అటల్ బిహారీ వాజపేయి

వికీపీడియా నుండి
(అటల్ బిహారి వాజపేయి నుండి దారిమార్పు చెందింది)
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
అటల్ బిహారీ వాజపేయి
अटल बिहारी वाजपेयी
అటల్ బిహారీ వాజపేయి

11వ భారత ప్రధానమంత్రి (1వ దఫా)
పదవిలో
16 May 1996 – 1 June 1996
మునుపు పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు
తరువాత హెచ్.డి.దేవెగౌడ

14వ భారత ప్రధానమంత్రి (2వ దఫా)
పదవిలో
19 March 1998 – 22 May 2004
మునుపు ఐ.కె.గుజ్రాల్
తరువాత డా.మన్మోహన్ సింగ్

జననం (1924-12-25) 25 డిసెంబరు 1924 (వయస్సు: 90  సంవత్సరాలు)
Bateshwar, Agra District, Uttar Pradesh, British India
రాజకీయ పార్టీ భారతీయ జనతా పార్టీ
వృత్తి Politician, Poet
మతం హిందూమతము
సంతకం అటల్ బిహారీ వాజపేయి's signature
వెబ్‌సైటు http://www.atalbiharivajpayee.in

అటల్ బిహారీ వాజపేయి (జ.డిసెంబరు 25 1924) మధ్య ప్రదేశ్ లోని గ్వాలియర్ లో జన్మించిన అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి భారతీయ జనతా పార్టీ తరపున ప్రధాన మంత్రి పదవిని పొందిన నాయకుడు. ఈయన బ్రహ్మచారి. ఇతను మొదటిసారిగా రెండో లోక్‌సభ కు ఎన్నికైనారు. మధ్యలో వ, 9వ లోక్‌సభలకు తప్పించి 14వ లోకసభ ముగిసేవరకు పార్లమెంటుకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఆయన రెండుసార్లు రాజ్యసభకు కూడా ఎన్నికైనారు. 1968 నుండి 1973 వరకు జనసంఘ్ పార్టీ కి అధ్యక్షుడిగా పనిచేసి, 1980 నుండి 1986 వరకు భారతీయ జనతా పార్టీకి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1996 లో తొలిసారిగా ప్రధానమంత్రి పదవి యోగం లభించినా అది 13 రోజులకే పరిమితమైంది. 1998 లో రెండో పర్యాయం ప్రధానమంత్రి పదవి పొంది 13 మాసాలు పాలించారు. 1999 లో 13వ లోక్‌సభ ఎన్నికల అనంతరం మరోసారి ప్రధానమంత్రి పదవి చేపట్టి 2004 వరకు పదవిలో ఉన్నారు. అలుపెరుగని ఈ రాజకీయ నాయకుడికి 1994 లో ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్ అవార్డు లభించింది. అతడు మొరార్జీ దేశాయ్ మంత్రివర్గంలో విదేశీ వ్యవహారాల శాఖను నిర్వహించారు. ఆయన ఆరోగ్య కారణంగా క్రియాశీల రాజకీయాలనుండి తప్పుకున్నారు. ఆయన దేశానికి చేసిన విశేష సేవలకు గానూ భారత ప్రభుత్వం డిసెంబరు 24, 2014 లో భారతరత్న పురస్కారాన్ని పొందినట్లు ప్రకటించారు.[1] ఆయన పుట్టినదినం అయిన డిసెంబరు 25 ను సుపరిపాలనా దినం గా భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.[2]

విషయ సూచిక

ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య[మార్చు]

భారతరత్న అయిన అటల్ బిహారీ వాజపేయి డిసెంబరు 25 1924 న గ్వాలియర్ నందలి ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు క్రిష్ణాదేవి మరియు కృష్ణబిహారీ వాజపేయి. ఆయన తాత పండిట్ శ్యాం లాల్ వాజపేయి వారి పూర్వీకుల నివాస ప్రాంతమైన ఉత్తరప్రదేశ్ లోని భటకేశ్వర్ నుండి గ్వాలియర్ లోని మొరీనాకు వలస వెళ్ళారు. ఆయన తండ్రి కృష్ణబిహారీ వాజపేయి వారి నివాస ప్రాంతలో ఒక ఉపాధ్యాయుడు మరియు కవి. వాజపేజి గ్వాలియర్ లోణి సరస్వతి శిశు మందిర్ నందు విద్యాభ్యాసం చేశారు. వాజపేయి గ్వాలియర్ విక్టోరియా కాలేజి (ప్రస్తుతం లక్ష్మీబాయి కాలేజి) లో చేరి హంది,ఆంగ్లము మరియు సంస్కృతం నందు అత్యంత ప్రతిభావంతునిగా పట్టభద్రుడైనాడు. ఆయన రాజనీతిశాస్త్రంలో ఎం.ఎ పట్టాను కాన్పూరు నందలి దయానంద ఆంగ్లో వైదిక కళాశాలనుండి పొందారు. ఎం.ఎ డిగ్రీని ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులైనారు.[3][4]

ఆయన గ్వాలియర్ లోని ఆర్య సమాజం అనే యువ విభాగంలో ఆర్య కుమార్ సభా తో కలసి ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. ఆయన 1944లో ఆ విభాగంలో ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. ఆయన 1939 లో రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్.ఎస్.ఎస్.) లో కూడా చేరారు. బాబా ఆమ్టే ప్రభావంతొ ఆయన 1940-44 లలో అధికార్ల శిక్షణా కేంద్రానికి హారరైనాడు. ఆయన 1947 లో "పూర్తి కాల సేవకుడు" గా మారారు. దీనిని సాంకేతికంగా ఆర్.ఆర్.ఎస్.ప్రచారక్ గా పిలుస్తారు. ఆయన విభజన హక్కుల కోసం న్యాయశాస్త్రాన్ని కూడా అభ్యసించారు.

ఆయన ఉత్తరప్రదేశ్ లోని దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ యొక్క వివిధ పత్రికలైన "రాష్ట్రధర్మ" (హిందీ మాసపత్రిక) , "పాంచజన్య"(హిందీ వారపత్రిక) మరియు దిన పత్రికలైన "స్వదేశ్" మరియు "వీర్ అర్జున్" లలో పనిచేయుటకు ప్రచారక్ గా పంపబడ్డాడు. వాజపేయి తన జీవితకాలంలో వివాహమాడకుండా బ్రహ్మచారిగా జీవించారు.[4][5][6]

ప్రారంభ రాజకీయ జీవితం (1942–1975)[మార్చు]

వాజపేయి ఆగస్టు 1942 లో రాజకీయాలలోనికి మొట్టమొదట ప్రవేశించారు. ఆయన సోదరుడైన "ప్రేమ్" క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ కాలంలో 23 రోజుల పాటు అరెస్టు కాబడిన సమయంలొ ఆయన రాజకీయాలలోనికి ప్రవేశించారు.ఆయన సోదరుడు ఏ విధమైన బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ఉద్యమాలలో పాల్గొననని వ్రాతపూర్వకమైన హామీ యిచ్చిన తరువాతనే ఆయనను విడిచిపెట్టారు.[7]

