ఇంద్రియజ్ఞాన తత్వ శాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

ఇంద్రియజ్ఞానం యొక్క తత్వ శాస్త్రం అనేది ఇంద్రియ గోచర అనుభవం మరియు జ్ఞానం యొక్క స్వభావంతో, అటువంటి అనుభవంలో ఏది ఇవ్వబడిందో దాని స్థాయి, మరియు ప్రత్యేకంగా (భౌతిక) ప్రపంచం గురించిన నమ్మకాలు లేదా జ్ఞానం ఎంతగా దానికి వివరణగా ఉన్నాయి మరియు దానిపై ఆధారపడి ఎంతగా సమర్ధిస్తున్నాయి అనే వాటితో ముడిపడి ఉంది.[1]

క్రమబద్ధంగా, అంతర్గతవాది మరియు బాహ్యగతవాది వివరణలు వర్గీకరింపబడగలవు. అంతర్గత వాదం వస్తువులను లేదా ఇంద్రియ గోచర జ్ఞానం యొక్క మూలం లేదా సమర్ధింపబడిన నమ్మకాలను ఒక వ్యక్తి యొక్క మానసిక దృక్పధం. ఉదాహరణకు మానసిక స్థాయిగా భావిస్తుంది. మానసిక స్థాయి సూత్రబద్ధంగా వ్యక్తి పొందుటకు సాధ్యపడగలదు. దీనికి భిన్నంగా, బాహ్యగతవాదం, ఈ ప్రాతిపదిక మానసిక స్థాయికి లేదా అనుభవానికీ పరిమితం కాదనీ, అయితే వ్యక్తికి బాహ్యంగా ఉన్న ప్రపంచం యొక్క రూపాలతో నిర్మించబడినదని పేర్కొంటుంది.[2]

తక్షణ వస్తువుల ఇంద్రియజ్ఞానపు తక్షణ అంశాలను ఏది నిర్మిస్తుందన్నదే ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క తత్వశాస్త్రానికి సంబంధించి ఒక ప్రధాన ప్రశ్న. సరళ యదార్ధ వాదం యొక్క స్థితికి విరుద్ధంగా – అది భౌతిక వస్తువులు ‘దైనందిన’ ముద్రల చేత గుర్తింపబడింది అది అనుభవించగల దానితో నిర్మింపబడింది – మరో విధంగా అది నిర్దిష్ట పరిశీలనలని ముందు పెడుతుంది. రెండవది ఇంద్రియగోచర భ్రమలను, భ్రాంతులను [3] మరియు ఇంద్రియ గోచర అనుభవం యొక్క సాపేక్షతను ఇముడ్చుకున్నది, [4] అయితే శాస్త్రీయ రంగం నుండి అంతర్దృష్టిని కూడా ఇముడ్చుకున్నది.[5]

ఇంద్రియజ్ఞానానికి సంబంధించిన ప్రశ్నలకు వివరణ కొరకు అంగీకరించే తక్షణ వస్తువుల మరియు యాంత్రికతల రకం మీద ఆధారపడి, పెక్కు అంతర్గత స్థాయిలు వర్గీకరింపబడ్డాయి. యదార్ధవాద భావనలు సహజ సంఘటనా వాదం, ప్రాతినిధ్య వాదం (ప్రతినిధి లేదా పరోక్ష యదార్ధ వాదం అని కూడా పిలవబడుతుంది.) మరియు ప్రత్యక్ష యదార్ధ వాదంలను ఇముడ్చుకున్నది (ఇది సరళ యదార్ధ వాదంతో కొన్ని సారూప్యతలు కలిగి ఉంది, ఇంకా ఒక క్షుణ్ణమైన తత్వ శాస్త్ర సిద్ధాంతాన్ని నిర్మిస్తుంది మరియు అందుకోసం దీనితో తప్పనిసరిగా విభిన్నంగా వ్యవహరించాలి). యదార్థ వ్యతిరేక వాది సిద్ధాంతాలు, మరో మాట చెప్పాలంటే, భావవాదం మరియు సందేహవాదంతో కూడుకుని ఉంటాయి.[6]

ఇంద్రియజ్ఞానం యొక్క తాత్విక వివరణలు[మార్చు]

చారిత్రకంగా, జ్ఞానసిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ఎరుక యొక్క అతి ముఖ్యమైన తాత్విక సమస్యలు ఏవంటే, మనం ఇంద్రియజ్ఞానం ద్వారా జ్ఞానాన్ని ఎలా పొందగలుగుతామనేదే సమస్యే. అయితే, ఇంద్రియజ్ఞానం ద్వారా తలెత్తిన సమస్యలు తత్వశాస్త్రపు ఇతర రంగాలను కూడా తడిమాయి—స్పృహ యొక్క స్వభావం మానసిక తత్వశాస్త్రం[7]లో ఒక ముఖ్యమైన భాగం పైగా, పూర్తిగా ప్రదర్శించబడే ఏ ఇంద్రియజ్ఞానం అయినా ప్రత్యక్ష యధార్థవాదం, పరోక్ష యధార్థవాదం, మరియు భావవాదం ప్రతిమలపై అస్తిత్వ (అధిభౌతికవాద) అభిప్రాయం యొక్క ఒక రకానికి హామీ కోరుతుంది.

