గ్రాఫిటీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ఎల్ మోర్రో నేషనల్ మాన్యుమెంట్, 1605 వద్ద జువాన్ డి ఓనాటె యొక్క శిలాశాసనం, ఇది ఇప్పుడు గ్రాఫిటీగా పరిగణించబడుతుంది

ఒక ప్రదేశంలో ఎటువంటి పద్ధతిలోనైనా చెక్కిన, వికారంగా రాసిన, రంగులతో చిత్రీకరించిన లేదా గుర్తించిన చిత్రాలు లేదా అక్షరాలను సూచించేందుకు ఉపయోగించే పేరును గ్రాఫిటీ (గోడమీద రాతలు) (ఏకవచనం: గ్రాఫిటో ; బహువచనాన్ని ఒక వచన వివక్ష లేని నామంగా ఉపయోగిస్తారు) అంటారు. ఏ విధమైన బహిరంగ గుర్తులనైనా గ్రాఫిటీగా పరిగణించవచ్చు, ఇవి గోడమీద చిత్రాలను విశదపరిచేందుకు రాసిన సాధారణ పద రూపాల్లో కూడా ఉండవచ్చు. పురాతన కాలం నుంచి గ్రాఫిటీ ఉనికి కలిగివుంది, వీటికి ఉదాహరణలను పురాతన గ్రీసు మరియు రోమన్ సామ్రాజ్య కాలాల్లో కూడా ఉన్నాయి[1]. ఆధునిక రోజుల్లో, గ్రాఫిటీ రూపకల్పనకు స్ప్రే పేయింట్ (పిచికారీ చేసే వర్ణం లేదా రంగు), సాధారణ పేయింట్ (వర్ణం) మరియు మార్కర్‌ల వంటి పదార్థాలను సాధారణంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. అనేక దేశాల్లో, యజమాని అనుమతి లేకుండా గ్రాఫిటీని ఉపయోగించి ఆస్తిని పాడు చేయడాన్ని ఉద్దేశపూర్వక విధ్వంసక చర్యగా పరిగణిస్తారు, ఇది చట్ట పరిధిలో దండనార్హమైన నేరంగా ఉంది. కొన్ని సందర్భాల్లో సామాజిక లేదా రాజకీయ సందేశాలను తెలియజేసేందుకు కూడా గోడమీద రాతలను (గ్రాఫిటీ) ఉపయోగిస్తారు. కొందరికి, ప్రదర్శనా కేంద్రాలు మరియు ప్రదర్శనల్లో ప్రదర్శించేందుకు ఇది ఒక విలువైన కళా రూపం; ఇతరుల దృష్టిలో ఇది కేవలం గూండాయిజం (ఉద్దేశపూర్వక విరూప చర్య)గా పరిగణించబడుతుంది. పాప్ సంస్కృతి ఉనికిగా పరిణమించినప్పటి నుంచి, సాధారణ ప్రజానీకం నుంచి ఇప్పటికీ గోప్యంగా ఉంచబడుతున్న జీవనశైలిని సృష్టిస్తున్న అవ్యక్త హిప్ హాప్ సంగీతం మరియు బి-బాయింగ్‌తో గ్రాఫిటీ తరచుగా అనుబంధించబడుతుంది.[2] భూభాగాన్ని గుర్తించేందుకు లేదా ముఠా-సంబంధ కార్యకలాపానికి ఒక సూచికగా లేదా "ట్యాగ్"‌గా పనిచేసేందుకు గ్రాఫిటీని ఒక ముఠా సంకేతంగా ఉపయోగిస్తారు. గ్రాఫిటీని చుట్టుముట్టి ఉన్న వివాదాలు నగర అధికారులు/చట్ట అమలు శాఖాధికారుల మధ్య విభేదాలు సృష్టించడం కొనసాగుతూనే ఉంది, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో గ్రాఫిటీ కళాకారులు వారి కళను ప్రదర్శించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. గ్రాఫిటీలో (గోడమీద రాతల్లో) అనేక రకాలు మరియు శైలులు ఉన్నాయి, ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కళారూపం, దీని విలువ బాగా వివాదాస్పదంగా ఉంది, అనేక అధికారిక యంత్రాంగాలు దీనిని వ్యతిరేకిస్తున్నాయి, ఒకే అధికార పరిధిలో కొన్నిసార్లు ఇది రక్షణకు లోబడివుంటుంది.

విషయ సూచిక

పద చరిత్ర[మార్చు]

ఇటాలియన్ పదం గ్రాఫియాటో ("గీరిన") నుంచి గ్రాఫిటీ మరియు గ్రాఫిటో పదాలు ఉద్భవించాయి. ఒక నమూనాను ఒక ఉపరితలంపై గీయడం ద్వారా సృష్టించిన కళా రూపాలకు సంబంధించిన కళా చరిత్రలో "గ్రాఫిటీ"ని వర్తింపజేస్తున్నారు. దీని అనుబంధ పదం "గ్రాఫిటో"ను వర్ణద్రవ్యం యొక్క ఒక పొరపై గీయడం ద్వారా దాని కింద ఉన్న మరో పొరను బయటకు తేవడాన్ని సూచించేందుకు ఉపయోగిస్తారు. కుమ్మరులు (మృణ్మయ కళాకారులు) ఈ పద్ధతిని మొదట ఉపయోగించారు, వీరు వారి వస్తువులకు మెరుగు అద్ది, తరువాత దానిపై నమూనాను గీస్తారు. పురాతన కాలంలో, గ్రాఫిటీని గోడలపై పదునైన వస్తువులతో చెక్కేవారు, కొన్ని సందర్భాల్లో సున్నపురాయి లేదా బొగ్గును కూడా ఉపయోగించారు. గ్రీకు క్రియ యొక్క దాత్వర్థక రూపం γράφεινగ్రాఫీన్ అంటే "రాయడం" అనే అర్థం వస్తుంది, ఈ పదం కూడా ఇదే మూలం నుంచి ఉద్భవించింది.

చరిత్ర[మార్చు]

కాటాకాంబ్స్ ఆఫ్ రోమ్‌లో లేదా పోంఫీ వద్ద మాదిరిగా, పురాతన శవమందిరాలు లేదా శిథిలాల గోడలపై శాసనాలు , చిత్రలేఖనాలు, తదితరాలను సూచించేందుకు గ్రాఫిటీ అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. ఉద్దేశపూర్వక విరూప చర్యతో కూడిన ఒక పద్ధతిలో ఉపరితలాలపై గీసిన ఎటువంటి ఉహాచిత్రాలనైనా సూచించేందుకు ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.

గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన ప్రారంభ రూపాలు 30,000 BCE కాలంలో ఉన్నాయి, చరిత్రపూర్వ గుహ చిత్తరువులు, చిత్రలిపిలో తెలియజేసిన ఊహాచిత్రాల్లో దీనిని గుర్తించవచ్చు, ఆ కాలంలో వీటిని చెక్కేందుకు లేదా గీసేందుకు జంతువుల ఎముకలు మరియు వర్ణద్రవ్యాల[3] వంటి సాధనాలను ఉపయోగించారు. ఈ చిత్తరువులను తరచుగా గుహల లోపలి భాగంలో కర్మసంబంధమైన మరియు పుణ్య ప్రదేశాల్లో ఉంచేవారు. గోడలపై గీసిన చిత్రాలు ఎక్కువగా జంతు అటవిక జీవితం మరియు వేటాటడం వంటి పరిస్థితులకు సంబంధించిన దృశ్యాలను కలిగివున్నాయి. చరిత్రపూర్వ సమాజానికి చెందిన మానవులు ఇటువంటి చిత్తరువుల సృష్టిని సమర్థించారని పరిగణించడం వలన, ఈ గ్రాఫిటీ రూపం వివాదాస్పదంగా ఉంది.

ఒక మొదటి-అరబిక్ రూపంగా పరిగణించబడుతున్న సాఫైటిక్ భాషకు తెలిసిన ఏకైక మూలం గ్రాఫిటీలో ఉంది: దక్షిణ సిరియా, తూర్పు జోర్డాన్ మరియు ఉత్తర సౌదీ అరేబియా ప్రాంతాల్లో పెద్ద బసాల్ట్ (ఒక తరహా రాయి) ఎడారిలో బండరాళ్ల ఉపరితలాలపై గీయబడిన శాసనాలు అరబిక్ భాష ప్రారంభ రూపంగా పరిగణించబడుతున్నాయి. సాఫైటిక్ భాష మొదటి శతాబ్దం BCE నుంచి 4వ శతాబ్దం CE వరకు ఉపయోగించబడినట్లు తెలుస్తోంది.

ఆధునిక-శైలి గ్రాఫిటీ[మార్చు]

"ఆధునిక శైలి" గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన మొదటి ఉదాహరణను పురతాన గ్రీకు నగరమైన ఎఫెసస్ (ఆధునిక రోజు టర్కీ)లో గుర్తించారు. స్థానిక గైడ్‌లు (ప్రదేశ విశిష్టతను వివరించేవారు) దీనిని పడువువృత్తికి ఒక ప్రకటన అని చెబుతారు. ఒక చిత్రాస్తరం (వివిధ రకాల, వర్ణాల గాజురాళ్లు పొదిగి విచిత్రంగా తయారు చేసిన గచ్చు) మరియు రాతి కాలిబాటకు సమీపంలో ఉన్న గ్రాఫిటీ ఒక కాలిముద్ర మరియు ఒక సంఖ్యతోపాటు, అస్పష్టంగా గుండెను ప్రతిబింబించే ఒక చేతిముద్రను చూపిస్తుంది. ఇది డబ్బు చెల్లింపును సంకేతీకరిస్తున్న చేతిముద్రతో, వేశ్య సమీపంలోనే ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నట్లు భావించబడుతుంది.[4]

ఒక రాజకీయ నాయకుడి యొక్ పురాతన పోంపీ గ్రాఫిటీ వ్యంగ్య చిత్రం.

పురాతన రోమన్లు గోడలపై మరియు స్మారక కట్టడాలపై గ్రాఫిటీని మలిచారు, దీనికి సంబంధించిన ఉదాహరణలు ఈజిప్టులో గుర్తించవచ్చు. ప్రస్తుత సామాజిక ఆందోళన సందర్భం సూచించేదాని కంటే, సంప్రదాయ ప్రపంచంలో గ్రాఫిటీకి వివిధ సహజార్థాలు ఉన్నాయి. పురాతన గ్రాఫిటీ ప్రేమ ప్రకటనలు, రాజకీయ వాక్పటిమ మరియు ఆలోచనకు సంబంధించిన సాధారణ పదాలకు సంబంధించిన పదబంధాల్లో ప్రదర్శించబడేది, ఈ రోజు దీనిని సామాజిక మరియు రాజకీయ భావాలకు సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సందేశాలకు ఉపయోగిస్తున్నారు[5]. పోంపీలో గ్రాఫిటీ వెసువియస్ విస్ఫోటనం ద్వారా పరిరక్షించబడింది, ఈ గ్రాఫిటీ లాటిన్ శాపాలు, మంత్రాలు, ప్రేమ ప్రకటనలు, అక్షరాలు, రాజకీయ నినాదాలు మరియు ప్రఖ్యాత సాహిత్య ఉల్లేఖనాలు కలిగివుంది, ఇది పురాతన రోమన్ వీధి జీవితం గురించి తెలియజేస్తుంది. ఒక శాసనం నుసెరియాకు చెందిన నోవెలియా ప్రిమిగెనియా అనే వేశ్య చిరునామాను తెలియజేస్తుంది, ఆమె అద్భుతమైన సౌందర్యరాశి అని, వేశ్యగా ఆమె సేవలకు బాగా గిరాకీ ఉండేదని ఈ శాసనం తెలియజేస్తుంది. మరొకటి పురుష జననాంగాన్ని, 'మ్యాన్‌సుటా టెనె ': "జాగ్రత్తగా నిర్వహించు" అనే మాటలను చూపిస్తుంది.

పురాతన గోడలపై విఫలమైన ప్రేమను గుర్తించవచ్చు:

క్విస్‌క్విస్ అమాట్. వెనియత్. వెనెరీ వోలో ప్రాగెరె కాస్టాస్
ఫుస్టిబస్ ఎట్ లుంబోస్ డిబిలిటరే డెయె.
సి పోటెస్ట్ ఇల్లా మిహి టెనెరం పెర్టున్‌డెరె పెక్టస్
క్విట్ ఈగో నాన్ పోసిమ్ కాపుట్ ఇల్లే ఫ్రాన్‌గెరె ఫుస్టె?
ఎవరు ప్రేమిస్తారో, వారు నరకానికి వెళ్లండి. నేను సౌందర్యదేవత (మోహిని) పక్కటెముకలు విరగగొడదామనుకుంటున్నాను
ఒక గదతో, ఆమె పెదాలను విరూపం చేస్తా.
ఆమె నా మృదులమైన హృదయాన్ని పగలగొట్టినట్లయితే
ఆమె తలపై నేనెందుకు కొట్టకూడదు?
-CIL IV, 1284.
వ్యంగ్య అలెక్సామెనోస్ గ్రాఫిటీ, ఇది జీసెస్‌ను సూచించే మొట్టమొదటి చిత్రంగా భావిస్తున్నారు.

గ్రాఫిటీ యొక్క చారిత్రక రూపాలు గత సంస్కృతుల జీవన శైలులు మరియు భాషలను అర్థం చేసుకోవడంలో సాయపడ్డాయి. ఈ గ్రాఫిటీ పదనిర్మాణం మరియు వ్యాకరణంలో దోషాలు రోమన్ కాలాల్లో అక్షరాస్యత స్థాయిని తెలుసుకునేందుకు అవకాశం కల్పించడంతోపాటు, మాట్లాడే లాటిన్ ఉచ్ఛారణపై ఆధారాలు అందజేస్తుంది. దీనికి ఉదాహరణలు CIL IV, 7838: Vettium Firmum / aed [ilem] quactiliar [ii] [sic] rog [ant]. ఇక్కడ, "qu"ని "co." అని ఉచ్ఛరిస్తారు. 83 భాగాల గ్రాఫిటీని CIL IV, 4706-85 వద్ద గుర్తించారు, ఇది అక్షరాస్యతను ఊహించలేని సమాజంలో చదివే మరియు రాసే సామర్థ్యానికి ఆధారాన్ని అందజేస్తుంది. ఒక పెరీస్టైల్‌పై గ్రాఫిటీ కనిపిస్తుంది, వెసువియస్ అగ్నిపర్వతం లావా విరజిమ్ముతున్న సమయంలో వాస్తుశిల్పి క్రెసెన్స్ చేత ఇది పునర్నిర్మించబడింది. అజమాయిషీ చేసే అనుభవజ్ఞుడైన పనివాడు మరియు అతని కార్మికులు ఇద్దరూ గ్రాఫిటీని మలిచారు. CIL VII, 12, 18-20 వద్ద వేశ్యాగృహం 120కిపైగా భాగాల గ్రాఫిటీని కలిగివుంది, వీటిలో కొన్నింటిని వేశ్యలు మరియు వారి వద్దకు వచ్చే విటులు గీశారు. CIL IV, 4397 వద్ద ఉన్న గ్లాడియేటరియల్ అకాడమీ గ్లాడియేటర్ (మల్లుడు) సెలాడస్ క్రెసెన్స్ (సస్పిరియం ప్యెల్లారం సెలాడస్ థ్రాయెక్స్ : "సెలాడస్ ది థ్రాసియన్ మేక్స్ ది గర్ల్స్ సై.") విడిచిపెట్టిన గ్రాఫిటీని కలిగివుంది.

పోంపీకి చెందిన మరో భాగాన్ని ఒక మధ్యశాల గోడపై గుర్తించవచ్చు, దీని యొక్క యజమాని మరియు అతని వద్ద ఉండే అనుమానాస్పదమైన వైను గురించి ఇది రాయబడింది:

ల్యాండ్‌లార్డ్, మే యువర్ లైస్ మలైన్
బ్రింగ్ డిస్ట్రక్షన్ ఆన్ యువర్ హెడ్
యు యువర్‌సెల్ఫ్ డ్రింక్ అన్‌మిక్స్‌డ్ వైన్,
వాటర్ సెల్ యువర్ గెస్ట్స్ ఇన్‌స్టెడ్.[6]

గ్రాఫిటీని సృష్టించినది గ్రీకులు మరియు రోమన్లు మాత్రమే కాదు: గ్వాటెమాలాలోని టికోల్‌లో ఉన్న మేయాన్ ప్రదేశం కూడా దీనికి సంబంధించిన పురాతన ఉదాహరణలు కలిగివుంది. వైకింగ్ గ్రాఫిటీ రోమ్‌లో మరియు ఐర్లాండ్‌లోని న్యూగ్రాంజ్ మౌండ్ వద్ద ఇప్పటికీ పదిలంగా ఉంది, కాంస్టాంటినోపుల్ వద్ద హాగియా సోఫియాలో ఒక మిద్దె మెట్ల గ్రాదిపై ఒక వారాంజియన్ తన పేరు (హాల్వదాన్) ర్యూన్‌లలో చెక్కాడు.ఈ గ్రాఫిటీ ప్రారంభ రూపాలు గత సంస్కృతుల జీవన శైలులు మరియు భాషలను అర్థం చేసుకోవడానికి సాయపడ్డాయి.

టాచెరోన్స్‌గా కూడా తెలిసిన గ్రాఫిటీని రోమనెస్క్యూ స్కాండినేవియన్ చర్చి గోడలపై తరచుగా గీసేవారు.[7]

పింతురిచియో, రాఫెల్, మిచెలాంగెలో, గిర్లాండాయో లేదా ఫిలిప్పినో లిప్పీ వంటి పునరుజ్జీవన కళాకారులు నీరో యొక్క డోమస్ ఆరియా శైలిని ఆశ్రయించి వెనుకటి కాలానికి వెళ్లారు, వారి పేర్లను వారు గీయడం లేదా చిత్రీకరించడం చేశారు[8][9] ఈ విధంగా వారు గ్రెటెస్కె అలంకరణ శైలిని తెరపైకి తీసుకొచ్చారు. అమెరికా చరిత్రలో కూడా గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన ఉదాహరణలు ఉన్నాయి, ఓరెగాన్ ట్రయిల్ వ్యాప్తంగా కనిపించే సంతకాలు చేసిన రాళ్లు వీటికి ఉదాహరణలుగా చెప్పవచ్చు.

తరువాత, 1790వ దశకంలో ఫ్రెంచ్ సైనికులు నెపోలియన్ ఈజిప్టు విజయం సందర్భంగా వారి పేర్లను స్మారక చిహ్నాలపై చెక్కారు.[10] గ్రీసులోని అటికాలో కేప్ సౌనియాన్ వద్ద పోసిడాన్ ఆలయ స్తంభాల్లో ఒకదానిపై లార్డ్ బైరోన్‌కు సంబంధించిన వివరాలు ఉన్నాయి.[11]

ఆధునిక గ్రాఫిటీ[మార్చు]

వాషింగ్టన్ DCలో వరల్డ్ వార్ II మెమోరియల్‌పై కిల్‌రాయ్ గ్రాఫిటీ.
ఇటలీలో ఒక సైనికుడు (1943–1944)

గ్రాఫిటీని తరచుగా హిప్ హాప్ సంస్కృతితో అనుబంధించబడుతున్నట్లు పరిగణిస్తున్నారు, దీనికి సంబంధించిన అనేక అంతర్జాతీయ శైలులు న్యూయార్క్ సబ్‌వై గ్రాఫిటీ (కింద చూడండి) నుంచి ఉద్భవించాయి. అయితే, ఈ శతాబ్దానికి చెందిన ముఖ్యమైన గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన అనేక ఉదాహరణలు కూడా ఉన్నాయి. రైల్‌రోడ్ బాక్స్‌కార్‌లు (రైలు మరియు రోడ్లపై నడిచే వాహనాలు) మరియు భూగర్భ మార్గాల్లో గ్రాఫిటీ చాలాకాలం నుంచి కనిపిస్తుంది. సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగిన గ్రాఫిటీని 1920వ దశకంలో గుర్తించవచ్చు, ఇది ప్రస్తుత రోజుకు కూడా కొనసాగుతున్న ఈ గ్రాఫిటీని టెక్సినోగా గుర్తిస్తారు [12]. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా, కొన్ని దశాబ్దాల తరువాత, "కిల్‌రోయ్ వాజ్ హియర్" అనే పదాలతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక వ్యాఖ్యాచిత్రం విస్తృతంగా కనిపించేది, అమెరికా దళాలు ఉపయోగించడం వలన దీనికి ఈ ప్రఖ్యాతిగాంచింది, అమెరికా జనరంజక సంస్కృతిలో వ్యాపించింది. చార్లీ పార్కెర్ (ముద్దుపేరు "యార్డ్‌బర్డ్" లేదా "బర్డ్") మరణించిన తరువాత కొంతకాలానికి, గ్రాఫిటీ "బర్డ్ లైవ్స్" అనే పదాలతో న్యూయార్క్ నగర పరిసరాల్లో కనిపించడం మొదలైంది.[13] మే 1968లో జరిగిన విద్యార్థి నిరసనలు మరియు సాధారణ సమ్మె సందర్భంగా ప్యారిస్‌లో విప్లవాత్మక, అరాజకవాద మరియు పరిస్థితి అద్దంపట్టే నినాదాలు కనిపించాయి, L'ennui est contre-révolutionnaire ("బోర్‌డమ్ ఈజ్ కౌంటర్‌రెవల్యూషనరీ") అనే భావాన్ని గ్రాఫిటీలో, ప్రకటన కళ మరియు స్టెన్సిల్ కళల్లో వ్యక్తపరచబడింది. U.S.లో ఆ సమయంలో ఇతర రాజకీయ పదబంధాలు (బ్లాక్ పాంథర్ హుయ్ న్యూటన్ కోసం ఉద్దేశించిన "ఫ్రీ న్యూటన్" వంటి నినాదాలు) కొన్ని ప్రాంతాల్లో గ్రాఫిటీ ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందాయి, అయితే ఈ నినాదాలు త్వరగానే తెరమరుగయ్యాయి. "డిక్ నిక్సన్ బిఫోర్ హి డిక్స్ యు," అనే భావ వ్యక్తీకరణను 1970వ దశకానికి చెందిన ప్రసిద్ధ గ్రాఫిటోగా చెప్పవచ్చు, ఇది రాజకీయ దిగ్గజం నిక్సన్‌పై చిత్రీకరించబడింది, ఇది U.S. అధ్యక్షుడికి యువజన సంస్కృతి వ్యతిరేకతను ప్రతిబింబిస్తుంది.

