ఔషధశాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
డయోస్కోరైడ్స్’ రచన మెటేరియా మెడికా, సి. 1334 అరబిక్ ప్రతి, పలు మొక్కలలో ఔషధ లక్షణాలను వర్ణిస్తుంది.

ఔషధశాస్త్రం సహజవనరుల నుంచి పుట్టిన ఔషధాల గురించిన అధ్యయనం. అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఫార్మకోగ్నోసీ ఔషధశాస్త్రాన్ని "ఔషధాల యొక్క భౌతిక, రసాయనిక, జీవరసాయనిక మరియు జీవపరమైన గుణాలను, ప్రకృతి మూలానికి చెందిన ఔషధ పదార్థాలను లేదా ఔషధాలుగా కాగలవాటిని, లేదా ఔషధ పదార్థాలను వీటితో పాటు సహజవనరులనుంచి కొత్త ఔషధాల శోధనకు సంబంధించిన అధ్యయనం"గా నిర్వచించింది.[1]

పరిచయం[మార్చు]

"ఫార్మకోగ్నోసీ" పదం గ్రీక్ పదాలైన φάρμακον ఫార్మకోన్ (డ్రగ్), మరియు γνῶσις గ్నోసిస్ లేదా "విజ్ఞానం" నుంచి పుట్టింది. ఫార్మకోగ్నోసీ పదం మొట్టమొదటగా 1811లో ఆస్ట్రియన్ వైద్యుడు ష్మిట్‌చేత ఉపయోగించబడింది. మూలంలో—19వ శతాబ్ది మరియు 20వ శతాబ్ది ప్రారంభ కాలంలో—"పార్మకోగ్నోసి" పదాన్ని మెడిసిన్ లేదా సరకుల శాస్త్రాల (జర్మనీలోవారెన్‌కుండె అంటారు) శాఖను నిర్వచించడానికి ఉపయోగించారు. ఇది వాటి ముడిరూపం లేదా సిద్ధపర్చని రూపంలోని ఔషధాల గురించి చర్చిస్తుంది. ముడి ఔషధాలు అనేవి మొక్క, జంతువు లేదా ఖనిజమూలం నుంచి తయారు చేయని, పొడి రూపంలోని పదార్థం, ఇవి ఔషధాల తయారీ కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఫార్మకోగ్నోసీ పేరుతో ఉన్న ఈ పదార్ధాల అధ్యయనం మొట్టమొదటగా యూరప్ లోని జర్మన్ భాషను మాట్లాడే ప్రాంతాలలో వృద్ధి చేయబడింది, ఇతర భాషా ప్రాంతాలు తరచుగా పాత పదమైన మెటీరియా మెడికాను ఉపయోగించేవి, దీన్ని గాలెన్ మరియు వైకల్యాలు రచనల నుంచి తీసుకున్నారు.

జర్మన్‌లో drogenkunde ("ముడి ఔషధాల శాస్త్రం") పదాన్ని కూడా ఏకకాలంలో వాడేవారు.

చాలావరకు ఔషధాల అధ్యయనాలు మొక్కలు, మొక్కలనుంచి వ్యుత్పన్నమైన ఔషధాలపై కేంద్రీకరిస్తాయి, జీవుల ఇతర రకాలను కూడా ఔషధశాస్త్రపరంగా ఆసక్తికరమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి, నిర్దిష్టంగా చెప్పాలంటే, వివిధ రకాల సూక్ష్మజీవులు (బాక్టీరియా, ఫంగై వగైరా) మరియు ఇటీవల కాలంలో గుర్తించబడిన పలురకాల సముద్ర జీవులు కూడా ఈ కోవలోకి వస్తాయి.

ఔషధశాస్త్రం అనేది వృక్షశాస్త్రం, మానవ,వృక్షశాస్త్రం, మెడికల్ ఆంత్రొపాలజీ, సముద్ర జీవశాస్త్రం, సూక్ష్మజీవశాస్త్రం, మూలికా వైద్యశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, బయోటెక్నాలజీ, మొక్కల రసాయనికశాస్త్రం, ఔషధశాస్త్రం, ఔషధ తయారీ శాస్త్రం, వైద్యపరమైన ఫార్మసీ మరియు ఫార్మసీ ఆచరణ‌తోపాటుగా, జీవపరమైన మరియు సామాజిక-శాస్త్రీయ అంశాలతో కూడిన విస్తృత వర్ణపటంపై గీయబడుతున్న వివిధ అధ్యయనాంశాల కలయిక. ఔషధశాస్త్రంపై సమకాలీన అధ్యయనం

  • వైద్య మానవ,వృక్షశాస్త్రరంగాల్లోకి విభజించబడుతుంది: వైద్యప్రయోజనాల కోసం మొక్కల సాంప్రదాయిక ఉపయోగాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది;
  • మానవ,వృక్షశాస్త్రం: సాంప్రదాయిక ఔషధ పదార్థాల యొక్క ఔషధ గుణాల అధ్యయన శాస్త్రం;
  • పైటోథెరపీ (మొక్కలనుంచి సంగ్రహించినవాటిని వైద్యపరంగా); మరియు
  • పైటోకెమిస్ట్రీ, మొక్కల నుంచి వ్యుత్పన్నమైన రసాయనాల అధ్యయనం (మొక్కల వనరులనుంచి పుట్టిన కొత్త ఔషధ అభ్యర్థిని గుర్తించడంతో కూడి ఉంటుంది).
  • జంతుఔషధశాస్త్రం, వ్యాధులకు చికిత్స చేసి నిరోధించడానికి మొక్కలు, నేలలు మరియు పురుగులను ఎంచుకుని ఉపయోగించడం ద్వారా జంతువులు తమకు తాము వైద్యం పొందే ప్రక్రియ,
  • ఔషధశాస్త్రం-బయోటెక్నాలజీ, బయోటెక్నాలజీని ఉపయోగించి సహజ జీయక్రియాత్మక అణువుల సంశ్లేషణ.
  • మూలికల పరస్పరసంబంధం, ఇతర మందులు మరియు శరీరంతో మూలికల పరస్పర సంబంధం.
  • సముద్ర ఔషధశాస్త్రం, సముద్రజీవులనుంచి వ్యుత్పన్నమైన రసాయనాల అధ్యయనం.