ఇంద్రియజ్ఞానం గురించిన అత్యంత సాధారణ విశ్వాసం, బహుశా బాల్యంలో సార్వజనీనం కావచ్చు, సరళ యధార్థవాదం, దీంట్లో తమ ఎరుకలోకి వస్తున్న అంశాలు తమలోని విషయాలే అని ప్రజలు నమ్ముతారు. జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయని అనేకమంది ప్రజలు ఈ నమ్మకాన్ని పరిణిత వయసులో కూడా కొనసాగిస్తుంటారు. ఈ రూపంలో, సరళ యధార్థవాదం ఖచ్చితమైన అర్థంలో సిద్ధాంతంగా ఉండదు కాని మొత్తం ఆలోచన మరియు భాష వాడుక ప్రాతిపదికన ప్రత్యక్ష ప్రమాణంగా ఉంటుంది. ఒక అర్థంలో ఇది పారదర్శకంగా సత్యం. నేను కుర్చీని చూసినట్లయితే అది నేను చూసిన కుర్చీయే అవుతుంది. జీవశాస్త్రజ్ఞులు దీన్ని తప్పు అని చెప్పినప్పుడు చూడు (లేదా ఇంద్రియజ్ఞానం) అనే పదం అర్థంలో నిగూఢమైన మార్పు ఉంటుంది, మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది అనే శాస్త్రీయ వివరణకు ఇది అవసరమే కాని దురదృష్టవశాత్తూ ఇది కొత్త పదజాలం ద్వారా స్పష్టీకరించబడదు. భిన్న ప్రయోజనంతో కూడిన వాదనలు ఫలితాలనిస్తాయి. అట్టి బాహ్యపు సరళ యదార్ధ వాదం నిస్సందేహంగా ఒక అంతర్గత సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ఒక నమ్మకం, దాని అసంగతాలన్ని నిరూపించే ఇంద్రియ జ్ఞానంపై ప్రయోగ ఫలితాలు లేకుండా కూడా ఒక వ్యక్తి స్థితి స్వీయ వైవిద్యంగా ఉంటుందని అంగీకరించాల్సిందిగా కేవలం బలవంతం చేయబడు తొలి ఏడాది జీవశాస్త్ర విద్యార్ధి వలె దాని ప్రామాణికతని తర్కించు సామాన్య అణకువ గల అనుభవం చేత చూపించబడుతుంది. ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క జీవశాస్త్ర అధ్యయనపు పరిధిలో సరళ యదార్ధ వాదం ఉపయోగించలేనట్టిది[8]. ఏదేమైనా, జీవశాస్త్రపు వెలుపల, సరళ యదార్ధ వాదం యొక్క మెరుగు పరచిన రూపాలు కాపాడబడుచున్నవి. పద్దెనిమిదో శతాబ్ధంలో థామస్ రెయిడ్ బదలాయించబడిన ఒక దత్తాంశపు సమితి యొక్క కల్పనే ఉద్వేగమని గుర్తించాడు. అయితే ఇవన్నీ కొంత మేరకు పారదర్శకతగా ఉంటాయి కాబట్టి ఇంద్రియ జ్ఞానానికీ మరియు ప్రపంచానికీ ఒక ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉందనీ ప్రకటించాడు. ఈ ఆలోచన ప్రత్యక్ష యదార్ధ వాదంగా వివరించబడింది మరియు ఆధునికానంతరవాదం యొక్క వృద్ధితో ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రత్యక్ష యదార్థ వాదం ఇంద్రియ జ్ఞానంలో ఒక వస్తువైన ప్రపంచపు స్వల్పాంశపు లక్షణాన్ని ప్రత్యేకించి వస్తువు ఛాయా చిత్రం వంటిదేదైనా అయిన సందర్భాలలో స్పష్టంగా గుర్తించటం లేదు.

ఇంద్రియ జ్ఞానంతో ప్రమేయం గల బదలాయించబడిన దత్తాంశం యొక్క అనుక్రమం మెదడులోని కొంత భాగంలో సంఘటనల తుది సమితి ఉంటుందనీ, అక్కడ జ్ఞాన దత్తాంశం అధ్యయన విషయాన్ని గ్రహించుటకు ఒక విధంగా అందుబాటులో ఉంటుందనీ, అది ఇంద్రియ జ్ఞానానికి ఆధారమనీ సూచిస్తుంది. ఆ విధంగా ఇంద్రియ జ్ఞానం మెదడు క్రియాశీలత యొక్క ఒక రూపం లేదా ఒక విధంగా మెదడు యొక్క ఒక భాగం మరో ఇతర (లేదా దాని చేత??) మెదడు భాగం చేత ఏర్పరచబడే సంకేతాలని గ్రహించగలదు. ఈ సిద్ధాంతం పరోక్ష యదార్థ వాదం లేక ప్రాతినిధ్యం యదార్థ వాదంగా పేరు పొందింది. పరోక్ష యదార్థ వాదంలో కేవలం ఆయా వస్తువుల ప్రాతినిధ్యాన్ని తెలుసుకోవటం చేతే మనం ఆ బాహ్యవస్తువులను తెలుసుకుంటున్నామని చెప్పబడుతుంది. ఈ ఆలోచన జాన్ లాక్ మరియు నికోలస్ మలెబ్రాంకేల చేత చెప్పబడింది. పరోక్ష యదార్థ వాదానికి వ్యతిరేకంగా గల సాధారణ వాదన ఏమిటంటే అది ఒక అనంత ప్రతిగమనం గల (ఒక గ్రహీత పరిధి నుండి ఒక గ్రహీతనీ, ఆ గ్రహీత పరిధి నుండి మరో గ్రహీతని….) ఒక పొట్టిమనిషిని సూచిస్తుంది. ఏదేమైనా, ఇంద్రియజ్ఞాన ప్రాసెసింగ్ యొక్క ప్రతీ స్థాయా ఒక విభిన్న లక్ష్యాన్ని కలిగి ఉన్నంతవరకు, ఒక పరిమిత ప్రతి గమనం పరిపూర్ణంగా సంభవించగలదు [9]. పరోక్ష యదార్థ వాదానికి వ్యతిరేకంగా పైన ఉదహరించిన వాదన, అది ఇంద్రియ జ్ఞానం మొత్తంగా దత్తాంశం బదలాయింపు వలన ఉంటుందని ఊహిస్తున్న నేపధ్యం మీద మరియు ప్రామాణిక సమాచార ప్రాసెసింగ్ (స్ట్రాంగ్ AI) చేత సవాలు చేయబడింది. ఈ వాదన ఇంద్రియ జ్ఞానం ఒక సహజ సంఘటన అనీ, అది మొత్తంగా దత్తాంశ బదలాయింపు మరియు పునఃఅమరికల మీద ఆధారపడదనీ ప్రతిపాదించడం ద్వారా నివారించవచ్చని సూచించ బడింది. బహుశః ఇక్కడ వాస్తవ సమస్య అపరిమితి ప్రతిగమనపు అంశాలకు లెబ్నిజ్, [10]లోకీ[11], హ్యుమ్, వైట్‌హెడ్ మరియు ఇతరుల చేత లేవనెత్తబడిన రకపు ప్రాధమిక అస్తిత్వ అంశాల వలె ఎక్కువగా సంబంధించి లేకపోవటం కారణంగా, అవి ఈ వివరణ యొక్క ఆస్కారానికి ఆవల ఉంటాయి.

