇతర ముస్లిములతో సంబంధాలు[మార్చు]

1567లో అక్బర్ "పరమతస్తుడైన" (మీర్ ఒక షియా) వారిని సున్నీ జ్ఞానుల సమాధులకి దగ్గరగా పూడ్చకూడదు అనే వాదన వలన ఢిల్లీలోని అమీర్ ఖుస్రో సమాధికి దగ్గరగా ఉంది అనే కారణంతో మీర్ ముర్తజా షరిఫీ షిరాజీ యొక్క సమాధిని తీయించివేసాడు[62]. 1572లో అక్బర్ ఒక రాజ ప్రతినిధిని అబ్దు యొక్క సమాధి దగ్గరకు పంపించాడు, ఆ పరగణా యొక్క ముహ్తసిబ్ , అతను భిన్నమతావలంబన మరియు పరగణా నుండి మరలిపోవటం వంటి వాటిని నిర్మూలించటానికి సహాయపడే విధంగా మార్గదర్శకం చేసాడు.ఇది షియా మతం పై అక్బర్ కి ఉన్న హింసాత్మక ధోరణి గురించి చెపుతుంది[62].


1573లో గుజరాత్ లో యుద్దకాలంలో అక్బర్ మహ్దవీలను చాలా కిరాతకంగా అణచివేసాడు. మహ్దవి మతాన్ని నడిపిస్తున్న మియాన్ ముస్తఫా బందగి నిర్భందిచబడ్డాడు మరియు సభకు గొలుసులతో కట్టబడి తీసుకురాబడ్డాడు మరియు ఆ తరువాత ఉరి తీయబడ్డాడు. [62].

ఉస్మానియా (ఒట్టోమన్) సామ్రాజ్యంతో సంబంధాలు[మార్చు]

1576 అక్టోబర్ లో సూరత్ లోని ఓడరేవు నగరం నుండి అక్బర్ ఒక హజ్ యాత్రికుల సమూహాన్ని పవిత్ర నగరమైన మక్కా మరియు మదినాలకు పంపించాడు. రాజ అంతఃపుర స్త్రీలు కూడా ఈ యాత్రకు వెళ్లారు మరియు పవిత్ర నగరాన్ని 1577లో తీర్ధయాత్రలకు సరైన సమయంలో చేరుకున్నారు. 1577 నుండి 1580 వరకు మరొక నాలుగు యాత్రికుల సమూహాలు మక్కా మరియు మదీనా అధికారులకు బహుమతులు మరియు హదియా లతో పంపబడ్డాయి. ఆ యాత్రికుల సమూహాలలో ఉన్న యాత్రికులు చాలా మంది పేద వారు కావటం వలన అక్కడ ఎక్కువ రోజులు ఉండిపోయారు, ఇది ఆ నగరాల ఆధారాలపై అధిక భారాన్ని మోపింది[63].ఒట్టోమన్ అధికారులు యాత్రికులు తిరిగి తమ స్వస్థలాలకి వెళ్ళిపోవాలని విన్నవించారు.రాజ అంతఃపుర స్త్రీలుహిజాజ్ ను వదిలి వెళ్ళటానికి ఇష్టపడలేదు కానీ ఒట్టోమన్ చక్రవర్తి విన్నపం మేరకు ఖ్వాజా యహ్య వారిని తిరిగి వెళ్ళిపొమ్మని బలవంతం చేసాడు.

హిజజ్

11580లో భారతదేశానికి తిరిగి వస్తున్న సమయంలో అక్బర్ యొక్క రాజ అంతఃపుర స్త్రీలు ఆడెన్ రాజ్య పాలకుడిచే అవమానింపబడ్డారు. అక్బర్ యొక్క యాత్రికుల సమూహాలు మరియు రాజ అంతఃపుర స్త్రీలు మొదలైన వారికి జరిగిన ఈ అవమానం మక్కా మరియు మదీనాలకు యాత్రికుల సమూహాలను మరియు సదక్వత్ ను పంపకుండా అతన్ని అడ్డుకుంది.