మూలం[మార్చు]

ఫార్మకోగ్నోసీ అనే పదం ఔషధ మొక్కలకు సంబంధించిన క్రమబద్ధతను గుర్తించడానికి 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఇది గ్రీకు పదం ఫార్మకోన్‌ నుంచి పుట్టింది, అంటే “ఔషధం” అని జిగ్నోస్కో అంటే “విజ్ఞానం పొందడం” అని అర్ధం

Crr చేసిన చిన్న కృషి ద్వారా ఫార్మకోగ్నోసి పదం తిరిగి 1815లో కనిపించింది. అనోథియస్ సెడ్లర్ అనాలెక్టా ఫార్మకోగ్నోస్టికా. కి హక్కు కల్పించాడు.

ఫార్మకోగ్నోసీ వృక్షశాస్త్రం మరియు మొక్కల రసాయనశాస్త్రంకి సంబందించినది, నిజానికి ఈ రెండూ ఔషధ మొక్కలపై పూర్వ శాస్త్రీయ అధ్యయనాల నుంచి పుట్టుకొచ్చాయి.

ఎట్టకేలకు 20వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో, ఈ అంశం ప్రధానంగా వృక్షశాస్త్ర పరంగా అభివృద్ధి చేయబడింది, ఔషధాలను వాటి సంపూర్ణ స్థితి మరియు పౌడర్ రూపం రెండింటిని గుర్తించి వర్ణించడానికి సంబంధించి ఉండేది. అలాంటి ఔషధశాస్త్ర విభాగాలు ప్రత్యేకించి ఔషధకోశ గుర్తింపు మరియు నాణ్యతా నియంత్రణ ప్రయోజనాలకోసం ఈనాటికీ ప్రాధమికంగా ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి కాని, ఇతర రంగాలలో శరవేగ అభివృద్ధి ఈ సబ్జెక్టును అపారంగా విస్తరింపజేసింది.


ఇటాలియన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఫార్మకోగ్నోసీ యొక్క 9వ కాంగ్రెస్‌లో ప్రస్తుత పైటోథెరపీ పునరాగమనం స్పష్టంగా అటువంటి ఉత్పత్తులకు పెరుగుతున్న మార్కెట్ ద్వారా ప్రతిఫలించిందని పేర్కొనబడింది. 1998లో యూరప్‌లో లభ్యమవుతున్న తాజా గణాంకాల ప్రకారం, మూలికా వైద్య ఉత్పత్తులకోసం మొత్తం OTC మార్కెట్ $6 బిలియన్ల సంఖ్యకు చేరుకుంది, జర్మనీలో వీటి ఉపయోగం $2.5 బిలియన్లు, ఫ్రాన్స్‌లో $1.6 బిలియన్లకు, ఇటలీలో $600 మిలియన్లకు చేరుకుంది. యూరప్ ఖండంలో వలె మూలికా ఉత్పత్తులు ఎన్నడూ ప్రబలంగా ఉండని USలో, అన్ని రకాల మూలికల అమ్మకాలు మార్కెట్ 1998లో $700 బిలియన్లకు చేరుకున్నాయి. ఇది ఒక ఖచ్చితమైన ప్రకృతిపై శాస్త్రీయ పరిశోధనకు స్వాగతం పలికింది.

ఔషధ విలువల పదార్థాలను కలిగి ఉన్న మొక్కల జాతులను వృక్ష ప్రపంచం ఇప్పటికీ కలిగి ఉంది, వీటిని ఇంకా కనుగొనలేదు కూడా. వాటి ఔషధ విలువల సంభావ్యత కోసం అధిక సంఖ్యలో మొక్కలను నిరంతరం పరిశీలిస్తున్నారు.

మానవ-వృక్షశాస్త్రం[మార్చు]

మూలికా వైద్యాలు మరియు ఇతర ప్రకృతిలోంచి పుట్టిన చికిత్సల సమర్థ్యతను అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు, అలాంటి కొన్ని పదార్థాల సాంప్రదాయిక వినియోగం లేదా పదార్థాల సమ్మేళన కీలకపాత్రం పోషిస్తుంది. సాంప్రదాయిక వైద్యంలో మూలికల ఉపయోగాన్ని రుజువు చేసే అధ్యయనాల లేమి ప్రత్యేకించి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఒక సమస్యగా తయారయింది, ఎందుకంటే ఇక్కడ మూలికా వైద్య చికిత్స అనేది రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలంనుండి పడిపోయింది. 1910 నాటి ఫ్లెక్సెనర్ రిపోర్ట్నుండి మూలికావైద్యంపై అనుమానాలు చెలరేగుతూ వచ్చాయని గుర్తించబడింది, ఇది చివరకు వృక్షశాస్త్ర మెడిసిన్ విస్తృతంగా అభ్యసించబడుతున్న సంవరణాత్మక వైద్య పాఠశాలలుమూతపడ్డానికి దారితీసింది. 20వ శతాబ్దంలోని మలిభాగంలో చాలావరకు మూలికా అధ్యయనాలు ఇంగ్లీషులో కాకుండా జర్మన్, డచ్, చైనీస్, జపనీస్, కొరియన్ మరియు పర్షియన్ భాషల్లో ప్రచురించబడటంతో ఈ పరిస్థితి మరింతగా సంక్లిష్టంగా మారింది. కొన్ని ముఖ్యమైన బొటానికల్ సంస్థలు మందుల భద్రతపై అంకితభావం కలిగి ఉన్న U.S. ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ (FDA)లో కలిసిపోయాయి. US కాంగ్రెస్1994లో మూలికలు మరియు ఇతర అనుబంధ పదార్ధాల లేబుల్ మరియు అమ్మకాలకు క్రమబద్ధీకరించే డైటరీ సప్లిమెంట్ హెల్త్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ యాక్ట్ (DSHEA)ని ఆమోదించింది మూలికలు మరియు ప్రకృతి సహజ ఉత్పత్తులను[2] తయారు చేసే దాదాపు 2000 US కంపెనీలు మార్కెట్ చేయడానికి తగినంత పరీక్షలు అవసరంలేని ఆహార అనుబంధ వస్తువులుగా తమ ఉత్పత్తులను ఎంచుకుంటున్నాయి.