ప్రత్యక్ష యదార్థ వాదం మరియు పరోక్ష యధార్థ వాదం ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క `యదార్థ’ సిద్ధాంతాలుగా పేరొందాయి. ఎందుకంటే అవి మనస్సుకు వెలుపల ఒక బాహ్య ప్రపంచం ఉందని పేర్కొంటాయి. ప్రత్యక్ష యధార్థ వాదం ఒక వస్తువు యొక్క ప్రాతినిధ్యం వాస్తవం వస్తువుకు తర్వాత లేదా అందులో భాగంగా ఉంటుందని పేర్కొంటుంది కాగా పరోక్ష యధార్థ వాదం ఒక వస్తువు యొక్క ప్రాతినిధ్యం మెదడు యొక్క క్రియాశీలతగా పేర్కొంటుంది. ప్రత్యక్ష యధార్థ వాదం కొన్నిటిని మనస్సుకీ బాహ్య ప్రాతినిధ్యాలకి మధ్య ఇంకా తెలుసుకోబడని ప్రత్యక్ష సంబంధంగా ప్రతిపాదించగా పరోక్ష యధార్థ వాదం ప్రాధమిక భౌతిక శాస్త్రంతో ముడిపడి ఉన్న అస్తిత్వసంబంధ అంశాల తీర్మానపు అవసరం కలిగి ఉంది, అది విశిష్టంగా మిగిలి ఉంది, ప్రత్యేకించి బంధన సమస్యకు గల సంబంధంలో. పరోక్ష యధార్థవాదం కింద అంశాలకు వివరణ అందజేస్తుంది.

క్వాలియా, కలలు, చిత్తరూపాలు, భ్రాంతులు, భ్రమలు, బైనాక్యులర్ శత్రుత్వం, బహుస్థిరత్వ ఇంద్రియజ్ఞానం పరిష్కారం, మనల్ని టీవీ చూసేందుకు అనుమతించే చలనం యొక్క మోడలింగ్, ప్రత్యక్షంగా మెదడు ఉద్దీపన ఫలితంగా కలిగే ప్రేరణలు, కంటి మిలమిలల ద్వారా మానసిక చిత్రం అప్‌డేట్ కావడం మరియు కాలానికి వెనక ఉండే ఘటనల ప్రస్తావన

మరోవైపున ప్రత్యక్ష యధార్థవాదం, ఈ అనుభవాలు అనేవి సంభవించవని లేదా ప్రత్యక్ష యధార్థవాదంతో నిలకడగా ఉండే అనుభవాలు మాత్రమే ఇంద్రియజ్ఞానమని నిర్వచించడం ద్వారా సమస్యను దాటేయలేమని వాదిస్తున్నది.

ఇంద్రియజ్ఞానం యొక్క యధార్థ సిద్ధాంతాలకు విడిగా, యధార్థ వ్యతిరేక సిద్ధాంతాలు కూడా ఉంటున్నాయి. యధార్థవ్యతిరేక వాదం రెండు రకాలు: భావవాదం మరియు శంకావాదం. యధార్థవాదం మానసిక గుణాలకు పరిమితమైనదని, శంకావాదం మన మనస్సుకు వెలుపల ఉన్న ఏదైనా యధార్థం యొక్క విజ్ఞానాన్ని పొందడానికి మన సామర్థ్యాన్ని సవాలు చేస్తోందని భావవాదం చెబుతుంది. భావవాదం యొక్క అత్యంత ప్రాచుర్యం గల ప్రబోధకులలో జార్జి బర్క్‌లీ ఒకరు, ప్రతిదీ మనస్సులోంచే వస్తుందని లేదా మనస్సుమీదే ఆధారపడి ఉంటుందని ఇతడు సూత్రీకరించాడు. బర్క్‌లీ భావవాదం రెండు ప్రధాన చిక్కులున్నాయి, అనుఘటనవాదం, దీంట్లో భౌతిక ఘటనలు బౌద్ధిక ఘటన యొక్క ప్రత్యేక రకంగా మరియు స్వీయాత్మక భావవాదంగా వీక్షించబడతాయి. డేవిడ్ హ్యూమ్ శంకావాదానికి సంబంధించి అత్యంత ప్రాచుర్యం కలిగిన ప్రతిపాదకుడు.