1951 లో ఆర్.ఎస్.ఎస్ ద్వారా దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ తో కలసి క్రొత్తగా యేర్పడిన భారతీయ జనసంఘ్ కొరకు పనిచేసే బాధ్యతను స్వీకరించారు. ఈ సంస్థ ఆర్.ఎస్.ఎస్ తో కలిసి పని చేస్తున్న హిందూ రాజకీయ పార్టీ. ఆయన ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న ఉత్తర విభాగానికి జాతీయ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత శ్యాం ప్రకాశ్ ముఖర్జీ కి అనుచరునిగా మరియు సహాయకునిగా యున్నారు. 1954 లో ముఖర్జీతో కలసి కాశ్మీర్ లో కాశ్మీరీలు కాని సందర్శకుల రక్షణకోసం నిరాహారదీక్ష చేశారు. ముఖర్జీ ఈ సమ్మెకాలంలో జైలులోనే మరణించాడు. 1957లో వాజపేయి భారతదేశ దిగువ సభ అయిన లోక్‌సభకు ఎన్నికైనారు.ఈయన బల్‌రామ్‌పురం నుండి ఎన్నికైనారు. ఆయన అసాధారణ నైపుణ్యాల మూలంగా ఆనాటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఏదో ఒకరోజు వాజపేయి దేశ ప్రధాని అవుతాడని ఊహించాడు.[8]

ఆయనకు గల వాగ్ధాటి మరియు సంస్థాగతమైన నైపుణ్యాల కారణంగా జనసంఘ్ లో ముఖ్యనేతగా ఎదిగారు. దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ మరణానంతరం జనసంఘ్ యొక్క మొత్తం బాధ్యతయువ వాజపేయిపై పడింది. ఆయన 1968 లో జనసంఘ్ కు జాతీయ అధ్యక్షునిగా ఎదిగారు. ఆయనతో పాటుగా నానాజీ దేశ్‌ముఖ్ , బాల్‌రాజ్ మధోక్ మరియు లాల్ కృష్ణ అద్వానీ లో పాటుగా జనసంఘ్ ను నడిపించారు.

Foreign Minister Vajpayee (far right) and Prime Minister Morarji Desai (third from right, front row) with US President Jimmy Carter during his 1978 visit to India.

రాజకీయ జీవితం (1975–1995)[మార్చు]

1975 నుండి 1977 ల మధ్య, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన భారత ప్రధాని అయిన శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రవేశపెట్టిన ఎమర్జన్సీ కాలంలో అనేకమంది విపక్ష నాయకులతో పాటు అరెస్టు కాబడినారు. 1977 లో సంఘసంస్కర్త అయిన జయప్రకాశ్ నారాయణ్ పిలుపు మేరకు అన్ని రాజకీయ పార్టీలతో కలసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. వాజపేయి జనస్ంఘ్ ను క్రొత్తగా యేర్పడిన గ్రాండ్ అలియన్స్ అయిన జనతాపార్టీ లో విలీనం చేశారు.[9]

1977 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జనతా పార్టీ విజయం తరువాత ఆయన మురార్జీ దేశాయ్ మంత్రివర్గంలో విదేశీ వ్యవహారాల శాఖామాత్యులుగా పనిచేశారు. విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిగా ఆయన ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క జనరల్ అసెంబ్లీలో హిందీలో ప్రసంగాన్నిచ్చిన మొట్టమొదటి వ్యక్తిగా నిలిచారు. ఆ సమయంలో 1979లో జనతా ప్రభుత్వం విఛ్ఛిన్నం జరిగిన తదుపరి వాజపేయి స్వంతంగా గౌరవప్రదమైన రాజకీయవేత్తగా ఎదిగారు.[9] జనతాపార్టీ 1979లో మురార్జీదేశాయ్ రాజీనామా చేయడంతో రద్దుకాబడినది. జనసంఘ్ జనతాపార్టీలో కలసి ఒక సంకీర్ణపార్టీగా కొనసాగడానికి అంగీకరించినా జనతాపార్టీలోని అంతర్గత విభేదాలవల్ల బయటకు వచ్చింది.

వాజపేయి జనసంఘ్ మరియు రాష్ట్రీయ స్వయం సేవక్ సంఘ్ నుండి తన సహచరులను, ముఖ్యంగా దీర్ఘకాల స్నేహితులైన ఎల్.కె.అధ్వానీ మరియు భైరాన్ సింగ్ షెకావత్ లను కలుపుకొని 1980 లో భారతీయ జనతా పార్టీ ని యేర్పరిచారు. ఆ తర్వాత ఆయన బి.జె.పి అధ్యక్షునిగా యున్నారు. ఆయన జనతా ప్రభుత్వం తర్వాత వచ్చిన ఇందిరా నేషనల్ కాంగ్రెస్ కు బలమైన విమర్శకునిగా అవతరించారు.

భారతీయ జనతాపార్టీ సిక్కు తీవ్రవాదులు పంజాబ్ రాష్ట్ర అవతరణ కోసం పోరాడటాన్ని వ్యతిరేకించాడు. ఆయన ఆనాటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీని "విభజన మరియు అవినీతి రాజకీయాలు మూలంగా జాతీయ సమైక్యతకు వ్యయంతో తీవ్రవాదాన్ని ప్రోత్సహించడం" గూర్చి నిందించాడు.[10] భారతీయ జనతా పార్టీ ఆపరేషన్ బ్లు స్టార్ ను వ్యతిరేకించింది. 1984 లో ఇద్దరు సిక్కు అంగరక్షకులచే ఇందిరాగాంధీ హత్యకు గురికాబడటం తదుపరి ఢిల్లీలో సిక్కుల పై జరిగిన దాడులను ఖండించింది.[11] 1984 ఎన్నికలలో బి.జె.పి రెండు సీట్లను మాత్రమే పొందింది. ఆ కాలంలో వాజపేయి బి.జె.పి అధ్యక్షునిగా మరియు విపక్ష నాయకునిగా కూడా ఉన్నారు.

భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నినాదంగా విశ్వహిందూ పరిషత్ మరియు ఆర్.ఎస్.ఎస్ తో కలసి ఉద్యమిస్తున్న రామ జన్మభూమి మందిర ఉద్యమం ను చేపట్టింది. ఈ ఉద్యమం అయోద్యలో రామమందిరం నిర్మాణం కోసం చేయబడినది.

దీని కారణంగా 1995 మార్చిలో గుజరాత్ మరియు మహారాష్ట్ర లలో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో విజయాన్ని సాధించింది. 1994లో కర్ణాటక లో జరిగిన అసెంభ్లీ ఎన్నికలలో మంచి విజయాలను సాధించింది. ఈ విధంగా పెద్ద రాజకీయ పార్టీగా అవతరించింది. 1995 నవంబరులో ముంబాయి నందు జరిగిన బి.జె.పి సమావేశంలో బి.జె.పి అధ్యక్షుడైన లాల్ కృష్న అధ్వానీ వాజపేయిని ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిగా ప్రకటించాడు. మే 1996 లో జరిగిన పార్లమెంటు ఎన్నికలలో బి.జె.పి విజయం సాధించింది.[12]

భారత ప్రధానమంత్రిగా (1996 to 2004)[మార్చు]

వాజపేయి మూడు దశలుగా 1996 నుండి 2004 ల మధ్య ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.