పైటోథెరపీలోని సమస్యలు[మార్చు]

ప్రకృతినుంచి పుట్టిన ముడి పదార్ధాలు లేదా ఉప-శుద్ధ మిశ్రమాల ఉపయోగంపై కేంద్రీకరించిన ఔషధశాస్త్ర విభాగానికి పైటోథెరపీ అని పేరు వచ్చింది, ఇది బహుశా ఔషధశాస్త్రంలో బాగా ప్రాచుర్యంలోకి రావడమే కాకుండా అత్యంత చర్చనీయ విభాగంగా కూడా ఉంటోంది. అలాగే పైటోథెరపీ కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రత్యామ్నాయ వైద్యంగా ముడిపెట్టబడింది, విమర్శనాత్మకంగా నిర్వహిస్తున్నపుడు, ఇది మూలికా వైద్యాల క్లినికల్ ఉపయోగాలు మరియు వాటి ఫలితాలపై శాస్త్రీయ అధ్యయనంగా గుర్చించబడింది.

విడిభాగం మరియు డ్రగ్ సమన్విత చర్య[మార్చు]

ముడి ఔషధ సామగ్రి యొక్క ఒక లక్షణం ఏదంటే, దానిలో కలిసి ఉన్న భాగాలు ఒక వ్యతిరేక, సమన్వయ మరియు విస్తరణ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అందుచేత, ఏదైనా ముడి ఔషధ సామగ్రి యొక్క తుది ప్రభావం అనేది విభాగాలు మరియు ప్రతి విభాగం తనంతట తాను వేసే ప్రభావం మధ్య పరస్పర చర్యల ఉత్పత్తిగా ఉంటుంది. అటువంటి పరస్పర సంబంధాల ఉనికి మరియు ప్రభావాన్ని సమర్థవంతంగా అధ్యయనం చేయడానికి, బహుళ విభాగాలు వ్యవస్థలో ఉన్న విషయాన్ని స్పష్టంగా పరీక్షించవలసి ఉంది. ఫైటోఫార్మసూటికల్స్ తన కార్యకలాపాలకోసం సమన్విత చర్యపై ఆధారపడి ఉన్నందున, జిన్సెనోసైడ్‌లు లేదా హైపరిసిన్వంటి అత్యున్నత స్థాయి క్రియాత్మక విభాగాలతో కూడిన మొక్కలు వాటి మూలికల బలంతో సహసంబంధంలో ఉండకపోవచ్చు. పైటోఫార్మాసూటికల్ లేదా మూలికా వైద్యలో, వాటి క్రియాత్మక భాగం లేదా సహ అంశాలు గుర్తించబడనంతవరకు లేదా మూలిక సంపూర్ణంగా నిర్వహించబడనంతవరకు మొక్కల చికిత్సా అధ్యయన ప్రభావాలు నిర్ణయించబడవు. ఔషధాల బలాన్ని సూచించడానికి ఉత్పత్తిదారులు ప్రయత్నించే మరొక మార్గమేదంటే తయారీదారు మిశ్రమానికి ప్రామాణికీకరణలో మునిగితేలడమే. కంపెనీలు వివిధ తయారీ పద్ధతులను లేదా అదే తయారీ పద్ధతులలో విభిన్న స్థాయిలను లేదా తయారీ మిశ్రమాలకోసం పరీక్షంచే విభిన్న పద్ధతులను ఉపయోగిస్తుంటాయి. మొక్కలోని క్రియాత్మక విభాగం స్వయంగా మొక్కేనని చాలామంది మూలికా వైద్య వాదులు విశ్వసిస్తుంటారు.[3]

మూలిక మరియు పరస్పర చర్యలు[మార్చు]

కేన్సర్ నివారకంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్న ఒక జ్యూస్ ఉత్పత్తి సమీక్షలో, యాంటీఆక్సిడెంట్లు సూత్రబద్ధంగా కెమోథెరపీలో జోక్యం చేసుకుంటాయని ది స్లోవన్ కెట్టెరింగ్ మెమోరియల్ కేన్సర్ సెంటర్ ప్రకటించింద.[4] కెమోథెరపీలో యాంటీయాక్సిడెంట్ల ప్రభావంపై ఇటీవలి సమీక్ష, కెమోథెరపీపై యాంటీ యాక్సిడెంట్లు ప్రాధాన్య ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయనడానికి తగిన సాక్ష్యం ఏదీ లేదని కనుగొంది.[5] మందుల పరస్పర చర్యలలో అధికభాగం నాలుగు ఔషధాల వర్గాలలోనే జరుగుతుంటాయని, వీటిలో ప్రధాన వర్గం రక్తాన్ని పలచన చేస్తుందని, అయితే ప్రోటీస్ అవరోధకాలు, కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లు మరియు రోగనిరోధ పీడక సిక్లోస్పోరిన్‌లను కలిగి ఉంటాయని మూలికా ఔషధ పరస్పరసంబంధాలపై ఒక అధ్యయనం సూచించింది.[6] [7]

సెయింట్ జాన్స్ వోర్ట్‌తోపాటుగా పరస్పర చర్యలకు కారణమయ్యే ప్రధాన మూలికలు రోగనిరోధక అణిచివేత మందులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తాయి మరియు డైగ్జోక్సిన్ మరియు ప్రోటీస్ అవరోధకాలలో జోక్యం చేసుకుంటాయి. పూర్తి జాబితా ఇక్కడ లభ్యమవుతుంది: http://www.herbological.com/images/SJW_table.pdf. తెల్లగడ్డ, మిరియం, పాల మిశ్రమంతో కూడిన భాగాలు CYP3A4 శరీరం వెలుపలి ఎంజైములపై ప్రభావం చూపాయి కాని, ఈ భాగాలు వివో (మానవులలో) అదేవిధమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయా అనే అంశం స్పష్టం కాలేదు.[8]

సహజ ఉత్పత్తుల కెమిస్ట్రీ[మార్చు]