దానితో భ్రాంతి నుండి బయటకు వచ్చిన అక్బర్ ఖలీఫా అవ్వాలని కోరుకున్నాడు లేదా సున్నీ ప్రపంచానికి తిరుగులేని నాయకుడు అవ్వాలని అనుకున్నాడు. ఇందు కోసం ముఖ్య ఉలమా చేత సంతకం చెయ్యబడిన ఒక మహజర్ 1579 సెప్టెంబర్ లో విడుదల చెయ్యబడింది. మహ్జార్ దృడంగా చెప్పిన విషయాలు:

  • ఆ కాలానికి అక్బర్ ఒక ఖలీఫా ;
  • ఖలీఫా స్థానం ముజ్తహిద్ స్థానం కనా చాలా గొప్పది.
  • ముజ్తహిద్ ల మధ్య భేదాభిప్రాయాలు వచ్చినప్పుడు అక్బర్ ఏదో ఒక అభిప్రాయాన్ని ఎంపిక చేయవచ్చు, మరియు
  • అక్బర్ నాజీలకు వ్యతిరేకంగా లేని ఉత్తర్వులను జారీ చెయ్యవచ్చు.


1579లో అక్బర్ మసీదులో సాధారణ ప్రవక్తను తీసివేసి మరియు ఆ స్థానంలో ఒక ఉపన్యాసకుడిని నియమించటం ద్వారా మతపరమైన ముస్లింలను భయపెట్టి మరియు బాధపెట్టాడు. ఆ ఉపన్యాసకుడు షైక్ ముబారక్ పెద్ద కుమారుడు అయిన ఫిజీ స్వరపరిచిన పద్యాలను ఒప్పచేప్పేవాడు. ఈ సమయంలో, అతను మక్కాలో ఉన్న ప్రవక్త యొక్క మత ధర్మాలలో తనకు నమ్మకం పోయిందని చెప్పటం మొదలుపెట్టాడు[64].


1584 నుండి మొదలు అక్బర్ పోర్చుగీసు వారి సహాయంతో యెమెన్ యొక్క ఒట్టోమన్ ఒడరేవుపై దాడి చెయ్యటానికి తీవ్రంగా పరిగణించాడు.1584 అక్టోబర్ నాటికి సంధి కుదర్చటానికి ఒక మొఘల్ రాయబారి శాశ్వతంగా గోవాలో ఉండిపోయాడు.1587లో యెమెన్ మరియు హబష్ ల పై దాడి చెయ్యటానికి బయలుదేరిన పోర్చుగీసు వారి ఓడ నాశనం చెయ్యబడింది మరియు దాని సేనాపతి అయిన దోకొందో పిరినో పట్టుబడ్డాడు.మొఘల్-పోర్తుగీస్ ల సంధి అక్కడితో ఆగిపోయింది[65].

క్రైస్తవులతో సంబంధాలు[మార్చు]

1603లో క్రైస్తవ బోధకుల విన్నపం వలన సమ్మతించబడిన ఒక వ్రాతపూర్వకమైన రాజాజ్ఞ ఇష్టమైన వాళ్ళను మతమార్పిడి చేసుకోవటానికి అనుమతి ఇచ్చింది[66].క్రైస్తవ బోధకులు రాజాజ్ఞ అనే ఆయుధం ఉన్నప్పటికీ తమ పని చేసుకోవటానికి విపరీతంగా కష్టాలని ఎదుర్కొన్నారు.లాహోర్ వైస్రాయ్ అయిన క్వులిజ్ ఖాన్ వంటి సంప్రదాయ ముస్లిం అధికారులు చాలా మంది క్రైస్తవులు లాహోర్ నుండే ప్రవాహంలా వస్తున్నారని తమ ఎత్తుగడల ద్వారా చాలా హింసించారు మరియు క్రైస్తవ బోధకుడైన పింహేరో మరణానికి భయపడి పారిపోయాడు[67].