రాక్ అండ్ రోల్ గ్రాఫిటీని ఒక ముఖ్యమైన ఉప కళగా చెప్పవచ్చు. లండన్ భూగర్భ మార్గంలో కనిపించే "క్లాప్టోన్ ఈజ్ గాడ్" అనే శాసనం 20వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రాఫిటోగా పరిగణించబడుతుంది. 1967 వసంతకాలంలో ఐస్లింగ్టన్ భూగర్భ స్టేషన్‌లో ఒక గోడపై ఔత్సాహికుడు ఒకరు స్ప్రే-పేయింట్‌తో ఈ పదబంధాన్ని రాశాడు. ఒక శునకం గోడపై మూత్రం పోస్తుండగా, ఈ గ్రాఫిటీని ఒక ఛాయాచిత్రంలో బంధించారు. 1970వ దశకంలో ప్రారంభమైన వ్యవస్థా-విరుద్ధ పుంక్ రాక్ ఉద్యమంతో గ్రాఫిటీ అనుబంధం కలిగివుంది. బ్లాక్ ఫ్లాక్ మరియు క్రాస్ (మరియు వారి మద్దతుదారులు) వంటి సంగీత బృందాలు వారి పేర్లను మరియు చిహ్నాలను విస్తృతంగా గోడలపై రంగులతో రాయించారు, ఇదిలా ఉంటే అనేక ఫుంక్ నైట్ క్లబ్‌లు, స్క్వాట్‌లు మరియు హాంగౌట్‌లు కూడా గ్రాఫిటీతో ప్రాచుర్యం పొందాయి. 1980వ దశకం చివరి భాగంలో, మిస్సింగ్ ఫౌండేషన్ అనే ఫుంక్ సంగీత బృందం ఉపయోగించిన అప్‌సైడ్ డౌన్ మార్టినీ గ్లాస్ ట్యాగ్ దిగువ మాన్‌హట్టన్‌లో ఎక్కడ చూసినా కనిపించేది, దీనిని హార్డ్ కోర్ ఫుంక్ అభిమానులు U.S. మరియు పశ్చిమ జర్మనీవ్యాప్తంగా అనుకరించారు.[14]

ది లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్ ప్రచారకుడిని ఉద్దేశించిన లెజెండ్ "ఫ్రోడో లైవ్స్" అనే వాఖ్యలు కూడా ఎక్కువగా గ్రాఫిటీతో కనిపించాయి.

స్మారక చిహ్నంగా గ్రాఫిటీ[మార్చు]

తడి సిమెంట్ లేదా కాంక్రీటులో తరచుగా పౌరులు తమ ఆనవాళ్లు ముద్రిస్తుంటారు. ఎక్కువగా జంటలు పరస్పర అంకితభావానికి జ్ఞాపకార్థంగా ఈ రకమైన గ్రాఫిటీని ఉపయోగిస్తుంటాయి, లేదా దీనిని ఒక నిర్దిష్ట సందర్భంలో ఒక వ్యక్తి యొక్క హాజరుకు గుర్తుగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ రకమైన గ్రాఫిటీ మరిచిపోయిన గతంలో ఉనికి కలిగివుంది, కొన్ని దశాబ్దాలపాటు ఇది పెద్దగా వాడుకలోకి రాలేదు, అతికొద్ది చారిత్రక అంశాల్లో దీనికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు కనిపిస్తాయి.

హిప్ హాప్‌లో ఒక భాగంగా గ్రాఫిటీ[మార్చు]

ఒక ఏరోసోల్ పెయింట్ డబ్బా, ఆధునిక గ్రాఫిటీకి సాధారణ సాధనంగా ఇది ఉపయోగించబడుతుంది

సుమారుగా 1960వ దశకంలో అమెరికాలో, రాజకీయ కార్యకర్తలు తమ భావాలు వ్యక్తపరిచేందుకు మరియు సావేజ్ స్కల్స్, లా ఫామీలియా, సావేజ్ నమోడ్స్ వంటి ముఠాలు తమ భూభాగ పరిధిని గుర్తించేందుకు గ్రాఫిటీ ఒక వ్యక్తీకరణ రూపంగా ఉపయోగించబడింది. 1960వ దశకం ముగిసే సమయానికి, ఫిలడెల్ఫియా గ్రాఫిటీ రచయితలు కార్న్‌బ్రెడ్, కూల్ ఎర్ల్, టాప్‌క్యాట్ 126 యొక్క సంతకాలు-ట్యాగ్‌లు -కనిపించడం మొదలైంది.[15][16] కార్న్‌బ్రెడ్‌ను తరచుగా మొట్టమొదటి ఆధునిక గ్రాఫిటీ రచయితల్లో ఒకరిగా పరిగణిస్తున్నారు[17]. 1970-71 సమయంలో, న్యూయార్క్ నగరం గ్రాఫిటీలో విన్నూత్న ఆవిష్కరణలకు కేంద్రం మారింది, టాకీ 183 మరియు ట్రేసీ 168 నేపథ్యంలో ఇక్కడి రచయితలు వారి వీధి సంఖ్యను తమ ముద్దుపేరుకు జోడించుకున్నారు, "బాంబ్" వారి రచనల లక్ష్యం సబ్‌వేల గోడలపైకి వ్యాపించింది- బాగా ప్రాచుర్యం కలిగివున్న లేదా సర్వవ్యాప్తమయిన వారి గ్రాఫిటీలు మొదట సబ్‌వేలో కనిపించాయి, తరువాత "నగరమంతటా" వ్యాపించాయి. మొదట బ్రోంగ్స్ రచయితల మధ్య బుడగల వంటి అక్షరాలు రాసే పద్ధతి ప్రాచుర్యం పొందింది, అయితే విస్తృత రాతపద్ధతికి ట్రేసీ 168 "వైల్డ్‌స్టైల్"గా చిత్రీకరించాడు, ఇది కళను నిర్వచించే స్థాయిని అందుకుంది.[15][18] డోండీ, జెఫైర్ మరియు లేడీ పింక్ వంటి కళాకారులు 70వ దశకంలో ప్రారంభ కళాపోషకులతో కలిశారు.[15]

హిప్ హాప్ సంస్కృతిలోని నాలుగు ప్రధాన భాగాల్లో గ్రాఫిటీ కూడా ఒకటి (ర్యాపింగ్, DJ, మరియు బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్ మిగిలిన మూడు భాగాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి).[19] హిప్ హాప్‌కు ఇతర కోణాలను పాటిస్తున్న ప్రారంభ కళాకారుల ద్వారా గ్రాఫిటీ మరియు హిప్ హాప్ సంస్కృతి మధ్య సంబంధం ఏర్పడింది, అంతేకాకుండా హిప్ హాప్‌కు సంబంధించిన ఇతర భాగాలు కళా రూపాలుగా పరిణమిస్తున్న ప్రదేశాల్లో గ్రాఫిటీ ఆచరణలో ఉండటంలో ఉండటం కూడా ఈ సంబంధం ఏర్పడటానికి దారితీసింది. 80వ దశాబ్దం మధ్యకాలానికి, ఈ రూపం వీధుల నుంచి కళా ప్రపంచంలోకి తీసుకెళ్లబడింది. జీన్-మైకెల్ బాస్‌క్వియాత్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలకు తన SAMO ట్యాగ్‌ను పరిత్యజించాడు, హిప్ హాప్‌తో వీధి కళ యొక్క సంబంధాలు బలహీనపడ్డాయి. అప్పుడప్పుడు హిప్ హాప్‌లో గ్రాఫిటీని కీర్తించడం 90వ దశకం మొత్తం కొనసాగింది, అయితే కళాకృతులు' "రాంగ్ సైడ్ ఆఫ్ డా ట్రాక్స్", క్వెల్ యొక్క బ్రిక్ వాల్స్ మరియు ఏసోప్ రాక్ యొక్క "నో జంపర్ కేబుల్స్" వంటి పాటల్లో కూడా ఇవి వినిపిస్తాయి.[15]

మూలాలు[మార్చు]

ప్రారంభ ఆధునిక గ్రాఫిటీ 1920వ దశకానికి చెందిన మొదటి బాక్స్‌కార్లపై గుర్తించవచ్చు, ప్రస్తుత సమకాలీన ప్రపంచంలో గ్రాఫిటీ ఉద్యమం యొక్క మూలాలు 1960వ దశకపు రాజకీయ కార్యకర్తలు మరియు ముఠా సభ్యుల ఆలోచనల్లో చూడవచ్చు[20]. 1969 నుంచి 1974 మధ్యకాలాన్ని గ్రాఫిటీ బాగా వృద్ధి చెందిన కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రజాదరణ మరియు శైలిలో ఈ సమయం మార్పు కాలంగా ఉంది. ఫిలడెల్ఫియా, పెన్సిల్వేనియా గ్రాఫిటీ ట్యాగ్‌లు (వ్యాఖ్యలు) మరియు చిత్రాలకు న్యూయార్క్ నగరం కొత్త ఆదరణ కేంద్రంగా మారింది. ఈ కాలంలో గ్రాఫిటీ కళాకారులు నగరవ్యాప్తంగా అనేక చోట్ల ఇష్టారీతిన రాతలు, చిత్రాలు గీశారు. ప్రాచుర్యం పొందడమే అంతిమ లక్ష్యంగా ఈ కార్యకలాపాలు కొనసాగించబడ్డాయి. ఫిలడెల్ఫియా నుంచి NYCకి వలస వచ్చిన వెంటనే, న్యూయార్క్‌లో ప్రసార మాధ్యమాల దృష్టిని ఆకర్షించిన మొదటి గ్రాఫిటీ కళాకారుల్లో టాకీ 183 ఒకరు. వాషింగ్టన్ హైట్స్, మాన్‌హట్టన్‌కు చెందిన యువకుడైన టాకీ 183 ఒక కాలి సందేశకుడిగా పని చేసేవాడు. అతని ట్యాగ్, టాకీ, తన పేరు డెమెత్రియస్‌తో (డెమెత్రికీ) కలిసిపోయి ఉంటుంది, అతని వీధి పేరు 183 చివర్లో ఉంటుంది. కాలి సందేశకుడిగా ఉండటం వలన, అతను చాలా తరచుగా భూగర్భ మార్గంలో వెళ్లేవాడు, తన ప్రయాణాల్లో ఈ మార్గంలో తన ట్యాగ్‌లు వేయడం ప్రారంభించాడు. న్యూయార్క్ టైమ్స్‌లో "'టాకీ 183' స్పాన్స్ పెన్ పాల్స్" శీర్షికతో 1971లో ఒక కథనం ప్రచురితమైంది.[10][16][21] జూలియో 204 కూడా ఒక ప్రారంభ రచయితగా పరిగణించబడుతున్నాడు, గ్రాఫిటీ ఉపసంస్కృతి వెలుపల ఆ సమయంలో అతను గుర్తింపు పొందలేదు. ఆ సమయానికి చెందిన ఇతర ప్రముఖులుగా: స్టే హై 149, ఫేజ్ 2, స్టిచ్ 1, జోయ్ 182, జూనియర్ 161 మరియు కాయ్ 161. బార్బరా 62 మరియు ఎవా 62లు కూడా న్యూయార్క్‌లో ప్రారంభ గ్రాఫిటీ కళాకారుల్లో ప్రముఖులుగా పరిగణించబడుతుంది, గ్రాఫిటీతో ప్రసిద్ధి చెందిన మొదటి మహిళలుగా కూడా వారు ప్రత్యేక గుర్తింపు కలిగివున్నారు.

సావోపాలోలో గ్రాఫిటీ ట్యాగ్‌లు

ఈ కాలంలోనే గ్రాఫిటీ నగర వీధుల నుంచి భూగర్భ మార్గాల్లోకి వ్యాపించింది. ఇదే కాలంలోనే గ్రాఫిటీకి సంబంధించి తొలి పోటీ కూడా ప్రారంభమైంది. అనేక మంది కళాకారులకు వెలుగులోకి రావడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉండేది: దీంతో వీరు సాధ్యమైనంతమేర అనేక ట్యాగ్‌లు మరియు అనేక ప్రదేశాల్లో బాంబ్‌లతో తమ ఉనికిని చాటుకునే ప్రయత్నం చేశారు. దీనిలో భాగంగా కళాకారులు సబ్‌వే యార్డుల్లోకి ప్రవేశించడం మొదలుపెట్టారు, సౌకర్యవంతంగా సాధ్యమైనన్ని ఎక్కువ రైళ్లపై భారీ స్థాయిలో తమ కళాత్మక భాగాలను ముద్రించేందుకు కళాకారులు ఈ మార్గాన్ని ఆశ్రయించారు. ఈ సమయంలోనే అధికారికంగా బాంబింగ్ చర్యగా ఇది పేర్కొనబడింది.

గ్రాఫిటీ ట్యాగ్‌కు ఉదాహరణ

భారీ సంఖ్యలో కళాకారులు ఉండటం, ప్రతి గ్రాఫిటీ కళాకారుడు తమ ప్రత్యేకతను చాటుకునేందుకు ప్రయత్నించడంతో 1971లో ట్యాగ్‌లు వారి సంతకాల క్యాలిగ్రాఫిక్ రూపంలో కనిపించడం మొదలైంది. సంక్లిష్టత మరియు సృజనాత్మక పెరగడంతోపాటు, పరిమాణం మరియు స్థాయిపరంగానూ ట్యాగ్‌లు పెరగడం మొదలైంది - ఉదాహరణకు, అనేక మంది కళాకారులు అక్షరాల పరిమాణాన్ని పెంచడం మరియు వాటి మందాన్ని పెంచడం ప్రారంభించారు, అంతేకాకుండా వారి ట్యాగ్‌ల వెలుపలి వలయాన్ని పెద్దది చేశారు. ఈ పరిణామాలు 1972లో 'మాస్టర్‌పీస్' లేదా 'పీస్' తెరపైకి వచ్చేందుకు దారితీశాయి. సూపర్ కూల్ 223 ఈ పీస్‌లను సృష్టించిన మొదటి వ్యక్తిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.[22][23][24]

పోల్కా డాట్‌లు, క్రాస్‌హాచ్‌లు మరియు చెకెర్స్ వంటి నమూనాలు ఉపయోగానికి బాగా ప్రాచుర్యం పెరిగింది. కళాకారులు తమ కళను విస్తృతపరచడం మొదలుపెట్టడంతో ఈ కాలంలో స్ప్రే పేయింట్ వినియోగం నాటకీయంగా పెరిగింది. సబ్‌వేర్ కార్ (రైలు) ఎత్తు మొత్తాన్ని ఆక్రమించి ఉండే "టాప్-టు-బాటమ్స్" కళారూపాలు కూడా దాదాపుగా ఇదే సమయంలోనే కనిపించడం మొదలుపెట్టాయి. ఈ కాలంలో కనిపించిన మొత్తం సృజనాత్మకత, కళాత్మకత పరిపక్వతకు జనజీవన స్రవంతిలో ఆదరణ లేకుండా పోలేదు - హుగో మార్టినెజ్ 1972లో యునైటెడ్ గ్రాఫిటీ ఆర్టిస్ట్స్ (UGA)ను స్థాపించాడు. UGAలో ఆ సమయానికి చెందిన అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు ఉన్నారు, వారు ఆర్ట్ గ్యాలరీల్లో గ్రాఫిటీని ప్రదర్శించాలనే లక్ష్యంతో పని చేశారు. 1974నాటికి, గ్రాఫిటీ కళాకారులు వారి పనిలో ప్రకృతి మరియు కార్టూన్ పాత్రలను ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. మొత్తం కారు భాగంపై తమ నమూనాలను అద్దిన బృందంగా TF5 (ది ఫ్యాబులస్ ఫైవ్) గుర్తింపు పొందింది.[25]

1970వ దశకం మధ్యకాలం[మార్చు]
న్యూయార్క్ నగరంలో 1973లో పెద్దఎత్తున ట్యాగ్‌లు వేయబడిన సబ్‌వే కారు

1970వ దశకం మధ్యకాలానికి, గ్రాఫిటీ రాత మరియు సంస్కృతిలో అనేక ప్రమాణాలు నిర్దేశించబడ్డాయి. U.S చరిత్రలో భారీ బాంబింగ్ (చిత్రణ), ముఖ్యంగా న్యూయార్క్ నగరంలో ఆర్థిక నిబంధనల కారణంగా ఈ కాలంలోనే చోటుచేసుకుంది, ఈ నిబంధనల్లో భాగమైన గ్రాఫిటీ తొలగింపు కార్యక్రమాలు లేదా రవాణా నిర్వహణతో ఈ కళారూపం మనుగడ ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. ఈ కాలంలో, "టాప్-టు-బాటమ్‌లు" (పై నుంచి కిందకు పూర్తిగా గీసే గీతలు) సబ్‌వే కార్‌లపై పూర్తి స్థాయిలో కనిపించడం మొదలైంది. ఈ శకంలో బాగా గుర్తించదగిన రూపంగా "త్రో-అప్" గుర్తింపు పొందింది, ఇవి సాధారణ "ట్యాగింగ్" కంటే సంక్లిష్టంగా ఉంటాయి, అయితే "పీస్" కంటే సంకటమైనవేమీ కాదు. ఇవి ప్రవేశించిన కొంతకాలానికే, త్రో-అప్‌లు పోటీలకు దారితీశాయి, తక్కువ సమయంలో ఎవరు ఎక్కువ సంఖ్యలో త్రో-అప్‌లు సృష్టిస్తారనే దానిపై పోటీలు జరిగాయి.

గ్రాఫిటీ రాతల్లో బాగా పోటీతత్వం పెరగడంతో, కళాకారులు నగరమంతటా తమ ఉనికి కోసం గ్రాఫిటీని విస్తిరంచారు లేదా NYCలోని ఐదు నియోజకవర్గాల్లో కళాకారుల పేర్లు కనిపించడం మొదలైంది, చివరకు 70వ దశాబ్దంలో ఏర్పాటు చేసిన ప్రమాణాలు స్తంభించిపోవడం కూడా ప్రారంభమైంది. వైఖరిలో ఈ మార్పులు అనేక మంది కళాకారుల్లో 1980వ దశకంలో విస్తృతపరచే మరియు మార్పు కోరికను పుట్టించాయి.

రైలుపై ఆధునిక గ్రాఫిటీ

1970వ దశకం చివరి కాలంలో మరియు 1980వ దశకం ప్రారంభ కాలంలో దృశ్యానికి కొంత సృజనాత్మకత తోడైంది. గ్రాఫిటీ ప్రభావం బ్రోంగ్స్ ఆవలకు విస్తరించడంతో, ఫ్రెండ్లీ ఫ్రెడ్డీ ప్రోత్సాహంతో ఒక గ్రాఫిటీ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కాలానికి చెందిన మరో ప్రముఖ గ్రాఫిటీ కళాకారుడు ఫాబ్ 5 ఫ్రెడ్డీ (ఫ్రెడ్ బ్రాత్‌వైట్) బ్లూక్లిన్ "వాల్ రైటింగ్ గ్రూప్‌ను" ప్రారంభించాడు. స్ప్రే పద్ధతిలో తేడాలు ఎలా ఉంటాయో అతను గుర్తించాడు మరియు ఎగువ మాన్‌హట్టన్ మరియు బ్రూక్లిన్ మధ్య అక్షరాలు 70వ దశకం చివరి భాగంలో విలీనమవడం ప్రారంభమైంది; వీటి నుంచి 'వైల్డ్ స్టైల్' ఉద్భవించింది.[26] బ్రోంగ్స్‌లో ప్రారంభ పునాదులకు ఆవల గ్రాఫిటీ మరియు రాప్ సంగీతం ప్రభావం విస్తరించేందుకు సాయపడిన వ్యక్తిగా, శ్వేత ప్రధానపట్టణ కళ మరియు సంగీత ఘట్టాలకు సంబంధం ఏర్పరిచిన ఘనత ఫాబ్ 5 ఫ్రెడ్డీకి దక్కుతుంది. 1970వ దశకంలో మార్టినెజ్ యొక్క రాజోర్ గ్యాలరీ తరువాత, ఇదే సమయంలో కళా ప్రపంచం గ్రాఫిటీ సంస్కృతిని ఆహ్వానించడం కూడా ప్రారంభమైంది.

అయితే, అసలైన బాంబింగ్ యొక్క చివరి కెరటం కూడా ఇదే, రవాణా యంత్రాంగం గ్రాఫిటీ నిర్మూలనను ఒక ప్రాధాన్యతగా చేయడంతో ఈ కళ నిరుత్సాహపరచబడింది. MTA (మెట్రో ట్రాన్సిట్ అథారిటీ) యార్డ్ ఫెన్స్‌లను మరమత్తు చేయడం, దానితోపాటు గ్రాఫిటీని తొలగించడం ప్రారంభించి గ్రాఫిటీ కళాకారుల పెరుగుదలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. కళాకారుల రాతలను తొలగించడం ద్వారా MTA వారితో జరుపుతున్న పోరాటంలో, తరచుగా రాతలను తొలగిస్తుండటంతో, అనేక మంది కళాకారులు చికాకుతో దీనిని విడిచిపెట్టారు.