మొదటి దశ: మే 1996[మార్చు]

భారతీయ జనతాపార్టీ 1995లో బలమైన పార్టీగా అవతరించింది. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో లోక్‌సభలో బి.జె.పి అత్యధిక స్థానాలు గెలుచుకున్న పార్టీగా అవతరించింది. ఆనాటి అధ్యక్షుడు శంకర్ దయాళ్ శర్మ వాజపేయిని ప్రభుత్వం యేర్పాటు చేయుటకు ఆహ్వానించారు. అపుడు వాజపేయి భారత 10వ ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నుకోబడ్డారు. కానీ బి.జె.పి మిగిలిన పార్టీల మద్దతును పొందలేకపోయింది. 13 రోజుల అనంతరం వాజపేయి తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. పార్లమెంటులో మెజరిటీ పొందలేకపోవడం మూలంగా రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది.

రెండవ దశ: 1998–1999[మార్చు]

1996 మరియు 1998 లలో రెండు యునైటెడ్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వాలు పడిపోయిన తరువాత, లోక్‌సభ రద్దు కాబడినది.మధ్యంతర ఎన్నికలు జరిగాయి. 1998 లో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలలో బి.జె.పి అన్ని పార్టీల కంటె అత్యధిక స్థానాలను కైవశం చేసుకుంది. ఈ కాలంలో భావసారూప్యత కలిగిన పార్టీలన్ని బి.జె.పిలో కలిసి నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ గా యేర్పడ్డాయి. వాజపేయి రెండవసారి ప్రధానమంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహించారు.[13]

ఎన్.డి.ఎ పార్లమెంటులో తన మెజారిటీని నిరూపించుకుంది. ఈ ప్రభుత్వం 13 నెలల కాలం అనగా 1999 మధ్య వరకు కొనసాగింది. ప్రభుత్వంలో సంకీర్ణ భాగమైన జయలలితకు చెందిన ఎ.సి.డి.ఎం.కె మద్దతు ఉపసంహరించిన కారణంగా ఈ ప్రభుత్వం మెజారిటీని కోల్పోయింది.[14] ఈ ప్రభుత్వం ఏప్రిల్ 17, 1999 లో జరిగిన విశ్వాస పరీక్షలో ఒక ఓటుతో ఓడిపోయింది. విపక్షాలలో ఎవరూ ప్రభుత్వం యేర్పాటుకు అవసరమైన మెజారిటీని కలిగి యుండనందున మరలా లోక్ సభ రద్దయినది. మరలా ఎన్నికలు జరిగాయి. మరలా ఎన్నికలు జరిగిన వరకూ వాజపేయి ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగారు.

అణు పరీక్షలు[మార్చు]

మే 1998 లో భారతదేశం రాజస్థాన్ లోని పోఖ్రాన్ ఎడారిలో ఐదు భూగర్భ అణు పరీక్షలను నిర్వహించింది. ఈ పరీక్ష 24 సంవత్సరాల తరువాత అనగా 1974 లో జరిగిన "ప్రోఖ్రాన్--I" తరువాత జరిగినది. ఈ పరీక్షను "ప్రోఖ్రాన్--II" గా పిలుస్తారు. ఈ పరీక్షలు ప్రభుత్వం యేర్పడిన నెలరోజుల తర్వాత జరిగినవి. రెండు వారాల అనంతరం పాకిస్థాన్ స్పందించింది. ఈ పరీక్షకు రష్యా,ఫ్రాన్స్, సమర్థించాయి.[15] మరికొన్ని దేశాలు యు.ఎస్.ఎ, కెనడా, జపాన్, బ్రిటన్ మరియు యూరోపియన్ దేశాలు భారతదేశం సమాచారం, వనరులు మరియు సాంకేతిక అంశాలపై ఆంక్షలు విధించాయి.[16]

లాహోర్ సదస్సు[మార్చు]

1988 చివరలో మరియు 1999 మొదట్లో వాజపేయి పాకిస్థాన్ తో శాంతి కోసం చర్యలు ప్రారంభించారు. దీని ఫలితంగా ఢిల్లీ-లాహోర్ బస్సును ఫిబ్రవరి 1999 లో ప్రారంభించారు. వాజపేయి కాశ్మీర్ సమస్యను పరిష్కరించుటకు పాకిస్థాన్ తో నూతన శాంతి ఒప్పందానికోసం పాకిస్థాన్ ను ఆహ్వానించాడు.

కార్గిల్ యుద్ధము[మార్చు]

కార్గిల్ యుద్ధం , భారత్ పాకిస్తాన్ మధ్య మే - జులై 1999 లో కాశ్మీర్ లోని కార్గిల్ జిల్లాలో మరియు మరికొన్ని సరిహద్దుల వద్ద జరిగింది. ఈ యుద్దానికి కారణం పాకిస్తాన్ సైనికులు మరియు కాశ్మీరీ తీవ్రవాదులు ఎల్.ఒ.సి(వాస్తవాధీన రేఖ) దాటి భారతదేశంలోకి చొరబడడం.[17] యుద్ధప్రారంభ దశలో పాకిస్తాన్ ఇది కాశ్మీరీ తిరుగుబాటుదారులు చేస్తున్న యుద్ధంగా పేర్కొన్నప్పటికీ యుద్ధంలో మరణించిన వారి దగ్గర లభించిన ఆధారాలు మరియు తర్వాత పాకిస్తాన్ ప్రధానమంత్రి మరియు పాకిస్తాన్ సైన్యాధిపతి చేసిన వ్యాఖ్యలు బట్టి ఇందులో పాకిస్తాన్ సైనిక దళాల హస్తం కూడా ఉందని రుజువయ్యింది.[18][19][20] వాస్తవాధీనరేఖ దాటి పాకిస్తాన్ ఆక్రమించుకున్న ప్రదేశాలను భారత సైన్యం, భారత వాయుసేన సహకారంతో తిరిగి స్వాధీనపరుచుకుంది. అంతర్జాతీయంగా వస్తున్న వత్తిడిని తట్టుకోలేక పాకిస్తాన్ సైన్యం వెనుతిరిగింది. ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాల మీద జరిగిన యుద్ధాలకి ఇది తాజా ఉదాహరణ. ఇంత ఎత్తులో యుద్ధం జరగడం వల్ల ఇరు పక్షాలకి ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. అణుబాంబులు కలిగియున్న దేశాల మధ్య జరిగిన యుద్ధాలలో ఇది రెండోది (మొదటిది చైనా - సోవియట్ ల మధ్య 1969 లో జరిగింది).

మూడవ దశ: 1999–2004[మార్చు]

కార్గిల్ పరిణామాల తరువాత జరిగిన 1999 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ తో కూడిన ఎన్.డి.ఏ కు 303 స్థానాలు వచ్చాయి.[21] అపుడు భారత దేశ పార్లమెంటులో స్థిరమైన మెజారిటీని పొందినందున వాజపేయి మూడవసారి అక్టోబరు 13,1999 న ప్రధానమంత్రి పీఠాన్ని అధిష్టించారు.

ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ హైజాక్[మార్చు]

డిసెంబర్ 1999 లో జాతీయ సంక్షోభం ఉద్భవించింది. ఖాట్మాండు నుండి న్యూఢిల్లీ ప్రయాణిస్తున్న ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ విమానం-814 ను ఆప్ఘనిస్థాన్ కు చెందిన తాలిబాన్ టెర్రరిస్టులు హైజాక్ చేశారు.[22] హైజాకర్లు అనేక డిమాండ్లను ప్రభుత్వానికి అందించారు. వాటిలో భారత జైలులో ఉన్న మౌలానా మసూద్ అజహర్ అనే టెర్ర్రరిస్టును విడిచిపెట్టాలనేది. అప్పటి విదేశాంగమంత్రి ఐన జశ్వంత్ సింగ్ ఆప్ఘనిస్థాన్ వెళ్ళీ అజహర్ ను అప్పగించి ప్రయాణీకులను విడుదల చేయించారు.

2001 లో వైట్‌హౌస్ లో అమెరికా అధ్యక్షుడు బుష్ ను కలసిన వాజపేయి

జాతీయ రహదార్ల ప్రాజెక్టు, విదేశీ విధానం మరియు ఆర్థిక సంస్కరణలు[మార్చు]

ఆయన పరిపాలనా కాలంలో అనేక దేశీయ ఆర్థిక మరియు మౌలిక సంస్కరణలను చేపట్టారు.వాటిలో ప్రైవేటు సెక్టారును మరియు విదేశీ ఇన్వెస్టుమెంట్లను ప్రోత్సహించారు. కొన్ని ప్రభుత్వరంగ సంస్థలలో పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించారు.[23] యు.పి.ఎ ప్రభుత్వం జూలై 1, 2013 లో వాజపేయి నేతృత్వంలోని ఎన్.డి.ఎ ప్రభుత్వం గత 32 సంవత్సరాలోని రోడ్లలో సగం 5 సంవత్సరాలలోనే అభివృద్ధి చెందాయని సుప్రీంకోర్టు ఎదుట అంగీకరించింది.[24]

వాజపేయి యొక్క ముఖ్య ప్రాజెక్టులు "నేషనల్ హైవే డెవలప్ మెంటు ప్రాజెక్టు" మరియు "ప్రాధానమంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన".

మార్చి 2000 లో అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు అయిన బిల్ క్లింటన్ భారతదేశాన్ని సందర్శించారు. అప్పటికి 22 సంవత్సరాల తర్వాత భారత దేశాన్ని సందర్శించిన మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడు ఆయనే. అమెరికా అధ్యక్షుడు భారతదేశాన్ని సందర్శించడం ఇరు దేశాల మధ్య సంభంధాల పురోగతికి ముఖ్య మైలురాయిగా చెప్పవచ్చు. ఈ సందర్శనకు పూర్వము భారత్ లో ప్రోఖ్రాన్ పరీక్షలు మరియు కార్గిల్ యుద్ధం జరిగినవి. ఈ విధానాలు యు.ఎస్. విదేశీవిధానంలో ముఖ్యంగా ప్రతిబించాయి. భారత ప్రధానమంత్రి మరియు అమెరికా అధ్యక్షుడు వ్యూహాత్మక సమస్యలపై చర్చలు జరిపారు.కానీ ప్రధాన సాధనగా వాణిజ్య మరియు ఆర్ధిక సంబంధాలు లో ఒక గుర్తించదగిన విస్తరణ జరిగింది. రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలు భవిష్యత్తులో చారిత్రక విజన్ డాక్యుమెంట్ పై ఈ పర్యటన సందర్భంగా ప్రధాని వాజపేయి మరియు అధ్యక్షుడు క్లింటన్ సంతకం చేసారు.

బి.జె.పి ప్రభుత్వం దాని సైద్ధాంతిక గురువు అయిన అర్.ఎస్.ఎస్. ఒత్తిడికి తలొగ్గింది. దాని ఫలితంగా విశ్వహిందూ పరిషత్ యొక్క హిందూత్వ అజెండాను తీసుకుంది. కానీ దాని భాగస్వామ్య పక్షాల మద్ధతుతొ కొనసాగుచున్నందున అయోద్యలో రామమందిరం నిర్మాణం మరియు కాశ్మీర్ స్వయంప్రతిపత్తి గూర్చి ఆర్టికల్ 370 మార్పు లేదా ఉమ్మడి సివిల్ కోడ్ వంటి అంశాలను తీసుకురావడానికి కష్టతరమైనది. జనవరి 17, 2000 లో ఆర్.ఎస్.ఎస్. నివేదికలు మరియు బి.జె.పి లోని కొంతమంది నాయకులు జనసంఘ్ ను పునః ప్రారంభించాలని నిర్ణయించడం వాజపేయి పరిపాలనపై వారి అసంతృప్తిని తెలియజేశాయి. పూర్వపు జనసంఘ్ అధ్యక్షుడైన బాలరాజ్ మడోక్ ఆర్.ఎస్.ఎస్. అధ్యక్షుడైన రాజేంద్రసింగ్ కు మద్దతు ఇవ్వవలసినదిగా లేఖ వ్రాసారు.[25]

బి.జె.పి కాషాయీకరణ ను విద్యావిధానంలో చేర్చుతున్నదనే ఆరోపనలనెదుర్కొన్నది. అప్పటి హోం మంత్రి ఎల్.కె.అధ్వానీ మరియు మానవ వనరుల మంత్రి అయిన మురలీ మనోహర్ జోషీ లు 1992 లో జరిగిన బాబ్రీమసీకు కేసులో నేరాన్ని మోపబడ్డారు.వాజపేయి మరియు యితర బి.జె.పి నాయకులు చేసిన వివాదాస్పద ప్రసంగం మసీదు కూల్చివేతకు ముందురోజు జరిగినదని ప్రజా పరిశీలనకు వచ్చింది.[26] న్యాయమూర్తి మన్మోహన్ సింగ్ లిబర్హాన్ అధ్యక్షతన 2009 నివేదిక, మసీదు విధ్వంసానికి 68 మందిని నిందితులుగా పేర్కొంది, వారిలో పెక్కుమంది బి.జె.పి. నాయకులు మరియు కొద్దిమంది బ్యూరాక్రాట్లు ఉన్నారు. నివేదికలో పేర్కొన బడిన వారిలో మాజీ ప్రధాని మంత్రి ఎ.బి.వాజ్‌పేయి, (2009) నాటి పార్టీ పార్లమెంటు నాయకుడు ఎల్.కె.అద్వానీ ఉన్నారు. నివేదికలో మసీదు విధ్వంస సమయంలో ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కళ్యాణ్ సింగ్ కఠిన విమర్శలకు గురయ్యారు. అయోధ్యలో మసీదు యొక్క విధ్వంస సమయంలో మౌనంగా ఉండిపోయిన పోలీసు అధికారులను, ఉన్నతాధికారులను నియమించినందుకు అతడు నిందింపబడ్డాడు.[27] లిబర్హాన్ కమీషన్ నివేదికలో ఎన్డీయే ప్రభుత్వంలో మాజీ విద్యామంత్రి మిస్టర్. మురళీ మనోహర్ జోషి కూడా నేరస్తుడయ్యాడు. ప్రాసిక్యూషన్ తరపున సాక్షిగా ఇండియన్ పోలీస్ అధికారిణి అంజూ గుప్త హాజరయ్యింది. విధ్వంసం జరిగిన రోజున ఆమె అద్వానీ యొక్క భద్రతాధికారిణిగా ఉంది మరియు అద్వానీ మరియు మురళీ మనోహర్ జోషి రెచ్చగొట్టే ఉపన్యాసాలు చేసారని ఆమె బయటపెట్టింది.[28]