దీన్ ఎ ఇలాహి[మార్చు]

అక్బర్ సమాధి ప్రవేశద్వారం

అతను ఇస్లాం [68] మతాన్ని అవలంబిస్తూనే దీన్ ఎ ఇలాహి అను కొత్త మతపరమైన వేదికను స్థాపించాడు, అతని సామ్రాజ్యంలో ఉన్న మతాలు అన్నింటి నుండి మంచి అంశాలను తీసుకొని ప్రజలకు మతపరమైన జ్నానాన్ని, సహనాన్ని ఇవ్వాలని అనుకొన్నాడు. (ముఖ్యంగా ఇస్లాం, హిందూ మతం మరియు సిక్కిజం; క్రైస్తవం, జైనమతం మరియు జోరోస్ట్రియన్ మతం ల నుండి కూడా అంశాలను తీసుకోబడ్డాయి)మరియు అక్కడి నుండి అతని ప్రజలను విభజించిన భేదాభిప్రాయాలను తొలగించటానికి ప్రయత్నించాడు.


అక్బర్ ఇస్లాం మతంతో పాటుగా మిగతా మతాలను కూడా ఆదరించేవాడు. నిజానికి అతను వాటిని ఆదరించడమే కాకుండా తత్వ సంబంధమైన మరియు మతపరమైన విషయాలపై చర్చలను ప్రోత్సహించేవాడు. ఇది ఫతేపూర్ సిక్రీ నందు ఇబాదత్ ఖానా ("ప్రార్ధన యొక్క ఆలయం") సృష్టించటానికి కారణం అయ్యింది.


1575లో అక్కడ అతను జరిపిన చర్చల నుండి ఏ ఒక్క మతం కూడా సత్యం యొక్క ముఖ్య నిర్దేశాన్ని కలిగిలేదని అక్బర్ నిర్ధారించాడు. ఇది 1581లో అతను 'దీన్-ఇ-ఇలాహీ'ని స్థాపించటానికి ప్రేరణ ఇచ్చింది. చాలా మంది ముస్లిం వైదికవేత్తలు, వారిలో బెంగాల్ కి చెందిన క్వది మరియు చర్చనీయమైన సూఫీ వ్యక్తీ షయ్ఖ్ అహ్మద్ సర్హింది, దీనిని దైవనింద గా నిర్దారించడం ద్వారా తమ అభిప్రాయాన్ని తెలియజేసారు.


దీన్ ఎ ఇలాహి ముఖ్యంగా నీతికి సంబంధించిన వ్యవస్థ. అది కీర్తి, ఇంద్రియ సుఖములు, పరనింద మరియు అహంకారం మొదలైన వాటిని పాపములుగా పరిగణించి వాటిని నిషేదించింది. దైవభక్తి, వినయం, ఉపవాసం మరియు దయాగుణం మొదలైనవి ముఖ్య సద్గుణాలు. దేవుని యందు ఆశ కలిగి ఉండటం ద్వారా ఆత్మ తనను తాను పరిశుద్ధం చేసుకోవటాన్ని ప్రోత్సహించింది.[69]ఈ మతంలో పవితమైన గ్రంధాలు కానీ పురోహితుల ఆచారాధిపత్యం కానీ లేవు.[70]


దీన్-ఇ-ఇలాహి అక్బర్ ప్రతిపాదన ప్రకారం నిగూఢత్వం, తత్వశాస్త్రం మరియు ప్రకృతి ఆరాధనల సమ్మేళనం.