మూడవ ఇంద్రియజ్ఞానపు సిద్ధాంతం యధార్థ మరియు యధార్థ వ్యతిరేక సిద్ధాంతాల మధ్య మధ్యేమార్గాన్ని కనుగొనడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. కార్యశీలవాదంగా పిలువబడిన ఈ సిద్ధాంతం, సంఘటిత శరీరం యొక్క సామర్థ్యతలు మరియు దాని పరిసరాల మధ్య గతిశీల చర్యాప్రతిచర్య ఫలితంగా యధార్థం పుడుతుందని సూత్రీకరిస్తుంది. ఇంద్రియజ్ఞానాన్ని స్వతంత్రంగా ఉనికిలో ఉన్న ప్రపంచం యొక్క గుణాల ద్వారా మాత్రమే పూర్తిగా నిర్ణయించబడే జడ ప్రక్రియగా చూడడానికి బదులుగా, సంఘటిత శరీరం మరియు పరిసరాలు వ్యవస్థాగతంగా జతగూడి ఉంటాయని, కోడ్ టర్మింగ్‌ని కలిగి ఉంటాయని కార్యశీలవాదం సూచిస్తోంది. సిద్ధాంతం మొదటగా "ది ఎంబోడీడ్ మైండ్"లో ఫ్రాన్సిస్కో వరెలా, ఇవాన్ ధాంప్సన్, ఎలెనోర్ రోస్చ్‌లచే సూత్రీకరించబడింది [12].

ఇంద్రియజ్ఞానానికి శాస్త్రీయ వివరణలు[మార్చు]

ఇంద్రియజ్ఞానం యొక్క శాస్త్రం ఏ విధంగా సంఘటనలు పరిశీలించబడతాయి మరియు వివరించబడతాయి అనే దానికి సంబంధించినది. ఒక సంఘటన ఒక పరిశీలకుడి నుండి కొంత దూరంలో ఒక వస్తువు యొక్క సంభవం కూడా కావచ్చు. శాస్త్రీయ వివరణ ప్రకారం ఈ వస్తువు సూర్యకాంతిని అన్ని దిశలలోకి పరావర్తనం చెందిస్తుంది. వస్తువు మీది ప్రత్యేకమైన ఒక ఏకైక బిందువు నుండి పరావర్తితమైన కొంత కాంతి కన్నుల యొక్క అన్ని మూలల పైనా పడి మరియు కంటి యొక్క కార్నియా/కటకాల పద్ధతి యొక్క సమ్మేళనం ఆ కాంతిని ఒకో రెటీనాపై గల రెండు బిందువుల మీదికి వికిరణం చెందిస్తుంది. రెండు రెటినాలపై గల కాంతి యొక్క బిందువుల అమరిక ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఛాయాచిత్రాల సందర్భంలో కూడా ఈ విధానం సంభవిస్తుంది అక్కడ కాంతి బిందువుల అమరిక లేకపోవటం ఒక ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. మొత్తంగా ప్రభావం ఏమిటంటే ఫోటాన్ల ప్రవాహం మీద కోడ్ భాషలో వ్రాయు స్థితికి మరియు రెటీనాలపై కోడ్ భాషలో వ్రాసే అమరికను బదలాయించడానికి. రెటీనాలపై అమరిక ఇంద్రియ జ్ఞానంలో కనుగొనబడే దృష్టి సంబంధ ప్రతిబింబం మాత్రమే, రెటీనాకు ముందర, కాంతి అన్నిదిశలలో పోవు ఫోటాన్ల మంచుతెరగా అమర్చబడుతుంది.

రెండు రెటీనాల పైని ప్రతిబింబాలు స్వల్పతేడాతో ఉంటాయి మరియు వీటి నుండి గల విద్యుదుత్పాదకతల మధ్య అసమానత పార్శిక వంపు న్యూక్లియస్ స్థాయిగా గానీ లేక ‘V1’ గా పిలవబడే దృశ్య సంబంధ పట్టకంలో భాగంగా గానీ పరిష్కరించబడుతుంది. తీర్మానించబడిన దత్తాంశం దృశ్య సంబంధ పట్టకంలో మరింత విధాయక మౌతుంది, అక్కడ కొన్ని ప్రదేశాలు మరింత ప్రత్యేక పనితీరు కలిగి ఉంటాయి, ఉదాహరణకు V5 ప్రదేశం కదలికను నమూనా పరచడంలో మరియు V4 రంగును మిళితం చేయడంలో ప్రమేయం కలిగి ఉంటాయి. వస్తువులు తమ అనుభవంగా నివేదించే ఏక కాంతి ఫలితం `ఇంద్రియ జ్ఞానం’గా పిలవబడుతుంది. వేగంగా మారే దృశ్యాలతో ప్రమేయమున్న అధ్యయనాలు ఇంద్రియ జ్ఞానం అనేక విధాయకాల నుండి ఉత్పాదించబడు తున్నాయని చూపుతున్నాయి, వాటిలో ప్రతీ ఒక్కటి కాలవిలంబనలో ప్రమేయం కలిగి ఉన్నాయి (మౌంటస్సిస్ మరియు జెకి (1997)).

ఇటీవలి fMRI అధ్యయనాలు కలలు, ఊహాకల్పనలు మరియు ముఖముల వంటి సారూప్య వస్తువుల ఇంద్రియ జ్ఞానం మెదడు యొక్క ఒకే ప్రదేశపు పెక్కు క్రియాశీలతలతో బాటు ఉంటుందని చూపాయి. అది దృశ్యాల నుండి జనించే ఊహాత్మకత మరియు అంతర్గతంగా జనించే ఊహాత్మకత ఒక అస్తిత్వశాస్త్రంని వల్కల సంబంధమైన ప్రాసెసింగ్ యొక్క ఉన్నత స్థాయిలలో పంచుకుంటున్నట్లు కన్పిస్తాయి.