సహజ మూలాలకు చెందిన జీవ క్రియాత్మక మిశ్రమాలలో చాలాభాగం ద్వితీయ జీవక్రియలతో ఉంటాయి ఉదా. ప్రాణుల నిర్దిష్ట రసాయన ఏజెంట్లు వివిధ వర్గాలలో చేర్చబడతాయి.[citation needed] జీవమాపకం-నిర్దేశిత అంశీకరణ అనేది సహజ మూలం నుంచి శుద్ధ రసాయన ఏజెంట్‌ను వేరుపర్చడానికి తగిన ప్రత్యేక ప్రోటోకాల్, అంటే వాటి ఫిజియో కెమికల్ గుణాలలోని వ్యత్యాసాలపై ఆధారపడి సంగ్రహించిన విడిభాగాలను క్రమక్రమంగా వేరుచేయడం, జీవశాస్త్ర క్రియాత్మకతను అంచనా వేయడం, తదుపరి దశ సెపరేషన్ మరియు అంచనా వేయడం అని దీనర్థం. ప్రత్యేకంగా, ఇలాంటి పని, నిర్దిష్ట ముడి ఔషధ సూత్రీకరణ తర్వాత ప్రారంభించబడింది (ఇది సహజ పదార్థం యొక్క ద్రావకం నుంచి సంగ్రహించడం ద్వారా తయారు చేయబడింది) ఇది నిర్దిష్ట శరీరం వెలుపలి నిర్ధారణ మాపకంలో "క్రియాత్మకంగా" ఉంచబడింది. చేతిలోని పని యొక్క చివరి లక్ష్యం, పరిశీలించబడిన శరీరం వెలుపలి కార్యాచరణ కోసం డజన్లకొద్దీ, వందలకొద్దీ విభాగాలలో ఏ(వి) కారణమయ్యాయో గుర్తించడమే, ఆ లక్ష్యంవైపు మార్గం న్యాయబద్ధంగా, సూటిగా ఉంటుంది: 1. ముడి సంగ్రహకాన్ని వేరుపర్చడం ఉదా. ద్రావకాన్నివిభజించడం లేదా క్రోమటోగ్రపీ ద్వారా. 2. శరీరం వెలుపలి కార్యాచరణతో పుట్టినట్టి భాగాలను పరీక్షించడం. 3. శుద్ధ మరియు క్రియాత్మక కాంపౌండ్‌లను పొందేంతవరకు 1) మరియు 2) దశలను రిపీట్ చేయడం. 4. స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా క్రియాత్మక కాంపౌడ్(లు) యొక్క నిర్మాణా(ల)ను నిర్దేశించడం. శరీరం వెలుపలి కార్యాచరణ మానవులలో లేదా ఇతర జీవన వ్యవస్థలలో కార్యాచరణకు అవసరమైన దాన్ని ప్రేరేపించదు. వేరుపర్చడం కోసం అత్యంత సాధారణమైన పద్ధతి ద్రావకం-ద్రావకం విభజన మరియు (HPLC), మధ్యస్థాయి పీడన ద్రవ క్రోమటోగ్రఫీ, "ఫ్లాష్" క్రోమటోగ్రఫీ, ఓపెన్-కాలమ్ క్రొమటోగ్రపీ, వాక్యుమ్-లిక్విడ్ క్రొమటోగ్రఫీ (VLC), థిన్-లేయర్ క్రొమటోగ్రఫీ (TLC) వంటి అత్యున్నతంగా పనిచేసే ద్రవ క్రోమటోగ్రపీ, వీటిలో ప్రతి ఒక్క టెక్నిక్ కూడా నిర్దిష్ట ప్రారంభ సామగ్రికోసం అత్యంత సముచితమైనది. కౌంటర్ కరెంట్ క్రొమటోగ్రఫీ (CCC) జీవమాపక నిర్దేశక అంశీకరణ కోసం చక్కగా తయారు చేయబడింది, ఎందుకంటే సంపూర్ణ ద్రవ విభజన టెక్నిక్‌‍గా తిరిగిపొందలేని నష్టం లేదా క్రియాత్మక శాంపుల్ విడిభాగాల డీనాచురేషన్ కనిష్టీకరించబడింది. శుద్ధ పదార్థాన్ని వేరుపర్చిన తర్వాత, దాని రసాయన నిర్మాణాన్ని స్పష్టపరిచే విధి నిర్వహించబడుతుంది ఈ ప్రయోజనం కోసం, అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత శక్తివంతమైన వైధానికాలు న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనాన్స్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ (NMR) మరియు మాస్ స్పెక్ట్రోమెట్రీ (MS)[citation needed]. మందుల ఆవిష్కరణ ప్రయత్నాల సందర్భాలలో, శరీరం వెలుపలి క్రియాశీలంగా ఉండే అన్ని విడిభాగాల యొక్క నిర్మాణాలను స్పష్టం చేయడమే తుది లక్ష్యంగా ఉంటుంది. పైటోథెరపీ పరిశోధన సందర్భంలో, పరిశీలకుడు శరీరం వెలుపలి BAGF ఔషధశాస్త్రపరంగా ఆసక్తికరమైన గుర్తింపు సాధనంగా లేదా ముడి ఔషధం యొక్క ముఖ్యమైన విడిభాగాలుగా ఉపయోగించవచ్చు. అయితే, శరీరం వెలుపలి కార్యకలాపాల యొక్క నిర్మాణాత్మక గుర్తింపు తర్వాత పని నిలిచిపోదు. ముడి ఔషధం ఒక సమయంలో క్రియాశీలక విడిభాగంగా ఉండేలా "వేరుచేయడం తిరిగి కలపడం" యొక్క లక్ష్యం, ఫైటోథెరపీలో అది ఎలా పనిచేస్తుందన్న యాంత్రిక అవగాహనను సాధించడాన్ని నిరుత్సాహపరుస్తుంది. ఎందుకంటే, మానవులలో ముడి ఔషధం యొక్క ప్రయోగాత్మక విభాగాలను అధ్యయనం చేయడానికి ఖర్చు, సమయం, రెగ్యులేటరీ మరియు చివరకు శాస్త్రీయ దృక్పధం రీత్యా కూడా ఇది సాధారణమైంది. మానవులలో నిర్దిష్ట ఔషధశాస్త్రపరమైన ప్రయత్నాలను కలిగి ఉంటాయని హేతుబద్ధంగా భావించబడుతున్న ముడి ఔషధం యొక్క రసాయనిక విడిభాగాలను గుర్తించడానికి, శరీరం వెలుపలి నిర్ధారణ మాపనాలు ఉపయోగించబడతాయి మరియు ముడి డ్రగ్ సూత్రీకరణ ప్రామాణీకరణ కోసం హేతుబద్ధ పునాదిని అందించడానికి పరీక్షించబడుతుంది [మరియు అమ్మబడుతుంది/మార్కెట్ చేయబడుతుంది]