వార్తలలో[మార్చు]

  • 1960 లో బహుమతి విజేతగా నిలిచిన హిందీ సినిమా మొఘల్ ఎ ఆజం (చాలా గొప్ప మొఘల్) లో అక్బర్ గురించి చిత్రీకరించబడింది, ఇందులో అతని పాత్రను పృథ్వీరాజ్ కపూర్ పోషించాడు.
  • అక్బర్ మరియు బీర్బల్ పాత్రలు హిందీలో ధారావాహికగా చిత్రీకరించబడి 1990ల ఆఖరిలో జీ టీవీలో ప్రసారం చెయ్యబడ్డాయి, ఇందులో అక్బర్ పాత్రకు విక్రమ్ గోఖలే వ్యాఖ్యానం చెప్పారు. ప్రస్తుతం, అక్బర్-బీర్బల్ జీ గుజరాతిలో ప్రసారం చెయ్యబడుతున్నది కాని గుజరాతీలోకి అనువదించబడింది.
  • సంజయ్ ఖాన్ దర్శకత్వం వహించిన అక్బర్ ద గ్రేట్ అనే ధారావాహిక 1990 లో డిడి జాతీయం లో ప్రసారం చెయ్యబడింది.
  • కిం స్టాన్లీ రాబిన్సన్ యొక్క 2002 నవల వరి మరియు ఉప్పు యొక్క సంవత్సరాలు లో ఒక కల్పిత అక్బర్ పాత్ర చాలా ముఖ్యమైన మద్దతిచ్చే పాత్రను పోషిస్తుంది.
  • సల్మాన్ రష్దీ 2008 నవలఫ్లోరెన్స్ యొక్క ఆకర్షణ లో కూడా అక్బర్ ఒక ముఖ్య పాత్ర.
  • అమర్త్యసేన్ తన పుస్తకాలు, వాదన ఇష్టపడే భారతీయుడు మరియు హింస మరియు గుర్తింపు లలో అక్బర్ ను ఒక ముఖ్య ఉదాహరణగా ఉపయోగిస్తారు.
  • బెర్త్రిస్ స్మాల్ : వీర సాహసాలతో కూడిన తన నవలల్లో చారిత్రిక వ్యక్తులను ప్రాధమిక పాత్రలుగా చొప్పించటంలో ప్రసిద్ది మరియు ఇందుకు అక్బర్ కూడా మినహాయింపు కాదు.ఆమె రెండు నవలల్లో అతను ముఖ్య పాత్ర మరియు మూడవదానిలో చాలా సార్లు అతని ప్రస్తావన ఉంటుంది, అది అతని మరణాంతరం జరుగుతుంది.దిస్ హార్ట్ అఫ్ మైన్ లో కథానాయిక కొంత సమయానికి అక్బర్ కి నాల్గవ "భార్యగా" అవుతుంది, అయితే వైల్డ్ జాస్మిన్ మరియు డార్లింగ్ జాస్మిన్ లలో కదా మొత్తం సగం బ్రిటిష్ అయిన అతని కూతురి చుట్టూ తిరుగుతుంది. అతని అంతం పర్షియన్లకు మరియు భారతీయులకు ఇద్దరికీ కూడా దురదృష్టమైన అదృష్టం.
  • సామ్రాజ్యం ఈఈఈ యొక్క వయస్సు : ఆసియా రాజవంశాలు |గొప్ప కీర్తి కోసం పోటీపడిన చక్రవర్తుల కాలంలో భారతదేశంలో ఉన్న గొప్ప వ్యక్తుల్లో అక్బర్ కూడా ఒకరు: ఆసియా రాజవంశాలు.
  • 1720లో ఆంటోనియో వివాల్డి రచించిన రెండవ మొఘల్ పెద్దగా పిలువబడే వయొలిన్ వాయిద్యకారుడు స్థిర జాబితాలో ఆర్వి 208గా నమోదుచేయబడింది మరియు అక్బర్ పాలన ద్వారా ప్రేరణ పొందింది అని చెప్పబడింది.
  • కునాల్ బసు యొక్క ద మినిఎచరిస్ట్ లో కథ అక్బర్ కాలంలోని తన సొంత అక్బర్ నామా వృత్తాంతం చిత్రీకరించిన ఒక యుక్త వయస్కుడైన చిత్రకారుడి చుట్టూ తిరుగుతుంది.


