జుబిన్ మెహతా

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
జుబిన్ మెహతా, 2010

జుబిన్ మెహతా (జననం 29 ఏప్రిల్ 1936) పాశ్చాత్య సాంప్రదాయ సంగీతం యొక్క భారతీయ సూత్రధారి.

జీవిత చరిత్ర[మార్చు]

జుబిన్ మెహతా భారతదేశంలోని, ముంబైలో ఉన్న ఒక పార్సీ కుటుంబంలో జన్మించాడు, ఈయన మెహ్లి మరియు తెహ్మిన మెహతా కుమారుడు. ఈయన తండ్రి మెహ్లి మెహతా ఒక వయోలిన్ విద్వాంసుడు మరియు బోంబే సింఫొనీ ఆర్కెస్ట్రా యొక్క వ్యవస్థాపక నిర్వర్తకుడు. మెహతా సెయింట్ మేరీస్ స్కూల్, ముంబై, మరియు సెయింట్ జేవియర్'స్ కాలేజీ, ముంబై యొక్క పూర్వ విద్యార్ధి. మెహతా మొట్టమొదట వైద్యశాస్త్రం చదవాలని అనుకున్నారు, కానీ చిట్టచివరకు 18 సంవత్సరముల వయస్సులో వియెన్నాలో హాన్స్ స్వరౌస్కీ వద్ద సంగీతం అభ్యసించాడు. అదే అకాడమీలో మెహతాతో పాటు సూత్రధారి క్లాడియో అబాడో మరియు సూత్రధారి-పియానో వాద్యగాడు డేనియల్ బారెన్బోయిమ్ కూడా ఉన్నారు. మెహతా 1958లో కెనడియన్ గాయకురాలు కార్మెన్ లాస్కీ ని మొదటి వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి మెర్వోన్ అనే కుమారుడు మరియు జరీన అనే కుమార్తె ఉన్నారు. 1964లో, వీరు విడాకులు తీసుకున్నారు.[1] విడాకులు తీసుకున్న రెండు సంవత్సరముల తరువాత, కార్మెన్ జుబిన్ సోదరుడు, జరిన్ మెహతాను వివాహం చేసుకుంది, ఈయన ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ ఫిల్హర్మోనిక్ యొక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్. జూలై 1969లో, మెహతా అమెరికన్ చలనచిత్ర మరియు దూరదర్శన్ మాజీ నటీమణి నాన్సీ కొవాక్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు.[2] మెహతా యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో శాశ్వత నివాసి, కానీ తన భారత పౌరసత్వాన్ని ఉంచుకున్నాడు.

సూత్రధారిగా వృత్తిజీవితం[మార్చు]

ముంబైలో ఇస్రాయెల్ ఫిల్హర్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా నిర్వహిస్తున్న జుబిన్ మెహతా, అక్టోబర్ 2008

1958లో, మెహతా వియన్నాలో సూత్రధారిగా ఆరంగ్రేటం చేసారు. అదే సంవత్సరం ఆయన లివర్పూల్ లో అంతర్జాతీయ సూత్రధార పోటీ గెలుపొందాడు మరియు రాయల్ లివర్పూల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలో సహాయ సూత్రధారిగా నియమితులయ్యారు. 1960లో ఆయన మాంట్రియల్ సింఫొనీ ఆర్కెస్ట్రా యొక్క సంగీత దర్శకుడు అయినప్పుడు, మెహతా వెంటనే ప్రధాన సూత్రధార స్థానానికి చేరుకున్నాడు, 1967 వరకు ఆయన ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. 1961లో, ఆయన లాస్ ఏంజిల్స్ ఫిల్హార్మోనిక్ యొక్క సహాయ సూత్రధారిగా పిలవబడ్డారు; అయినప్పటికీ, ఆ ఆర్కెస్ట్రా యొక్క సంగీత దర్శకుని హోదాలో ఉన్న, జార్జ్ సోల్టిను ఆ నియామకం గురించి సంప్రదించలేదు, దానిమూలంగా సోల్టి నిరసన ప్రకటిస్తూ రాజీనామా చేసాడు;[3] తరువాత, మెహతా స్వయంగా ఆ వాద్యబృందం యొక్క సంగీత దర్శకుడు అయ్యారు, మరియు 1962 నుండి 1978 వరకు పదవిలో కొనసాగారు.