అప్పటి బీజేపీ అధ్యక్షుడు బంగారు లక్ష్మణ్‌ ముడుపుల వ్యవహారంపై 2001లో తెహల్కా డాట్‌ కాం అనే వార్తాసంస్థ స్టింగ్‌ ఆపరేషన్‌ (రహస్య దర్యాప్తు) నిర్వహించింది. ఆయుధాల డీలర్‌గా వచ్చిన ఓ విలేకరి లక్ష్మణ్‌కు ఒక కాంట్రాక్ట్‌కోసం లక్ష రూపాయలు ముడుపులిచ్చారు. రహస్యంగా అమర్చిన కెమెరాలు బంగారు లక్ష్మణ్‌ లంచం తీసుకోవడాన్ని చిత్రీకరించాయి. నకిలీ రక్షణ ఒప్పందం కుదుర్చుకునేందుకు నకిలీ ఆయుధ డీలర్లతో లాలూచిపడి బంగారు లక్ష్మణ్‌ లంచం తీసుకుంటున్నట్టు తెహల్కా డాట్‌ కాం చిత్రించి, వెలుగులోకి తెచ్చిన ఈ కేసు అప్పట్లో దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది.[29]

వాజపేయి భారత పాకిస్థాన్ ల మధ్య స్నేహ సంబంధాలను పెంపొందించుటకు గాను ఆగ్రా ఒప్పందం కొరకు పాకిస్థాన్ అద్యక్షుడు అయిన ఫర్వేజ్ ముషారప్ ను ఢిల్లీ కి ఆహ్వానించాడు. అంతకు ముందు కార్గిల్ యుద్ధం జరగడానికి ముఖ్య ప్రణాళిక చేసిన వ్యక్తిని ఆహ్వానించడం ఈ ప్రతిష్టంబన ను తొలగించడానికి చేసిన ప్రధాన ప్రయత్నంగా చెప్పుకోవచ్చు. డిల్లీ రావడానికి ముషరాఫ్ అంగీకరించారు. ముషరప్ మరియు వాజపేయి ల మధ్య జరిగిన చర్చలు జరిగినాయి.

2001 లో వాజపేయి ప్రభుత్వం సర్వశిక్షాభియాన్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కార్యక్రమములో ప్రాథమిక మరియు సెకండరీ విద్య అభివృద్ధి గూర్తి తెలియ జేయడం జరిగినది.

2001 పార్లమెంటు దాడి[మార్చు]

2001 డిసెంబర్ 13 న సాయుధ ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదులు భారత పార్లమెంటు పై దాడి చేసారు. భద్రతా దళాలు వీరిని సమర్ధవంతంగా ఎదుర్కొని, దాడిలో పాల్గొన్న మొత్తం ఐదుగురు తీవ్రవాదుల్నీ హతమార్చారు.[30] ఈ దాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి స్మృత్యర్థం పార్లమెంట్ భవన్ ఆవరణంలో స్మారక సభలు, వివిధ కార్యక్రమాలు జరుగనున్నాయి. తీవ్రవాదుల దాడిలో ఐదుగురు ఢిల్లీ పోలీసు సిబ్బంది, ఒక సీఆర్‌పీఎఫ్ మహిళతో పాటు మొత్తం తొమ్మిది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు . ఈ దాడికి కీలక పాత్ర పోషించిన తీవ్రవాది అఫ్జల్ మహ్మద్‌కు భారత సుప్రీం కోర్టు ఉరిశిక్షను విధించింది. అయితే క్షమాభిక్ష కోరుతూ రాష్ట్రపతికి అఫ్జల్ పెట్టుకున్న వినతిపత్రం పెండింగ్‌లో ఉన్నందున ఉరిశిక్ష అమలును నిలిపేవేశారు. ఈ చీకటి రోజు జ్ఞాపకార్థంగా భారతీయ జనతా పార్టీ కొన్ని సీడీలను విడుదల చేసింది. పార్లమెంట్‌పై జరిగిన సమయంలో తీసిన వీడియో చిత్రాలతో కూడిన సీడీని ఆ పార్టీ విడుదల చేసింది.[31] ముస్లిం ఓట్ల కోసం కాంగ్రెస్ పార్టీ ఉరశిక్ష అమలు కాకుండా చేస్తోందని భారతీయ జనతా పార్టీ వాదిస్తోంది. పార్లమెంటుపై దాడి చేసిన అప్జల్‌ గురుకు బహిరంగంగా ఉరి శిక్ష అమలు చేసినట్లయితే కసబ్‌ లాంటి వాళ్ళు దేశంపై దాడి చేసే వారు కాదని విశ్వహిందూ పరిషత్‌ అభిప్రాయపడింది. ఇస్లామిక్ ఉగ్రవాదులకు బుద్ది చెప్పాలంటే భారత ప్రభుత్వం అప్జల్‌ గురు, కసబ్‌ను ఉరి తీయాల్సిందేనని వారు డిమాండ్‌ చేశారు.[32]

2002 గుజరాత్ హింసాకాండ[మార్చు]

2002లో హిందూ-ముస్లిం ల మధ్య హింసాకాండ గుజరాత్ రాష్ట్రంలోజరిగింది. దీని ఫలితంగా 1000 మంది ప్రజలు మరణించారు. వాజపేయి అధికారికంగా ఈ హింసాకాండను ఖండించారు.[33]

తరువాత వాజపేయి వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు చేశారు: "ముస్లింలు అధికంగా ఉన్నచోట్ల వారు శాంతిగా ఉండటానికి యిష్టపడరు.""[34] ఈ వ్యాఖ్యలను ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం సందర్భానుసారంగా తీసుకోవాలని వివరణనిచ్చింది.

