అవశేషావయవము

చాలా జంతువులలో కొన్ని అవయవాలు నిరుపయోగంగా ఉంటాయి. ఆ జీవులతో సన్నిహిత సంబంధం ఉన్న మరికొన్ని జీవులలో ఈ అంగాలు బాగా అభివృద్ధి చెంది ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. క్షీణించి నిరుపయోగంగా ఉన్న అలాంటి అవయవాలను అవశేషావయవాలు (Vestigial organs) అంటారు. ఆ అవయవాలు ఒకప్పుడు ఆయా జీవుల పూర్వీకులలో ఉపయోగకరంగా ఉండేవని శాస్త్రజ్ఞుల అభిప్రాయం.

ఉదాహరణలు

• మానవులు: మానవ శరీరము 'అవశేషాల ప్రదర్శనశాల' అని విల్డన్ షీమ్ శాస్త్రవేత్త అభివర్ణించాడు. ఉదా.: ఉండుకము, నేత్రావరణ పటలం, జ్ఞాన దంతాలు, పురుషులలో చూషకాలు, అనుత్రికం, చెవిడొప్పను కదిల్చే కండరాలు, స్త్రీలలో గుహ్యాంగాంకురం, క్షీణించిన రదనికలు.
• పక్షులు: కివి లాంటి ఎగరలేని పక్షులలో క్షీణించిన రెక్కలు.
• గుర్రం: కాలులో క్షీణించిన స్ప్లింట్ ఎముక.
• కొండచిలువ: క్షీణించిన చరమాంగాలు, ఖఠివలయం.