1978లో మెహతా న్యూయార్క్ ఫిల్హార్మోనిక్ యొక్క సంగీత దర్శకుడు మరియు ప్రధాన సూత్రధారి అయ్యారు మరియు 1991లో ఆయన ఆ పదవికి రాజీనామా చేసేవరకు అందులో కొనసాగారు. దీనితో ఈయన సుదీర్ఘ కాలం ఆ పదవిలో కొనసాగిన వ్యక్తి అయ్యారు.

ఇజ్రాయెల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా (IPO) మెహతాను 1969లో తన సంగీత సలహాదారుగా, 1977లో సంగీత దర్శకునిగా నియమించింది మరియు 1981లో అతనిని శాశ్వతంగా సంగీత దర్శకుని చేసింది.[4]

1985 నుండి, మెహతా ఫ్లోరెన్స్ లోని Teatro del Maggio Musicale Fiorentino యొక్క ప్రధాన సూత్రధారిగా ఉన్నారు. అదనంగా, 1998 నుండి 2006 వరకు, మెహతా మునిచ్ లోని బవేరియన్ స్టేట్ ఒపెరా యొక్క సంగీత దర్శకునిగా ఉన్నారు. మునిచ్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా ఆయనను తమ యొక్క గౌరవ సూత్రదారుగా పేర్కొంది. 2005 నుండి, మెహతా వాలెన్షియాలోని Ciutat de les Arts i les Ciències యొక్క నూతన ఒపెరా హౌస్ లో ప్రధాన సూత్రధారిగా ఉన్నారు (లోరిన్ మాజెల్ తో కలిసి).

1990, 1995, 1998 మరియు 2007 సంవత్సరములలో మెహతా వియెన్నా నూతన సంవత్సర కచేరీని నిర్వహించారు. ఆయన శంకర్ మరియు లండన్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి భారతీయ వాద్యగాడు రవి శంకర్ యొక్క రెండవ సితార్ కచేరీ యొక్క రికార్డింగ్ చేసారు.

1990లు[మార్చు]

1990లో, ఆయన రోమ్ లో మొట్టమొదటిసారి ముగ్గురు విద్వాంసులతో కలిసి Orchestra del Teatro dell'Opera di Roma మరియు Orchestra del Teatro dell'Opera di Roma నిర్వహించాడు. 1994లో లాస్ ఏంజిల్స్ లోని డాడ్జర్ స్టేడియంలో తిరిగి వారితో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఈ రెండు ప్రదర్శనల మధ్య ఆయన చారిత్రాత్మక 1992 ప్రొడక్షన్ టోస్కా నిర్వహించాడు. ఇందులో ప్రతి సన్నివేశం వాస్తవ సెట్టింగ్ లో మరియు ఆ సంగీతంలో నిర్దేశించబడిన అసలైన సమయంలో జరిగింది. ఈ నిర్మాణములో ప్రధాన పాత్రలో కాథరిన్ మల్ఫిటనో, కావరడాసి గా ప్లేసిడో డోమింగో మరియు బారొన్ స్కార్పియా గా రగ్జేరో రైమొంది నటించారు. జూలై 11, శనివారం మధ్యాహ్నం(మధ్య యూరోప్ యొక్క పగటికాంతి ఆదాచేసే సమయం) సమయంలో రోమ్ యొక్క సంట్'ఆండ్రియా డెల్లా వల్లె బెసిలికా నుండి మొదటి భాగం ప్రత్యక్షంగా ప్రసారమైంది; రెండవ భాగం తరువాత అదే రోజు సాయంత్రం 9:40 p.m. సమయంలో పలాజో ఫార్నెస్ నుండి ప్రసారమైంది; మూడవ భాగం జూలై 12, ఆదివారం 7:00 a.m. సమయంలో హడ్రియన్'స్ టాంబ్ గా కూడా ప్రసిద్ధమైన, కాసిల్ సంట్'ఎంజెలో నుండి ప్రత్యక్షంగా ప్రసారమైంది.