ఒక వస్తువు ధ్వని జనక స్థానం కూడా అయినప్పుడు ఇది పీడన తరంగాలుగా ప్రసారమౌతుంది, అది చెవిలోని కర్లావర్తం చేత గుర్తించబడుతుంది. పరిశీలకుడి కళ్ళకు గంతలు కట్టినట్లయితే, ధ్వని తరంగాల జనక స్థానాన్ని ఖచ్చితంగా కనుగొనటం కష్టమౌతుంది, కళ్ళ గంతలు తొలగించినట్లయితే ధ్వని సాధారణంగా జనక స్థానం వద్ద కనుగొనబడుతుంది. కళ్ళు మరియు చెవుల నుండి గల దత్తాంశం ఒక ‘బద్దమైన’ ఇంద్రియ జ్ఞానాన్ని ఏర్పరచేందుకు మిళితమౌతాయి. బద్దమైన ఇంద్రియ జ్ఞానం ఏవిధంగా పుడుతుందనే సమస్య బంధన సమస్యగా పేరొందింది మరియు అది పరిగణింప దగినంతగా అధ్యయన అంశమైంది. ఒకే ఇంద్రియం యొక్క వేర్వేరు దృక్పధాలు (ఉదాహరణకు దృష్టిలోని రంగు మరియు ఆకృతి) అవి మెదడులో వేర్వేరు ప్రాంతాలకు విశాలంగా విధాయకమై ఉన్నప్పటికీ ఏ విధంగా ఒకే వస్తువుకు బంధించబడి ఉన్నాయి అనేది బంధన సమస్య యొక్క ఒక ప్రశ్న కూడా!

ఇంద్రియజ్ఞానం యొక్క వర్గీకరణలు[మార్చు]

ఇంద్రియజ్ఞానాన్ని మనం అంతర్గతం లేదా బాహ్యగతం గా వర్గీకరించవచ్చు.

  • అంతర్గత ఇంద్రియజ్ఞానం (శరీరాంగాల స్థాయి, స్థానం, కదలికలను పసిగట్టే సామర్థ్యం). మన అంగాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి, మనం కూర్చుని ఉన్నామా లేదా నిలబడి ఉన్నామా అనే విషయం మనం పసిగట్టగలం; మనకు అకలేస్తోందా లేదా అలసిపోయామా, వంటి విషయాలను కూడా మనం పసిగట్టగలం.
  • బాహ్య లేదా ఇంద్రియ గ్రాహ్యత (శరీర బాహ్య భాగాలను పసిగట్టడం), మన శరీరాలకు వెలుపల ఉన్న ప్రపంచం గురించి మనకు తెలియజేస్తుంది. చూపు, వినడం, స్పర్శించడం, వాసన పట్టడం, రుచి చూడడం వంటి మన ఇంద్రియాలను ఉపయోగించి మనం ప్రపంచం యొక్క రంగులను, శబ్దాలను, స్వరూపాలను విస్తృతస్థాయిలో కనుగొనగలము. అభిజ్ఞా మానసికశాస్త్రంలో ఇంద్రియ గోచర ప్రక్రియల యంత్రాంగాలకు సంబంధించిన విజ్ఞానం వికసిస్తోంది.

ఇంద్రియజ్ఞాన తత్వశాస్త్రం ప్రధానంగా శరీర బాహ్య భాగాలను పసిగట్టడానికి సంబంధించినది. తత్వశాస్త్రజ్ఞులు ఇంద్రియ జ్ఞానం పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు, వారు సాధారణంగా శరీర బాహ్య భాగాలను ఉద్దేశిస్తుంటారు మరియు ఆ అర్థంలోనే ఈ పదాన్ని ప్రతిచోటా ఉపయోగిస్తుంటారు.

అభిజ్ఞా ప్రక్రియ మరియు అనుఘటనవాదం[మార్చు]

ఇంద్రియజ్ఞానం కొన్ని సందర్భాలలో అభిజ్ఞా ప్రక్రియగా పేర్కొంటున్నారు, దీంట్లో ప్రపంచంనుండి సమాచారాన్ని మెదడు, మనస్సుకు బదలాయించేందుకోసం సమాచార ప్రాసెసింగ్ ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది మరొక సమాచారం కోసం మళ్లీ ప్రాసెస్ చేయబడుతుంది. ఈ ప్రాసెసింగ్ నిర్దిష్ట (అబిజ్ఞా) మానసిక స్థాయిలను పెంచుతుందని కొంతమంది తత్వశాస్త్రజ్ఞులు మరియు మనస్తత్వవేత్తలు ప్రతిపాదిస్తున్నారు కాగా మరి కొందరు చర్య (మౌలిక ప్రవర్తనా వాదం) రూపంలో బాహ్య ప్రపంచంలో ప్రత్యక్ష మార్గాన్ని ఊహిస్తున్నారు.

ప్రత్యక్ష జ్ఞానం విస్తృతస్థాయిలో ఉద్దీపకం మరియు స్పందన మధ్య ప్రక్రియలాగా పనిచేస్తుందని జాన్ బి. వాట్సన్ మరియు B.F. స్కిన్నర్ వంటి పలువురు ప్రముఖ ప్రవర్తనా వాదులు ప్రతిపాదించారు కాని, మెదడులో రైల్ ప్రతిపాదించిన "యంత్రంలో దెయ్యం" ఇప్పటికీ ఉనికిలో ఉందని వీరు పేర్కొన్నారు. స్కిన్నర్ ఇలా రాశాడు:

"అంతర్గత స్థితుల పట్ల వ్యతిరేకత అనేది అవి ఉనికిలో లేనందుకు కాదు కాని, ప్రమేయాత్మక విశ్లేషణలో ఇవి సందర్భసహితం కానందుకే వ్యతిరేకత తెలుపుతున్నారు" స్కిన్నర్ 1953.