గ్రాఫిటీ సంస్కృతి వ్యాప్తి[మార్చు]

1979లో, గ్రాఫిటీ కళాకారుడు లీ క్వినోనెస్ మరియు ఫాబ్ 5 ఫ్రెడ్డీలకు కళా వ్యాపారి క్లాడియో బ్రూనీ చిత్రకళా ప్రదర్శన ద్వారాలు తెరిచాడు. న్యూయార్క్ వెలుపల ఉన్న అనేక మంది, ఇటువంటి కళా రూపం చూడటం అదే మొదటిసారి అయింది. డెబ్బీ హారీతో ఫాబ్ 5 ఫ్రెడ్డీ స్నేహం బ్లాండీ యొక్క సింగిల్ రాప్చర్ (క్రైసాలిస్, 1981)ను, జీన్-మైకెల్ బాస్‌క్వియాత్ SAMO© గ్రాఫిటీని ప్రదర్శించిన వీడియోను ప్రభావితం చేసింది మరియు హిప్ హాప్ సంస్కృతిలో గ్రాఫిటీ భాగాల చిత్రణపై చాలామందికి మొదటి సంగ్రహావలోకనం కల్పించింది. స్వతంత్రంగా విడుదలైన ఛార్లీ అహీరన్ యొక్క కాల్పనిక చిత్రం వైల్డ్ స్టైల్ (వైల్డ్ స్టైల్, 1982)లో ఇది చూపించబడింది మరియు ప్రారంభ PBS లఘుచిత్రం స్టైల్ వార్స్ (1983) కూడా ఇక్కడ గుర్తించుకోవాల్సిన మరో పరిణామం. "ది మెసేజ్" మరియు "ప్లానెట్ రాక్" వంటి హిట్ పాటలు మరియు వాటితోపాటు వచ్చిన మ్యూజిక్ వీడియోలు (రెండూ 1982) హిప్ హాప్‌లో అన్ని కోణాలకు న్యూయార్క్ వెలుపల ఆసక్తి పెరిగేందుకు కారణమయ్యాయి.స్కెమె, డోండీ, మిన్‌వన్ మరియు జెఫైర్ వంటి ప్రముఖ గ్రాఫిటీ కళాకారులను చిత్రీకరించడమే కాకుండా, స్టైల్ వార్స్, న్యూయార్క్ వెలుపల ఆదరణ పెంచుకుంటున్న హిప్ హాప్ సంస్కృతిలో గ్రాఫిటీ పాత్రను రాక్ స్టడీ క్ర్యూ వంటి ప్రఖ్యాత ప్రారంభ నృత్య బృందాలను ఈ చిత్రం చేర్చడం ద్వారా పటిష్టపరిచింది, ఈ చిత్రంలో ఒక సోలో రాప్ సౌండ్‌ట్రాక్ కూడా ఉంటుంది. 1980వ దశకంలో యువజన హిప్ హాప్ సంస్కృతిలో ఏ జరిగిందో తెలియజేసే ఒక అద్భుతమైన చిత్రంగా ఇప్పటికీ స్టైల్ వార్స్ పరిగణించబడుతుంది.[27] 1983లో న్యూయార్క్ రాప్ టూర్‌లో భాగంగా ఫాబ్ 5 ఫ్రెడ్డీ మరియు ఫ్యుటురా 2000 హిప్ హాప్ గ్రాఫిటీని ప్యారిస్ మరియు లండన్ నగరాలకు తీసుకెళ్లారు.[28] హాలీవుడ్ కూడా దీనిపై దృష్టి సారించింది, ఫేజ్ 2 వంటి రచయితలతో సంప్రదింపులు జరిపింది, బీట్ స్ట్రీట్ (ఓరియాన్, 1984) వంటి చిత్రాల ద్వారా దీనికి అంతర్జాతీయ ప్రాచుర్యం కల్పించింది.

ఈ కాలంలో కొత్త స్టెన్సిల్ గ్రాఫిటీ కళా ప్రక్రియ కూడా వెలుగులోకి వచ్చింది. ప్యారిస్‌లో గ్రాఫిటీ కళాకారుడు బ్లెక్ లె రాత్ సుమారుగా 1981లో దీనికి సంబంధించిన కొన్ని ఉదాహరణలను సృష్టించాడు; 1985నాటికి స్టెన్సిల్స్ న్యూయార్క్ నగరం, సిడ్నీ మరియు మెల్బోర్న్‌లతోపాటు ఇతర నగరాల్లో కనిపించడం మొదలైంది, అమెరికా ఛాయాగ్రాహకుడు ఛార్లెస్ గేట్‌వుడ్ మరియు ఆస్ట్రేలియా ఫొటోగ్రాఫర్ రెన్నీ ఎలీస్ చేత ఇవి పత్రబద్ధం చేయబడ్డాయి[29].

న్యూయార్క్ నగరంలో పతనం[మార్చు]
న్యూయార్క్ నగరంలోని వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ మరియు చైనాటౌన్ మధ్య ఒక టెస్టారెంట్ ముందుభాగంపై గీసిన గ్రాఫిటీ.

న్యూయార్క్ వెలుపల మరియు విదేశాల్లో ఈ సంస్కృతి విస్తరిస్తున్న సమయంలో, గ్రాపిటీ యొక్క సాంస్కృతిక కోణం న్యూయార్క్‌లో దాదాపుగా అంతరించిపోయే స్థితికి చేరుకుంది. అనేక కారణాల వలన గ్రాఫిటీ రాతలో వేగవంతమైన క్షీణత కనిపించింది. మాదకద్రవ్యాల మహమ్మారి విపరీతంగా పెరిగిన కారణంగా వీధులు బాగా ప్రమాదకరంగా మారాయి, గ్రాపిటీ కళాకారులకు తీవ్రమైన జరిమానాలు విధించేందుకు చట్టం రూపుదిద్దుకోవడం, వర్ణాల విక్రయాలు మరియు ప్రదర్శనపై నిబంధనలు రాకింగ్ (స్టీలింగ్) పదార్థాల లభ్యతను బాగా కష్టతరం చేసింది. వీటితోపాటు, గ్రాఫిటీ-వ్యతిరేక చర్యలకు MTA నిధులను భారీగా పెంచింది. గ్రాఫిటీని గీసేందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల్లో రక్షణను ఏర్పాటు చేశారు, యార్డుల్లో గస్తీ మొదలైంది, కొత్త మరియ మెరుగైన కంచెలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, గ్రాఫిటీ వ్యతిరేక చర్యలు బలంగా, భారీస్థాయిలో మరియు నిలకడగా కొనసాగాయి. దీని ఫలితంగా భూగర్భ మార్గాల్లో రంగులు వేయడం బాగా కష్టమైంది, ఎక్కువ మంది కళాకారులు వీధుల్లోకి వచ్చారు, తరువాత గ్రాఫిటీ ప్రయాణికుల రైళ్లు మరియు బాక్స్ కార్లకు మాత్రమే పరిమితమైంది, వీటిపైనా గ్రాఫిటీ ప్రబలంగా కనిపించేది.

అయితే, అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు, పై కారణాల వలన కళను విడిచిపెట్టడానికి బదులుగా, తాజా సమస్యలను సవాలుగా ఎదుర్కోవడం ప్రారంభించారు. ఈ సవాళ్లతోపాటు కళాకారులు మంచి ప్రదేశాలను కాపాడుకోవడం మొదలుపెట్టారు, ఇందుకు వారి బలం మరియు ఐకమత్యం బాగా ముఖ్యంగా మారింది. ఈ శకానికి చెందిన ముఖ్యమైన గ్రాఫిటీ కళాకారులుగా బ్లేడ్, డోండీ, మిన్ 1, క్విక్, సీన్ మరియు స్కీమ్‌లను చెప్పవచ్చు. దీనిని తాత్కాలిక NYC సబ్‌వే (భూగర్భ మార్గ) గ్రాఫిటీ కళాకారులకు ముగింపుగా చెప్పవచ్చు, తరువాతి సంవత్సరాల్లో "డై హార్డ్" కళాకారుల ద్వారా ఈ కళ బతికిందని చెప్పవచ్చు. స్థానిక ప్రదేశాల్లో గ్రాఫిటీ చిత్రీకరించడం ద్వారా వారు సులభంగా దొరికిపోయే అవకాశం ఉండటంతో, కళాకారులు ఇతర ప్రదేశాలకు ప్రయాణాలు ప్రారంభించారు.

న్యూయార్క్ 1985–1989[మార్చు]

1985 మరియు 1989 సంవత్సరాల మధ్యకాలాన్ని "డై హార్డ్" శకంగా గుర్తిస్తారు. ఈ కాలానికి చెందిన గ్రాఫిటీ కళాకారులకు చివరి చిత్రీకరణ ప్రదేశంగా స్క్రాప్ యార్డుకు వెళ్లే సబ్‌వే కార్లు ఉపయోగపడ్డాయి. భద్రత పెరిగిపోవడంతో, ఈ సంస్కృతికి ఒక అడుగు వెనక్కు వేసింది. కార్లు బయటివైపు ముందుకాలపు విస్తృతమైన బర్నర్‌లను ఇప్పుడు సాధారణ మార్కర్ ట్యాగ్‌లతో పాడుచేశారు, తరచుగా వీటిపై కొత్త రంగులు వేయడం ద్వారా ఈ పని చేసేవారు.

1986 మధ్యకాలానికి MTA మరియు CTAలు గ్రాఫిటీపై సాగించిన పోరాటంలో విజయం సాధించాయి, క్రియాశీల గ్రాఫిటీ కళాకారులు బాగా తగ్గిపోయారు. కళాకారుల సంఖ్య తగ్గిపోవడంతో, గ్రాఫిటీ ముఠాలు మరియు "బాంబింగ్" కూడా తగ్గిపోయాయి. 80వ దశకం కళాకారుల్లో కొందికి ఇంటిపైకప్పులు కూడా కొత్త బిల్‌బోర్డ్‌లుగా ఉపయోగపడ్డాయి. ఈ కాలానికి చెందిన కొందరు ప్రముఖమైన గ్రాఫిటీ కళాకారుల్లో కాప్2, క్లా మనీ, సానే స్మిత్[30], జెఫైర్ మరియు టి కిడ్ ఉన్నారు.[31]

న్యూయార్క్ శుభ్రమైన రైలు ప్రయాణ శకం[మార్చు]

ప్రస్తుత శకానికి చెందిన ఎక్కువ మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు తమ కళ సబ్‌వే నుంచి రైలు కార్లపైకి, అక్కడి నుంచి వీధి గ్యాలరీలకు మారిపోయిందని అభిప్రాయపడ్డారు. శుభ్రమైన రైలు ప్రయాణాలు మే, 1989లో ప్రారంభమయ్యాయి, ఈ సమయంలో న్యూయార్క్ యంత్రాంగం గ్రాఫిటీ ఉన్న అన్ని రైలు కార్లను తమ రవాణా వ్యవస్థ నుంచి తొలగించేందుకు ప్రయత్నించింది. దీని కారణంగా, అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు తమ ఉనికిని చాటుకునేందుకు కొత్త మార్గాలను ఆశ్రయించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. గ్రాఫిటీని అసలు కళా రూపంగా పరిగణించాలా వద్దా అనే దానిపై వీధుల్లో పెద్ద వివాదాలు చెలరేగడం మొదలయ్యాయి.[32]

ఎటువంటి గ్రాఫిటీలు కనిపించని రైలు ప్రయాణాలు ప్రారంభం కావడానికి ముందు, న్యూయార్క్‌తోపాటు, ఇతర ప్రధాన అమెరికా నగరాల్లో కూడా వీధుల్లో గ్రాఫిటీ పెద్దగా కనిపించేది కాదు. తమ రైళ్లను గ్రాఫిటీ లేకుండా చేయాలని రవాణా కంపెనీ సంకల్పించిన తరువాత, ఈ కళ అమెరికా వీధుల్లోకి వచ్చింది.

దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల్లో నగర అధికారులు దర్జాగా ముఠా గ్రాఫిటీ మహా అయితే ఒక పెద్ద యాపిల్‌కు పరిమితమైన ఒక అగ్గితెగులుగా భావించారు.

గ్రాఫిటీ ఇక ఉండబోదని అంచనా వేశారు. దక్షిణ బ్రోంగ్స్‌లో పుట్టిన శైలీకృత పూతలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించాయి, ప్రతి పట్టణ కేంద్రంలోని భవనాలు, వంతనెలు, రహదారులపై ఇవి కనిపించడం మొదలైంది. ఫిలడెల్ఫియా నుంచి శాంతా బార్బరా, కాలీఫ్ వరకు, నిగూఢ కళాకారులు సృష్టించిన ఈ రాతలను శుభ్రపరిచేందుకు అయ్యే వార్షిక వ్యయం కొన్ని బిలియన్లకు చేరుకుంది. [33] ఈ కాలంలో అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు తమ కళను ప్రదర్శనా కేంద్రాల్లో ప్రదర్శించించారు, అంతేకాకుండా సొంత స్టూడియోలు నిర్వహించడం మొదలుపెట్టారు. SAMO (సేమ్ ఓల్డ్ షిట్) అనే తన సంతకంతో ఈ కళను ప్రారంభించిన జీన్-మైకెల్ బాస్‌క్విట్ వంటి కళాకారులతో ఈ పద్ధతి 1980వ దశకం ప్రారంభంలో మొదలైంది, కెయిత్ హెర్నింగ్ కూడా ఈ కళను స్టూడియోలోకి తీసుకెళ్లగలిగారు.

కొన్ని సందర్భాల్లో, గ్రాఫిటీ కళాకారులు విశాలమైన గ్రాఫిటీ (మరణించిన వ్యక్తుల జ్ఞాపకార్థం గీయబడినవి) రూపాలను స్టోర్ ముందు గేట్లపై చిత్రీకరించారు, వీటిని షాపుయజమానులు తొలగించడానికి సంశయించారు. రాపెర్ బిగ్ పున్ మరణించిన తరువాత బ్రోంగ్స్‌‌లో, అతని జీవితానికి అంకితమివ్వబడిన అనేక కుడ్యచిత్రాలను BG183, బయో, నైసెర్ TATS CRU చిత్రీకరించారు, ఇవి రాత్రికిరాత్రే కనిపించడం గమనార్హం;[34] ఇటువంటి కుడ్యచిత్రాలే ది నటోరియస్ B.I.G., టుపాక్ శకూర్, బిగ్ L, మరియు జామ్ మాస్టర్ జాయ్ మరణాల తరువాత కూడా కనిపించాయి.[35][36]

వ్యాపారీకరణ మరియు ప్రధాన పాప్ సంస్కృతిలోకి ప్రవేశం[మార్చు]

వీడియో గేమ్ సంస్కృతి మరియు గ్రాఫిటీ సంస్కృతి కలయికకు ఉదాహరణ, దీనిని బెర్లిన్ గోడపై గుర్తించవచ్చు

ప్రాచుర్యం మరియు సమంజసమైనదని గుర్తింపు రావడంతో గ్రాఫిటీకి వ్యాపారీకరణ కూడా తోడైంది. 2001లో, కంప్యూటర్ దిగ్గజం IBM చికాగో మరియు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నగరాల్లో ఒక ప్రచార కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది, శాంతి, ప్రేమ మరియు లైనక్స్ అనే సందేశాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ ఒక శాంతి చిహ్నం, ఒక హృదయం మరియు ఒక పెంగ్విన్ (లైనక్స్ మాస్కోట్)ను గోడలపై చిత్రీకరిస్తున్న వ్యక్తులను ఈ ప్రచార కార్యక్రమంలో చూపించారు. అయితే ఇది చట్టవ్యతిరేకమైన కారణంగా కొందరు "వీధి కళాకారులు" అరెస్టు చేయబడ్డారు, వీరిపై విధ్వంసక చర్య కింద కేసులు నమోదు చేశారు, శిక్షాత్మక మరియు శుభ్రపరిచే వ్యయాలకుగానూ IBMపై US$120,000లకుపైగా జరిమానా విధించబడింది.[37][38]

2005లో సోనీ ఇటువంటి ప్రచార కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది, న్యూయార్క్, చికాగో, అట్లాంటా, ఫిలడెల్ఫియా, లాస్ ఏంజెలెస్, మియామీ నగరాల్లో TATS CRU చేత దీనిని నిర్వహించింది, తన చేతితో తీసుకెళ్లగల PSP గేమింగ్ సిస్టమ్ కోసం సోనీ ఈ ప్రచారాన్ని చేపట్టింది. ఈ ప్రచారంలో, IBM ప్రచారం సందర్భంగా ఎదురైన న్యాయపరమైన ఇబ్బందులను దృష్టిలో ఉంచుకొని, సోనీ భవనాల యజమానులకు తమ భవనాలకు రంగులు వేసేందుకు అనుమతించినందుకుగానూ డబ్బు చెల్లించింది, పట్టణ పిల్లలు స్కేట్‌బోర్డ్, పాడిల్ లేదా రాకింగ్ హార్స్‌తో మాదిరిగా PSPతో ఆడుకుంటున్నట్లు ఈ ప్రచార కార్యక్రమాల్లో చిత్రీకరించిన గ్రాఫిటీలో కనిపిస్తుంది.[38]

వ్యాపారపరమైన వృద్ధితోపాటు గ్రాఫిటీని ఉపయోగించిన వీడియో గేమ్‌ల తయారీ కూడా పెరిగింది, సాధారణగా వీటిలో గ్రాఫిటీని సానుకూల కోణంలో ఉపయోగించారు - ఉదాహరణకు జెట్ సెట్ రేడియో సిరీస్ (2000–2003) గ్రాఫిటీ కళాకారుల వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిమితం చేసేందుకు ప్రయత్నించిన నిరంకుశ పోలీసు దళాలపై కొందరు యువకులు సాగించిన పోరాట కథను వివరిస్తుంది. IBM (మరియు, తరువాత సోనీ) వంటి కంపెనీలు ఈ కళారూపాన్ని వ్యాపార ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించుకోవడంపై వ్యాపారేతర కళాకారులు ప్రతికూల చర్యకు రాకుగాకీ ఓకోకు సిరీస్ (2003–2005) అద్దం పడుతుంది, సోనీ యొక్క ప్లేస్టేషన్ 2 కూడా ఒక అనామక కథానాయకుడు మరియు అతని గ్రాఫిటీ సృష్టి చుట్టూ తిరుగుతుంది, దీనిలో తనకు లబ్ది చేకూర్చే కళను మాత్రమే అనుమతించే చెడ్డ రాజుపై అతను జరిపి పోరాటాన్ని చూపిస్తారు. ఒక రాజకీయ శక్తిగా ఆధునిక గ్రాఫిటీ యొక్క అసలు మూలం మరో గేమ్ Marc Eckō's Getting Up: Contents Under Pressure (2006)లో చూపించబడింది, జెట్ సెట్ రేడియో సిరీస్‌లో మాదిరిగా ఒక అవినీతి నగరం మరియు వాక్ స్వాతంత్ర్యంపై ఈ నగరంలో ఉన్న ఆంక్షలపై జరిపిన పోరాటం దీనిలో కథాంశంగా చూపించారు.

గ్రాఫిటీని కలిగివున్న ఇతర గేమ్‌లలో, బాంబ్ ది వరల్డ్ (2004), గ్రాఫిటీ కళాకారుడు క్లార్క్ కెంట్ సృష్టించిన ఒక ఆన్‌లైన్ గ్రాఫిటీ అనుకరణ, దీనిలో వినియోగదారులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 20 ప్రదేశాల్లో రైల్లకు రంగులు వేస్తారు, సూపర్ మారియో సన్‌షైన్ (2002), దీనిలో కథానాయకుడు మారియో విలన్ ముద్రించిన గ్రాఫిటీని శుభ్రం చేయాల్సి ఉంటుంది, బ్రౌజర్ Jr., దీనిలో న్యూయార్క్ మేయర్ రుడాల్ఫ్ గిలియానీ ("బ్రోకెన్ విండో సిద్ధాంతం" యొక్క సాక్షాత్కారం) లేదా చికాగో మేయర్ రిచర్డ్ M. డాలే యొక్క "గ్రాఫిటీ బ్లాస్టర్స్" విజయాలను ప్రస్తావించబడ్డాయి.

1978 గేమ్ స్పేస్ ఇన్వేడర్స్‌లో ఒక గ్రాఫిటీ చిత్రణ
పాప్ స్టార్ మైకెల్ జాక్సన్ యొక్క గ్రాఫిటీ రూపం

అసంఖ్యాక ఇతర-గ్రాఫిటీ-ప్రధాన వీడియో గేమ్‌లు ఆటగాడికి గ్రాఫిటీని సృష్టించేందుకు వీలు కల్పిస్తాయి (వాటిలో కొన్ని హాఫ్-లైఫ్ సిరీస్, టోనీ హాక్స్ సిరీస్, The Urbz: Sims in the City , రోలింగ్ మరియు Grand Theft Auto: San Andreas ). అనేక ఇతర గేమ్‌లు కూడా గ్రాఫిటీ చిత్రణలు కలిగివున్నాయి (అవి ది డార్క్‌నెస్ , డబుల్ డ్రాగన్ 3: ది రోసెట్టా స్టోన్ , నెట్‌హాక్ , Samurai Champloo: Sidetracked , ది వరల్డ్ ఎండ్స్ విత్ యు , ది వారియర్స్ , జస్ట్ కాజ్ , పోర్టల్ , విర్చువల్ గ్రాఫిటీ యొక్క వివిధ ఉదాహరణలు, తదితరాలు). చిత్రలేఖనానికి ఒక పర్యాయ పదంగా గ్రాఫిటీ ఉపయోగించబడుతున్న హోస్ట్ గేమ్స్ కూడా ఉన్నాయి (అవి Yahoo! గ్రాఫిటీ , గ్రాఫిటీ , తదితరాలు).