జూన్ 1994లో, సరజేవో సింఫొనీ ఆర్కెస్ట్రా మరియు కోరస్ సభ్యులతో కలిసి మెహతా సైనిక యుద్ధ బాధితుల కొరకు మరియు యుగొస్లావ్ యుద్దములలో మరణించిన వేల మంది ప్రజల జ్ఞాపకార్ధం నిధుల సేకరణ కచేరీలో, సరజేవో యొక్క నేషనల్ లైబ్రరీ శిధిలముల వద్ద మొజార్ట్ రెక్వియంను ప్రదర్శించారు. 29 ఆగష్టు 1999న, ఆయన జర్మన్ నగరం వీమర్ లో, బుచెన్వాల్డ్ రాజకీయ బందీల శిబిరం సమీపంలో బవేరియన్ స్టేట్ ఆర్కెస్ట్రా మరియు ఇజ్రాయెల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలతో కలిసి మహ్లెర్ సింఫొనీ No. 2 (రెసురెక్షన్ ) నిర్వహించారు. 1984లో ఆయన న్యూయార్క్ ఫిల్హార్మోనిక్ తో కలిసి, తన సొంత దేశం ఇండియా మరియు సొంత నగరం ముంబై (బొంబాయి)కి వెళ్ళారు. నవంబర్–డిసెంబర్ 1994లో, సోలో గాయకులు ఇట్జ్హాక్ పెర్ల్మన్ మరియు గిల్ షహం లతో పాటు ఇజ్రాయెల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాతో తిరిగి అక్కడికి వెళ్ళారు. 1997 మరియు 1998లో, మెహతా జియాకోమో పుక్సిని రూపొందినచిన టురాన్డాట్ ఒపెరా నిర్మాణములో చైనా చిత్ర దర్శకుడు జాంగ్ ఇమౌ తో కలిసి పనిచేసారు. ఈ ఒపెరాను వారు ఫ్లోరెన్స్, ఇటలీలకు తీసుకువెళ్ళారు. తరువాత దానిని చైనాలోని బీజింగ్ లో 300 పైగా అదనపు నటులు మరియు 300 మంది సైనికులతో ఫోర్బిడన్ సిటీలో తొమ్మిది చారిత్రిక ప్రదర్శనల కొరకు దాని సహజ పరిసరములలో ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రొడక్షన్ నిర్మాణము ది టురాన్డాట్ ప్రాజెక్ట్ అనబడే ఒక లఘుచిత్రంలో రికార్డు చేయబడింది. దీనికి మెహతా వ్యాఖ్యానం అందించారు.

2000s[మార్చు]