అనుభవం సమాచార ప్రాసెసింగ్ యొక్క యాదృచ్ఛిక ఉప ఉత్పత్తిగా భావిస్తున్న ఈ దృక్పధాన్ని అనుఘటనవాదం అని పిలుస్తున్నారు.

ఇంద్రియజ్ఞానపు ఆవరణ[మార్చు]

యధార్థవాదులకు మరియు యధార్థ వ్యతిరేక వాదులకు ఉమ్మడిగా వర్తించే ఇంద్రియజ్ఞానపు మరో అంశమేదంటే మానసికపరమైన లేదా ఇంద్రియజ్ఞానపరమైన ఆవరణ. డేవిడ్ హ్యూమ్ దీన్ని కొంతవరకు పరిశీలించి వస్తువులకు రంగు, ఘనత్వపు లక్షణాలు ఉన్నాయి గనుక అవి విస్తరించబడినట్లు కనిపిస్తాయని అభిప్రాయపడ్డారు. ప్రాచుర్యం పొందిన ఆధునిక తాత్విక దృక్పధం ప్రకారం, మెదడు చిత్రాలను కలిగి ఉండదు కాబట్టి ఆవరణ గురించిన మన బుద్ధి భౌతిక వస్తువులు ఆక్రమించిన వాస్తవ ఆవరణం కారణంగానే ఉండాలి. ఏదేమైనా, రెనె డెస్కార్టెస్ గుర్తించినట్లుగా, ఇంద్రియజ్ఞానానికి చెందిన ఆవరణ ప్రణాళికాగత జ్యామితిని కలిగి ఉంటుంది, దీనిలోపలి వస్తువులు అవి ఒక కోణం నుంచి వీక్షించబడినట్లు ఉంటాయి తప్ప 3Dలో అమర్చిన సాధారణ వస్తువులుగా ఉండవు. ఇంద్రియజ్ఞానం నిర్మాణంలోని ఆవరణ గాఢత యొక్క సచిత్ర ప్రాతినిధ్యంతో ప్రయోగించబడుతున్న సందర్భంలో ఈ ధ్రువణ దృగంశాన్ని పునరుజ్జీవన కాలంలోని కళాకారులు, వాస్తుశిల్పులు సన్నిహితంగా అధ్యయన చేశారు. వీరు దీనికోసం దృశాశాస్త్రంలోని ప్రామాణిక సంప్రదాయాలపై ప్రధానంగా 11వ శతాబ్ది బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అల్హాజెన్ (Ibn అల్-హేథమ్) వారసత్వంపై ఆధారపడ్డారు, ఇతడు జ్యామితి నిర్మాణ ప్రక్షేపాలలోని ఇంద్రియజ్ఞాన ఆవరణ యొక్క దృశ్యనీయతను నిర్ధారించాడు.[13][14] గణితశాస్త్రజ్ఞులకు ఇప్పుడు పలు సంక్లిష్ట మిన్కోవిస్కీ స్పేస్ వంటి ప్రక్షేప జ్యామితి రకాల గురించి తెలుసు, ఇది ఇంద్రియజ్ఞానంలోని వస్తువుల కూర్పు గురించి వర్ణిస్తుంది (చూడండి పీటర్స్ (2000)). మెదడు లోని అనేక భాగాలు విద్యుత్ చర్యకు సంబంధించిన రీతులను కలిగి ఉంటాయని తెలుస్తోంది ఇది కంటి చిత్రం యొక్క కూర్పుతో సన్నిహితంగా వ్యవహరిస్తుంది (దీన్ని రెటినోటోపీ అని కూడా అంటారు). మెదడులో నిజంగానే చిత్రాలు ఉన్నాయి కాని ఇవి ఎప్పుడు లేదా ఎలా స్పృహ అనుభవంగా మారతాయనేది నిగూఢంగానే ఉంటోంది (చూడండి మెక్‌గిన్ (1995)).

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • భ్రాంతి నుంచి వాదన
  • ఆర్థర్ స్కోపెన్‌హావర్
  • బైండింగ్ సమస్య
  • స్పృహ
  • ప్రత్యక్ష వాస్తవికవాదం
  • జ్ఞానాన్వేషణ
  • జార్జ్ బర్క్‌లీ
  • స్థిర చిత్తంలో భ్రాంతులు
  • ఇమాన్యువల్ కాంట్
  • ఆదర్శవాదం
  • పరోక్ష వాస్తవికవాదం
  • పట–ప్రాంత సంబంధం
  • మౌరైస్ మెర్లియు-పాంట్రీ
  • మనో నేత్రం
  • బహుస్థిరత్వ గ్రాహ్యత
  • గ్రాహ్యత
  • తాత్విక వాస్తవికవాదం
  • రోడెరిక్ చిషోల్మ్
  • సెన్సోరియం
  • అనుభనం యొక్క స్వీయాత్మక స్వభావం
  • థామస్ రీడ్
  • అతీంద్రియ భావవాదం
  • దృశ్య గ్రాహ్యత

సూచనలు[మార్చు]