ఒక పట్టణ వస్త్ర రూపరక్త మార్క్ ఎకో ఈ కాలంలో కళారూపంగా గ్రాఫిటీకి మద్దతు ఇచ్చాడు, ఇటీవల చరిత్రలో ఇది ఒక శక్తివంతమైన కళా ఉద్యమమని మరియు తన వృత్తిజీవితం మొత్తం ఇది ఒక స్ఫూర్తిగా నిలిచిందని పేర్కొన్నాడు.[39]

మర ప్రముఖ గ్రాఫిటీ కళాకారుడు కెయిత్ హారింగ్ దీనిని ఒకపాప్ కళగా వెలుగులోకి తీసుకొచ్చాడు మరియు దీనిని ప్రధాన వ్యాపార స్రవంతిలో నిలబెట్టాడు. 1980వ దశకంలో, హారింగ్ తన మొదటి పాప్ షాపును ప్రారంభించాడు: ఇది అతని కళాత్మక సృష్టికి అందరికీ ప్రవేశద్వారం నిలిచింది-అప్పటి వరకు గ్రాఫిటీ నగర గోడలపై స్ప్రై-పేయింట్ చిత్రాల్లో మాత్రమే కనిపించేది. ఈ పాప్ షాప్ బ్యాగులు మరియు టీ షర్టులు వంటి సరుకులను అందజేసేది. ఈ పాప్ షాప్ తన కళను వ్యక్తపరించేందుకు ఉపయోగపడిందని హారింగ్ వివరించాడు. ఇది కళను ఒక ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లడానికి ఉద్ధేశించినదని, ఈ కళను చిన్నచూపు చూసేందుకు కారణమయ్యే పనులు మేము చేయాలనుకోవడం లేదని అతను పేర్కొన్నాడు. ఇతర మాటల్లో చెప్పాలంటే, ఇది ఇప్పటికీ ఒక కళారూపమేనని ప్రకటించాడు.

కళాకారులు మరియు డిజైనర్లు రెండు వర్గాలకు ఉత్తర అమెరికా మరియు విదేశాల్లో గ్రాఫిటీ ఒక సాధారణ మైలురాయిగా మారింది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల గ్రాఫిటీ కళాకారుల్లో మైక్ జెయింట్, పర్స్యూ, రిమ్, నోవా మరియు అసంఖ్యాక ఇతరులు DC షూస్, అడిడాస్, రెబెల్l8 ఓసిరిస్ లేదా సిర్సా వంటి కంపెనీలకు స్కేట్‌బోర్డులు, వస్త్రాలు మరియు బూట్ల రూపకల్పన చేసి ఇవ్వడంలో వృత్తిజీవితాలు మలుచుకున్నారు[40] ఇదిలా ఉంటే DZINE, డేజ్, బ్లేడ్, ది మ్యాక్ వంటి అనేక మంది ఇతరులు గ్యాలరీ కళాకారులుగా అవతరించారు, వీరు తరచుగా ప్రారంభ మాధ్యమ, స్ప్రే పేయింట్‌ను వదిలిపెట్టి గ్రాఫిటీని సృష్టించారు.[40]

పాప్ సంస్కృతి ప్రధానస్రవంతిలో గ్రాఫిటీ కళాకారులు చోటుదక్కించుకోవడానికి ప్రధాన ఉదాహరణలుగా ఫ్రెంచ్ క్ర్యూ, 123క్లాన్‌లను చెప్పవచ్చు. 123క్లాన్‌ను సైయెన్ మరియు క్లోర్‌లు 1989లో ఒక గ్రాఫిటీ క్ర్యూగా స్థాపించారు, వారు క్రమక్రమంగా తమ వ్యాఖ్యాచిత్రాలకు మరియు నమూనాల సృష్టికి మారారు, అయినప్పటికీ తమ యొక్క గ్రాఫిటీ పద్ధతి మరియు శైలిని కొనసాగించారు. దీని ద్వారా వారు నైక్, అడిడాస్, లాంబోర్గినీ, కోకాకోలా, స్టుస్సీ, సోనీ, నాస్‌డాక్ మరియు ఇతర సంస్థలకు చిహ్నాలు మరియు చిత్తరువులు, షూలు, ప్యాషన్‌కు రూపకల్పన మరియు తయారీ కార్యకలాపాలు నిర్వహించారు.[41]

ఈ ప్రభావాలతో గ్రాఫిటీ ఉన్నత స్థితికి చేరుకోవడంతో వీడియో గేమ్‌ల్లో మరియు హిప్ హాప్ టెలివిజన్ కార్యక్రమాల్లో ఇది ప్రత్యక్షం కావడానికి కారణమైంది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా కుంగ్ ఫౌక్స్‌గా తెలిసిన మిక్ న్యూమాన్ సృష్టించిన ఒక టెలివిజన్ సిరీస్ దీనికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు, దీనిలో సంప్రదాయ కుంగ్ ఫూ చిత్రాల్లోని భంగిమల గ్రాఫిటీ చిత్రీకరణలు, వీడియో గేమ్ స్పెషల్ ఎఫ్‌ఎక్స్, హిప్ హాప్ సంగీతం చూపించడం జరిగింది, ESPO, KAWS, STASH, & ఫ్యూచురా 2000 వంటి గ్రాఫిటీ కళాకారులతోపాటు, బ్రేక్ డ్యాన్స్ లెజెండ్ క్రేజీ లెగ్స్ (డ్యాన్సర్), మరియు హిప్ హాప్ దిగ్గజాలు ఆఫ్రికా బాంబాటా, బిజ్ మోర్కీ, & క్వీన్ లతీఫ్ గాత్రదానాలు కూడా దీనిలో ఉంటాయి.

అంతర్జాతీయ పరిణామాలు[మార్చు]

దక్షిణ అమెరికా[మార్చు]

బ్రెజిల్, ఓలిండాలోని కళాత్మక గ్రాఫిటీ

దక్షిణ అమెరికాలో, ముఖ్యంగా బ్రెజిల్‌లో గణనీయమైన స్థాయిలో గ్రాఫిటీ కనిపిస్తుంది. బ్రెజిల్‌లో, సావోపాలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులకు ప్రస్తుత స్ఫూర్తిదాయక కేంద్రంగా ఉంది.[42]

ఒక ప్రత్యేకమైన మరియు ముఖ్యంగా మెరుగైన గ్రాఫిటీ దృశ్యానికి బ్రెజిల్ ఊతం ఇస్తుంది...కళాకారులు స్ఫూర్తి కోసం సందర్శించాల్సిన ప్రదేశంగా దీనికి ప్రపంచవ్యాప్త ప్రాచుర్యం లభించింది.[43] బ్రెజిల్ నగరాల్లో ప్రతి గర్వించదగిన ప్రదేశంలోనూ గ్రాఫిటీ విలసిల్లుతోంది.[43] ప్రస్తుత సావోపాలో మరియు 1970వ న్యూయార్క్ నగరం తరచుగా ఈ కళ విలసిల్లిన ప్రదేశాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.[44] సావోపాలో విస్తరించిన మహానగర ప్రాంతం,[44] గ్రాఫిటీ కొత్త ప్రసిద్ధ ప్రదేశంగా మారింది; పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం ... మరియు పురాణ పోరాటాలు మరియు దేశం యొక్క పరిమిత జనాభా పరిస్థితులు ఇక్కడి గ్రాఫిటీలో సూచనప్రాయంగా కనిపిస్తాయి,[45] అంతేకాకుండా బ్రెజిల్ ఎడతెగని పేదరికం కూడా ప్రస్తావించబడుతుంది,[46] ఇవన్నీ ప్రభావవంతమైన గ్రాఫిటీ సంస్కృతికి ప్రాణం పోశాయని మాంకో పేర్కొన్నారు.[46] ప్రపంచ భాషలో చెప్పాలంటే, అత్యంత అసాధారణ ఆదాయ పంపిణీలు (ఆదాయ అసమానతలు) కలిగిన దేశాల్లో బ్రెజిల్ కూడా ఒకటి. ఇక్కడ చట్టాలు మరియు పన్నులు తరచుగా మారుతుంటాయి."[45] ఇటువంటి కారణాలు బాగా ద్రవీకృత సమాజానికి దోహదం చేశాయి, ఆర్థిక విభజనలు మరియు సామాజిక ఉద్రిక్తతలతో ఈ సమాజంలో చీలిక కనిపిస్తుంది, ఇవి జానపద విధ్వంసానికి మరియు పౌర హక్కులు లేకపోవడంతో ఒక పట్టణ క్రీడకు ఆజ్యం పోశాయి,[46] ఇదే దక్షిణ అమెరికా గ్రాఫిటీ కళ అని మాంకో వాదించారు.

మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతం[మార్చు]

ఇరాన్, టెహ్రాన్‌లో గ్రాఫిటీ.

మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో గ్రాఫిటీ నెమ్మదిగా వృద్ధి చెందుతుంది, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో, ఇజ్రాయెల్‌లో మరియు ఇరాన్‌లో గ్రాఫిటీ కళాకారులు ఉనికి కలిగివున్నారు. ప్రధాన ఇరాన్ వార్తాపత్రిక హాంషాహ్రీ నగరంలో అక్రమ గ్రాఫిటీ కళాకారుల గురించి రెండు కథనాలు ప్రచురించింది, టెహ్రాన్ గోడలపై ఇరాన్ కళాకారుడు ఎలోన్ యొక్క రాతలను ఛాయాచిత్రంతో సహా ఈ కథనాలను ప్రచురించింది. టోక్యోకు చెందిన పింగ్‌మ్యాగ్ అనే డిజైన్ మేగజైన్ ఎలోన్‌ను ఇంటర్వ్యూ చేసింది, అతని యొక్క కళాకృతులకు సంబంధించిన ఛాయాచిత్రాలను ప్రచురించింది.[47] ఇజ్రాయెలీ వెస్ట్ బ్యాంక్ గోడ కూడా గ్రాఫిటీ ప్రదేశంగా మారింది, గతంలో బెర్లిన్ గోడను ఇది తలపిస్తుంది. ఇజ్రాయెల్‌లోని అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల నుంచి వచ్చారు, అంటే JUIF లాస్ ఏంజెలెస్ నుంచిరాగా, DEVIONE లండన్ నుంచి ఇక్కడి వచ్చాడు. సాధారణంగా మతపరమైన సూచన "נ נח נחמ נחמן מאומן" ("నా నాచ్ నచ్మా నచ్మాన్ మెమాన్") ఇజ్రాయెల్‌వ్యాప్తంగా గ్రాఫిటీ రూపంలో కనిపిస్తుంది.

పద్ధతులు మరియు ఉత్పత్తి[మార్చు]

ఆధునిక రోజు గ్రాఫిటీ కళను ఒక కళాఖండం యొక్క విజయవంతమైన ఉత్పత్తికి వీలు కల్పించే వివిధ పదార్థాల ఆయుధాగారంతో గుర్తించవచ్చు[48]. ఏరోసోల్ క్యాన్‌లోని స్ప్రే పేయింట్ గ్రాఫిటీకి కావాల్సిన మొట్టమొదటి అవసరం. దీని నుంచే వివిధ రకాల శైలులు, పద్ధతులు మరియు సామర్థ్యాలు ఉద్భవించాయి, వీటిని ఉపయోగించి గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన అద్భుతమైన కళాఖండాలు సృష్టించబడ్డాయి. స్ప్రే పేయింట్‌ను హార్డ్‌వేర్ మరియు చిత్రకళ సంబంధ విక్రయకేంద్రాల్లో చూడవచ్చు, ఇవి దాదాపుగా ప్రతి రంగులోనూ లభిస్తాయి.

1980వ దశకంలో మూలాలు కలిగిన స్టెన్సిల్ గ్రాఫిటీ ఒక గట్టిపడిన పదార్థంలో (కార్డ్‌బోర్డు లేదా మొత్తం నమూనా లేదా చిత్రాన్ని సృష్టించేందుకు సబ్జెక్ట్ ఫోల్డర్లు వంటివి) ఆకారాలను మరియు నమూనాలను కత్తిరించడం ద్వారా దీనిని సృష్టిస్తారు[49]. స్టెన్సిల్‌ను తరువాత కాన్వాస్‌పై ఉంచి సుతారంగా మరియు వేగంగా ఏరోసోల్ క్యాన్‌తో వర్ణాన్ని పిచికారీ చేస్తారు, దీంతో కావాల్సిన ఉపరితలంపై చిత్రం కనిపించడం మొదలవుతుంది. ఈ గ్రాఫిటీ పద్ధతి కళాకారుల్లో ఎక్కువ ఆదరణ కలిగివుంది, దీని వలన గ్రాఫిటీని చిత్రీకరించేందుకు తక్కువ సమయం సరిపోతుంది. చట్టపరమైన యంత్రాంగం చేతికి చిక్కే ప్రమాదం పొంచివుండటంతో, గ్రాఫిటీలో సమయం ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాల్సిన ఒక ప్రధాన అంశంగా పరిగణించబడుతుంది.

ఆధునిక ప్రయోగం[మార్చు]

ఆధునిక గ్రాఫిటీలో తరచుగా అదనపు కళలు మరియు పద్ధతులను గుర్తించవచ్చు. ఉదాహరణకు గ్రాఫిటీ రీసెర్చ్ ల్యాబ్ గ్రాఫిటీ కళాకారుల్లో కొత్త మాధ్యమంగా ప్రొజెక్టడ్ ఇమేజెస్ మరియు మాగ్నటిక్ లైట్-ఎమెటింగ్ డయోడ్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇటలీ కళాకారుడు కాసో సంక్షిప్త ఆకారాలు మరియు ముందుకాలానికి చెందిన గ్రాఫిటీ కళాపద్ధతులకు ఉద్దేశపూర్వక మార్పుతో ప్రయోగం నిర్వహించడం ద్వారా పునరుత్పాదక గ్రాఫిటీ ని నిర్వహిస్తున్నాడు. గ్రాఫిటీలో యార్న్‌బాంబింగ్ ఒక ఇటీవలి రూపంగా పరిగణించబడుతుంది. యార్న్‌బాంబర్లు అప్పుడప్పుడు మార్పు కోసం ముందుకాలనికి చెందిన గ్రాఫిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నారు.

సాధారణ గ్రాఫిటీ యొక్క లక్షణాలు[మార్చు]

లండన్, ఓంటారియో అల్లీవేలో వివిధ రకాల వైవిద్యభరిత గ్రాఫిటీ శైలులను గుర్తించవచ్చు.

గ్రాఫిటీలో దాదాపుగా అన్ని సాధారణ శైలుల్లో కొన్నింటికి వాటి సొంత పేర్లు ఉన్నాయి. "ట్యాగ్" అనేది ఒక కళాకారుడి పేరు యొక్క ప్రాథమిక రాత, దీనిని సాధారణంగా ఒక చేతిశైలిగా పరిగణించవచ్చు. గ్రాఫిటీ రచయిత యొక్క ట్యాగ్ అనేది అతను లేదా ఆమె యొక్క వ్యక్తిగత సంతకం. గ్రాఫిటీ వ్యతిరేకవాదులు గ్రాఫిటీ రాత యొక్క చేతిశైలికి సంబంధించిన ఎటువంటి చర్యలనైనా సూచించేటప్పుడు ట్యాగింగ్‌ను తరచుగా ఒక ఉదాహరణగా చూపిస్తున్నారు (ఇది చాలావరకు అతి సాధారణ గ్రాఫిటీ రూపంగా ఉంది). ట్యాగ్‌లు నిగూఢమైన మరియు కొన్నిసార్లు గూఢలిపి సందేశాలు కలిగివుండవచ్చు, కళాకారుడి యొక్క ముఠా ప్రారంభ అక్షరాలు లేదా ఇతర అక్షరాలతో ఇవి ఉంటాయి. ఒక రకమైన ట్యాగింగ్‌ను "పిస్సింగ్"గా గుర్తిస్తారు, తిరిగి నింపదగిన మంటలు ఆర్పే ఒక సాధనాన్ని ఉపయోగించే చర్యను ఈ పేరుతో పిలుస్తారు, ఈ సాధనంలో రంగులను నింపి 20 అడుగుల ఎత్తులో కూడా ట్యాగ్‌లు వేసేందుకు దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఈ పద్ధతిలో చేతిశైలికి గురిపెట్టడం లేదా కొనసాగించడం చాలా కష్టమవుతుంది, సాధారణంగా ఇది అలలుగా మరియు చిత్తడిగా ఏర్పడుతుంది.

మరో రూపాన్ని "త్రో-అప్" అని, దీనినే "బాంబింగ్"గా గుర్తిస్తారు, సాధారణంగా దీనిని రెండు లేదా మూడు రంగులతో వేగంగా చిత్రీకరిస్తారు, వేగం కోసం కళాభిరుచిని ఇక్కడ త్యాగం చేస్తారు. త్రో-అప్‌లను ఒకే రంగుతో కూడా ఉపరితలంపై గీయవచ్చు. "పీస్" అనేది కళాకారుడి పేరుకు మరింత విస్తృతమైన రూపం, దీనిలో బాగా శైలీకృత అక్షరాలు ఉంటాయి, సాధారణంగా భారీ స్థాయిలో రంగులను దీనికి ఉపయోగిస్తారు. దీని వలన ఇది ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటుంది మరియు కళాకారుడు భద్రతా యంత్రాంగానికి దొరికే అవకాశాన్ని కూడా పెంచుతుంది. "బ్లాక్‌బస్టర్" లేదా "రోలెర్" అనేది ఒక భారీ పీస్, దాదాపుగా ఎల్లప్పుడూ దీనిని ఒక నలుపు ఆకృతి శైలిలో గీస్తారు, సాధారణంగా రెండు విరుద్ధమైన రంగులతో పెద్ద ప్రదేశాన్ని వర్ణమయం చేస్తారు, కొన్నిసార్లు ఇదే గోడను ఇతర కళాకారులు ఉపయోగించకుండా నిరోధించేందుకు కూడా ఈ విధమైన గ్రాఫిటీని సృష్టిస్తుంటారు. సాధారణంగా, విస్తృతమైన పేయింట్ రోలర్లు మరియు ధర తక్కువగా ఉండే బాహ్య అవసరాలకు ఉపయోగించే రంగు గ్యాలన్లను ఉపయోగించి వీటిని రూపొందిస్తారు.

స్టెన్సిల్ గ్రాఫిటీకి ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఒక సాధారణ ఆధునిక గ్రాఫిటీ శైలి, ఈ చిత్రం కెనడాలోని మోంక్టాన్‌లోనిది.

మరింత సంక్లిష్టమైన శైలిగా "వైల్డ్‌స్టైల్" పరిగణించబడుతుంది, అక్షరాలకు అంతరబంధనాలు ఏర్పాటు చేయడం మరియు వర్ణాలను కలపడం ఈ రకమైన గ్రాఫిటీలో జరుగుతుంది. గ్రాఫిటీ-యేతర కళాకారులు చదివేందుకు ఈ చిత్రాలు కష్టసాధ్యంగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే దీనిలో అక్షరాలు ఒకదానిలో ఒకటి కలిసిపోయి, తరచుగా అసలు గుర్తించలేని పద్ధతిలో ఉంటాయి. కొందరు కళాకారులు స్టిక్కర్లను కూడా ఉపయోగిస్తారు, అంటించేందుకు సులభమైన మార్గంగా ఉండటంతో వారు ఈ మార్గాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నారు. ఇదిలా ఉంటే గ్రాఫిటీ సంస్కృతిలోని కొందరు విమర్శకులు దీనిని బద్ధకపు చర్యగా పరిగణించారు, స్టిక్కర్లు కళాకారుల సొంత హక్కుతో సమగ్ర వివరాలు కలిగివుంటాయి, వీటిని తరచుగా ఇతర పదార్థాలతో కలయికలో ఉపయోగిస్తారు. సాధారణంగా ఖాళీ అంటించే స్టిక్కర్లపై స్టిక్కర్ ట్యాగ్‌లు వేస్తారు, కళాకారులు ఎటువంటి వ్యయం లేకుండా వీటిని సేకరించవచ్చు.

అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు సంక్లిష్టమైన పీస్‌లు గీయడంలో పనికి న్యాయం చేసేందుకు బాగా ఎక్కువ సమయాన్ని కేటాయించాల్సి వస్తుందని భావిస్తారు. ఒక పీస్ (కళాకృతి)ని పూర్తి చేసేందుకు (అనుభవం మరియు పరిమాణం ఆధారంగా) 30 నిమిషాల నుంచి నెలల వరకు సమయం పడుతుంది, LA నదిపై ప్రపంచంలో అతిపెద్ద గ్రాఫిటీ కళాఖండాన్ని సృష్టించేందుకు సోబెర్ MSK చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఇటువంటి సందర్భానికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. మరో గ్రాఫిటీ కళాకారుడు ఒక సులభమైన త్రో అప్‌తో కొన్ని నిమిషాల సమయంలోనే ఒక కళాకృతిని సృష్టించవచ్చు. దీనిని "CAP" కళాకారుడితో ఉదహరించవచ్చు, స్టైల్ వార్స్ అనే డాక్యుమెంటరీలో, ఇతర కళాకారులతో, కళాకృతులను చాలా త్వరగా త్రో అప్‌లతో పూర్తి చేశాడు. దీనిని "క్యాపింగ్"గా గుర్తిస్తారు, "బీఫ్" ఉన్నప్పుడు, కళాకారుల మధ్య వైరుధ్యం ఉన్నప్పుడు దీనిని తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.