వాజపేయి హింసాత్మక కార్యక్రమాలను ఆపలేకపోయారనే విమర్శలనెదుర్కొన్నారు. ఆ తరువాత జరిగిన తప్పులను ఒప్పుకున్నారు.[35] అప్పటి రాష్ట్రపతి అయిన కె.ఆర్.నారాయణన్ కూడా వాజపేయి ప్రభుత్వం హింసాత్మక కార్యక్రమాలను అదుపుచేయడంలో అదుపుచేయలేకపోవడాన్ని నిందించారు.[36]


2004 సార్వత్రిక ఎన్నికలు[మార్చు]

2004 సార్వత్రిక ఎన్నికలలొ ఎన్.డి.ఎ తన సత్తా చాటుకుంటుందని అందరూ భావించారు. 13 వ లోక సభ ఐదు సంవత్సరాల కాలపరిమితి పూర్తి కాకుండానే రద్దయినది. ఆ కాలంలో బి.జె.పికి రాజస్థాన్,మధ్యప్రదేశ్ మరియు చత్తీస్ గఢ్ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికల విజయం లభించింది. ఆ కాలంలో బి.జె.పి యొక్క స్లోగన్ "ఇండియా షైనింగ్". ఇందులో భాగంగా ఆర్థిక అభివృద్ధిని గూర్చి అనేక ప్రకటనలు యిచ్చేవారు.

ఆ ఎన్నికలలో ఎన్.డి.ఎ భాగస్వామ్య పక్షాలు సగం సీట్లను కోల్పోయాయి. సోనియా గాంధీ నేతృత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అత్యధిక స్థానాలను పొందింది. కాంగ్రెస్ దాని భాగస్వామ్య పక్షాలతొ కలసి యు.పి.ఎ యేర్పడింది. డా. మన్‌మోహన్ సింగ్ ప్రధానమంత్రి పదవిని అధిష్టించారు. వాజపేయి తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. క్రొత్త ప్రభుత్వానికి సంపూర్ణ సహకారాన్నందిస్తానని ప్రకటించారు.[37] ఈ పరాజయానికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ ప్రతిపక్ష నేతగ కూడా ఉండటానికి నిరాకరించారు. అపుడు లాల్ కృష్ణ అధ్వానీ ప్రతిపక్ష నేతగ ఏన్నికైనారు. వాజపేయి ఎన్.డి.ఎ చైర్మన్ పదవిని కూడా వదులుకున్నారు.

తరువాత జీవితం[మార్చు]

డిసెంబరు 2005 లో వాజపేయి క్రియాశీల రాజకీయాలనుండి నిష్క్రమిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. తరువాతి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో పోటీ చేయనని ప్రకటించుకున్నారు. ఈ ప్రకటనను ముంబై లోని శివాజీ పార్కు లో జరిగిన బి.సె.పి సిల్వర్ జూబ్లీ ర్యాలీ లో చేశారు. ఈ సమావేశంలో వాజపేయి లాల్ కృష్ణ అధ్వానీ మరియు ప్రమోద్ మహాజన్ లు భారతీయ జనతా పార్టీకి రామలక్ష్మణుల వంటివారని ప్రకటించారు.[38]

భారతదేశ రాజ్యసభలో డా.మన్‌మోహన్ సింగ్ తన ప్రసంగంలో వాజపేయిని రాజకీయ భీష్ముడు గా అభివర్ణించారు.[39]

వాజపేయి ఎ.ఐ.ఐ.ఎం.ఎస్ లో ఛాతీ నొప్పి కారణంగా ఫిబ్రవరి 6,2009 న చేరారు. వెంటిలేషన్ సహకారంతో ఉండి తరువాత కోలుకొన్నారు.[40] అనారోగ్య కారణంగా 2009 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ప్రచారం చేయలేకపోయారు. ఆయన భారత దేశ ఓటర్లకు బి.సె.పి లోకి రావాలని లేఖ వ్రాసారు. ఆయన యిదివరకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న లక్నో లోక్ సభ నియోజకవర్గంలో లాల్జీ టాండన్ పోటీ చేశారు. వాజపేకి సహకారంతో లాల్జీ టాండన్ విజయం సధించగలిగారు.[41]

వ్యక్తిగత జీవితం మరియు అభిరుచులు[మార్చు]

వాజపేయి "నమిత" అనే అమ్మాయిని దత్తత తీసుకున్నారు. ఆయనకు భారతీయ సంగీతం మరియు నాట్యం అంటె యిష్టం. ఆయన ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు మరియు ఆయనకు హిమాచల ప్రదేశ్ లోని మనాలీ ప్రాంతమంటే ఎనలేని యిష్టం.[42]

వాజపేయి ఆయన వ్రాసిన కవితల గూర్చి ఈ విధంగా చెప్పారు. అవి "My poetry is a declaration of war, not an exordium to defeat. It is not the defeated soldier's drumbeat of despair, but the fighting warrior's will to win. It is not the despirited voice of dejection but the stirring shout of victory."[43]

ఆరోగ్య సమస్యలు[మార్చు]

వాజపేయి మోకాలి మార్పిడి శస్త్రచికిత్సను బ్రీచ్ కాండీ వైద్యశాల,ముంబై నందు 2001 లో చేయించుకున్నారు. 2009లో ప్రసంగ సమయంలో గుండెపోటుకు గురైనారు.[44] ఆయన ఆరోగ్యపరిస్థితి మూలంగా తరచుగా వీల్ చైర్ కు పరిమితమై ప్రజలను గుర్తించడంలో పిఫలమయ్యారు. ఆయన డీమెంటియా వ్యాధితో బాధపడుతున్నారు. ఆయన డయాబెటీస్ వ్యాధిగ్రస్తుడు. ఆయన ప్రస్తుత కాలంలో ఏ పబ్లిక్ సమావేశంలో హాజరుకావడం లేదు. ఆయన అప్పుడప్పుడు ఆల్ ఇండియా ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ కు వైద్య సేవల కోసం వస్తున్నప్పుడు కనిపిస్తారు.[45]

ప్రస్తుత కాలంలో అనేక మంది ప్రజలు ఆయనను సందర్శించుటలేదు. నిరంతరం సందర్శించే వారిలో ఆరు దశాబ్దాలుగా ఆయన స్నేహితుడైన ఎన్.ఎం.ఘటాటె, అధ్వానీ మరియు బి.సి.చందూరి. వారు తరచుగా ఆయనను సందర్శించి ఆయన అరోగ్య విషయాలను ఆయన కుమార్తె ద్వారా తెలుసుకుంటుంటారు.భారత మాజీ ప్రధాని డా. మన్‌మోహన్ సింగ్ ఆయన ఆరోగ్యం గూర్చి తరచుగా తెలుసుకుంటూంటారు. ఆయన పుట్తినరోజున శుభాకాంక్షలు ప్రతీసారి చెబుతుంటారు.[44]

అవార్డులు[మార్చు]

  • 1992, పద్మవిభూషణ్[46]
  • 1993, కాన్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డీలిట్ గౌరవ పురస్కారం [47]
  • 1994, లోకమాన్య తిలక్ పురస్కారం[47]
  • 1994, ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్ అవార్డు
  • 1994, భారతరత్న గోవింద్ వల్లభ్‌పంత్ అవార్డు [46]
  • 2014 : భారతరత్న

నిర్వహించిన పదవులు[మార్చు]