  1. cf. http://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/ బోంజోర్, లారెన్స్ (2007): గ్రాహ్యత యొక్క జ్ఞానాన్వేషణ సమస్యలు. స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది 1.9.2010.
  2. cf. http://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/ బోంజోర్, లారెన్స్ (2007): గ్రాహ్యత యొక్క జ్ఞానాన్వేషణ సమస్యలు. స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది 1.9.2010.
  3. cf. http://plato.stanford.edu/entries/perception-problem/ క్రేన్, టిమ్ (2005): గ్రాహ్యతా సమస్య. స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది 1.9.2010; డ్రెస్టేస్క్, ఫ్రెడ్ (1999): గ్రాహ్యత. లో: రాబర్ట్ ఆడి, ది కేంబ్రిడ్జ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, రెండవ ఎడిషన్, కేంబ్రిడ్జ్, మాస్ కేంబ్రిడ్జ్.: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, pp. 654–658, ఇక్కడ చూడండి p. 656.
  4. cf. http://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/ బోంజోర్, లారెన్స్ (2007): స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది. స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది 1.9.2010.
  5. [483] ^ cf. అల్వా నోయి (2006): గ్రాహ్యత. లో: సహోత్రా సర్కార్/జెస్సికా పైఫర్ (Eds.), ది పిలాసఫీ ఆఫ్ సైన్స్. ఎన్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా, న్యూయార్క్: రౌట్‌లెడ్జ్, pp. 545–550, ఇక్కడ చూడండి p. 546 ff.
  6. cf. http://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/ బోంజోర్, లారెన్స్ (2007): గ్రాహ్యత యొక్క జ్ఞానాన్వేషణ సమస్యలు. స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ, ప్రవేశించింది 1.9.2010.
  7. చాల్మెర్స్ DJ. (1995) స్పృహ యొక్క తీవ్ర సమస్యలను ఎదుర్కోవడం. జర్నల్ ఆఫ్ కాన్సియస్‌నెస్ స్టడీస్ 2, 3, 200-219.
  8. స్మిథెసిస్ J. (2003) స్పేస్, టైమ్ అండ్ కాన్సియస్‌నెస్. జర్నల్ ఆఫ్ కాన్సియస్‌నెస్ స్టడీస్ 10, 3, 47-64.
  9. ఎడ్వర్డ్స్ JC. (2008) ఆర్ అవర్ స్పేసెస్ మేడ్ ఆఫ్ వరల్డ్స్? జర్నల్ ఆఫ్ కాన్సియస్‌నెస్ స్టడీస్ 15, 1, 63-83.
  10. వూల్‌హౌస్ RS మరియు ఫ్రాంక్స్ R. (1998) GW లీబ్నిజ్, ఫిలసాఫికల్ టెక్స్ట్, ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  11. వూల్‌హౌస్ RS మరియు ఫ్రాంక్స్ R. (1998) GW లీబ్నిజ్, ఫిలసాఫికల్ టెక్స్ట్, ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  12. వరెలా F, ధాంప్సన్ E, రోస్చ్h E (1991) "ది ఎంబోడీడ్ మైండ్ : కాగ్నిటివ్ సైన్స్ అండ్ హ్యూమన్ ఎక్స్‌పీరియన్స్" MIT ప్రెస్
  13. Nader El-Bizri (2004), "La perception de la profondeur: Alhazen, Berkeley et Merleau-Ponty", Oriens-Occidens, CNRS (Centre National de la Recherche Scientifique) 5: 171–184 
  14. Nader El-Bizri (2007), "In Defence of the Sovereignty of Philosophy: al-Baghdadi's Critique of Ibn al-Haytham's Geometrisation of Place", Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal (Cambridge University Press) 17: 57–80 

ఇతర ప్రస్తావనలు మరియు తదుపరి అధ్యయనం[మార్చు]

