కొప్పళ జిల్లా

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Koppal district
ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ
district
Koppal district is located in Karnataka
Koppal district
కర్ణాటకలో స్థానం, India
Coordinates: 15°21′N 76°09′E / 15.35°N 76.15°E / 15.35; 76.15Coordinates: 15°21′N 76°09′E / 15.35°N 76.15°E / 15.35; 76.15
Country  India
State Karnataka
Headquarters Koppal
Talukas Koppal, Gangavati, Yalburga, Kushtagi
Area
 • Total 7,190
Population (2001)
 • Total 11,96,089
 • Density 166
Languages
 • Official Kannada
Time zone IST (UTC+5:30)
Telephone code + 91 (0)8539
Vehicle registration KA-37
Website www.koppal.nic.in

కర్ణాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో కొప్పళ జిల్లా ఒకటి. కొప్పళ (కోపనగర) పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. ప్రపంచ సంప్రదాయకేంద్రంగా గుర్తించబడిన హంపీ నగరం కొప్పళ పట్టణానికి 38కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లాలోని ఆనెగొంది కూడా ప్రఖ్యాత పర్యాటక కేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది.

చరిత్ర[మార్చు]

కొప్పల్ జిల్లా కేంద్రం పురాతన కోపనగరం జైనులకు పవిత్రనగరంగా గుర్తించబడుతుంది. పాల్కిగుండు మరియు గవిమథ్, కొప్పల్ పురాణాలలో వర్ణించిన ఇంద్రకీలాద్రి అని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ పురాతనమైన " మాలె మల్లీశ్వర " ఆలయం ఉంది. పాలకిగుండు మరియు గవినాథ్ వద్ద రెండు శిలాశాసనాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ చాళుఖ్య సాంరాజ్యానికి సామంతరాజ్యమైన షిలహరా రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉంది. శివాజి పాలనాకాలంలో 8 రెవెన్యూ విభాగాలలో కొప్పళ నగరం ఒకటి. [1] 1858 లో భారతదేశ మొదటి స్వాతంత్రసమరంలో ముందర్గి భీమారావు మరియు హమ్మిజ్ కెంచనగౌడా ఇక్కడ ప్రాణత్యాగం చేసారు. లక్కకళాఖాండాలకు ప్రసిద్ధిగాంచిన కింహల్ కొల్లల్ పట్టణానికి 12 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

కొప్పల్ జిల్లాలో పట్టణాలు[మార్చు]

  • గంగావతి
  • కనకగిరి
  • కరతగి
  • కొప్పళ్
  • కుక్నూర్
  • కుష్తగి (కుష్ఠగి)
  • మునీరాబాద్
  • యెలబుర్గ
  • భగ్యనగర్
  • తవరగెర
  • హనుమసాగర్
  • కిన్నాల్
  • మంగలురు
  • చల్లుర్

Geography[మార్చు]

The district occupies an area of 7,190 km² and has a population of 1,196,089, which 16.58% were urban as of 2001.[2] The Koppal district was formed after split of Raichur district.

తాలూకాలు[మార్చు]

కొప్పళ్ జిల్లాలో నాలుగు తాలూకాలు ఉన్నవి -

  1. కొప్పళ్.
  2. గంగావతి.
  3. యలబుర్గా
  4. కుష్టగి

2001 లో గణాంకాలు[మార్చు]

విషయాలు వివరణలు
జిల్లా జనసంఖ్య .
ఇది దాదాపు. దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.
అమెరికాలోని. నగర జనసంఖ్యకు సమం.
640 భారతదేశ జిల్లాలలో. వ స్థానంలో ఉంది.
1చ.కి.మీ జనసాంద్రత.
2001-11 కుటుంబనియంత్రణ శాతం.
స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి.
జాతియ సరాసరి (928) కంటే.
అక్షరాశ్యత శాతం.
జాతియ సరాసరి (72%) కంటే.

According to the 2011 census Koppal district has a population of 1,391,292,[3] roughly equal to the nation of Swaziland[4] or the US state of Hawaii.[5] This gives it a ranking of 350th in India (out of a total of 640).[3] The district has a population density of 250 inhabitants per square kilometre (650/sq mi) .[3] Its population growth rate over the decade 2001-2011 was 16.32%.[3] Koppal has a sex ratio of 983 females for every 1000 males,[3] and a literacy rate of 67.28%.[3]

Tourist attractions[మార్చు]

Mahadeva Temple at Itagi in the Koppal district, 1112 CE, an example of Karnata-Dravida articulation with a nagara superstructure

పశ్చిమ చాళుఖ్య కాలానికి చెందిన నిర్మాణాలలో.[6] ఇతగి వద్ద ఉన్న " మహదేవ ఆలయం " ఒకటి.