ఉపయోగాలు[మార్చు]

జాన్ ఫెక్నెర్ యొక్క స్టెన్సిల్స్: ఛార్లోట్ స్ట్రీట్ స్టెన్సిల్స్, దక్షిణ బోంక్స్, న్యూయార్క్, 1980.

సంప్రదాయ విరుద్ధ కళాకారులు గ్రాఫిటీ ఉపయోగించడానికి సంబంధించిన సిద్ధాంతాలకు 1961 నుంచి చరిత్ర ఉంది, ఈ కాలంలో స్కాండినేవియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కంపారిటివ్ వాండలిజం గ్రాఫిటీని ఉపయోగించింది. అనేక మంది సమకాలీన విశ్లేషకులు మరియు కళా విమర్శకులు కూడా కొన్ని గ్రాఫిటీల్లో కళాత్మక విలువను చూస్తున్నారు, అంతేకాకుండా దీనిని ఒక ప్రజా కళా రూపంగా గుర్తిస్తున్నారు. అనేక మంది కళా పరిశోధకుల ప్రకారం, ముఖ్యంగా నెదర్లాండ్స్ మరియు లాస్ ఏంజెలెస్‌లోని కళా పరిశోధకులు వాస్తవానికి ఈ రకమైన ప్రజా కళను సామాజిక విముక్తికి లేదా ఒక రాజకీయ లక్ష్య సాధనకు సమర్థవంతమైన సాధనంగా పరిగణిస్తున్నారు.[50]

బెల్‌ఫాస్ట్ మరియు లాస్ ఏంజెలెస్ యొక్క కుడ్యచిత్రాలు అధికారిక గుర్తింపుకు మరో ఉదాహరణను అందజేస్తున్నాయి.[51] వివాద సమయాల్లో, ఇటువంటి కుడ్యచిత్రాలు సమాచారం తెలియజేసేందుకు మరియు సామాజికంగా, సమూహపరంగా మరియు/లేదా జాతిపరంగా విభజించబడిన వర్గాలకు చెందిన సభ్యులకు స్వీయ-వ్యక్తీకరణకు ఉపయోగపడ్డాయి, ఇవి సంభాషణాత్మక ప్రయోజనాలకు సమర్థవంతమైన సాధనాలుగా నిరూపించబడ్డాయి, దీనిద్వారా దీర్ఘకాలంలో చీలికలను పరిష్కరించేందుకు ఇవి ఉపయోగపడుతున్నాయి. బెర్లిన్ గోడపై GDRపై అణిచివేత సోవియట్ పాలనకు సంబంధించిన సామాజిక ఒత్తిడులను ప్రతిబింబించే గ్రాఫిటీలు విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి.

గ్రాఫిటీ యొక్క ప్రత్యేక ప్రయోజనంగా, లైంగిక దిగ్విన్యాసాన్ని వ్యక్తపరిచే ఒక పద్ధతిని ఇక్కడ ఉపయోగించారు.మోంట్‌క్లాయిర్, కాలిఫోర్నియా.

గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన అనేక మంది కళాకారులు స్టెన్సిలింగ్ కార్యకలాపంతో ఆందోళన చెందుతున్నారు. ముఖ్యంగా, స్ప్రే-పేయింట్‌ను ఉపయోగించి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వర్ణాలను ముద్రించడాన్ని స్టెన్సిలింగ్ (పూయడం) అంటారు. 2000వ దశకం ప్రారంభంలో శ్రీలంకలో జాతి వివాదం మరియు పట్టణ బ్రిటన్‌ను చిత్రీకరించే స్టెన్సిల్‌లు మరియు పేయింటింగ్‌లను ప్రదర్శించేటప్పుడు మరియు ప్రచురించేటప్పుడు ఇది గుర్తింపు పొందింది, గ్రాఫిటీ కళాకారుడు మాతంగి అరుల్‌ప్రకాశం a.k.a. M.I.A. తన రాజకీయ హింసాకాండ చిత్రణాన్ని తన మ్యూజిక్ వీడియోల్లోని "గ్యాలాంగ్" మరియు "బుకీ డన్ గన్," పాటల్లోకి మరియు తన కవర్ ఆర్ట్‌లోకి సమగ్రపరచడం ద్వారా గుర్తింపు పొందారు. ఆమె కళాఖండాల స్కిక్కర్లు లండన్ బ్రిక్ లేన్‌ పరిసర ప్రాంతాల్లో తరచుగా కనిపిస్తాయి, ల్యాంప్ పోస్ట్‌లు మరియు వీధి గుర్తులకు ఇవి కనిపిస్తారు, సెవిల్లేతోపాటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా నగరాల్లోని ఇతర గ్రాఫిటీ కళాకారులు/చిత్రకారులను ఆమె చిత్రాలు తీవ్ర ఆలోచనలో పడేలా చేస్తాయి.[52] లూసీ లిపార్డ్ చేత పట్టణ పర్యావరణానికి కాప్షన్ రైటర్‌గా, ప్రతిపక్షానికి యాడ్‌మాన్‌గా పిలువబడుతున్న గ్రాఫిటీ కళాకారుడు జాన్ ఫెక్నెర్ డెబ్బైయొవ దశాబ్ద మధ్యకాలం నుంచి ఎనబైయొవ దశాబ్దం వరకు న్యూయార్క్ యొక్క శిథిలమవుతున్న పట్టణ పర్యావరణంలో ప్రత్యక్ష కళా జోక్యాల్లో కలిగివున్నాడు. ఫెక్నెర్ న్యూయార్క్ వ్యాప్తంగా భవనాలపై సామాజిక మరియు రాజకీయ సమస్యలను లక్ష్యంగా చేసుకొని సృష్టించిన పద వ్యవస్థాపనల ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

డచ్ గ్రాఫిటీ కళాకారుడు Ces53 చేత రూపొందించబడిన "రిటర్న్ ఆఫ్ ది త్రీ ఫన్నీ టైప్స్".

అనామక కళాకారులు[మార్చు]

గ్రాఫిటీ కళాకారులు వారి కళను ప్రదర్శించినందుకు నిరంతరం దానికి సంబంధించిన పరిణామాలను ఎదుర్కొనే ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నారు. అందువలన అనేక మంది తమ గుర్తింపును మరియు గౌరవాన్ని కాపాడుకునేందుకు అనామక వ్యక్తులుగా ఉండేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.

అనేక సందర్భాల్లో గ్రాఫిటీని (మరియు సాధారణంగా హిప్ హాప్) వ్యాపారీకరణ చేయడంతో, న్యాయబద్ధమైన గ్రాఫిటీని సృష్టించినప్పటికీ, గ్రాఫిటీ కళాకారులు అనామకులుగానే ఉండేందుకు మొగ్గు చూపుతున్నారు. దీనికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. గ్రాఫిటీ ఇప్పటికీ 4 హిప్ హాప్ అంశాల్లో ఒకటిగా ఉంది, హిప్ హాప్ సంస్కృతిని ప్రధాన స్రవంతికి పరిచయం చేస్తున్న పాటలు పాడే లేదా నృత్యం చేసే కళాకారులకు ప్రాచుర్యం లభిస్తున్నప్పటికీ గ్రాఫిటీని ఒక ప్రదర్శన కళగా పరిగణించడం లేదు. ఒక దృశ్య కళా రూపంగా ఉన్నప్పటికీ, అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు ఇప్పటికీ అంతర్ముఖ ఆదర్శవంతమైన కళాకారుల విభాగంలోకి వస్తున్నారు.

ప్రపంచంలో అత్యంత అపఖ్యాతి పాలైన మరియు ప్రఖ్యాత వీధి కళాకారుల్లో ఒకడైన బాన్‌స్కీ ఇప్పటికీ ప్రస్తుత సమాజంలో అనామకుడిగానే ఉన్నాడు[53]. అతను ఎక్కువగా రాజకీయ, యుద్ధ వ్యతిరేక స్టెన్సిల్ కళ ద్వారా ప్రధానంగా బ్రిస్టల్, ఇంగ్లండ్‌లో ప్రాచుర్యం పొందాడు, అయితే అతను కళను లాస్ ఏంజెలెస్ నుంచి పాలస్తీనా వరకు ఎక్కడైనా చూడవచ్చు. UKలో, బాన్‌స్కీ ఈ సాంస్కృతిక కళాత్మక ఉద్యమానికి అత్యంత గుర్తింపు పొందిన వ్యక్తిగా చెప్పవచ్చు, అరెస్ట్‌ను తప్పించుకునేందుకు అతను తన గుర్తింపును దాచిపెడుతున్నాడు. మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంతోసహా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా చిత్రాలు గీసినప్పటికీ, బాన్‌స్కీ యొక్క ఎక్కువ కళాత్మక సృష్టిని లండన్ మరియు పరిసర ప్రాంతాల్లోని వీధుల్లో చూడవచ్చు, అతను ఇజ్రాయెల్ యొక్క వివాదాస్పద వెస్ట్ బ్యాంక్ సరిహద్దుపై ఆవలివైపు జీవితం యొక్క వ్యంగ్య చిత్రాలను చిత్రీకరించాడు. ఒక గోడపై అందమైన బీచ్‌ను చిత్రీకరించగా, మరొక వైపు చిత్రంలో ఒక పర్వత భూదృశ్యాన్ని గీశాడు. 2000 నుంచి అనేక ప్రదర్శనలు కూడా జరిగాయి, ఇటీవల కళాత్మక రూపాలకు భారీ మొత్తంలో నగదుకు కూడా వస్తోంది. విధ్వంసం vs. కళకు సంబంధించిన సంప్రదాయ వివాదానికి బాన్‌స్కీ కళను ఒక ప్రధాన ఉదాహరణగా చెప్పచ్చు. కళ మద్దతుదారులు పట్టణ ప్రాంతాల్లో కనిపించే అతని కళను ఒక కళాత్మక రూపంగా కొనియాడుతుంటే, నగర అధికారులు మరియు చట్ట అమలు శాఖ అధికారులు బాన్‌స్కీ యొక్క కళను విధ్వంసక చర్య మరియు ఆస్తి నాశనంగా పరిగణిస్తున్నారు. బ్రిస్టల్ సమాజంలో ఎక్కువ మంది బాన్‌స్కీ యొక్క గ్రాఫిటీ ఆస్తి విలువను తగ్గించిందని, జులాయి ప్రవర్తనను ప్రోత్సహిస్తుందని భావిస్తున్నారు.

పిక్స్‌నిట్ అనే అనామక మహిళా కళాకారిణి కూడా సాధారణ ప్రజానీకానికి తానెవరో తెలియకుండా కళాభిరుచిని కొనసాగిస్తుంది[54]. బాన్‌స్కీ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక గ్రాఫిటీలకు విరుద్ధంగా, ఆమె గ్రాఫిటీ యొక్క అందం మరియు నమూనా కోణాలపై ఆమె దృష్టి పెడుతుంది. మాసాచుసెట్స్‌లోని కేంబ్రిడ్జ్ స్థానిక పట్టణ ప్రాంతంలో షాపులు మరియు స్టోర్లపై ఆమె చిత్రాలు పువ్వుల నమూనాలతో కనిపిస్తాయి. కొందరు స్టోర్ యజమానులు ఆమె కళను కొనియాడటంతోపాటు, ఇతరులను కూడా ఇది చేయాలని ప్రోత్సహిస్తున్నారు. స్టీవ్స్ కిచన్‌పై ఉన్న ఒక కళారూపం చాలా అందంగా ఉంటుందని ఆల్‌స్టోన్‌లోని న్యూ ఇంగ్లండ్ కామిక్స్ మేనేజర్ ఎరిన్ స్కాట్ పేర్కొన్నాడు.

అతివాదం మరియు రాజకీయం[మార్చు]

ఆచరణకర్తల పరిగణనలు వైవిద్యంగా ఉండటం, విస్తృతమైన ప్రవర్తన పరిధులకు సంబంధించి ఉన్నప్పటికీ, గ్రాఫిటీ తరచుగా అధికారిక యంత్రాంగంపై తిరుగుబాటు చేసే ఉపసంస్కృతిలో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ఒక రాజకీయ ఆచారాన్ని వ్యక్తపరచగలదు మరియు నిరోధక పద్ధతుల యొక్క వ్యూహంలో ఒక సాధనాన్ని ఏర్పరచగలదు. దీనికి ప్రారంభ ఉదాహరణగా 1970వ దశకంలో మరియు 1980వ దశకం ప్రారంభంలో లండన్ భూగర్భ మార్గ వ్యవస్థలో యుద్ధ వ్యతిరేక, అరాజకవాద, స్త్రీ-పురుష సమానత్వవాద, వినియోగదారు-వ్యతిరేక సందేశాలతో స్టెన్సిల్ ప్రచారాన్ని నిర్వహించిన అనార్కో-పుంక్ బ్యాండ్ క్రాస్‌ను చెప్పవచ్చు.[55]

అమ్‌స్టర్‌డ్యామ్ గ్రాఫిటీలో ఎక్కువ భాగం పనికిమాలిన దృశ్యాలు ఉంటాయి. ఈ నగరం 'డి జూట్', 'వెండెక్స్', 'డాక్టర్ రాట్' వంటి పేర్లతో నిండివుంటుంది[56][57] గ్రాఫిటీని పత్రబద్ధం చేసేందుకు గ్యాలరీ అనస్ అనే పేరుతో పిలిచే ఒక పుంక్ మేగజైన్ కూడా ప్రారంభించబడింది. 1980వ దశకంలో హిప్ హాప్ సంస్కృతి ఐరోపాకు వచ్చినప్పుడు, ఇక్కడ అప్పటికే బలమైన గ్రాఫిటీ సంస్కృతి ఉంది.

ప్యారిస్‌లో మే 1968 విద్యార్థి నిరసనలు మరియు సాధారణ సమ్మె సందర్భంగా L'ennui est contre-révolutionnaire ("విసుగు ప్రతివిప్లవాత్మకమైనది") మరియు Lisez moins, vivez plus ("తక్కువ చదువు, ఎక్కువకాలం జీవించు") వంటి విప్లవాత్మక, అరాజక, పరిస్థితివాద నినాదాలు గ్రాఫిటీతో కనిపించాయి. ఇదిలా ఉంటే సమగ్రంగా ఉంటూ, గ్రాఫిటీ, భాషలో మంచి చమత్కారంతో, స్ట్రైకర్ల రాబోయే సహస్రాబ్ది విశ్వాస మరియు తిరుగుబాటు స్ఫూర్తి కోణాన్ని ఆవిష్కరించింది.

"I think graffiti writing is a way of defining what our generation is like. Excuse the French, we're not a bunch of p---- artists. Traditionally artists have been considered soft and mellow people, a little bit kooky. Maybe we're a little bit more like pirates that way. We defend our territory, whatever space we steal to paint on, we defend it fiercely."

Sandra "Lady Pink" Fabara[58]

వీధులు మరియు భూగర్భ మార్గాలతోపాటు, కళాశాలలు మరియు గ్యాలరీల్లో (ప్రదర్శన కేంద్రాలు) చోటు ఆక్రమించిన గ్రాఫిటీ పరిణామాలు, బాహాటంగా బాగా రాజకీయం చేయబడిన కళారూపం సబ్‌వెర్టైజింగ్, కల్చర్ జామింగ్ లేదా వ్యూహాత్మక మాధ్యమ కదలికల్లో 1990వ దశకంలో తెరపైకి వచ్చేందుకు కారణమైంది. అశాశ్వత వర్ణాన్ని ఉపయోగించినప్పుడు మినహా, మిగిలిన అనేక రూపాల్లో అనేక దేశాల్లో గ్రాఫిటీ చట్టవిరుద్ధంగా ఉండటంతో, ఈ కదలికలు లేదా శైలులు సామాజిక మరియు ఆర్థిక సందర్భాలతో కళాకారుల సంబంధాలు ఆధారంగా వారిని వర్గీకరించేందుకు మొగ్గుచూపాయి. 1990వ దశకం నుంచి, పోలీసులు నిర్బంధించేందుకు మరియు కోర్టులు శిక్ష విధించేందుకు లేదా వీధుల్లోకి నిరసన తెలిపే వారికి ఈ రూపంలోని నిరసన ద్వారా ఒక వ్యక్తిని దోషిగా నిర్ధారించేందుకు కష్టమవుతున్న కారణంగా, అనేక మంది కళాకారులు వివిధ కారణాల చేత అశాశ్వతమైన వర్ణాలను ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. కొన్ని సమాజాల్లో, శాశ్వతమైన వర్ణాలను వాడి సృష్టించినవాటి కంటే అశాశ్వతమైన వర్ణాలతో చిత్రీకరించిన చిత్రాలు ఎక్కువ కాలం ఉంటున్నాయి, ఒక పౌర నిరసనకర్త వీధిలో నడుస్తూ తన ఉద్దేశాన్ని వ్యక్తపరిచినప్పుడు తెలుసుకోవడం మరియు ఇటువంటి చిత్రాల్లో ఉద్దేశాన్ని గ్రహించడం సాధారణ ప్రజానీకానికి ఒకే విధంగా ఉంటుంది-వీధుల్లో నడుస్తూ తెలిపే నిరసన అశాశ్వతం కాదు, అదేవిధంగా ఎక్కువ ప్రభావవంతంగా కూడా ఉండదు.

అనేక మంది కళాకారులు అశాశ్వతమైన భావాలను పంచుకునే కొన్ని ప్రాంతాల్లో అనధికారిక పోటీ పెరుగుతుంది. అంటే, గ్రాఫిటీ రూపం నాశనం చేయబడకుండా ఉండే సమయం ఈ రూపానికి సమాజంలో లభించిన గౌరవంతో ముడిపడివుంటుంది. తక్కువ గౌరవం లేదా గుర్తింపు పొందిన ఒక ముడి పని ప్రతిసారి తక్షణమే తొలగించబడుతుంది. బాగా ప్రతిభ కలిగిన కళాకారుడు సృష్టించిన కళాత్మక రూపం ఎక్కువ రోజులు ఉంటుంది.

ఆస్తిపై నియంత్రణను కలిగివుండటం ప్రధాన ఉద్దేశంగా కలిగిన కళాకారులు-రాజకీయ లేదా మరో ఇతర రూపంలోని ఒక సందేశాన్ని తెలియజేసే కళారూపాన్ని సృష్టించే ఉద్దేశం లేనివారు-అశాశ్వత వర్ణాలను ఉపయోగించేందుకు విముఖత చూపారు.

సమకాలీన కళాకారులు, దీని ప్రకారం, వైవిద్యమైన మరియు తరచుగా విరుద్ధమైన సంప్రదాయాలు పాటిస్తున్నారు. అలెగ్జాండర్ బ్రెర్నెర్ వంటి కొందరు వ్యక్తులు ఇతర కళా రూపాలను రాజకీయం చేసేందుకు దీనిని మాధ్యమంగా ఉపయోగించుకున్నారు, మరింత నిరసన తెలిపేందుకు కారాగార శిక్షలను ఉపయోగించారు.[59]

అనామక ముఠాలు మరియు వ్యక్తులు ఆచరించే పద్ధతుల్లో విస్తృత వైవిద్యం ఉంటుంది, ఎటువంటి ఉద్దేశాలులేని కళాకారులు ఎప్పుడూ ఇతరుల పద్ధతులతో ఏకీభవిస్తుంటారు. ఉదాహరణకు పెట్టుబడిదారి వ్యతిరేక కళా సమూహం స్పేస్ హైజాకర్స్ 2004లో ఒక కళారూపాన్ని సృష్టించింది, దీనిలో బాన్‌స్కీ యొక్క కళారూపాల్లోని పెట్టుబడిదారీ అంశాలు మరియు అతని రాజకీయ చిత్రణం మధ్య వైరుధ్యం గురించి చిత్రీకరించారు.

ఒక ఉద్యమంగా గ్రాఫిటీ రాజకీయ కోణం యొక్క అగ్రభాగంలో, రాజకీయ ముఠాలు మరియు వ్యక్తులు వారి అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తపరిచేందుకు గ్రాఫిటీని ఒక సాధనంగా ఉపయోగించుకోవచ్చు. చట్టువిరుద్ధం కారణంగా, ఈ పద్ధతికి రాజకీయ ప్రధాన స్రవంతి నుంచి మినహాయించబడిన ముఠాలు మద్దతు ఇస్తుంటాయి, (ఉదాహరణకు అతి-వామపక్ష లేదా అతి-మితవాద సమూహాలు) ఈ సందేశాలను వ్యాప్తి చేసేందుకు ప్రకటనలు కొనుగోలు చేయడానికి తమ వద్ద డబ్బు లేదనే విషయాన్ని తెలియజేయడం ద్వారా వారి కార్యకలాపాన్ని సమర్థించుకునేందుకు వీరు ప్రయత్నిస్తుంటారు- ప్రధాన స్రవంతి ప్రసార మాధ్యమాల వ్యవస్థను నియంత్రించే పాలక వర్గం లేదా వ్యవస్థ క్రమపద్ధతిలో అతివాద/ప్రత్యామ్నాయ అభిప్రాయాన్ని మినహాయిస్తుంది. ఈ రకమైన గ్రాఫిటీ ముడిగా కనిపించవచ్చు; ఉదాహరణకు ఫాసిస్ట్ మద్దతుదారులు స్వస్తిక్ మరియు ఇతర నాజీ చిత్రాలను తరచుగా గీస్తుంటారు.