29 నవంబర్ 2005న మెహతా రాయల్ కాన్సర్ట్గేబౌ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి బ్రుక్నేర్ యొక్క ఎనిమిదవ సింఫొనీ ప్రదర్శిస్తూ కనిపించారు. 26 డిసెంబర్ 2005న, మెహతా మరియు బవేరియన్ స్టేట్ ఆర్కెస్ట్రా మొట్టమొదటిసారి చెన్నై (పూర్వం మద్రాస్ గా పిలవబడేది) లోని మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమి వద్ద హిందూ మహాసముద్ర సునామీ యొక్క మొదటి వార్షికోత్సవంలో ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ఈ సునామీ జ్ఞాపకార్ధ కచేరీని మాక్స్-ముల్లర్ భవన్/గోత్-ఇన్స్టిట్యూట్ తో కలిసి మద్రాస్ జర్మన్ కన్సలేట్ నిర్వహించింది. ప్రత్యేక ఆహ్వానితులతో నిండిపోయిన ఆ హాలులో ఆ బృందం ప్రదర్శన ఇచ్చింది. సుమారు 3000 మంది హాజరయ్యారు, వీరిలో అమర్త్యా సేన్ (అర్ధశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత) మరియు తమిళనాడు గవర్నర్, సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాల కూడా ఉన్నారు. డిసెంబర్ 28న ఈయన ఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ స్టేడియం వద్ద కూడా ప్రదర్శన ఇచ్చారు. 2006 బవేరియన్ స్టేట్ ఆర్కెస్ట్రాతో ఆయన ఆఖరి సంవత్సరము.

ప్రదర్శక తీరు[మార్చు]

అంటోన్ బ్రక్నర్, రిచర్డ్ స్ట్రాస్, గుస్తవ్ మహ్లర్ మరియు ఫ్రాంజ్ స్క్మిడ్ట్ యొక్క పెద్ద స్థాయి సింఫొనీ సంగీతం యొక్క చైతన్యవంతమైన వివరణల కొరకు జుబిన్ మెహతా తన వృత్తి జీవిత ప్రారంభంలో ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ఆయన సూత్రధారిత్వం ఆడంబరం, ఉత్సాహవంతం మరియు శక్తివంతంగా ఉండటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

గౌరవాలు మరియు అవార్డులు[మార్చు]

డిసెంబర్ 2006లో వైట్ హౌస్ వద్ద కెనడీ సెంటర్ గౌరవార్దుల కొరకు ఇచ్చిన విందులో గాయకులు డాలీ పార్టన్ మరియు స్మోకీ రాబిన్సన్ తో నిర్వాహకుడు జుబిన్ మెహతా

1971, ఫ్రాంక్ జప్పా మరియు మదర్స్ అఫ్ ఇన్వెన్షన్ రూపొందించిన "జస్ట్ అనదర్ బ్యాండ్ ఫ్రం LA" ఆల్బంలోని 'బిల్లీ ది మౌంటైన్" గీతంలో జుబిన్ మెహతా పేరు ప్రస్తావించబడింది.

1991లో ఇజ్రాయెల్ ప్రైజ్ వేడుకలో, మెహతా ఇజ్రాయెల్ కు మరియు ఇజ్రాయెల్ ఫిల్హర్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాకు తన అద్భుత సేవలకు గుర్తింపుగా ఒక ప్రత్యేక పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.

1995లో, వోల్ఫ్ ప్రైజ్ ఇన్ ఆర్ట్స్ గ్రహీత.

1999లో, జుబిన్ మెహతా యునైటెడ్ నేషన్స్ యొక్క "శాంతి మరియు ఓర్పు కొరకు జీవితకాల సాఫల్యతా పురస్కారం" అందుకున్నాడు.

భారత ప్రభుత్వము 1966లో మెహతాను పద్మ భూషణ్ తో మరియు 2001లో భారతదేశపు రెండవ అతిపెద్ద పౌర పురస్కారం, పద్మ విభూషణ్ తో సత్కరించింది.[5]

సెప్టెంబర్ 2006లో కెనడీ సెంటర్ మెహతాను ఆ సంవత్సరపు కెనడీ సెంటర్ సన్మాన గ్రహీతలలో ఒకరుగా ప్రకటించింది. ఇది 2 డిసెంబర్ 2006న అందజేయబడింది.

3 ఫిబ్రవరి 2007న, మెహతా లయోలా మేరీమౌంట్ యూనివర్సిటీ వద్ద రెండవ వార్షిక బ్రిడ్జ్ బిల్డర్ అవార్డు అందుకున్నారు. 2007లో ఆయన ప్రతిష్టాకరమైన డాన్ డేవిడ్ ప్రైజ్ అందుకున్నారు.