గమనిక[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 "Jalal-ud-din Mohammed Akbar Biography". BookRags. Retrieved 2008-05-23. 
  2. 2.0 2.1 "Akbar". The South Asian. Retrieved 2008-05-23. 
  3. "The Nine Gems of Akbar". Boloji. Retrieved 2008-05-23. 
  4. 12అక్బర్, తొలినాళ్ళ జీవితం, ఎన్సైక్లోపిడియా బ్రిటానికా, జనవరి 17, 2009.
  5. 5.0 5.1 Fazl, Abul. Akbarnama Volume II. 
  6. Prasad, Ishwari (1970). The life and times of Humayun. 
  7. 7.0 7.1 Habib, Irfan (1992). "Akbar and Technology". Social Scientist 20: pp. 3–15. doi:10.2307/3517712.  Unknown parameter |issues= ignored (help)
  8. Hoyland, J.S.; Banerjee S.N. (1996). Commentary of Father Monserrate, S.J: On his journey to the court of Akbar, Asean Educational Services Published. New Delhi: Asian Educational Services. p. 57. ISBN 8120608070. 
  9. Banjerji, S.K. Humayun Badshah. 
  10. Fazl, Abul. Akbarnama Volume I. 
  11. "Gurdas". Government of Punjab. Retrieved 2008-05-30. 
  12. Chandra 2007, p. 233
  13. Chandra 2007, p. 234
  14. Chandra 2007, p. 236
  15. వెంకట శివరావు, దిగవల్లి (1944). కథలు-గాథలు (1 ed.). విజయవాడ: దిగవల్లి వెంకట శివరావు. pp. 127 – 140. Retrieved 1 December 2014. 
  16. 40అబూ అల్ ఫజల్ స్వీయ చరిత్ర మరియు పనులు persian.packhum.org.
  17. 41పురాతన కవిత్వం వద్ద అబ్దుర్ రహీం ఖంఖన
  18. 18.0 18.1 Jahangir (1600s). Tuzk-e-Jahangiri (Memoirs of Jahangir). 
  19. Garbe, Richard von (1909). Akbar, Emperor of India. Chicago-The Open Court Publishing Company. 
  20. 46హరిద్వార్ యెయిన్-యి-అక్బరి, రచిత అబ్దుల్ ఫజల్ అల్లమి, సంపుటి 1, ఎటిఎన్ 22.అబ్దర్ ఖాన్. పి 55. అసలైన పర్షియన్ నుండి అనువదించబడింది, రచయిత హెచ్.బ్లాచ్మంన్, మరియు కల్నల్ హెచ్.ఎస్.జర్రేట్, బెంగాల్ యొక్క ఆసియా సంఘం కలకత్తా, 1873 – 1907.
  21. "1200—1750". University of Hamburg. Retrieved 2008-05-30. 
  22. https://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/manoa/v022/22.1.rice.html
  23. https://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/manoa/v022/22.1.rice.html
  24. http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00routesdata/bce_299_200/mahabharata/razmnamah/razmnamah.html
  25. https://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/manoa/v022/22.1.rice.html
  26. Smith, Vincent.A.; (2002). The Oxford History of India (Paperback). Oxford University Press. p. 341. ISBN 9780195612974. 
  27. 27.0 27.1 Nath 1982, p. 397
  28. Nath 1982, p. 16
  29. 29.0 29.1 Sarkar, Jadunath (1984). A History of Jaipur. Orient Longman. p. 38. ISBN 81255003339 Check |isbn= value (help). 
  30. Nath 1982, p. 52
  31. Sarkar, Jadunath (1984). A History of Jaipur. Orient Longman. p. 37. ISBN 81255003339 Check |isbn= value (help). 
  32. Agrawal, Ashvini (1983). Studies in Mughal history. Motilal Banarsidass. p. 99. ISBN 9788120823266. 
  33. Srivastava, Ashirbadi Lal (1972). Akbar the Great. Shiva Lal Agrawala. p. 473. 
  34. Alam, Muzaffar; Subrahmanyam, Sanjay (1998). The Mughal State, 1526-1750. Oxford University Press. p. 177. ISBN 9780195639056. 
  35. 71జేమ్స్ టోడ్, రాజస్థాన్ యొక్క చరిత్ర మరియు పురాతన వస్తువులు లేదా భారతదేశం యొక్క మధ్య మరియు పశ్చిమ రాజపుత్ర రాష్ట్రాలు , 2 సంపుటిలు.లండన్, స్మిత్, పెద్దయగు (1829, 1832); న్యూ ఢిల్లీ, మున్షిరాం ప్రచురణలు, (2001), పిపి. 83-4. ఐఎస్బిఎన్ 8170691281
  36. 36.0 36.1 Harbans, Mukhia (2004). The Mughals of India. Blackwell Publishing. p. 23. ISBN 9780631185550. 
  37. Alam, Muzaffar (2004). Languages of Political Islam in India 1200-1800. Orient Longman. p. 77. ISBN 8178240629. 