  • 1951 – వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, భారతీయ జనసంఘ్ [48]
  • 1957 – 2వ లోకసభకు ఎన్నిక
  • 1957–77 – నాయకుడు,భారత్య జనసంఘ్ పార్లమెంటరీ పార్టీ
  • 1962 – సభ్యుడు, రాజ్యసభ
  • 1966-67- చైర్మన్, కమిటీ ఆన్ ప్రభుత్వ అస్సూరెన్స్
  • 1967 – 4 వ లోక సభకు మరల ఎన్నిక (2వ సారి)
  • 1967–70 – చైర్మన్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ
  • 1968–73 – అధ్యక్షుడు, బి.జె.ఎస్.
  • 1971 – ఐదవ లోకసభకు ఎన్నిక. (3వ సారి)
  • 1977 – 6 వ లోకసభకు ఎన్నిక (4వ సారి)
  • 1977–79 – యూనియన్ కేబినెట్ మంత్రి, విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ
  • 1977–80 – వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, జనతాపార్టీ
  • 1980 – 7వ లోకసభకు ఎన్నిక ( 5వ సారి)
  • 1980-86- అధ్యక్షుడు, భారతీయ జనతాపార్టీ (బి.జె.పి)
  • 1980-84, 1986 మరియు 1993–96 – నాయకుదు, బి.జె.పి. పార్లమెంటరీ పార్టీ
  • 1986 – సభ్యుడు, రాజ్యసభ; సభ్యుదు, జనరల్ పర్పస్ కమిటీ
  • 1988–90 – సభ్యుడు, హౌస్ కమిటీ; సభ్యుడు, బిజినెస్ అడ్వయిజరీ కమిటీ.
  • 1990-91- చైర్మన్, కమిటీ ఆన్ పిటీషన్స్.
  • 1991– 10 వ లోకసభకు ఎన్నిక (6వ సారి)
  • 1991–93 – చైర్మన్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ.
  • 1993–96 – చైర్మన్, కమిటీ ఆన్ ఎక్స్‌టెర్నల్ అఫైర్స్; ప్రతిపక్ష నేత,లోకసభ.
  • 1996 – 11వ లోకసభకు ఎన్నిక (7వ సారి).
  • 16 మే 1996 – 31 మే 1996 – భారతదేశ ప్రధానమంత్రి.
  • 1996–97 – ప్రతిపక్ష నేత, లోకసభ.
  • 1997–98 – చైర్మన్, కమిటీ ఆన్ ఎక్స్‌టెర్నల్ అఫైర్స్.
  • 1998 – 12వ లోకసభకు ఎన్నిక (8వ సారి).
  • 1998–99 – భారతదేశ ప్రధానమంత్రి; విదేశీ వ్యవహారాలమంత్రి;ఎవరికీ కేటాయించని మంత్రిత్వశాఖలకు ఇన్‌ఛార్జ్.
  • 1999 – 13వ లోకసభకు ఎన్నిక (9వ సారి)
  • 13 అక్టోబరు 1999 నుండి 13 మే 2004– భారతదేశ ప్రధానమంత్రి; ఎవరికీ కేటాయించని మంత్రిత్వశాఖలకు ఇన్‌ఛార్జ్.
  • 2004 – 14వ లోకసభకు ఎన్నిక (10వ సారి)

సేవలు[మార్చు]

సామాజిక మరియు రాజకీయ[మార్చు]

  • National Integration. (1961).
  • Dynamics of an Open Society. (1977).
  • New Dimensions of India's Foreign Policy. (1979).
  • Heal the Wounds: Vajpayee's Appeal on Assam Tragedy to the Parliament. (1983).
  • When Will atrocities on Harijans stop?: A.B. Vajpayee's speech in Rajya Sabha. (1988).
  • Kucha Lekha, Kucha Bhashana. (1996).
  • Sekyularavada: Bharatiya parikalpana (Da. Rajendra Prasada Smaraka vyakhyanamala). (1996).
  • Bindu-bindu Vicara. (1997).
  • Rajaniti Ki Rapatili Rahem. (1997).
  • Na Dainyam Na Palayanam (Hindi Edition). (1998).
  • Back to Square One. (1998).
  • Decisive Days. (1999).
  • Sakti Se Santi. (1999).
  • Vicara-bindu (Hindi Edition). (2000). ISBN 978-81-7016-475-3.
  • Nayi Chunauti, Naya Avasara (Hindi Edition). (2002). ISBN 978-8170165019.
  • India's Perspectives on ASEAN and the Asia-Pacific Region. (2003). ISBN 978-981-230-172-7.

ఆటోబయోగ్రఫీ[మార్చు]

  • Atal Bihari Vaj mem tina dasaka. (1992).
  • Pradhanamantri Atala Bihari Vajapeyi, chune hue bhashana. (2000).
  • Values, vision & verses of Vajpayee: India's man of destiny. (2001).
  • India's foreign policy: New dimensions. (1977).
  • Assam problem: Repression no solution. (1981).

కవితలు[మార్చు]

  • Twenty-One Poems. (2003). ISBN 978-0-670-04917-2.
  • Kya khoya kya paya: Atal Bihari Vajapeyi, vyaktitva aura kavitaem (Hindi Edition). (1999). ISBN 978-81-7028-335-5.
  • Meri ikyavana kavitaem. (1995).
  • Meri ikyavana kavitaem (Hindi Edition). (1995).
  • Sreshtha kabita. (1997).
  • Nayi Disha – an album with Jagjit Singh (1999)
  • Samvedna – an album with Jagjit Singh (2002)

ప్రసంగాలు[మార్చు]

  • Prime Minister Atal Bihari Vajpayee, selected speeches. (2000). ISBN 978-81-230-0834-9.
  • President's addresses, 1980–1986. (2000).
  • Presidential address. (1986).
  • Presidential address: Bharatiya Pratinidhi Sabha session, Bhagalpur (Bihar), 5 6 & 7 May 1972. (1972).
  • Atal Bihari Vajpayee and Pokhran

యితర పఠనాలు[మార్చు]

  • L.K. Advani. My Country My Life. (2008). ISBN 978-81-291-1363-4.
  • M.P. Kamal. Bateshwar to Prime Minister House – An Interesting Description of Different Aspects of Atalji's . (2003). ISBN 978-81-7604-600-8.
  • G.N.S. Raghavan. New Era in the Indian Polity, A Study of Atal Bihari Vajpayee and the BJP. (1996). ISBN 978-81-212-0539-9.
  • P. R Trivedi. Atal Bihari Vajpayee: The man India needs : the most appropriate leader for the twentyfirst century. (2000). ISBN 978-81-7696-001-4.
  • Sujata K. Dass. " prem k jain ". (2004). ISBN 978-81-7835-277-0.
  • Chandrika Prasad Sharma. Poet politician Atal Bihari Vajpayee: A biography. (1998). ASIN: B0006FD11E.
  • Sheila Vazirani. Atal Bihari Vajpayee; profile & personal views (Know thy leaders). (1967). ASIN: B0006FFBV2.
  • Dr. C.P. Thakur. India Under Atal Behari Vajpayee: The BJP Era.(1999). ISBN 978-81-7476-250-4
  • Sita Ram Sharma. Prime Minister Atal Behari Vajpayee: Commitment to power. (1998). ISBN 978-81-85809-24-3.
  • Bhagwat S. Goyal Values, Vision & Verses of Vajpayee: India's Man of Destiny 2001 Srijan Prakashan R-6/233 Rajnagar Ghaziabad 201002 ISBN 81-87996-00-5.
  • Darshan Singh. Atal Behari Vajpayee: The arch of India. (2001). ISBN 978-81-86405-25-3.
  • Yogesh Atal. Mandate for political transition: Reemergence of Vaypayee. (2000). ASIN: B0006FEIHA.
  • Sujata K. Das. Atal Bihari Vajpayee. (2004). ISBN 978-8178352770