ది మహదేవ ఆలయం[మార్చు]

Open mantapa (hall) at the Mahadeva Temple in Itagi, the Koppal district, 1112 CE
Figure sculpture at Mahadeva Temple

ఇతగి వద్ద మహదేవ ఆలయంలోని ప్రధానదైవం శివుడు. చాళుఖ్యులు నిర్మించిన బృహత్తరమైన ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. ఇది అతిప్రాముఖ్యమైన ఆలయంగా గుర్తించబడుతూ ఉంది. శిలాక్షరాలు ఈ ఆలయాన్ని ఆయయాల చక్రవర్తిగా అభివర్ణిస్తున్నాయి.[7] ప్రధాన ఆలయంలో లింగరూపంలో ఉన్న శివుడు ప్రతిష్టించబడి ఉన్నాడు. ప్రధాన ఆలయం చుట్టూ ఉన్న ఉపాలయాలలో కూడా లింగప్రతిష్ట్జ చేయబడి ఉంది. ఈ ఆలయం 1112 లో చాళుఖ్యుల సేనాపతి చేత నిర్మించబడింది. ఆలయ ప్రాంగణంలో చాళుఖ్యుల సేనాపతి తల్లితండ్రులైన మూర్తినారాయణ మరియు చంద్రకేశ్వరిలకు ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. .[8] హవేరి, సావనూర్, బైయాద్గి, మోటెబెన్నూర్ మరియు హంగల్ భూభాగంలో సోప్‌స్టోన్ విస్తారంగా లభిస్తుంది. ఆలయనిర్మాణానికి బాదామి చాళుక్యులు ఉపయోగించే గొప్ప ప్రాచీనమైనది ఇసుకరాయి బిల్డింగ్ బ్లాక్స్ మరియు చిన్న సోప్‌ స్టోన్ బ్లాక్లను ఉపయోగించారు.[9] ఈ మూలపదార్ధాలను ఉపయోగించి నిర్మించిన మొదటి ఆలయం దార్వాడ జిల్లాలో అన్నిగేరి వద్ద ఉన్న అమర్తేశ్వరాలయం. ఈ ఆలయం క్రీ.శ 1050లో నిర్మించబడింది. ఇతగి వద్ద మహదేవ ఆలయం వంటి పలు ఆలయాలకు ఈ ఆలయం నమూనాగా ఉంది.[10] 11వ శతాబ్ధం నుండి ఆలయాల నిర్మాణం అధికం అయింది. 12 వ శతాబ్ధంలో కూడా ఆలయనిర్మాణ సంప్రదాయం అధికం అయింది. ఇందుకు ఇతగి వద్ద మహదేవ ఆలయం మరియు హవేరి వద్ద ఉన్న శిద్ధేశ్వర ఆలయం ఉదాహరణగా నిలిచాయి. అన్నెగేరి వద్ద ఉన్న అమర్తేశ్వర ఆలయంలా ఉన్నప్పటికీ మహదేవఆలయ అలంకరణలలో కొన్ని మార్పులు ఉన్నాయి. సాలా పైకప్పు అద్భుతమైన నిర్మాణ వైభవం కలిగి ఉంది. ఆలయ ఆవరణలో పిలాస్టర్ సూక్ష్మరూప నిర్మాణం (మినియేచర్) ఉంది.[11]

9th century old Kannada inscription at Navalinga temple in Kuknur, Karnataka

రెండు ఆలయాల నిర్మాణ కాలవ్యవధి 50 సంవత్సరాలు. మహదేవ ఆలయంలో దృఢమైన నమూనాలు మరియు అలంకరణలు కనిపిస్తుంటాయి. 11వశతాబ్ధానికి విలాసవంతమైన శిల్పాల స్థానంలో కొన్ని కొత్త శిల్పాలు చోటుచేసుకున్నాయి.[12]

కుకునూర్[మార్చు]

కామతకలో అతి ప్రఖ్యాతి గాంచిన కాశివిశ్వనాథ ఆలయం [13] మరియు పట్టడకల్ వద్ద ఉన్న జైన్ నారాయణ ఆలయం రెండూ యునెస్కో వారసత్వ సంపదగా గుర్తించింది.[14] ఇతర ఆలయాలలో కొన్నూరు వద్ద ఉన్న పరమేశ్వర ఆలయం, సవాడి వద్ద ఉన్న బ్రహ్మదేవుని ఆలయం, అయిహోల్ వద్ద ఉన్న సెత్తవ్వ, కొంటిగుడి, జదరగుడి మరియు అంబిగెరగుడి మొదలైనవి ప్రధానమైనవి. రాన్ వద్ద ఉన్న మల్లికార్జునాలయం, హులి వద్ద ఉన్న అంధకేశ్వరాలయం, సోగల్ వద్ద ఉన్న సోమేశ్వరాలయం, లోకపురా వద్ద ఉన్న లోకేశ్వరాలయం, కుక్నూర్ వద్ద ఉన్న నవలింగ ఆలయం, సందూర్ వద్ద ఉన్న కుమారస్వామి ఆలయం, గుల్బర్గలో ఉన్న షిరివాల్ ఆలయాలు కల్యాణి చాళుఖులచేత అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈ ఆలయాలను గురించిన పురాతత్వపరిశోధనలు ఈ ఆలయాలు పలుభాషలకు చెందిన వారిచే అభివృద్ధిచేయబడ్డాయని తెలియజేస్తున్నాయి. వీటిలో ( హొయశిల చెందిన బేలూరుకు మరియు హళిబీడు ఆలయాలు ఉన్నాయి.[15] దక్కన్ పీఠభూమిలో రూపుదిద్దుకున్న ఈ ఆలయాలు అత్యున్నత భారతీయ సంస్కృతిక సంపన్నతకు చిహ్నాలుగా ఉన్నాయి. [16]