జీవవైవిద్య నష్టం[మార్చు]

ఉదాహరణకు ఫార్న్స్‌వర్త్, 1959 నుంచి 1980 వరకు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కమ్యూనిటీ ఫార్మసీలనుంచి అందించబడిన అన్ని ప్రిస్క్రిప్షన్లలో 25 శాతం అత్యధిక మొక్కల నుంచి సంగ్రహించబడిన క్రియాశీలక వస్తువులను కలిగి ఉందని కనుగొనబడింది. ఆసియా మరియు ఆఫ్రికాలోని కొన్ని దేశాలలో 80 శాతం జనాభా ప్రాధమిక ఆరోగ్య రంగంలో సాంప్రదాయిక వైద్యంమీదే (మూలికా వైద్యంతోపాటుగా) ఆధారపడి ఉంది. [9] సాంప్రదాయికమైన నొప్పి నివారణల ద్వారా ఉపయోగించబడిన పదార్థాల భాగాలు, ఆధునిక మెడిసిన్‌లోకి అరుదుగా మాత్రమే కలిపివేయబడ్డాయి. క్వినైన్, పైసోస్టిగ్మైన్, డి-ట్యుబోక్యురైన్, పిలోకార్పైన్ మరియు ఎపెర్డైన్, క్రియాశీలక ప్రభావాలను ప్రదర్శించాయి[10] స్థానిక నొప్పి నివారకులు చనిపోవడం, మరియు మరింత ఆధునిక వైద్య ప్రాక్టీషనర్లు వారి స్థానంలో వచ్చి చేరడంతో, సాంప్రదాయిక వైద్యవిధానాల విజ్ఞానం ప్రత్యేకించి అమెజాన్‌లో వేగంగా అదృశ్యమైపోతోంది. ఈ పురాతన వైద్య విధానాలను నేర్చుకోవడానికి వృక్షశాస్త్రజ్ఞులు మరియు ఫార్మకాలజిస్టులు పరుగెత్తుతున్నారు,[citation needed], వీరు నెలకొల్పిన అటవీ మొక్కలు సైతం అంతరించిపోయాయి[11][12][13]

దూకుడుతనం గల జీవులను ప్రవేశపెట్టిన కారణంగా కొన్ని జీవుల నష్టం జరిగిందని వివరించబడింది. మూలికావాది డేవిడ్ విన్‌స్టన్, దేశీయేతర మొక్కలలో చాలా భాగం దూకుడుతనం కలిగిన (కుడ్జులుగా కనిపించాయని సూచించాడు, జపనీస్ నాట్‌వీడ్, మిమోసా, లోనిసెరా, సెయింట్ జాన్స్‌వర్ట్ మరియు పర్పల్ లూసెస్ట్రిప్) లు దేశీయ మూలికా వైద్య మార్కెట్ కోసం పండించబడతాయి.[14]

జీవుల అంతర్ధానం నివాస ప్రాంత నష్టం కారణంగా మాత్రమే జరగడం లేదు. జంతువులు మరియు మొక్కల లోని వైద్య మొక్కలను అతిగా పెంచడం వల్ల కూడా ప్రాణులు అంతరించిపోతున్నాయి. ఇది ప్రత్యేకించి సాంప్రదాయిక చైనీస్ వైద్యం‌లో స్పష్టంగా నిరూపించబడింది, ఇక్కడ మొక్కల మరియు జంతువుల యొక్క ముడి మందులు పెరుగుతున్న డిమాండ్ కారణంగా ఉపయోగించబడ్డాయి. TCMలో వాటా కలిగిన వ్యక్తులు తరచుగా అంతరించిపోతున్న ప్రాణులకు బదులుగా రసాయినిక మరియు బయలాజికల్ ప్రత్యామ్నాయాలను చూస్తున్నారు, ఎందుకంటే అడవుల నుంచి అంతరించిపోతున్న మొక్కలు, జంతువులు వైద్యానికి కూడా శాశ్వతంగా కోల్పోతున్నాయి కాని విభిన్న సాంస్కృతిక వైఖరులు వినియోగ ప్రయత్నాలను సందిగ్ధంలో పడవేస్తున్నాయి.[citation needed] ఇప్పటికీ వినియోగం అనేది కొత్త ఆలోచన కాదు: చైనీయులు క్రీస్తు పూర్వం 4వ శతాబ్దంలో నివసించిన తత్వవేత్త మెన్షియస్ కాలం నుంచే సహజ ఔషధ మొక్కలను అతిగా ఉపయోగించడంకి వ్యతిరేకంగా బోధించాడు[citation needed]