  38. Ali, M.A. (2006). Mughal India: Studies in Polity, Ideas, Society and Culture. Oxford University Press. p. 161. ISBN 0195648609. 
  39. Elliot, H.M.; Dowson, J. (June 1977). History of India As Told by Own Historians, Volume V. Ams Pr Inc. p. 358. 
  40. Watson, C.C. (1904). Rajputana District Gazetteers. Scottish Mission Industries Co., Ltd. p. 17. 
  41. Monserrate, Antonio (1996). Commentary of Father Monserrate, S. J. on His Journey to the Court of Akbar. Asian Educational Services. p. 27. ISBN 9788120608078. 
  42. Habib 1997, p. 85
  43. Mushtaqi, Rizqullah. Waqiat-i Mushtaqi. p. 94. 
  44. Hastings, James (2003). Encyclopedia of Religion and Ethics Part 10. Kessinger Publishing. ISBN 0766136825. 
  45. Zilli, Ishtiaq Ahmed. Proceedings of Indian History Congress, New Delhi, 1972. p. 351. 
  46. Zilli, Ishtiaq Ahmed. Proceedings of Indian History Congress, New Delhi, 1972. p. 352. 
  47. Ali, M.A. (2006). Mughal India: Studies in Polity, Ideas, Society and Culture. Oxford University Press. p. 159. ISBN 0195648609. 
  48. Badauni, Abd al-Qadir. Muntakhab-ut-Tawarikh, vol. II. p. 383. 
  49. Subrahmanyam, Sanjay (2005). Mughals and Franks. Oxford University Press. p. 55. ISBN 9780195668667. 
  50. Day, Upendra Nath (1970). The Mughal Government, A.D. 1556-1707. Munshiram Manoharlal. p. 134. 
  51. Schimmel, Annemarie (1980). Islam in the Indian Subcontinent. Brill. p. 22. ISBN 9004061177. 
  52. Khan, Iqtidar Alam (1968). Journal of Royal Asiatic Society 1968 No.1. p. 29-36. 
  53. Habib 1997, p. 84
  54. Conder, Josiah (1828). The Modern Traveller: a popular description. R.H.Tims. p. 282. 
  55. Deefholts, Margaret; Deefholts, Glenn; Acharya, Quentine (2006). The Way We Were: Anglo-Indian Cronicles. Calcutta Tiljallah Relief Inc. p. 87. ISBN 0975463934. 
  56. Harbans, Mukhia (2004). The Mughals of India. Blackwell Publishing. p. 153. ISBN 9780631185550. 
  57. Nijjar, Bakhshish Singh (1968). Panjāb Under the Great Mughals, 1526-1707. Thacker. p. 128. 
  58. Paliwal, Dr. D.L. (Ed.). Maharana Pratap Smriti Granth. Sahitya Sansthan Rajasthan Vidya Peeth. p. 182. 
  59. Paliwal, Dr. D.L. (Ed.). Maharana Pratap Smriti Granth. Sahitya Sansthan Rajasthan Vidya Peeth. p. 183. 
  60. Paliwal, Dr. D.L. (Ed.). Maharana Pratap Smriti Granth. Sahitya Sansthan Rajasthan Vidya Peeth. p. 183. 
  61. Smith, Vincent.A.; (2002). The Oxford History of India (Paperback). Oxford University Press. p. 356. ISBN 9780195612974. 
  62. 62.0 62.1 62.2 Habib 1997, p. 86
  63. Ottoman court chroniclers (1578). Muhimme Defterleri, Vol. 32 f 292 firman 740, Shaban 986. 
  64. Smith, Vincent.A.; (2002). The Oxford History of India (Paperback). Oxford University Press. p. 348. ISBN 9780195612974. 
  65. Ottoman court chroniclers (1588). Muhimme Defterleri, Vol. 62 f 205 firman 457, Avail Rabiulavval 996. 
  66. Krishnamurti, R; (1961). Akbar: The Religious Aspect. Faculty of Arts, Maharaja Sayajirao University of Baroda. p. 83. 
  67. MacLagan, Edward ; (1932). The Jesuits and the Great Mogul. Burns, Oates & Washbourne. p. 60. 
  68. 159దిన-ఇ ల్లహి- బ్రిటానికా ఆన్లయిన్ ఎన్సైక్లోపిడియా
  69. Roy Choudhury, Makhan Lal (1941), The Din-i-Ilahi, or, The religion of Akbar (3rd ed.), New Delhi: Oriental Reprint (published 1985, 1997), ISBN 8121507774 ''(Reprint: 1997)'' Check |isbn= value (help) 
  70. http://books.google.com/books?id=0ti8clvedTAC