సూత్రధారి కార్ల్ బోహం మెహతాకు నికిస్క్ రింగ్ బహూకరించాడు – ఇది వియెన్నా ఫిల్హార్మోనిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఆనర్.

మెహతా ఫ్లోరెన్స్ మరియు టెల్ అవివ్ యొక్క గౌరవ పౌరుడు. 1997లో ఆయన వియెన్నా స్టేట్ ఒపెరా యొక్క గౌరవ సభ్యునిగా నియమించబడ్డారు. 2001 లో ఆయనకు వియెన్నా ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా యొక్క “గౌరవ సూత్రధారి” అనే బిరుదు అందుకున్నారు మరియు 2004లో మునిచ్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా ఆయనకు అదే బిరుదును అందించింది. అదేవిధంగా 2006లో లాస్ ఏంజిల్స్ ఫిల్హార్మోనిక్ మరియు Teatro del Maggio Musicale Fiorentino ఆయనకు అదే బిరుదును అందజేశాయి. బవేరియన్ స్టేట్ ఒపెరాతో తన పదవీకాలం ముగిసేటప్పుడు ఆయన బవేరియన్ స్టేట్ ఆర్కెస్ట్రా యొక్క గౌరవ సూత్రధారి మరియు బవేరియన్ స్టేట్ ఒపెరా యొక్కగౌరవ సభ్యునిగా పేరుపొందారు. నవంబర్ 2007లో Gesellschaft der Musikfreunde Wien ఆయనని గౌరవ సభ్యునిగా నియమించారు.

చిత్రాలు[మార్చు]

మెహతా యొక్క జీవితం టెర్రీ సాండర్స్ యొక్క చలనచిత్రం పోర్ట్రైట్ ఆఫ్ జుబిన్ మెహతా లో చిత్రీకరించబడింది. జుబిన్ మెహతా గురించిన ఒక లఘు చిత్రం, జుబిన్ అండ్ ఐ , మెహతా అధికారంలోకి రాక ముందు ఇజ్రాయెల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి పనిచేసిన ఇజ్రాయెలీ హార్ప్ వాద్యగాని మనవడి చేత నిర్మించబడింది. ఆ చిత్రనిర్మాత ముంబైకి వెళుతూ ఆ ఆర్కెస్ట్రాను కలుసుకున్నాడు మరియు భారతదేశం మరియు టెల్ అవివ్ లో రెండు ఇంటర్వ్యూల కొరకు ఆయనను కలిసారు.[6]

విద్యాసంబంధ పథకములు[మార్చు]

2009లో, మెహతా మిఫ్నే ("మార్పు" కి హెబ్రూ) ను స్థాపించారు. ఇది బ్యాంక్ ల్యూమి మరియు అరబ్-ఇజ్రాయెల్ బ్యాంకుల సహకారంతో ఇజ్రాయెలీ అరబ్బుల కొరకు ఏర్పాటు చేసిన ఒక సంగీత విద్యా కార్యక్రమం. ష్ఫారం, జెజ్రీల్ వ్యాలీ మరియు నజారెత్ లోని మూడు విద్యాలయములు ఈ పైలెట్ ప్రాజెక్ట్ లో పాలుపంచుకుంటున్నాయి.[7]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • ఇజ్రాయిల్ పురస్కార గ్రహీతల జాబితా

సూచనలు[మార్చు]

గ్రంథ పట్టిక[మార్చు]

  • మార్టిన్ బుక్ స్పాన్ అండ్ రాస్ యోకీ, జుబిన్: ది జుబిన్ మెహతా స్టోరీ
  • రెనటే వాన్ మటుస్చ్క, Die Partitur meines Lebens .

బాహ్య లింకులు[మార్చు]