పాశ్చాత్య కన్జర్వేషనిస్టులు మరియు ప్రాక్టీషనర్లు సాంస్కృతిక విభిన్నతలతో గందరగోళంలో ఉన్నారు. పాశ్చాత్యులు ఆదాకు సంబంధించిన అంశాలపై తక్షణ చర్యలగురించి నొక్కి చెప్పారు, కాగా చైనీయులు బహిరంగంగా లభ్యమవుతున్న TCMలో ఉపయోగించబడుతున్న ఉత్పత్తులకోసం కోరుకుంటూ ఉండవచ్చు. పదే పదే జరుగుతున్న తప్పు[citation needed] ఏదంటే ఖడ్గమృగాల కొమ్మును చైనా సాంప్రదాయికి వైద్యంలో కామవాంఛా నిరోధకంగా వాడబడుతూ వచ్చింది, నిజానికి, దీన్ని TCMని ప్రాక్టీస్ చేస్తున్న వారు జ్వరపడిన వారికి, మూర్చరోగులకు మాత్రమే వాడుతూ వచ్చారు ఈ చికిత్స సమర్థవంతమైనదని స్పష్టంచేసిన అధ్యయనాలు ఇంతవరకు లేవు.[15] 1995లో, ఆసియాలోని ప్రాచ్య వైద్య కమ్యూనిటీల ప్రతినిధులు TRAFFIC హాంకాంగ్‌లో ఏర్పర్చిన ఒక సింపోజియంలో కన్జర్వేషనిస్టులతో సమావేశమయ్యారు. ఈ రెండు బృందాలు సంభాషణ మరియు పరస్పర అవగాహనతో సహకరించుకోవాలని స్పష్టంమైన అంగీకారానికి వచ్చారు. ఇది సాంప్రదాయిక తూర్పు ఆసియా మెడిసిన్‌లో ఉపయోగించబడే అంతరించిన మొక్కలుపై 1977లో జరిగిన తొలి అంతర్జాతీయ సింపోజియంతో సహా అనేక చోట్ల సమావేశాలకు దారితీసింది. సాంప్రదాయిక వైద్యంలో అటవీ మొక్కలను ఎలాంటి నియంత్రణ లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నందున, ఈ తరహా వైద్య ప్రాక్టీసులు కొనసాగుతున్నందువల్ల వాటి ఉనికే ప్రమాదంలో పడిందని గుర్తిస్తూ చైనాతో సహా 136 దేశాలు ఈ విషయంపై ఒక తీర్మానం ఆమోదించాయి. అంతరిస్తున్న జీవుల(CITES)తో అంతర్జాతీయ వ్యాపారంపై UN కన్వెన్షన్ ద్వారా ఈ తీర్మానం ప్రవేశపెట్టబడింది, ఆదా చేయడంలో కొత్త భాగస్వామ్యాలను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో దీన్ని ప్రారంభించారు.[16]

మొక్క మరియు జంతు ఔషధాల యొక్క స్వావలంబనా వనరులు[మార్చు]

ప్రాణులు నివాస ప్రాంతాలను పొగొట్టుకోవడం లేదా అతిగా పండించబడటం జరుగుతున్నందున ముడి ఔషధాల వనరులతో వ్యచవహరించడంపై కొత్త సమస్యలు పుట్టుకొచ్చాయి. సాగు ప్రాక్టీసు నుంచి మూలికల వరకు, ప్రాణులు లేదా ఇతర మొక్కలకు ప్రత్యామ్నాయం వంటి మార్పులు ఉన్నాయి వీటితో పాటు మిశ్రమాలు మరియు క్రాస్ పోలినేషన్ వంటి సమస్యలు కూడా వీటిలో భాగమై ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, జిన్సెంగ్ భూమిలో పండించే పంట దీనికి ఫంగస్ వంటి సమస్యలు ఎదురుకావచ్చు, దీంట్లో ఫంగిసైడ్స్ కల్తీకావడం ఒక సమస్య. ఇది కొయ్యలు పెంచే పథకాలతో ప్రహసనంగా మారవచ్చు, కాని డిమాండుకు తగిన జిన్సెంగ్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం కుదరలేదు. అడవుల్లో పండే ఎచినాసియా, బ్లాక్ కోహోష్ మరియు అమెరికన్ జిన్సెంగ్ తరచుగా పాత పెరుగుదల మూలంపైనే ఆధారపడుతూ వచ్చాయి. తరచుగా 50 ఏళ్ల తర్వాత వీటి పిల్ల మొలకల్లో అదే విధమైన ఔషధ ప్రభావం ఉంటుందని చెప్పడం కష్టంగా ఉంది.[17] బ్లాక్ కోహోష్ మాత్రం చైనీస్ ఆక్టియా మొక్కలతో పోలిక కలిగి ఉండి మిశ్రమాలను అందుకునే అవకాశం ఉంది. జిన్సెంగ్‌ స్థానంలో జియోవోగులాన్ నుంచి వచ్చిన జిన్సెనియోడ్స్ వచ్చి చేరవచ్చు, ఇది పూర్తి పనాక్స్ మూలం కంటే విభిన్నమైన ప్రభావంతో ఉంటోంది.[18]

ఆహార వైద్యవిధానంలో మాత్రలు మరియు క్యాప్సూల్స్ పెరుగుదల వల్ల ఈ సమస్య మరింత పెరగవచ్చు, ఎందుకంటే ఇవి సాంప్రదాయకంగా ముడి ఔషధాల ప్రిస్క్రిప్షన్‌తో లభ్యమవుతున్నవాటికంటే తక్కువ ధరతోనూ ఎక్కువ లభ్యతతోనూ ఉంటాయి, కాని దీనిలోని విషయాలను కనిపెట్టడం చాలా కష్టం. సముద్ర గుర్రాలను ఇక్కడ పరిశీలించాలి: ప్రాక్టీషనర్లు, వినియోగదారులు వాటిని ఆమోదించకముందు సముద్ర గుర్రాలు ఒకప్పుడు నిర్దిష్ట పరిమాణం మరియు నాణ్యతతో ఉండేవి. కాని పెద్ద, తెల్లని, మెత్తటి సముద్రగుర్రాల లభ్యత ముందే ప్యాక్ చేసిన ఔషధాలుగా మారడం ద్వారా వీటి లభ్యత పడిపోయింది. దీంతో TCM వర్తకులు ఉపయోగించని పిల్లలు, సన్నని, నల్లరంగులోని జంతువులను అమ్మివేయవలసి వచ్చింది. ఈరోజు చైనాలో అమ్ముడవుతున్న సముద్ర గుర్రాలలో మూడో వంతు ముందే ప్యాక్ చేసిన రూపంలో ఉంటున్నాయి. [19]

వైద్య అవసరాలకోసం ఉపయోగించిన మొక్కలు లేదా జంతువుల వ్యవసాయం సమస్యల బారినపడింది. రాబ్ ప్యారీ జోన్స్ మరియు అమందా విన్సెట్ రాస్తున్నారు:

  • ఔషధ పరమైన జంతువులు, మొక్కలను సాగు చేయడం ఈ సమస్యకు ఒక పరిష్కారం. సరఫరాలకు హామీ ఇవ్వడం మరియు అంతరిస్తున్న ప్రాణులను కాపాడేందుకు చైనా అధికారులు దీన్ని ప్రోత్సహంచారు. మరియు ప్రత్యేకించి అమెరికన్ జిన్సెంగ్ వంటిమొక్కల ప్రాణులతో ఇక్కడ కొంత విజయం దక్కింది. ఇది సాధారణ టానిక్ లాగా మరియు దీర్ఘకాలం కొనసాగే దగ్గుకు ఉపయోగపడుతుంది. ఎర్ర దుప్పిని కూడా శతాబ్దాలుగా దాని కొమ్ములకోసం పెంచేవారు, వ్యంధ్యత్వానికి మరియు సాధారణ ఆయాసాన్ని తగ్గించేందుకు దీన్ని ఉపయోగించేవారు. అయితే నీ స్వంతానికి పండించుకోవడం అనేది సర్వరోగనివారిణి కాదు. కొన్ని మొక్కలు వ్యవసాయం ఆర్థికంగా గిట్టుబాటు కాని చోట మరీ నిదానంగా పెరుగుతాయి చారల జింక వంటి జంతువులను పెంచి పోషించడం కష్టం. దీంతో తక్కువ లాభమే వస్తుంది. సముద్ర గుర్రాలను పోషించడం కష్టం మరియు ఇవి నిత్యం రోగాల బారినపడుతుంటాయి. ఇతర ప్రాణులను సాగు చేసి పెంచలేము. ఒకవేళ అది పనిచేసినప్పటికీ డిమాండుతో సమానంగా వీటి తయారీని సరిపోల్చలేము. మొత్తంమీద, చైనా సాగవుతున్న TCM మొక్కల ద్వారా చైనా సరఫరాలో 20 శాతం కంటే తక్కువే అందుబాటులో ఉంటోంది సంవత్సరానికి 1.6 మిలియన్ టన్నుల పంట చైనాకు అవసరం. అదే సమయంలో కొమ్ము మరియు పాంగోలిన్ సీల్ వంటి జంతు ఉత్పత్తుల కోసం డిమాండ్ జరుగుతున్న సరఫరా కంటే ఎక్కువగా ఉంటోంది.
  • ప్రభుత్వ అధికారులు మరియు చైనా వైద్యాన్ని ఉపయోగిస్తున్నవారు గుర్తిస్తున్నట్లుగా వ్యవసాయం మాత్రమే ఆదా సమస్యలను ఎన్నటికీ పరిష్కరించలేదు, ప్రారంభంలో వినియోగదారులు తరచుగా అడవినుంచి తీసుకున్న వస్తువులకు ప్రాధాన్యమిచ్చేవారు వీటికే చాలా శక్తి ఉందని వారు నమ్మేవారు. ఇది ధరపై ప్రతిఫలించేది, సాగు అవుతున్న మొక్కలకటే 32 రెట్లు ఎక్కువగా అడవి జిన్సెంగ్ సేకరించబడేది. తర్వాత సంక్షమ ఆందోళనలు కూడా ఉన్నాయి. చైనాలో ఎలుగుబంటి వ్యవసాయం ప్రత్యేకించి వివాదాస్పదమైనది. 7600 పట్టుబడిన ఎలుగుబంట్లు తమ పిత్తనాళాన్ని తమ గాల్ బ్లాడర్ల లోకి ట్యూబ్‌ల ద్వారా చొప్పించేవి. జంతుపరిరక్షణ కోసం ఏర్పడిన వరల్డ్ సొసైటీ, ఎలుగుబంటు పెంపకం అనేది క్రూరత్వం మరియు నిర్లక్ష్యం మధ్యన కొట్టుమిట్టులాడుతోందని ప్రకటించింది[20]. చైనాకు పనికి వచ్చే పిత్తాన్ని చాలినంత అధికంగా తయారు చేయాలంటే 10 వేల ఎలుగుబంట్లను ప్రతి ఏటా చంపివేయవలసి వస్తుందని చైనా అధికారులు ప్రకటించారు. దీంతో ఎలుగుబంటి పెంపకం చాలా అవసరమైన పంటగా భావించబడుతోంది. అయితే, అడవి ఎలుగు పిత్తం చాలా శక్తివంతమైనదని చైనాలో భావిస్తుంటారు, తమ పిత్తం కోసం ఎలుగుబంట్లను పెంచడం అనేది అడవి జంతువులనుంచి సేకరించిన ఉత్పత్తిని పంపించమనే డిమాండ్‌ను భర్తీ చేయలేదని, వరల్డ్ సొసైటీ ఫర్ ది ప్రొటెక్షన్ ఆప్ అనిమల్స్ ప్రకటించింది.
  • పార్మింగ్‌కు ఒక ప్రత్యామ్నాయం రసాయనికి మిశ్రమాలను తయారు చేయడంతో ప్రమాదంలో పడిన ప్రాణులనుంచి వైద్య సరుకులను తయారుచేయడాన్ని మార్చడంతో ముడిపడి ఉంది. సాధారణంగా, ఈ ప్రత్యామ్నాయం సాధించడం కష్టం ఎందుకంటే వాస్తవ సరకు తరచుగా తెలియదు. అదనంగా, చాలామంది TCM వినియోగదారులు TCM మిశ్రమాలు సమన్విత చర్యగా వ్యవహరిస్తాయి కాబట్టి చాలా వస్తువులు కోరుకున్న ప్రబావాన్ని సాధించడానికి కలుసుకోవచ్చు. TCM వినియోగదారులు తరచుగా అటవీ వనరులనే ఎంచుకుంటుంటారు. టారో ఉర్సోడియోక్సీచోలిక్ యాసిడ్, దుప్పి కొమ్ముయొక్క క్రియాశీలక వస్తువు సంశ్ళేషించబడింది మరియు మూత్రపిండాల్లో రాళ్లను తీసివేయడానికి కొందరు పాశ్చాత్య వైద్యులు దీన్ని ఉపయోగిస్తుంటారు. కాని చాలామంది TCM వినియోగదారులు దాన్ని అటవి జంతువుల నుండి వచ్చే సహజ పదార్థానికి ఇది తక్కువ స్థాయిలో ఉంటుందని భావించి దాన్ని తిరస్కరిస్తుంటారు..[19]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. ది అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఫార్మాకోగ్నోసీ