బాలక్రిష్ణహరి చపేకర్[మార్చు]

Domical ceiling in Mahadeva Temple at Itagi, the Koppal district

1897 లో బాలక్రిష్ణ హరి చపేకర్ (చపేకర్ సోదరులలో ఒకరు)కు ర్యాండ్ కాల్చివేతలో సంబంధం ఉన్నకారణంగా పూనాలో ఖైదుచేయబడ్డాడు. [17] మిస్టర్. స్టెఫెంసన్ చేత రాయచూరులో ఖైదుచేయబడ్డాడు. ఈ ఖైదు కొరకు బాంబే ప్రభుత్వం నుండి హెరాబాద్ పోలీస్ అవార్డును అందుకున్నది. ఈ సందర్భంలో బాలక్రిష్ణహరి చపేకర్ కొప్పల్ మరియు గంగావతి కొండల మధ్య (అది అప్పుడు రాయచూరు జిల్లాలో ఉన్నాయి) దాదాపు ఆరు మాసాల కాలం అఙాతవాసం చేసాడు. ఈ సంఘటనలో బాలక్రిష్ణహరి చపేకర్ ప్రజలసానుభూతిని చూరగొన్నాడు. ఆయన ఆచూకీ కొరకు బాంబే ప్రొవింస్‌కు తరఫున హైదరాబాదు పోలీస్ తీవ్రమైన విచారణ సాగించింది. ఖైదు తరువాత బాలక్రిష్ణహరి చపేకర్ ఆచూకీ తెలియజేసిన వారి పేర్లు హైదరాబాదు పోలీస్ చేత రహస్యంగా ఉంచబడ్డాయి. ఈ సంఘటన తరువాత బాలక్రిష్ణహరి చపేకర్ పట్ల ప్రజలకు సానుభూతి అధికరించించింది. తరువాత అచూకీ తెలియజేసినవారు భయభ్రాంతులకు గురయ్యారు. 1898 లో జరిగిన ఈ సంఘటన తరువాత మరాఠీప్రజల స్వాతంత్ర పోరాటం వెలుగులోకి వచ్చింది.

[18]

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. Chitnis, Krishnaji Nageshrao (1994). Glimpses of Maratha socio-economic history. New Delhi: Atlantic Publishers & Distributors. p. 155. ISBN 81-7156-347-3. Retrieved 2010-12-14. 
  2. [1]
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 "District Census 2011". Census2011.co.in. 2011. Retrieved 2011-09-30. 
  4. US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". Retrieved 2011-10-01. Swaziland 1,370,424 
  5. "2010 Resident Population Data". U.S. Census Bureau. Retrieved 2011-09-30. Hawaii 1,360,301 
  6. Western Chalukya architecture
  7. Kamath (2001),pp 117–118
  8. Rao, Kishan (2002-06-10). "Emperor of Temples' crying for attention". The Hindu. Retrieved 2007-11-09. 
  9. Cousens (1926), p 18
  10. Foekema (2003), p 49
  11. Foekema (2003), p 57
  12. Foekema (2003), p 56
  13. Rashtrakutas
  14. Vijapur, Raju S. "Reclaiming past glory". Deccan Herald. Spectrum. Retrieved 2007-02-27. 
  15. Sundara and Rajashekar, Arthikaje, Mangalore. "Society, Religion and Economic condition in the period of Rashtrakutas". 1998–2000 OurKarnataka.Com, Inc. Retrieved 2006-12-20. 
  16. Hardy, Adam. "Indian Temple Architecture: Form and Transformation, the Karnata Dravida Tradition, 7th to 13th Centuries". Artibus Asiae, Vol. 58, No. 3/4 (1999), pp. 358-362. JSTOR. Retrieved 2007-11-28. 
  17. "THE REVOLUTIONARIES: CHAPEKAR BROTHERS" (PDF). Maharashtra Government Publication. Retrieved July 8, 2009. 
  18. "Nanded District Gazetteer". Maharashtra Government Publication. Retrieved July 8, 2009. 

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]