మూస:Morefootnotes

  • చాల్మెర్స్ DJ. (1995) స్పృహ యొక్క తీవ్ర సమస్యలను ఎదుర్కోవడం. జర్నల్ ఆఫ్ కాన్సియస్‌నెస్ స్టడీస్ 2, 3, 200-219.
  • వికీబుక్స్: కాన్సియన్‌నెస్ స్టడీస్
  • బోంజోర్, లారెన్స్ (2001). "గ్రాహ్యత యొక్క జ్ఞానాన్వేషణ సమస్యలు," ది స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , ఎడ్వర్డ్ జాల్టా (ed.). ఆన్‌లైన్ వచనం
  • బర్జ్, టైలర్ (1991). "విజన్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ కంటెంట్," in E. లెపోరె మరియు R. వాన్ గులిక్ (eds.) జాన్ సియర్ల్ మరియు అతడి విమర్శకులు , ఆక్స్‌ఫర్డ్: బ్లాక్‌వెల్.
  • క్రేన్, టిమ్ (2005). "ది ప్రాబ్లెమ్ ఆఫ్ పర్‌సెప్షన్," స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , ఎడ్వర్డ్ జాల్టా (ed.). ఆన్‌లైన్ వచనం
  • డెస్కార్టెస్, రెనె (1641). మెడిటేషన్స్ ఆన్ ఫస్ట్ ఫిలాసఫీ . ఆన్‌లైన్ వచనం
  • డ్రెస్టెస్కె, ఫ్రెడ్ (1981). నాలెడ్జ్ అండ్ ది ఫ్లో ఆఫ్ ఇన్‌ఫర్మేషన్ , ఆక్స్‌ఫర్డ్: బ్లాక్‌వెల్.
  • ఎవాన్స్, గరెట్ (1982). ది వెరైటీస్ ఆఫ్ రెఫరెన్స్ , ఆక్స్‌ఫర్డ్: క్లారెండ్రన్ ప్రెస్.
  • ఫ్లిన్, బెర్నార్డ్ (2004). "మారైస్ మెర్లియూ-పాట్లీ," స్టాన్‌ఫోర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , ఎడ్వర్డ్ జాల్టా(ed.). ఆన్‌లైన్ వచనం
  • హ్యూమ్, డేవిడ్ (1739–40). ఎ ట్రీటైజ్ ఆఫ్ హ్యూమన్ నేచుర్: బీయింగ్ ఏన్ అటెంప్ట్ టు ఇంట్రడ్యూస్ ది ఎక్స్‌పెరిమెంటల్ మెధడ్ ఆఫ్ రీజనింగ్ ఇంటూ మోరల్ సబ్జెక్ట్స్ . ఆన్‌లైన్ వచనం
  • కాంట్, ఇమాన్యువల్ (1781). క్రిటిక్ ఆఫ్ ప్యూర్ రీజన్ . నోర్మాన్ కెంప్ స్మిత్ (trans.) హార్వార్డ్ కేగిల్, పాల్‌గ్రోవ్ మెక్‌మిలన్‌లచే ముందుమాట. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • లేస్వింగ్, మైఖేల్ (అముద్రితం). "దృగంశవాదం." ఆన్‌లైన్ PDF
  • లాకె, జాన్ (1689). ఏన్ ఎస్సే కన్సర్నింగ్ హ్యూమన్ అండర్‌స్టాండింగ్ . ఆన్‌లైన్ టెక్స్‌ట్
  • మెక్రెరీ, చార్లెస్ (2006). "పర్‌సెప్షన్ అండ్ హెలూసినేషన్: ది కేస్ ఫర్ కంటిన్యుటీ." ఫిలసాఫికల్ పేపర్ నం. 2006-1 . ఆక్స్‌ఫర్డ్: ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఫోరమ్. ఆన్‌లైన్ PDF
  • మెక్‌డోవెల్, జాన్, (1982). "క్రైటీరియా, డిఫీజిబులిటీ, మరియు విజ్ఞానం," ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ అకాడెమీ , pp. 455–79.
  • మెక్‌డోవెల్, జాన్, (1994). మైండ్ అండ్ వరల్డ్ , కేంబ్రిడ్జ్, మాస్.: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • మెక్‌గిన్, కోలిన్ (1995). "కాన్సియస్‌నెస్ అండ్ స్పేస్," కాన్సియస్ ఎక్స్‌పీరియన్స్ , థామస్ మెట్జింగర్ (ed.), ఇంప్రింట్ అకడమిక్. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • మీడ్, జార్జ్ హెర్బెర్ట్ (1938). "మీడియేట్ ఫ్యాక్టర్స్ ఇన్ పర్‌సెప్షన్," ఎస్సే 8 ఇన్ ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ యాక్ట్ , చార్లెస్ W. నోరిస్ విత్ జాన్ M. బ్రుస్టెర్, ఆల్బర్ట్ M. డన్‌హమ్ అండ్ ద్రావిడ్ మిల్లర్ (eds.), చికాగో: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ చికాగో, pp. 125–139. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • మౌటౌసిస్, K. మరియు జెకి, S. (1997). "ఎ డైరెక్ట్ డెమాన్‌స్ట్రేషన్ ఆఫ్ పర్‌సెప్చువల్ అసింక్రోనీ ఇన్ విజన్," ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లండన్ , సీరీస్ B: బయలాజికల్ సైన్సెస్, 264, pp. 393–399.
  • నోవ్, అల్వా/థాంప్సన్, ఇవాన్ T.: విజన్ అండ్ మైండ్: సెలెక్టెడ్ రీడింగ్స్ ఇన్ ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ పర్‌సెప్షన్, కేంబ్రిడ్జ్: MIT ప్రెస్, 2002.
  • పీకోక్, క్రిస్టోఫర్ (1983). సెన్స్ అండ్ కంటెంట్ , ఆక్స్‌ఫర్డ్: ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • పెటర్స్, G. (2000). "థియరీస్ ఆఫ్ త్రీ-డైమెన్షనల్ ఆబ్జెక్ట్ పర్‌సెప్షన్ - ఎ సర్వే," రీసెంట్ రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్స్ ఇన్ ప్యాటర్న్ రికగ్నిషన్, ట్రాన్స్‌వరల్డ్ రీసెర్చ్ నెట్‌వర్క్. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • పుట్నమ్, హిలారీ (1999). ది త్రీఫోల్డ్ కోర్డ్ , న్యూయార్క్: కొలంబియా యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • రీడ్, క్చెజెర్నె (అముద్రితం). "డ్రీమింగ్ ఇన్ కలర్." ఆన్‌లైన్ వచనం
  • రస్సెల్, బెట్రండ్ (1912). ది ప్రాబ్లెమ్స్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , లండన్: విలియమ్స్ అండ్ నోర్కెట్; న్యూయార్క్: హెన్రీ హోల్ట్ అండ్ కంపెనీ. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • షోమేకర్, సిడ్నీ (1990). "క్వాలిటీస్ అండ్ క్వాలియా: వాట్ ఈజ్ ఇన్ ది మైండ్?" ఫిలాసఫీ అండ్ ఫెనామెనోలజికల్ రీసెర్చ్ 50, సప్లిమెంట్, pp. 109–31.
  • సీగెల్, సుసానా (2005). "ది కంటెంట్స్ ఆఫ్ పర్‌సెప్షన్," ది స్టాండర్డ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , ఎడ్వర్డ్ జాల్టా (ed.). ఆన్‌లైన్ వచనం
  • టాంగో, ఫ్రాంక్ (2003). "ప్రైమరీ విజువల్ కోర్టెక్స్ అండ్ విజువల్ అవేర్‌నెస్," నాచుర్ రివ్యూస్, న్యూరోసైన్స్ , Vol 4, 219. ఆన్‌లైన్ వచనం
  • టై, మైఖేల్ (2000). కాన్సియస్‌నెస్, కలర్ అండ్ కంటెంట్ , కేంబ్రిడ్జ్, MA: MIT ప్రెస్.
  • ఇన్ఫోయాక్టివిటీ జెనెసిస్ ఆఫ్ పర్‌సెప్షన్ ఇన్వెస్టిగేషన్

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Philosophy topics మూస:Psychology మూస:Philosophy of mind మూస:Philosophy of science