మూలాలు[మార్చు]

  1. "భారత రత్నం వాజపేయి, మాలవీయకు అత్యున్నత పురస్కారం". ఆంధ్రజ్యోతి. ఆంధ్రజ్యోతి. డిసెంబర్‌ 24, 2014. Retrieved 25 December 2014.  Check date values in: |date= (help)
  2. Government to Announce Bharat Ratna for Atal Bihari Vajpayee, Madan Mohan Malaviya Today: Sources
  3. "The Leading Indian Politician Site on the Net". indianpoliticians.com. Retrieved 2012-11-24. 
  4. 4.0 4.1 "The Sangh (RSS) is my Soul; writes Atal Bihari Vajpayee". Vishwa Samvada Kendra. 19 January 2012. Retrieved 2014-09-29. 
  5. "The outliers who won the PM's post". Mail Today. 15 April 2014. Retrieved 2014-09-29. 
  6. Jaffrelot, Christophe (1996). The Hindu Nationalist Movement and Indian Politics. C. Hurst & Co. Publishers. pp. 131–132. ISBN 978-1850653011. 
  7. Chatterjee, Mannini. V. K. Ramachandran. "Vajpayee and the Quit India movement". Frontline. 7–20 February 1998. Retrieved 11 November 2012.
  8. "India Matters". Indiamatters.in. Retrieved 2012-11-24. 
  9. 9.0 9.1 [1][dead link]
  10. [2][dead link]
  11. "1984: Assassination and revenge". BBC News. 31 October 1984. Archived from the original on 15 February 2009. Retrieved 23 January 2009. 
  12. "Will the rath yatra bring LK Advani back in RSS good books? – Analysis – DNA". Dnaindia.com. 11 October 2011. Retrieved 2012-06-25. 
  13. "Atal Bihari Vajpayee: India's new prime minister". BBC News. 3 March 1998. Retrieved 1998-03-03. 
  14. "South Asia Vajpayee's thirteen months". BBC News. 17 April 1999. Retrieved 1999-04-17. 
  15. "Atal Bihari Vajpayee (prime minister of India) – Britannica Online Encyclopedia". Encyclopædia Britannica. 25 December 1924. Retrieved 2012-11-24. 
  16. http://cns.miis.edu/other/indbomb.pdf
  17. "1999 Kargil Conflict". GlobalSecurity.org. Retrieved 2009-05-20. 
  18. Tom Clancy, Gen. Tony Zinni (Retd) and Tony Koltz (2004). Battle Ready. Grosset & Dunlap. ISBN 0-399-15176-1. 
  19. "Pak commander blows the lid on Islamabad's Kargil plot". June 12, 2009. Retrieved 2009-06-13. 
  20. "Sharif admits he let down Vajpayee on Kargil conflict". 2007-09-10. Retrieved 2007-10-06. 
  21. "Address to the Nation by Prime Minister Atal Bihari Vajpayee" (PDF). Indianembassy.org. Retrieved 2012-11-24. 
  22. [3][dead link]
  23. "Vajpayee, the right man in the wrong party – ,Vajpayee, the right man in the wrong party – 4 – ,4 – National News – News – MSN India". MSN. Retrieved 2012-11-24. 
  24. Mahapatra, Dhananjay (2 July 2013). "NDA regime constructed 50% of national highways laid in last 30 years: Centre". The Times of India. Retrieved 26 November 2013. 
  25. Sharad Gupta; Sanjiv Sinha (18 January 2000). "Revive Jan Sangh – BJP hardlines". The Indian Express. Retrieved 11 October 2013. 
  26. National / Elections 2004 : This Vajpayee speech campaigns against the NDA. The Hindu. Retrieved on 2014-05-21.
  27. ఇండియా మదీసుల నివేదిక పై ధ్వజం:1992 బాబ్రీ మసీద్ కూల్చివేత పై ప్రతిపక్ష BJP నాయకుల అభియోగం అల్-జజీర ఇంగ్లీష్ - నవంబర్ 24, 2009
  28. ఇన్ ది డాక్క్, అగైన్ , ఫ్రంట్ లైన్
  29. Fernandes offers to quit - The Times of India. Timesofindia.indiatimes.com (2001-03-14). Retrieved on 2014-05-21.
  30. "పార్లమెంటుపై తీవ్రవాదుల దాడి". 2006. Rediff.com. Rediff India. 13 డిసెంబరు. 2001
  31. http://telugu.webdunia.com/newsworld/news/national/0712/13/1071213008_1.htm
  32. http://andhraprabhaonline.com/mahboobnagar/article-107091
  33. "Vajpayee condemns Godhra carnage, Gujarat communal violence". 
  34. Sultan Shahin (26 April 2002). "Gujarat: return to the deadly past". Asia Times. Retrieved 26 August 2013. 
  35. "Vajpayee admits mistake over Gujarat". CNN. 2002-04-13. 
  36. Rafiq Dossani (2008). India Arriving: How This Economic Powerhouse Is Redefining Global Business. AMACOM Div American Mgmt Assn. p. 154. 
  37. "Vajpayee moves to new home". The Daily Star. 6 July 2004. 
  38. "Vajpayee to retire from politics". BBC News. 29 December 2005. Retrieved 2005-12-29. 
  39. "Manmohan calls Vajpayee 'Bhishma Pitamah' of politics". The Hindu (Chennai, India). 6 March 2008. 
  40. "Vajpayee showing signs of improvement". The Indian Express. Retrieved 2009-02-05. 
  41. "Vajpayee writes to Lucknowites for support". The Times of India. 18 April 2009. Retrieved 2009-04-18. 
  42. "Read the Short biography of Atal Bihari Vajpayee". Preservearticles.com. Retrieved 2012-11-24. 
  43. Values, Vision & Verses of Vajpayee: India's Man of Destiny page – iii
  44. 44.0 44.1 "A peek into the life Vajpayee now leads". 
  45. Vajpayee turns 88 amid health concerns. Zee News (2011-12-23). Retrieved on 2013-07-16.
  46. 46.0 46.1 [4][dead link]
  47. 47.0 47.1 "Prime Minister of India Bio-Data". Parliamentofindia.nic.in. Retrieved 2012-11-24. 
  48. Atal Bihari Vajpayee

ఇతర లింకులు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
Political offices
Preceded by
Yashwantrao Chavan
Minister of External Affairs
1977–79
Succeeded by
Shyam Nandan Prasad Mishra
Preceded by
P. V. Narasimha Rao
Prime Minister of India
1996
Succeeded by
H. D. Deve Gowda
Preceded by
I. K. Gujral
Prime Minister of India
1998–2004
Succeeded by
Manmohan Singh