  2. హోల్ ఫుడ్స్ మ్యాగజైన్
  3. 1992, అమెరికన్ హెర్బాలిజమ్ ఎడిటెడ్ బై మైఖేల్ టైర్రా క్రాసింగ్స్ ప్రెస్
  4. స్లోన్-కెట్టరింగ్ - జూయిస్ ప్లస్
  5. [1] సైమోన్ సీబీ సెకండ్, సైమోన్ ఎన్ఎన్, సైమోన్ వీ, సైమోన్ సీబీ. యాంటాక్సెడెంట్స్ అండ్ అదర్ న్యూట్రియంట్స్ డు నాట్ ఇంటర్‌ఫెయిర్ విత్ చెమోథెరఫీ ఆర్ రేడియేషన్ థెరఫీ అండ్ కెన్ ఇంక్రీజ్ కిల్ అండ్ ఇంక్రీజ్ సర్వైవెల్, పార్ట్. ఆల్టర్న్ దెర్ హెల్త్ మెడ్.. 2007 జనవరి-ఫిబ్రవరి;13(1):22-8.
  6. బటర్‌వీక్, డెరెన్‌‍డోర్ఫ్, ఈటీ అల్. ఫార్మాకొకైన్‌టిక్ హెర్బ్-డ్రగ్ ఇంటరాక్షన్స్: ఆర్ ప్రివెంటివ్ స్క్రీనింగ్స్ నెససెరీ అండ్ అప్రాప్రియేట్. ప్లాంట్ మెడికా 2004:70:784-791
  7. థైమ్-కనెక్ట్- అబ్‌స్ట్రాక్ట్
  8. హెర్బల్ థెరాపెయుటిక్స్ (10) హెర్బల్ ఇంటరాక్షన్స్
  9. "ట్రెడిషనల్ మెడిసిన్." వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ వెబ్‌సైట్. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs134/en/index.html. ఆక్సెస్‌డ్ ఆన్ 3/12/09.
  10. ఫ్రాన్స్‌వర్త్ ఎన్ఆర్, అకెరేలే O, బింజెల్ ఏయస్, ఈటీ అల్. మెడిసినల్ ప్లాంట్స్ ఇన్ థెరపీ. బుల్ వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గాన్ 1985; 63: 965-981
  11. ఫ్రాన్స్‌వర్త్, ఎన్ఆర్. ది రోల్ ఆఫ్ ఎథ్నోఫార్మాకోలజీ ఇన్ డ్రగ్ డెవలప్‌మెంట్. ఇన్: అనానిమస్. , ఎడిటర్. బయోయాక్టివ్ కాంపౌండ్స్ ఫ్రమ్ ప్లాంట్స్. సిబా ఫౌండేషన్ సింపోసియమ్ 154. వైలీ ఇంటర్‌సైన్స్, న్యూయార్క్; 1990.
  12. ఫ్రాన్స్‌వర్త్ ఎన్ఆర్. స్క్రీనింగ్ ప్లాంట్స్ ఫర్ న్యూ మెడిసిన్స్ . విల్సన్ ఈఓ, పీటర్స్ ఎఫ్ఎమ్, ఎడిటర్స్. జీవవైవిద్యం వాషింగ్టన్ డీసీ: నేషనల్ అకాడమీ ప్రెస్, 1988: 83-97.
  13. బాలిక్, ఎంజే. ఎథ్నోబోటనీ అండ్ ది ఐడెంటిఫికేషన్ ఆఫ్ థెరాప్యుటిక్ ఏజెంట్స్ ఫ్రమ్ ది రెయిన్ ‌ఫారెస్ట్. ఇన్: అనానిమస్., ఎడిటర్. జీవక్రియా మిశ్రమాలు. సిబా ఫౌండేషన్ సింపోసియమ్ 154. వైలే ఇంటర్‌సైన్స్, న్యూయార్క్; 1990. పేజీ సంఖ్యలు. 22–31.
  14. [2] డేవిడ్ విన్‌స్టన్. అమెరికన్ ఎక్స్‌ట్రా ఫార్మకోపీడీయా
  15. చైనీస్ హెర్బల్ మెడిసిన్: మటేరియా మెడికా, మూడవ ఎడిషన్ బై డాన్ బెన్‌స్కీ, స్టీవెన్ క్లావే, ఎరిచ్ స్టోజెర్, అండ్ ఆండ్రూ గాంబెల్. సెప్టెంబర్ 2004
  16. [3]మనం అటవీ ఔషధాలను వెలికితీయగలమా? అరుదైన మొక్కజాతులను కాపాండేందుకు, పాశ్చాత్య కన్జర్వేషనలిస్టులు సాంప్రదాయిక చైనా వైద్యంతో తమ శాంతిని పొందవచ్చు. రోబ్ ప్యారీ-జోన్స్ మరియు అమండా విన్సెంట్ న్యూ సైంటిస్ట్ వాల్యూమ్ 157 ఇష్యూ 2115 - 3 జనవరి 1998, పేజి 26
  17. http://www.rrreading.com/files/Life%20Span%20of%20Medicinal%20Plants.pdf
  18. జియాలియు మరియు మైఖేల్ బ్లూమెర్ట్. జియాయోగులన్ టార్చ్‌లైట్ పబ్లిషింగ్. 1999,
  19. 19.0 19.1 ప్రాజెక్ట్ సియాహార్స్ | కెన్ వియ్ టేమ్ వైల్డ్ మెడిసిన్?
  20. ది ట్రేడ్ ఇన్ బియర్ బైల్: కర్టసీ ఆఫ్ వరల్డ్ సొసైటీ ఫర్ ది ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ అనిమల్స్