సూచనలు /రేఫెరెన్సెస్[మార్చు]


ఇంకా చదువుటకు[మార్చు]

  • అబూ అల్-ఫజల్ ఇబ్న్ ముబారక్ అక్బర్ -నమః , ముహమ్మద్ సాదిక్ అలీ యొక్క వ్యాఖ్యానం ద్వారా సవరించి ప్రచురించబడింది (కాన్పూర్-లక్నో: నవల్ కిషోర్) 1881–3 మూడు సంపుటిలు. (పర్షియన్)
  • అబూ అల్-ఫజల్ ఇబ్న్ ముబారక్ అక్బర్-నమః ములవి అబ్ద్ అల్-రహీం ద్వారా సవరించి ప్రచురించబడింది. బిబ్లిఒతెకా ఇండికా వరుస భాగాలు (కలకత్తా: బెంగాల్ యొక్క ఆసియా సంఘం) 1877–1887 మూడు సంపుటిలు.(పర్షియన్)
  • హెన్రీ బెవేరిడ్జ్ (అనువాదం) అబ-ఉల్-ఫజల్ యొక్క అక్బర్ నామ బిబ్లిఒతెకా ఇండికా వరుస భాగాలు (కలకత్తా: బెంగాల్ యొక్క ఆసియా సంఘం) 1897 మూడు సంపుటిలు.
  • హాజీ మహమ్మద్ 'ఆరిఫ్ క్వందహరి తారిఖ్-ఇ-అక్బరి' (తారిఖ్-ఇ-క్వందహరి గా బాగా ప్రసిద్ది) హాజీ ముయినుద్దిన్ నద్వి, డాక్టర్. అజహర్ అలీ దిహ్లావి మరియు ఇంతియాజ్ అలీ అర్షి లచే ద్వారా సవరణ మరియు వ్యాఖ్యానం చేయబడింది (రాంపూర్ రాజా గ్రంధాలయం) 1962 (పర్షియన్)


బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Commons-logo.svg
వికీమీడియా కామన్స్‌లో కి సంబంధించిన మీడియా ఉంది.
"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=అక్బర్&oldid=1351583" నుండి వెలికితీశారు