1970లో ఒక సృజనాత్మక గ్రాఫిటీ రూపం ఆవర్భవించింది, దీనిని మనీ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ (MLF) కనిపెట్టింది, కవి మరియు నాటకరచయిత హీత్‌కోట్ విలియమ్స్ మరియు మేగజైన్ సంపాదకుడు, నాటకరచయిత జే జెఫ్ జోన్స్‌ల వంటి రహస్య పత్రికా రచయితలతో అనుబంధంతో దీనిని సృష్టించింది. బుక్‌నోట్‌లను తిరిగి ముద్రించడం, సాధారణంగా ఒక జాన్ బుల్ ప్రింటింగ్ సెట్‌తో, సాంస్కృతిక నిరోధక ప్రచారానికి కాగితపు కరెన్సీని ఒక మాధ్యమంగా ఉపయోగించుకోవడం వీరు ప్రారంభించారు. తక్కువ కాలం క్రియాశీలకంగా ఉన్నప్పటికీ, లండన్ యొక్క లాడ్‌బ్రోక్ గ్రోవ్ ప్రదేశం ఈ కాలం యొక్క ప్రత్యామ్నాయ మరియు సాహిత్య వర్గానికి ప్రధాన స్థలంగా MLF ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఈ ప్రదేశం గణనీయమైన స్థాయిలో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక మరియు వ్యంగ్యాత్మక వీధి గ్రాఫిటీకి కేంద్రంగా ఉంది, వీటిలో ఎక్కువ భాగాన్ని విలియమ్స్ సృష్టించాడు. [3]

ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో విభజించబడిన సమూహాల మధ్య సరిహద్దుకు గుర్తుగా, పశ్చిమ బెల్‌ఫాస్ట్‌లో శాంతి రేఖ గేట్లపై గ్రాఫిటీ.

ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో సంఘర్షణకు రెండువైపులా రాజకీయ గ్రాఫిటీ సృష్టించబడింది. నినాదాలతోపాటు, ఉత్తర ఐరిష్ రాజకీయ గ్రాఫిటీలో గోడలపై భారీస్థాయి చిత్రాలు కూడా కనిపిస్తాయి, వీటిని కుడ్యచిత్రాలు‌ గా సూచిస్తారు. ఎగురుతున్న జెండాలతోపాటు, రోడ్డుపక్కనున్న కాలిబాటలపై చిత్రీకరణతో, ఈ కుడ్యచిత్రాలు ప్రాదేశిక ప్రయోజనానికి ఉపయోగపడ్డాయి, వీటిని తరచుగా ముఠాలు ఉపయోగించేవి. కళాకారులు ఎక్కువగా వీటిని ఇంటి గాబుల్స్ లేదా శాంతి రేఖల పై మరియు వివిధ సమూహాలను వేరుచేసే ఎత్తైన గోడలపై చిత్రీకరించేవారు. కుడ్యచిత్రాలను తరచుగా చాలా కాలంపాటు గీసేవారు, వీటిని బలమైన సంకేత మరియు గుర్తుల సంబంధ విషయాలతో బాగా శైలీకృతం చేసేవారు. విశ్వాసపాత్ర కుడ్యచిత్రాలు తరచుగా 17వ శతాబ్దంలో జేమ్స్ II మరియు విలియం III మధ్య చారిత్రాత్మక సంఘటనలను సూచిస్తుంటాయి, రిపబ్లికన్ కుడ్యచిత్రాలు మాత్రం సాధారణంగా ఇటీవలి ఇబ్బందులను తెలియజేస్తుంటాయి.

ప్రాదేశిక గ్రాఫిటీ ఇతర ముఠాల నుంచి కొన్ని నిర్దిష్ట సమూహాలను వేరుచేసేందుకు ట్యాగ్‌లు మరియు చిహ్నాలు ప్రదర్శించే మార్గంగా ఉపయోగపడింది. ఎవరికి ఎది సంబంధించిందో బయటివారికి స్పష్టంగా తెలియజేసేందుకు ఈ చిత్రాలను గీసేవారు. గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన ముఠా విషయాలను నిగూఢ సంకేతాలు మరియు మొదటి అక్షరాలు కలిగివుంటాయి, వీటిని ప్రత్యేకమైన అందమైన రాతలతో శైలీకృతం చేస్తుంటారు. ముఠావ్యాప్తంగా సభ్యత్వాన్ని గుర్తించేందుకు ముఠా సభ్యులు కూడా గ్రాఫిటీని ఉపయోగిస్తారు, ప్రత్యర్థులతో మరియు అనుబంధ సభ్యులతో వైవిద్యం కలిగివుండేందుకు, బాగా సాధారణంగా, భూభాగాలకు హద్దులు నిర్ణయించేందుకు కూడా గ్రాఫిటీని ఉపయోగించేవారు[60].

చట్టబద్ధమైన లేదా చట్టవిరుద్ధమైన ప్రకటన సాధనాలుగా[మార్చు]

చట్టబద్ధమైన ప్రకటనల్లో గ్రాఫిటీ, పోలెండ్, వార్సాలోని గ్రోసెర్స్ షాప్‌విండోపై ఇది ఉంది

గ్రాఫిటీని చట్టబద్ధమైన మరియు చట్టవిరుద్ధమైన రెండు రకాల ప్రకటనలకు ఉపయోగిస్తున్నారు. NYCలో, కోలా, మెక్‌డొనాల్డ్స్, టయోటా మరియు MTV వంటి కంపెనీల కోసం ప్రకటనలు చేసేందుకు బ్రోంక్స్-ఆధారిత TATS CRU చట్టబద్ధమైన ప్రచారాన్ని నిర్వహిస్తుంది. U.K.లో కోవెంట్ గార్డన్ యొక్క బాక్స్‌ఫ్రెష్ జాపాటిస్తా యొక్క స్టెన్సిల్ చిత్రాలను తమ స్టోర్ ప్రకటనల కోసం ఉపయోగించుకుంటుంది. స్మిర్నోఫ్ రివర్స్ గ్రాఫిటీ ఉపయోగం కోసం కళాకారులను పోషిస్తోంది (చుట్టూ మురికిఉన్న ప్రదేశంలో ఒక స్పష్టమైన చిత్రాన్ని గీసేందుకు లక్షిత ఉపరితలాన్ని శుభ్రపరచడానికి అధిక పీడన గొట్టాలను ఉపయోగిస్తుంది), తమ ఉత్పత్తిపై అవగాహనను పెంచేందుకు స్మిర్నోఫ్ ఈ ప్రకటనలను ఉపయోగించుకుంటుంది. బరాక్ ఒబామా యొక్క ప్రసిద్ధ "హోప్" పోస్టర్ వెనుక ఉన్న కళాకారుడు షెపార్డ్ ఫైయిర్నే అతని "ఆండ్రే ది జెయింట్ హాజ్ ఎ పోజ్" స్టిక్కర్ ప్రచారం తరువాత వెలుగులోకి వచ్చాడు, దీనిలో ఫైయిర్నే కళ ఇప్పుడు అమెరికావ్యాప్తంగా అన్ని నగరాల్లో కనిపిస్తుంది. ఛార్లీ కెపెర్ నవల యొక్క అభిమానులు డ్రాగన్‌ల యొక్క స్టెన్సిల్ గ్రాఫిటీ చిత్రాలను మరియు శైలీకృత కథా శీర్షికలను కథను ప్రోత్సహించేందుకు, మద్దతు ఇచ్చేందుకు ఉపయోగించారు.

అనేక మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు చట్టబద్ధమైన ప్రకటనలను డబ్బు వచ్చేవిగా మరియు చట్టబద్ధం చేసిన గ్రాఫిటీగా మరియు ప్రధాన స్రవంతి ప్రకటనలకు వ్యతిరేకంగా నిలిచినవాటిగా పరిగణిస్తున్నారు. గ్రాఫిటీ రీసెర్చ్ ల్యాబ్ సిబ్బంది ప్రమాణాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయనే ప్రకటనతో న్యూయార్క్‌లోని అనేక ప్రముఖ ప్రకటనలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.

నేరపూరిత గ్రాఫిటీ[మార్చు]

గ్రాఫిటీని అసహ్యకరమైన వ్యక్తీకరణకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు. అయితే ఎక్కువగా ఇటువంటి గ్రాఫిటీ రూపాన్ని గుర్తించడం చాలా కష్టం. దీనికి ప్రధాన కారణమేమిటంటే, వీటిని ఎక్కువ స్థానిక అధికారిక యంత్రాంగాలు తొలగిస్తుంటాయి (గ్రాఫిటీని త్వరగా తొలగించడంతోపాటు, వీటిని దండనార్హంగా చేసే వ్యూహాలు చేపట్టడంతో [61]). అందువలన, ఇప్పుడున్న జాత్యహంకార గ్రాఫిటీని ఎక్కువగా నిగూఢంగా ఉంటుంది, మొదటిసారి చూసినప్పుడు దానిలో జాత్యహంకర భావాలు ఉన్నట్లు సులభంగా గుర్తించలేము. "స్థానిక నియమావళి" (సామాజిక, చారిత్రక, రాజకీయ, లౌకిక మరియు ప్రాదేశిక) తెలిసిన వ్యక్తి మాత్రమే హెటెరోగ్లాట్‌గా మరియు ప్రత్యేకమైన నియమాలుగా పరిగణించబడే గ్రాఫిటీని అర్థం చేసుకోగలడు [62].

ఒక ప్రాంతంలో యువజన సమూహాలు బాగా ఎక్కువగా జాత్యహంకార కార్యకలాపాల్లో జోక్యం కలిగివుంటే, అటువంటి ప్రదేశంలో ప్రాదేశిక నియమావళి ఉండవచ్చు. అందువలన, స్థానికులకు (స్థానిక నియమావళి తెలిసినవారికి), ఈ ముఠాకు సంబంధించిన పేరు లేదా సంక్షిప్త రూపం మాత్రమే కలిగివున్న ఒక గ్రాఫిటీ రూపం కూడా వారి కార్యకలాపాలను మరియు ముఠాలోని నేరపూరిత వ్యక్తులను గుర్తుచేస్తుంది. అనేక సందర్భాల్లో గ్రాఫిటీ బాగా తీవ్రమైన నేర కార్యకలాపాన్ని సూచిస్తుంది [63]. ఈ ముఠా కార్యకలాపాలు తెలియని వ్యక్తికి ఈ గ్రాఫిటీ రూపం యొక్క అర్థం కాదు. ఒక యువజన సమూహం లేదా ముఠా యొక్క ట్యాగ్‌‍ను ఆక్రమించిన భవనంపై కూడా కనిపింవచ్చు, ఉదాహరణకు, అసైలమ్-సీకర్‌లు, దీని యొక్క జాత్యహంకార లక్షణం బాగా ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది.

అందువలన, గ్రాఫిటీలో స్పష్టమైన జాత్యహంకారం కనిపించనప్పటికీ, దానిలో వాస్తవానికి ఏదీ లేదని భావించలేము. గ్రాఫిటీని తక్కువ స్పష్టతతో రూపొందించడం ద్వారా (సామాజిక మరియు చట్టపరమైన నిబంధనలు [64]), ఈ చిత్రాలను తొలగించడానికి తక్కువ అవకాశం ఉంటుంది, అయితే తక్కువ స్పష్టత కలిగివున్నప్పటికీ వాటిలో హెచ్చరిక మరియు నేరపూరిత లక్షణం ఉంటుంది. [65]

అలంకార మరియు ఉన్నత కళ[మార్చు]

బార్సిలోనాలో మిస్ వాన్ మరియు సివ్ చేత సృష్టించబడిన గ్రాఫిటీ

బ్రూక్లైన్ మ్యూజియం వద్ద 2006లో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనలో న్యూయార్క్‌లో ప్రారంభమై, క్రాష్, లీ, డేజ్, కెయిత్ హారింగ్ మరియు జీన్-మైకెల్ బాస్కుయత్ వంటి కళాకారుల ద్వారా 80వ దశకం ప్రారంభంలో ఉన్నత శిఖరాలకు చేరుకున్న గ్రాఫిటీని ఒక కళా రూపంగా ప్రదర్శించారు.

క్రాష్, డేజ్ మరియు లేడీ పింక్‌లతోపాటు న్యూయార్క్‌కు చెందిన కళాకారుల 22 చిత్రాలను దీనిలో ప్రదర్శించారు. టైమ్ అవుట్ మేగజైన్‌లో ఈ ప్రదర్శన గురించి వచ్చిన ఒక కథనంలో, క్యూరేటర్ ఛార్లోట్టా కోతిక్ గ్రాఫిటీ గురించి వీక్షకులు తమ అభిప్రాయాలను మార్చుకునేందుకు ఈ ప్రదర్శన దోహదపడుతుందని అభిప్రాయపడింది. విలియమ్స్‌బర్గ్ ఆర్ట్ అండ్ హిస్టారిక్ సెంటర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ మరియు కళాకారుడు టెరాన్స్ లిండాల్ గ్రాఫిటీ మరియు ఈ ప్రదర్శన గురించి ఈ విధంగా చెప్పాడు:[66]

"నా అభిప్రాయం ప్రకారం గ్రాఫిటీ విప్లవాత్మకమైన కళ, ఎటువంటి విప్లవాన్నైనా నేరంగా పరిగణించవచ్చు. అణిచివేయబడిన లేదా కిందకు నెట్టేయబడిన పౌరులకు ఒక వ్యక్తీకరణ రూపం అవసరమవుతుంది, అందువలన వారు గోడలపై రాశారు-ఇది ఉచితం కూడా."

ఆస్ట్రేలియాలో, కళకు సంబంధించిన చరిత్రకారులు కొన్ని స్థానిక గ్రాఫిటీలను ఒక దృశ్య కళగా పరిగణించేందుకు, వాటిలో తగిన సృజనాత్మకత ఉన్నట్లు అభిప్రాయపడ్డారు. ఆక్స్‌ఫోర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్ యొక్క కళా చరిత్ర గ్రంథం ఆస్ట్రేలియన్ పేయింటింగ్ 1788-2000 అనేక మంది ఆస్ట్రేలియా కళాకారుల చిత్రాలతోపాటు, సమకాలీన దృశ్య సంస్కృతిలో గ్రాఫిటీకి ప్రధాన స్థానం కల్పించవచ్చని వాదనలతో సమర్థించింది.[67]

కళాత్మక గ్రాఫిటీని ఆధునిక రోజు సంప్రదాయ గ్రాఫిటీ బిడ్డగా చెప్పవచ్చు, ఇది తనంతటతాను గోడలపై విరుపమైన పదాలు లేదా వాఖ్యాల నుంచి వ్యక్తిగత వ్యక్తీకరణ యొక్క సంక్లిష్ట కళాత్మక రూపంగా అభివృద్ధి చెందింది[68]

మార్చి మరియు ఏప్రిల్ 2009 మధ్యకాలంలో, 150 మంది గ్రాఫిటీ కళాకారులు ప్యారిస్‌లోని గ్రాండ్ పాలాయిస్‌లో 300 గ్రాఫిటీలను ప్రదర్శించారు - ఫ్రాన్స్ కళా ప్రపంచంలో దీనిని ఒక కళారూపంగా అంగీకరించారనేందుకు ఇది స్పష్టమైన నిదర్శనం.[69][70]

2009లో గ్రాఫిటీ కళాత్మక "దృశ్యం"తో "గ్రాఫ్; ది ఆర్ట్ & టెక్నిక్ ఆఫ్ గ్రాఫిటీ" ప్రచురించబడింది, ప్రపంచంలో గ్రాఫిటీ కళను సృష్టించేందుకు పూర్తి పద్ధతులను ప్రత్యేకించి వివరించిన మొట్టమొదటి పుస్తకంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.

ప్రభుత్వ స్పందనలు[మార్చు]

ఉత్తర అమెరికా[మార్చు]

వాషింగ్టన్‌లోని స్పోకనేలో ముఠా చిహ్నాలు.

గ్రాఫిటీ మద్దతుదారులు దీనిని ప్రభుత్వ స్థలాన్ని పునరుపయోగించే లేదా ఒక కళారూపాన్ని ప్రదర్శించే పద్ధతిగా అర్థం చేసుకుంటారు; దీని యొక్క వ్యతిరేకులు అనవసర గొడవ లేదా నాశనం చేసిన ఆస్తికి మరమత్తు చేసేందుకు ఖర్చు అవుతుంది కాబట్టి వ్యయభరిత విధ్వంసచర్యగా పరిగణిస్తారు. గ్రాఫిటీని ఒక జీవిత నాణ్యతా సమస్యగా కూడా చూడవచ్చు, దీనియొక్క అపకర్షకులు సాధారణంగా గ్రాఫిటీ ఉండటాన్ని మురికి పనిగా మరియు పెరిగిన నేర భయంగా సూచిస్తారు.

1984లో, నగరంలో ముఠా-సంబంధ గ్రాఫిటీ గురించి పెరుగుతున్న ఆందోళనలపై పోరాడేందుకు ఫిలడెల్ఫియా గ్రాఫిటీ-నిరోధక వ్యవస్థ (PAGN) ఏర్పాటు చేయబడింది. PAGN ఏర్పాటు కుడ్యచిత్ర కళల కార్యక్రమాన్ని సృషించేందుకు దారితీసింది, ఇవి గ్రాఫిటీలు గీసిన ప్రదేశాల్లో విస్తృతమైన కుడ్యచిత్రాలు గీయబడ్డాయి, ఇలా గీసిన కుడ్యచిత్రాలను పాడుచేస్తూ కనిపించినవారికి నగర యంత్రాంగం జరిమానాలు మరియు నష్టపరిహారాలు విధించడం ద్వారా రక్షణ కల్పించింది.

ఫిలడెల్ఫియా భూగర్భ మార్గ వ్యవస్థలోని బ్రాడ్ మరియు స్ప్రింగ్ గార్డన్‌లు కూడా గ్రాఫిటీకి ఉదాహరణగా నిలిచాయి, ఇక్కడ బ్రాండ్ & రిడ్జ్ (8వ మరియు మార్కెట్‌కు) మార్గంలో ఇవి విస్తృతంగా గీయబడ్డాయి. ఇప్పటికీ ఉన్నప్పటికీ, వీటిని చాలాకాలం క్రితమే నిషేధించారు, ఇక్కడ 15 ఏళ్ల క్రితంనాటి ట్యాగ్‌లు మరియు కుడ్యచిత్రాలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి.

బ్రోకెన్ విండో సిద్ధాంతానికి మద్దతు ఇచ్చేవారు, ఈ పతన దృశ్యం మరింత విధ్వంసక చర్యలకు ప్రోత్సహిస్తుందని మరియు మరింత తీవ్రమైన నేరాలకు పాల్పడే వాతావరణానికి దారితీస్తుందని భావిస్తున్నారు. మాజీ న్యూయార్క్ నగర మేయర్ ఎడ్ కోచ్ బ్రోకెన్ విండో సిద్ధాంతానికి కఠినమైన వివరణ ఇవ్వడంతోపాటు, 1980వ దశకం ప్రారంభంలో న్యూయార్క్ నగరంలో గ్రాఫిటీ-నిరోధక కార్యక్రమాన్ని ప్రోత్సహించాడు, బఫ్ దీని ఫలితమే; రైళ్లపై గ్రాఫిటీ రంగులను తొలగించేందుకు రసాయనాలను ఉపయోగించే చర్యను బఫ్‌గా పిలుస్తారు. తరువాత నుంచి న్యూయార్క్ నగరంలో గ్రాఫిటీని ఏమాత్రం ఉపేక్షించని విధానం అమల్లోకి వచ్చింది. అయితే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా, అధికారిక యంత్రాంగాలు తరచుగా గ్రాఫిటీని తక్కువ-కంటక నేరంగా పరిగణిస్తున్నాయి, అయితే దీనికి సంబంధించి విధించే జరిమానాల్లో మాత్రం విస్తృతమైన వైవిద్యం కనిపిస్తుంది. రైళ్లపై చిత్రాలు గీసేందుకు అవకాశం పోవడంతో, న్యూయార్క్ నగరంలోని భవనాల పైభాగాలు గ్రాఫిటీలు చిత్రీకరించేందుకు ప్రధాన ప్రదేశాలయ్యాయి.

1995లో న్యూయార్క్ మేయర్ రుడాల్ఫ్ గిలియానీ యాంటీ-గ్రాఫిటీ టాస్క్ ఫోర్స్‌ను ఏర్పాటు చేశాడు, న్యూయార్క్ నగరంలో గ్రాఫిటీ విధ్వంసక చర్యలను నిరోధించేందుకు పలు-సంస్థలు ఉమ్మడిగా దీనిలో పని చేస్తాయి. జీవిత నాణ్యత (ప్రమాణ) నేరాలను అణిచివేసేందుకు నగరవ్యాప్తంగా ఈ టాస్క్ ఫోర్స్ గ్రాఫిటీ అణిచివేత చర్య చేపట్టింది, ఇది U.S. చరిత్రలో అతిపెద్ద గ్రాఫిటీ-నిరోధక చర్యల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఇదే ఏడాది న్యూయార్క్ పాలక నియమావళి యొక్క 10-117 చట్ట పరిధిలో 18 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి ఏరోసోల్ స్ప్రే-పేయింట్ క్యాన్ల విక్రయాన్ని నిషేధించారు. స్ప్రే పేయింట్‌ను విక్రయించే వ్యాపారాలు దీనిని ఒక డబ్బాలో పెట్టి తాళం వేయడం లేదా కౌంటర్ వెనుకవైపు ప్రదర్శించాలని ఈ చట్టం సూచిస్తుంది, షాపులను దోచుకెళ్లేవారికి కూడా ఇవి దొరకకుండా చేసేందుకు ఈ నిబంధనను రూపొందించారు. నగరంలో గ్రాఫిటీ-నిరోధక చట్టాన్ని అతిక్రమించినవారిపై ప్రతి సంఘటనకు US$350 జరిమానా విధించే అవకాశం కల్పించబడింది.[71] ప్రఖ్యాత NYC గ్రాఫిటీ కళాకారుడు జెఫైర్ ఈ చట్టాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ తన అభిప్రాయాన్ని రాశాడు.[72]

జనవరి 1, 2006న, న్యూయార్క్ నగరంలో, మండలి సభ్యుడు పీటర్ వాలనే, Jr. సృష్టించిన చట్ట పరిధిలో 21 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వ్యక్తి స్ప్రే పేయింట్ లేదా శాశ్వతమైన వర్ణాలను కలిగివుండటం చట్టవిరుద్ధం చేయబడింది. ఫ్యాషన్ మరియు మీడియా దిగ్గజం మార్క్ ఎకో ఈ చట్టంపై తీవ్రస్థాయిలో మండిపడ్డాడు, అతను ఆర్ట్ విద్యార్థులు మరియు చట్టబద్ధమైన గ్రాఫిటీ కళాకారుల తరపున మేయర్ మైకెల్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ మరియు మండలిసభ్యుడు వాలనేలపై దావా దాఖలు చేశాడు. మే 1, 2006న, న్యాయమూర్తి జార్జి B. డేనియల్స్ గ్రాఫిటీ నిరోధక చట్టానికి ఇటీవల చేసిన సవరణలకు ప్రాథమిక నిలిపివేత ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు, దీనితోపాటు, తాజా నిబంధనలను అమలు చేయకుండా ఉండేందుకు న్యూయార్క్ పోలీసు విభాగానికి నిషేధాజ్ఞలు (మే 4న) జారీ చేయబడ్డాయి.[73] ఏప్రిల్ 2006లో న్యూ కాజిల్ కౌంటీ, డెలావేర్‌లో కూడా ఇటువంటి నిబంధనలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి,[74] ఇవి మే 2006లో కౌంటీ అధికారిక పరిధిలో చట్టం రూపంలోకి వచ్చాయి.[75]

చికాగో మేయర్ రిచర్డ్ M. డాలే గ్రాఫిటీ మరియు గ్రాఫిటీ సంబంధ విధ్వంస చర్యలను తొలగించేందుకు గ్రాఫిటీ బ్లాస్టర్స్‌ను సృష్టించాడు. ఈ బ్యూరో ఒక ఫోన్ చేస్తే, 24 గంటల్లో గ్రాఫిటీని పూర్తిగా తొలగిస్తుంది. గ్రాఫిటీలో కొన్ని రకాల చిత్రాలను తొలగించేందుకు ఈ బ్యూరో పేయింట్‌లు (నగర వర్ణ పథకానికి యోగ్యమైన) మరియు బేకింగ్-సోడా-ఆధారిత ద్రావణాలు ఉపయోగిస్తుంది.[76]

1922లో, చికాగోలో ఆమోదించబడిన ఒక అధికార శాసనం స్ప్రే పేయింట్ మరియు కొన్ని రకాల చెక్కే పరికారాలు మరియు మార్కర్‌ల విక్రయం మరియు కలిగివుండటాన్ని నిషేధించింది.[76] ఈ చట్టం చాప్టర్ 8-4: ప్రజా శాంతి & సంక్షేమం, సెక్షన్ 100: దేశదిమ్మరితనం పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ ప్రత్యేక చట్టం (8-4-130) గ్రాఫిటీని ప్రతి సంఘటనకు కనీసం US$500 కంటే ఎక్కువ జరిమానా గల నేరంగా మార్చింది, దీనితో బహిరంగ ప్రదేశాల్లో మధ్యం సేవించడం, చట్టవ్యతిరేక అమ్మకాలు లేదా మతపరమైన సేవలకు విఘాతం కలిగించడం వంటి నేరాల కంటే గ్రాఫిటీ తీవ్రమైన నేరమైంది.

2005లో, పిట్స్‌బర్గ్ నగరం కూడా అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్పులు చేసిన డేటాబేస్-ఆధారిత గ్రాఫిటీ గుర్తింపు వ్యవస్థను అమలు చేసింది, గ్రాఫిటీకి ఉదాహరణలుగా ట్యాగ్‌లను చేర్చడం ద్వారా అనుమానిత గ్రాఫిటీ కళాకారులను శిక్షించేందుకు బలమైన సాక్ష్యాన్ని చూపించేందుకు ఇది ఉద్దేశించబడింది.[77] గణనీయమైన గ్రాఫిటీ విధ్వంసక చర్య కింద దోషిగా గుర్తించబడిన మొట్టమొదటి అనుమానితుల్లో డేనియల్ జోసెఫ్ మోటానో ఒకడు.[78] నగరంలో 200 భవనాలపై గ్రాఫిటీలు గీయడం ద్వారా అతను "కింగ్ ఆఫ్ గ్రాఫిటీ"గా అభివర్ణించబడ్డారు, అయితే తరువాత 2.5 నుంచి 5 సంవత్సరాల కారాగార శిక్ష విధించబడింది.[79]

ఐరోపా[మార్చు]

బెర్లిన్‌లో గ్రాఫిటీ తొలగింపు

ఐరోపాలో, పారిశుధ్య సిబ్బంది గ్రాఫిటీకి వ్యతిరేకంగా స్పందించారు, కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్లక్ష్య విశృంఖల స్వేచ్ఛతో పొరపాట్లు కూడా చేశారు, దీనికి ఉదాహరణ ఏమిటంటే 1992లో ఫ్రాన్స్‌లో స్థానిక స్కౌట్ సిబ్బంది, పురావస్తు శాస్త్రంలో తమకు 1992లో Ig నోబెల్ బహుమతి తీసుకొచ్చిన అడవి దున్నపోతు యొక్క రెండు చరిత్రపూర్వ చిత్రాలను ఆధునిక గ్రాఫిటీని తొలగించేందుకు ప్రయత్నిస్తూ నాశనం చేశారు, టార్న్-ఎట్-గారోనేలోని ఫ్రాన్స్ గ్రామం బ్రూనిక్వెల్ సమీపంలో మేరీయెర్ సుపీరియర్ గుహలో ఈ చిత్రాలు ఉన్నాయి.[80]

యాష్ ఆస్ట్రోనాట్ కాస్మోనాట్, బెర్లిన్ 2007
19Ž44 లిథువేనియా చిహ్నం

సెప్టెంబరు 2006లో, యూరోపియన్ పార్లమెంట్ ఐరోపా నగరాల్లో పట్టణ జీవితానికి సంబంధించిన ఇతర ఆందోళనలతోపాటు, దుమ్ము, చెత్త, గ్రాఫిటీ, జంతు వ్యర్థాలు మరియు ఇళ్ల నుంచి మరియు వాహనాల సంగీత పరికరాల నుంచి అదనపు శబ్దాలను నిరోధించేందుకు పట్టణ పర్యావరణ విధానాలు సృష్టించేందుకు యూరోపియన్ కమిషన్‌ను సృష్టించింది.[81]

బ్రిటన్ యొక్క తాజా గ్రాఫిటీ-నిరోధక చట్టంగా సమాజ-వ్యతిరేక ప్రవర్తన చట్టం 2003 పరిగణించబడుతుంది. ఆగస్టు 2004లో, కీప్ బ్రిటన్ టైడీ ప్రచారం గ్రాఫిటీని ఏమాత్రం ఉపేక్షించరాదని మీడియా ప్రకటన విడుదల చేసింది, గ్రాఫిటీ నేరస్థులకు పట్టుబడిన స్థలంలోనే జరిమానా విధించే ప్రతిపాదనలకు మద్దతు ఇచ్చింది, 16 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి ఏరోసోల్ పేయింట్ విక్రయాలను నిషేధించే ప్రతిపాదనను కూడా సమర్థించింది.[82] ప్రకటనలు మరియు మ్యూజిక్ వీడియోల్లో గ్రాఫిటీ వినియోగాన్ని కూడా ఈ మీడియా ప్రకటన ఖండించింది, నిజ-ప్రపంచ గ్రాఫిటీ అనుభవం దాని యొక్క ప్రశాంత లేదా ఆతురతగల చిత్రీకరణకు చాలా దూరంగా ఉందని వాదించింది.

ఈ ప్రచారానికి మద్దతుగా, 123 మంది MPలు (ప్రధానమంత్రి టోనీ బ్లెయిర్ సహా) ఒక ఆజ్ఞాపత్రంపై సంతకం చేశారు: ఇది గ్రాఫిటీ కళ కాదని, నేరమని. నా యొక్క నియోజకుల తరపున, మా సమాజాన్ని ఈ సమస్య నుంచి తప్పించేందుకు నేను చేయగలిగిందంతా చేస్తానని సూచిస్తుంది. [83] అయితేతే, గత కొన్ని సంవత్సరాల్లో బ్రిటీష్ గ్రాఫిటీ దృశ్యం స్వీయ-శైలీకృత కళా తీవ్రవాది బాన్‌స్కీ కారణంగా మారిపోయింది, ఇతను UK గ్రాఫిటీ శైలి మరియు సారంలో విప్లవం తీసుకొచ్చాడు (వేగంగా చిత్రీకరించేందుకు సాయంగా ఫోర్‌ఫ్రంట్ స్టెన్సిల్‌లను తీసుకొచ్చాడు); నగరాల సామాజిక స్థితి మరియు యుద్ధం యొక్క రాజకీయ వాతావరణంపై అతను వ్యంగ్య చిత్రాలు గీశాడు, తరచుగా కోతులు మరియు ఎలుకలను ములాంశాలుగా ఉపయోగించుకున్నాడు.

UKలో, సమాజ-వ్యతిరేక ప్రవర్తన చట్టం 2003 (శుభ్రమైన పరిసరాలు మరియు పర్యావరణ చట్టం 2005తో ఇది సవరించబడింది) పరిధిలో విరూపం చేయబడిన ఏదైనా ఆస్తి యజమానిపై చర్య తీసుకునే అధికారం నగర మండళ్లు కలిగివున్నాయి లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో రహదారి చట్ట పరిధిలో కూడా అవి చర్యలు తీసుకోవచ్చు. ఆస్తికి నష్టం జరగకుండా ఏర్పాటు చేసిన రక్షణాత్మక బోర్డులు చాలా కాలంపాటు విరూపమై ఉన్నప్పటికీ, నిశ్చింతగా ఉన్న ఆస్తి యజమానులపై కూడా తరచుగా ఈ చట్టం ఉపయోగించబడుతుంది.

ఇంగ్లండ్, గ్లూసెస్టర్‌‍షైర్‌లోని స్ట్రౌడ్ వద్ద అనుమతి పొందిన గ్రాఫిటీ.

జులై 2009లో, మొట్టమొదటిసారి గ్రాఫిటీ కళాకారులను శిక్షించేందుకు ఒక కుట్ర నేరాభియోగం ఉపయోగించబడింది. మూడు-నెలల పోలీసు నిఘా ఆపరేషన్ తరువాత,[84] DPM సిబ్బందిలోని తొమ్మిది మంది సభ్యులు కనీసం £1 మిలియన్ విలువైన అపరాధ నష్టం కలిగించేందుకు కుట్రపన్నినట్లు నేరనిరూపణ జరిగింది. వీరిలో ఐదుగురికి 18 నెలల నుంచి రెండు సంవత్సరాల వరకు కారాగార శిక్ష విధించారు. దీనికి సంబంధించి అసాధారణ స్థాయిలో జరిగిన దర్యాప్తు మరియు శిక్షల తీవ్రత కారణంగా గ్రాఫిటీని కళగా పరిగణించాలా లేదా నేరంగా పరిగణించాలా అనే దానిపై ప్రజా చర్చ మొదలైంది.[85]

థెక్లా జల మార్గంలో బాన్‌స్కీ స్టెన్సిల్, ఇది సెంట్రల్ బ్రిస్టల్ వద్ద ఒక వినోద పడవను సూచిస్తుంది.

స్ట్రౌడ్, గ్లౌసెస్టర్‌షైర్ వంటి కొన్ని మండళ్లు గ్రాఫిటీ కళాకారులు తమ ప్రతిభను ప్రదర్శించుకునేందుకు వీలుగా అనుమతి ప్రదేశాలను కల్పిస్తున్నాయి, వీటిలో భూగర్భ మార్గాలు, కారు పార్కింగ్ ప్రదేశాలు, రంగులు వేసి పారిపోయేందుకు అనువైన ప్రదేశాల్లోని గోడలు ఉన్నాయి. [86]

హంగేరీలోని బుడాపెస్ట్‌లో ఐ లవ్ బుడాపెస్ట్ నగర-మద్దతుగల ఉద్యమం మరియు ఒక ప్రత్యేక పోలీసు విభాగం రెండూ గ్రాఫిటీ సమస్యను నిరోధించాయి, గ్రాఫిటీని ప్రదర్శించేందుకు అనుమతించబడిన ప్రదేశాలు కూడా ఇక్కడ అందుబాటులో ఉన్నాయి.[87][88]

ఆస్ట్రేలియా[మార్చు]

విధ్వంస చర్యలను తగ్గించే ప్రయత్నంగా, ఆస్ట్రేలియాలోని అనేక నగరాలు గ్రాఫిటీ కళాకారుల ఉపయోగం కోసం ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన గోడలు లేదా ప్రాంతాలు కలిగివున్నాయి. దీనికి మొదటి ఉదాహరణ సిడ్నీ విశ్వవిద్యాలయంలోని కాంపెర్‌డౌన్ క్యాంపస్ వద్ద "గ్రాఫిటీ సొరంగం", ట్యాగ్‌లు వేసేందుకు, ప్రకటనలు, పోస్టర్‌లు, కళాత్మక రూపాలను సృష్టించేందుకు ప్రతి విద్యార్థికి ఇది అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ ఆలోచన మద్దతుదారులు, ఇది విధ్వంసక చర్యలను తగ్గించడంతోపాటు, గ్రాఫిటీ కళాకారులు అద్భుతమైన చిత్రాలను గీసేందుకు కావాల్సింత సమయం తీసుకునేందుకు అవకాశం కల్పిస్తుందని సూచిస్తున్నారు, అంతేకాకుండా విధ్వంసక చర్య లేదా దొంగతనంగా చొరబడటం వంటి అనుమానాలతో అరెస్ట్ కాకుండా ఉండేందుకు, వారిలో దీనికి సంబంధించిన భయాన్ని ఇది తొలగిస్తుందని అభిప్రాయపడుతున్నారు.[89][90] అయితే ఇతరులు ఈ పద్ధతితో విభేదిస్తున్నారు, చట్టబద్ధమైన గ్రాఫిటీ గోడలు ఉన్నంతమాత్రాన, మిగిలిన ప్రాంతాల్లో అక్రమ గ్రాఫిటీని నిరోధించడం సాధ్యపడదని వారు వాదిస్తున్నారు.[91] ఆస్ట్రేలియావ్యాప్తంగా కొన్ని స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రాంతాలు గ్రాఫిటీ-నిరోధక దళాలు కలిగివున్నాయి, తమ ప్రాంతంలో వీరు గ్రాఫిటీని తొలగిస్తుంటారు, BCW (బఫర్స్ కెనాట్ విన్) వంటి కొన్ని ముఠాలు స్థానిక గ్రాఫిటీ నిరోధక దళాల కంటే ఒక అడుగు ముందుకేస్తున్నాయి.

అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు 18 ఏళ్ల (చట్టబద్ధమైన యుక్త వయస్సు) కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి స్ప్రే పేయింట్‌ను విక్రయించడం లేదా ఇంతకంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు దానిని కలిగివుండటాన్ని నిషేధించాయి. అయితే, విక్టోరియాలోని అనేక స్థానిక ప్రభుత్వాలు గ్రాఫిటీ యొక్క ప్రముఖ రాజకీయ గ్రాఫిటీల వంటి కొన్ని ఉదాహరణల సాంస్కృతిక వారసత్వ విలువను గుర్తించేందుకు చర్యలు తీసుకున్నాయి. ఇదిలా ఉంటే ఆస్ట్రేలియాలో A$26,00 వరకు జరిమానా మరియు రెండేళ్ల కారాగార శిక్ష విధించేందుకు అనుమతించే కొత్త కఠిన గ్రాఫిటీ నిరోధక చట్టాలు ప్రవేశపెట్టారు.

మెల్‌బోర్న్‌ను ఆస్ట్రేలియాలో ప్రముఖ గ్రాఫిటీ నగరంగా చెప్పవచ్చు, ఇక్కడ అనేక మార్గాలు పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి, వీటిలో హోసెయిర్ మార్గం ముఖ్యమైనది, ఛాయాగ్రాహకులకు ఇది ఒక ప్రసిద్ధ గమ్యస్థానంగా ఉంది, వివాహ ఛాయాచిత్రణం మరియు కార్పొరేట్ ప్రకటనలకు నేపథ్యంగా కూడా ఇది ప్రసిద్ధిగాంచింది. లోన్లీ ప్లానెట్ ట్రావెల్ గైడ్ యొక్క మెల్‌బోర్న్ ప్రధాన ఆకర్షణల్లో ఈ వీధి కూడా ఒకటి. అన్ని రకాల గ్రాఫిటీ: స్టిక్కర్ కళ, పోస్టర్, స్టెన్సిల్ కళ మరియు వీట్‌పేస్టింగ్‌లను నగరవ్యాప్తంగా అనేక ప్రదేశాల్లో గుర్తించవచ్చు. ప్రసిద్ధ వీధి కళా ఆవరణల్లో; ఫిట్‌జ్రోయ్, కాలింగ్‌వుడ్, నార్త్‌కోట్, బ్రౌన్స్‌విక్, సెయింట్ కిల్డా మరియు స్టెన్సిల్ మరియు స్కిక్కర్ కళ ప్రముఖంగా కనిపించే CBD ఉన్నాయి. నగరం నుంచి బయటకు వెళ్లినట్లయితే, ఎక్కువగా శివారుప్రాంత రైలు మార్గాల్లో, గ్రాఫిటీ ట్యాగ్‌లు బాగా ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. బాన్‌స్కీ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ కళాకారులు మెల్‌బోర్న్‌లో తమ కళా రూపాలను సృష్టించారు, 2008 ప్రారంభంలో బాన్‌స్కీ స్టెన్సిల్ కళారూపం నాశనం కాకుండా కాపాడేందుకు ఒక పెర్స్‌పెక్స్ స్క్రీన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు, ఇది 2003 నుంచి ఇక్కడ పరిరక్షించబడుతుంది, దీనిపై ఇంకెవరూ గ్రాఫిటీ గీయకుండా ఉండేందుకు ఈ చర్య చేపట్టారు, అయితే ఇటీవల దీనిపై రంగు చల్లబడింది.[92]

న్యూజీలాండ్[మార్చు]

ఫిబ్రవరి 2008లో న్యూజీలాండ్ ప్రధానమంత్రి హలెన్ క్లార్క్ ట్యాగింగ్ మరియు ఇతర గ్రాఫిటీ విధ్వంసక రూపాలను నిరోధించేందుకు ఒక ప్రభుత్వ అణిచివేత కార్యక్రమాన్ని ప్రకటించాడు, ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ ఆస్తిని ముట్టడించే ఒక విధ్వంసక నేర చర్యగా అభివర్ణించాడు. కొత్త చట్టం కింద 18 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి పేయింట్ స్ప్రే క్యాన్‌లు విక్రయించడాన్ని నిషేధించారు, అంతేకాకుండా గ్రాఫిటీకి సంబంధించిన నేరానికి పాల్పడినవారికి జరిమానాను NZ$200 నుంచి NZ$2,000కు పెంచడం లేదా సమాజ సేవ పొడిగింపును చట్టపరిధిలోకి తీసుకొచ్చారు. ఆక్లాండ్‌లో ఒక మధ్యవయస్కుడైన ఆస్తి యజమాని ఇద్దరు టీనేజ్ ట్యాగర్లలో ఒకరిని కత్తితోపొడిచి, అతని మరణానికి కారణమయ్యాడు, యజమానికి కోర్టు నరహంతకుడిగా పరిగణించింది, జనవరి 2008లో జరిగిన ఒక సంఘటన తరువాత ట్యాగింగ్‌కు సంబంధించిన వివాదం విస్తృతస్థాయిలో చర్చనీయాంశమైంది.

ఆసియా[మార్చు]

తైవాన్‌లోని హువాలీన్ నగరంలో కవిత రూపంలో వీధి కళ

చైనాలో, గ్రాఫిటీ కళ 1920లో మావో జెడాంగ్‌తో ప్రారంభమైంది, దేశంలో కమ్యూనిస్ట్ విప్లవానికి జీవం పోసేందుకు బహిరంగ ప్రదేశాల్లో విప్లవాత్మక నినాదాలు మరియు చిత్రాలు గీయించడానికి ఆయన గ్రాఫిటీని ఉపయోగించాడు. అత్యంత పొడవైన గ్రాఫిటీని సృష్టించిన రికార్డు మావో పేరిట ఉంది, ఈ గ్రాఫిటీలో ఆయన బోధకులు మరియు చైనా సమాజ స్థితిని విమర్శించే 4000 వర్ణాలు ఉన్నాయి.[93]

హాంకాంగ్‌లో, సంగ్ సౌ చోయ్ కింగ్ ఆఫ్ కౌలూన్‌ గా గుర్తింపు పొందాడు, అతను తన అందమైన దస్తూరి గ్రాఫిటీని ఉపయోగించి అనేక సంవత్సరాలపాటు ప్రదేశ యాజమాన్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు. అతని యొక్క కొన్ని కళాత్మక రూపాలు ఇప్పుడు అధికారికంగా సంరక్షిచబడుతున్నాయి.

1993లో సింగపూర్‌లో, అనేక అధిక విలువైన కార్లపై స్ప్రే పేయింట్ చల్లబడిన తరువాత, పోలీసులు సింగపూర్ అమెరికన్ స్కూల్ నుంచి మైకెల్ P. ఫాయ్ అనే విద్యార్థిని అరెస్టు చేశారు, విచారించిన తరువాత అతడిపై విధ్వంసక చర్య కేసు నమోదు చేశారు. రోడ్ చిహ్నాలను దొంగిలించడంతోపాటు, కారుపై విధ్వంసానికి పాల్పడినట్లు ఫాయ్ తన నేరాన్ని అంగీకరించాడు. సింగపూర్‌లో కమ్యూనిస్ట్ గ్రాఫిటీ విస్తరించకుండా ఉండేందుకు ఉద్దేశించి అమల్లోకి తీసుకొచ్చిన 1966 సింగపూర్ విధ్వంసక చర్యల చట్టం పరిధిలో కోర్టు అతనికి నాలుగు నెలల కారాగార శిక్ష, S$3,500 (US$2,233 జరిమానా మరియు బెత్తెం దెబ్బలను ఆదేశించింది. న్యూయార్క్ టైమ్స్ ఈ శిక్షను ఖండిస్తూ అనేక సంపాదకీయాలు వెలువరించింది, సింగపూర్ దౌత్యకార్యాలయం వద్ద నిరసన తెలిపేందుకు అమెరికా ప్రజానీకానికి పిలుపునిచ్చింది. సింగపూర్ ప్రభుత్వానికి అతడికి క్షమాభిక్ష ప్రసాదించాలని అనేక పిలుపులు అందినప్పటికీ, ఫాయ్‌ను బెత్తంతో శిక్షించే చర్య సింగపూర్‌లో మే 5, 1994న అమలు చేయబడింది. ఫాయ్‌కు మొదట ఆరు బెత్తం దెబ్బలు విధించగా, సింగపూర్ అధ్యక్షుడు ఆంగ్ టెంగ్ చెవాంగ్ తన అధికారాన్ని ఉపయోగించి నాలుగు బెత్తం దెబ్బలకు శిక్షను తగ్గించాడు.[94]

డాక్యుమెంటరీలు మరియు చలనచిత్రాలు[మార్చు]

  • 80 బ్లాక్స్ ఫ్రమ్ టిఫానీస్ (1979), అపఖ్యాతిపాలన దక్షిణ బ్రోంక్స్ ముఠాలు అంతరించిపోయే సమయం వరకు 70వ దశకపు న్యూయార్క్ నగరం యొక్క అరుదైన సంగ్రహావలోకనం. ఈ డాక్యుమెంటరీ (సందేశాత్మక చిత్రం) అనేక కోణాలను, ప్రధానంగా దక్షిణ బ్రోంక్స్‌కు చెందిన ఫ్యూర్టో రికాన్ సమూహాన్ని, సంస్కరించబడిన ముఠా సభ్యులు, ప్రస్తుత ముఠా సభ్యులు, పోలీసులు మరియు వారిని చేరుకునేందుకు ప్రయత్నించే సమూహ నేతలు గురించి తెలియజేస్తుంది.
  • స్టేషన్స్ ఆఫ్ ది ఎలివేటెడ్ (1980), న్యూయార్క్ నగరంలో భూగర్భ మార్గ గ్రాఫిటీ గురించిన మొదటి డాక్యుమెంటరీ, దీనికి ఛార్లస్ మింగస్ సంగీతం సమకూర్చాడు.
  • వైల్డ్ స్టైల్ (1983), న్యూయార్క్ నగరంలో హిప్ హాప్ మరియు గ్రాఫిటీ సంస్కృత గురించి ఒక నాటకం
  • స్టైల్ వార్స్ (1983), ఇది న్యూయార్క్‌లో రూపొందించబడిన హిప్ హాప్ సంస్కృతిపై మొదటి డాక్యుమెంటరీగా పరిగణించబడుతుంది
  • క్వాలిటీ ఆఫ్ లైఫ్ (2004) శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని మిషన్ జిల్లాలో చిత్రీకరించిన ఒక గ్రాఫిటీ నాటకం, దీనిలో ఒక విరమణ చేసిన గ్రాఫిటీ రచయిత నటించడంతోపాటు, సహ-రచయితగా కూడా పనిచేశాడు.
  • పీస్ బై పీస్ (2005), 1980వ దశకం ప్రారంభం నుంచి ఈరోజు వరకు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో గ్రాఫిటీ చరిత్రపై రూపొందించిన సుదీర్ఘ డాక్యుమెంటరీ.
  • ఇన్‌ఫేమీ (2005), ఆరుగురు ప్రముఖ గ్రాఫిటీ రచయితలు మరియు ఒక గ్రాఫిటీ బఫర్ అనుభవాలతో గ్రాఫిటీ సంస్కృతిపై రూపొందించబడిన ఒక సుదీర్ఘ డాక్యుమెంటరీ.
  • NEXT: A Primer on Urban Painting (2005), అంతర్జాతీయ గ్రాఫిటీ సంస్కృతి గురించిన ఒక డాక్యుమెంటరీ
  • రాష్ (చలనచిత్రం) (2005), ఇది ఆస్ట్రేలియాలోని మెల్‌బోర్న్ గురించి మరియు వీధి కళగా పిలువబడిన అక్రమ కళారూపాన్ని అక్కడ మనుగడ సాధించేలా చేసిన కళాకారులపై రూపొందించిన ఒక డాక్యుమెంటరీ.
  • బాంబ్ ది సిస్టమ్ (2002), ఆధునిక న్యూయార్క్ నగరంలో గ్రాఫిటీ కళాకారుల సమూహం గురించి తెలియజేసే ఒక నాటకం
  • బాంబ్ ఇట్ (2007), ఐదు ఖండాలపై చిత్రీకరించిన ఒక గ్రాఫిటీ మరియు వీధి కళా డాక్యూమెంటరీ.
  • జిసో (2007), ఒక మెల్‌బోర్న్ (AUS) గ్రాఫిటీ రచయిత జీవితం యొక్క ఒక సంగ్రహావలోకనం. ఇది ఇబ్బందిపడుతున్న మెల్‌బోర్న్ ప్రదేశాల్లో ఒక గ్రాఫిటీ ఉదాహరణను ప్రేక్షకులకు చూపిస్తుంది
  • Roadsworth: Crossing the Line (2009) మాంట్రియల్ కళాకారుడు పీటర్ గిబ్సన్ మరియు రోడ్లపై అతని యొక్క వివాదాస్పద స్టెన్సిల్ కళ గురించి తెలియజేసే ఒక కెనడా డాక్యుమెంటరీ.

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. "Graffito". Oxford English Dictionary 2. Oxford University Press. 2006. 
  2. పౌడర్‌బాంబ్. "మిస్టరీ ఇంటర్వ్యూ." పౌడర్‌బాంబ్. మార్చి 1. 2009 <http://www.powderbomb.com/mistery2.htm>.
  3. స్టోవెర్స్, జార్జి C. "గ్రాఫిటీ ఆర్ట్: ఎన్ ఎస్సే కాన్సర్నింగ్ ది రికగ్నైషన్ ఆఫ్ సమ్ ఫామ్స్ ఆఫ్ గ్రాఫిటీ యాజ్ ఆర్ట్." హిప్‌హాప్-నెట్‌వర్క్. మార్చి 1, 2009 <http://www.hiphop-network.com/articles/graffitiarticles/graffitiart.asp>.
  4. Mike Von Joel. ""Urbane Guerrillas"". సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-18. 
  5. ఎన్సెలెట్, జీనైన్. "ది హిస్టరీ ఆఫ్ గ్రాఫిటీ." UCL — లండన్స్ గ్లోబల్ యూనివర్శిటీ. 2006. ఏప్రిల్ 20, 2009 <http://www.ucl.ac.uk/museumstudies/websites06/ancelet/thehistoryofgraffiti.htm>.
  6. ఓల్మెర్ట్, మైకెల్ (1996). మిల్టన్స్ టీత్ అండ్ ఓవిడ్స్ అంబరిల్లా: క్యూరియూజర్ & క్యూరియూజర్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ హిస్టరీ, p.48-49. సైమన్ & షుస్టెర్, న్యూయార్క్. ISBN 0-43-956827-7.
  7. టాచెర్న్స్ ఆన్ రోమెస్కూ చర్చెస్
  8. బ్రిటీష్ ఆర్కియాలజీ, జూన్ 1999
  9. ది అట్లాంటిక్ మంత్లీ , ఏప్రిల్ 97.
  10. 10.0 10.1 "Art Crimes". Jinx Magazine. Unknown. 
  11. పేజి 76, క్లాసికల్ ఆర్కియాలజీ ఆఫ్ గ్రీస్: ఎక్స్‌పీరియన్సెస్ ఆఫ్ ది డిసిప్లైన్ , మైకెల్ షాంక్స్, లండన్, న్యూయార్క్: రౌట్‌లెడ్జ్, 1996, ISBN 0-415-08521-7.
  12. [1] సమ్ సార్ట్ ఆఫ్ వీడియో ఎబౌట్ టెక్సినో
  13. రోస్ రసెల్. బర్డ్ లైవ్స్!: ది హై లైఫ్ అండ్ హార్డ్ టైమ్స్ ఆఫ్ చార్లీ (యార్డ్‌బర్డ్) పార్కర్ డా కాపో ప్రెస్.
  14. http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=61945507
  15. 15.0 15.1 15.2 15.3 పీటర్ షాపిరో, రఫ్ గైడ్ టు హిప్ హాప్ , 2వ ఎడిషన్, లండన్: రఫ్ గైడ్స్, 2007.
  16. 16.0 16.1 "A History of Graffiti in Its Own Words". New York Magazine. unknown. 
  17. కార్న్‌బ్రెడ్ - గ్రాఫిటీ లెజెండ్
  18. డేవిడ్ టూప్, రాప్ అటాక్ , 3వ ఎడిషన్, లండన్: సెర్పెంట్స్ టెయిల్, 2000.
  19. హాగెర్, స్టీవెన్. హిప్ హాప్: ది ఇల్ల్యుస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ బ్రేక్ డాన్సింగ్, రాప్ మ్యూజిక్ అండ్ గ్రాఫిటీ. సెయింట్ మార్టిన్స్ ప్రెస్, 1984 (అవుట్ ఆఫ్ ప్రింట్).
  20. అబెల్, ఎర్నెస్ట్ L., అండ్ బార్బరా E. బుక్లే. "ది హ్యాండ్‌రైటింగ్ ఆన్ ది వాల్: టూవార్డ్ సోషియాలజీ అండ్ సైకాలజీ ఆఫ్ గ్రాఫిటీ". వెస్ట్‌పోర్ట్, కాన్.: గ్రీన్‌వుడ్ ప్రెస్, 1977.
  21. "Black History Month — 1971". BBC. unknown. 
  22. "స్టైల్ రైటింగ్ ఫ్రమ్ ది అండర్‌గ్రౌండ్, (రె)వల్యూషన్స్ ఆఫ్ ఏరోసోల్ లింగ్విస్టిక్." స్టాంపా అల్టర్నేటివా ఇన్ అసోసియేషన్ విత్ IGటైమ్స్, 1996, ISBN : 88-7226-318-2.
  23. "ఫ్రైట్ ట్రైన్ గ్రాఫిటీ", రోజెర్ గాస్ట్‌మాన్, ఇయాన్ సాట్లెర్, డేరిన్ రౌలాండ్. హారీ N అబ్రమ్స్ ఇంక్, 2006. ISBN 978-0-8109-9249-8.
  24. http://www.subwayoutlaws.com/history/history.htm
  25. http://www.at149st.com/tf5.html
  26. ఫిబ్రవరి 5 ఫ్రెడ్డీ కోట్ ఇన్: లిపార్డ్, లూసీ. మిక్స్‌డ్ బ్లెస్సింగ్స్: ఆర్ట్ ఇన్ మల్టీకల్చరల్ అమెరికా . న్యూయార్క్: ది న్యూ ప్రెస్, 1990.
  27. లాబోంటే, పాల్. ఆల్ సిటీ: ది బుక్ ఎబౌట్ టేకింగ్ స్పేస్. టొరంటో ECW ప్రెస్. 2003
  28. డేవిడ్ హెర్ష్కోవిటస్, "లండన్ రాక్స్, ప్యారిస్ బర్న్స్ అండ్ ది B-బాయ్స్ బ్రేక్ ఎ లెగ్", సండే న్యూస్ మేగజైన్ , ఏప్రిల్ 3, 1983.
  29. ఇలీస్, రెన్నీ, ది ఆల్ న్యూ ఆస్ట్రేలియన్ గ్రాఫిటీ (సన్ బుక్స్, మెల్బోర్న్, 1985) ISBN 0-7251-0484-8
  30. http://www.at149st.com/smith.html
  31. "T KID 170". సంగ్రహించిన తేదీ 30 June 2009. 
  32. "From graffiti to galleries". CNN. 2005-11-04. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-10. 
  33. బీటీ, జోనాథన్ ; క్రాయ్, డాన్. "జాప్ యు హావ్ బీన్ ట్యాగ్డ్". టైమ్ మేగజైన్. సెప్టెంబరు 10, 1990. prgrph.2
  34. "New Big Pun Mural To Mark Anniversary Of Rapper's Death in the late 1990's.". MTV News. 2001-02-02. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  35. "Tupak Shakur". Harlem Live. unknown. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  36. ""Bang the Hate" Mural Pushes Limits". Santa Monica News. unknown. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  37. Niccolai, James (2001-04-19). "IBM's graffiti ads run afoul of city officials". CNN. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  38. 38.0 38.1 "Sony Draws Ire With PSP Graffiti". Wired. 2005-12-05. Archived from the original on 2012-09-18. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-08. 
  39. "Marc Ecko Hosts "Getting Up" Block Party For NYC Graffiti, But Mayor Is A Hater". SOHH.com. 2005-08-17. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  40. 40.0 40.1 గాంజ్, నికోలస్. "గ్రాఫిటీ వరల్డ్". న్యూయార్క్. అబ్రామ్స్. 2004
  41. "123Klan Interview". Samuel Jesse — Gráfica Real. 2009-01-27. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-03-03. 
  42. ట్రిస్టాన్ మాంకో సావో పాలో పీక్స్ ఆన్ flikr.com
  43. 43.0 43.1 మాంకో, ట్రిస్టాన్. లాస్ట్ ఆర్ట్ & కాలెబ్ నీలన్, గ్రాఫిటీ బ్రెజిల్ . లండన్: థామస్ అండ్ హడ్సన్, 2005, 7.
  44. 44.0 44.1 మాంకో, 9
  45. 45.0 45.1 మాంకో, 8
  46. 46.0 46.1 46.2 మాంకో, 10
  47. ఉలెస్కా, "ఎలోన్: 1st జెనరేషన్ గ్రాఫిటీ ఇన్ ఇరాన్", పింగ్‌మ్యాగ్ , జనవరి 19, 2005.
  48. గాంజ్, నికోలస్. "గ్రాఫిటీ వరల్డ్". న్యూయార్క్. అబ్రామ్స్. 2004.
  49. "స్టెన్సిల్ గ్రాఫిటీ ట్యుటోరియల్ — లెర్న్ టు డిజైన్ గ్రాఫిటీ స్టెన్సిల్స్ | onelegout.com." చ్యూజ్ ల్యాంగ్వేజ్ | డ్రుపాల్. స్టెన్సిల్ రెవల్యూషన్. ఏప్రిల్ 17, 2009 <http://www.onelegout.com/stencil_tutorial.html>.
  50. "P(ART)icipation and Social Change (.doc file)" (DOC). 2002-01-25. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11.  |coauthors= requires |author= (సహాయం)
  51. "Pictures of Murals of Los Angeles". 
  52. "Graffiti Telecinco". YouTube. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-07-24. 
  53. బాన్‌స్కీ. వాల్ అండ్ పీస్. న్యూయార్క్: రాండమ్ హౌస్ UK, 2005.
  54. షాయర్, మాథ్యూ. "పిక్స్‌నిట్ వాజ్ హియర్." ది బోస్టన్ గ్లోబ్ 3 జనవరి 2007. మార్చి 1, 2009 <http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here/>.
  55. "Crass Discography (Christ's reality asylum)". Southern Records. unknown. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  56. SFT: Ny dokumentär reder ut graffitins punkiga rötter. డాక్టర్ రాట్ 1981లో మందుల ఎక్కువ మోతాదులో తీసుకోవడం వలన 20 ఏళ్ల వయస్సులోనే మరణించాడు, ఇతను కొంతవరకు ఒక రహస్య హీరోగా గుర్తించబడుతున్నాడు.
  57. క్రూన్‌జువెలెన్
  58. Chang, Jeff (2005). Can't Stop Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation. New York: St. Martin's Press. పేజీ. 124. ISBN 0-312-30143-X. 
  59. "Border Crossings". Village Voice. 2000-08-01. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  60. లే, డేవిడ్ మరియు రోమన్ సైబ్రివ్‌స్కీ. "అర్బన్ గ్రాఫిటీ యాజ్ టెరిటోరియల్ మార్కర్స్." డిసెంబరు 1974. JSTOR. యూనివర్శిటీ ఆఫ్ అరిజోనా లైబ్రరీ, టుక్సాన్. మార్చి 14, 2009 <http://www.jstor.org/>.
  61. Halsey, M.; Young, A. (2002), "The Meanings of Graffiti and Municipal Administration", Australian and New Zealand Journal of Criminology 35 (2): 165–86 
  62. Holquist, M. (1981). "'Glossary'". In Bakhtin, M.M. The Dialogic Imagination. Austin: University of Texas Press. పేజీ. 423. 
  63. Kelling, G.; Coles, C. (1996). Fixing Broken Windows. New York: Martin Kessler Books. 
  64. Barker, M. (1981). The New Racism. London: Junction Books. 
  65. Lynn, Nick; Lea, Susan J. (2005), "‘Racist’ graffiti: text, context and social comment", Visual Communication 4: 39–63, doi:10.1177/1470357205048935 
  66. "Writing on the Wall". Time Out New York Kids. 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-10-11. 
  67. బెర్నార్డ్ స్మిత్, టెర్రీ స్మిత్ అండ్ క్రిస్టోఫెర్ హీత్‌కోట్, ఆస్ట్రేలియన్ పేయింటింగ్ 1788-2000 , ఆక్స్‌ఫోర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, మెల్బోర్న్, 2001, ఛాప్టర్ 17. క్రిస్టోఫర్ హీత్‌కోట్, డిస్కవరింగ్ గ్రాఫిటీ, ఆర్ట్ మంత్లీ ఆస్ట్రేలియా (కాన్‌బెర్రా), సెప్టెంబరు 2000, పేజీలు 4–8 కూడా చూడండి.
  68. http://www.graffiti.org/faq/tobin.html
  69. http://www.rfi.fr/actuen/articles/112/article_3517.asp
  70. Rohter, Larry (2009-03-30). "Toasting Graffiti Artists". The New York Times. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-04-02. 
  71. "The full text of the law". 
  72. "Zephyr's opposing viewpoint". 
  73. "Marc Ecko Helps Graffiti Artists Beat NYC in Court, Preps 2nd Annual Save The Rhinos Concert". May 2, 2006. 
  74. Reda, Joseph (April 25, 2006). "Bill/Resolution #O06037". County Council: Passed Legislation. Council of New Castle County, Delaware. సంగ్రహించిన తేదీ May 24, 2006.  Unknown parameter |dateformat= ignored (సహాయం)
  75. Staff (May 24, 2006). "NCCo OKs laws to keep spray paint from kids". The News Journal. పేజీ. B3. 
  76. 76.0 76.1 "Clean Ups and Graffiti Removal". 
  77. "Graffiti Artists Paint Pittsburgh; Police See Red". WPXI. March 2007. 
  78. "Graffiti suspect faces felony charge". Pittsburgh Post-Gazette. March 2007. 
  79. http://www.thepittsburghchannel.com/news/16974005/detail.html
  80. "1992 Ig Noble Prize Winners". 
  81. థీమాటిక్ స్ట్రాటజీ ఆన్ అర్బన్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ — యూరోపియన్ పార్లమెంట్ రెజల్యూషన్ ఆన్ ది థీమాటిక్ స్ట్రాటజీ ఆన్ ది అర్బన్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ (2006/2061(INI))
  82. "Graffiti" (Press release). EnCams. 
  83. "Is the Writing on the Wall for Graffiti". PR News Wire. 2004-07-28. 
  84. "Jail for leader of graffiti gang". BBC News. 2008-07-11. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-07-17. 
  85. Arifa Akbar; Paul Vallely (2008-07-16). "Graffiti: Street art – or crime?". London: The Independent. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-07-17. 
  86. [2] BBC గ్లూసెస్టర్‌షైర్
  87. http://bunmegelozes.easyhosting.hu/dok/varosok_osszegzes_2.doc
  88. http://index.hu/belfold/budapest/2010/03/14/bealkonyult_a_falfirkanak_budapesten/
  89. "Legal Graffiti Wall Rules". Warringah Council.  Unknown parameter |lastaccessdaymonth= ignored (సహాయం); Unknown parameter |lastaccessyear= ignored (సహాయం)
  90. "Newcastle beach to get 'legal graffiti' wall". ABC News Online. 2005-05-25. Archived from the original on 2007-12-21. 
  91. "Against the wall". North Shore:Towns Online.com. 08-11-06. 
  92. "The painter painted: Melbourne loses its treasured Banksy". సంగ్రహించిన తేదీ 30 June 2009. 
  93. BBC న్యూస్ | ఇన్ పిక్చర్స్: గ్రాఫిటీ ఆర్టిస్ట్స్ ఇన్ బీజింగ్, గ్రాఫిటీ ట్రెడిషన్
  94. Shenon, Philip (05-08-94). "Singapore Swings; Michael Fay's Torture's Over; Watch for the Docudrama". New York Times. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-04-02. 

బాహ్య వలయాలు[మార్చు]

డేజ్, కెయిత్ హారింగ్ మరియు స్పాంక్‌లతోపాటు ఒక కళాకారుల సమూహ ఆర్కైవ్

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=గ్రాఫిటీ&oldid=1288597" నుండి వెలికితీశారు