జ్యోతిషశాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
చేతితో రంగు వేసిన గుర్తుతెలియని ప్లామేరియన్ చెక్కదిమ్మె (1888).

జ్యోతిషశాస్త్రం (పురాతన గ్రీకు భాషలో αστρολογία : ἄστρον, astron , అంటే "నక్షత్రరాశి, నక్షత్రం"; మరియు -λογία, -logia , అంటే "గురించి అధ్యయనం") అనేది అనేక వ్యవస్థలు, సంప్రదాయాలు, విశ్వాసం సమాహారం, ఇందులో ఖగోళ వస్తువుల స్థితిగతులను మరియు అనుబంధ వివరాలను ఉపయోగించి వ్యక్తిత్వం, మానవ సంబంధాలు, ఇతర భూగోళ విషయాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని తెలియజేస్తారు. జ్యోతిషశాస్త్ర అభ్యాసకుడిని జ్యోతిష్కుడు అని పిలుస్తారు. శాస్త్రీయ వర్గం జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని బూటకపు శాస్త్రం లేదా మూఢవిశ్వాసంగా పరిగణిస్తోంది.[1][2][3][4][5][6]


3వ సహస్రాబ్ది BC ప్రారంభం నుంచి జ్యోతిషశాస్త్రం వాడుకలో ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి, అప్పటి నుంచి దీనికి సంబంధించి అసంఖ్యాక సంప్రదాయాలు మరియు అనువర్తనాలు ఉపయోగించబడ్డాయి. సంస్కృతి, ప్రారంభ ఖగోళశాస్త్రం, వేదాలు,[7] చరిత్రవ్యాప్తంగా వివిధ అనుశాసనాలను మలచడంలో జ్యోతిషశాస్త్రం కీలకపాత్ర పోషించింది. వాస్తవానిక ఆధునిక శకానికి ముందు జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు ఖగోళశాస్త్రం గుర్తించడానికి వీలులేనంతగా కలిసివుండేవి, ఊహాత్మక మరియు దైవత్వ పరిజ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవాలనే కుతూహలమే ఖగోళ పరిశోధనలకు స్ఫూర్తికారకమైంది. 18వ శతాబ్దం వరకు సాగిన పునరుజ్జీవనోద్యమంలో జ్యోతిషశాస్త్రం నుంచి ఖగోళశాస్త్రం క్రమక్రమంగా వేరుచేయబడింది. చివరకు, జ్యోతిషశాస్త్ర అవగాహనలతో సంబంధం లేకుండా ఖగోళ వస్తువులు మరియు అద్భుతాల శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి ఖగోళశాస్త్రం ప్రత్యేకించబడింది.


ఖగోళ వస్తువుల చలనాలు మరియు వాటి స్థితులు భూమిపై మానవాళిని ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేస్తాయని లేదా మానవ కాలమానంపై జరిగే ఘటనలను తెలియజేస్తాయని జ్యోతిష్కులు విశ్వసిస్తారు.[8] జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని ఒక ప్రతీక భాషగా,[9][10][11] ఒక కళా రూపంగా లేదా భవిష్యవాణి రూపంగా ఆధునిక జ్యోతిష్కులు నిర్వచించారు.[12][13] నిర్వచనాల్లో భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, భూత, వర్తమాన కాలాల అర్థ వివరణకు మరియు భవిష్యత్‌ను అంచనా వేసేందుకు ఖగోళ స్థితులు సహాయపడతాయని జ్యోతిషశాస్త్రంలో ఒక సాధారణ భావన నెలకొంది.

== మూల విశ్వాసాలు ==MAHESH KUMAR పురాతన ప్రపంచంలో జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క మూల విశ్వాసాలు ప్రబలంగా ఉండేవి మరియు "ప్రపంచం ఎందుకు, ఎలా పని చేస్తుందనే రహస్య సిద్ధాంతాన్ని వివరించేందుకు ఈ మూల విశ్వాసాలు పరోక్షంగా ఉపయోగించబడ్డాయి. టైకో బ్రాహే జ్యోతిషశాస్త్రంలో తన అధ్యయనాలను క్రోడీకరించేందుకు ఇటువంటి శైలినే ఉపయోగించాడు: suspiciendo despicio , "ఖగోళ అధ్యయనం ద్వారా భూమిపై ఘటనలను తెలుసుకోవడం".[14] ప్రపంచవ్యాప్తంగా జ్యోతిషశాస్త్రంలో పాటించిన చాలా సంప్రదాయాల్లో సాధారణంగా ఆకాశంలో జరిగే సంఘటనలను భూమిపై ఉండి పరిశీలించేవారు. పాశ్చాత్య దేశాల్లో చరిత్రవ్యాప్తంగా జ్యోతిషశాస్త్రం వెనుక ఉన్న సంవిధాన శైలిపై జ్యోతిష్కుల మధ్య చర్చ జరిగేది. ఖగోళ వస్తువులు ఘటనలకు గుర్తులు లేదా దుశ్శకునాలు అవునా కాదా అనేదానిపై, వాస్తవానికి వాటి యొక్క శక్తి లేదా క్రియావిధానమే ఈ ఘటనలకు కారణమవుతుందా అనేదానిపై కూడా చర్చ జరిగేది.

విశ్వ గురుత్వాకార్షణ సిద్ధాంతం ద్వారా ఐజాక్ న్యూటన్ తొలిసారి ఖగోళ యాంత్రికశాస్త్రం మరియు భూగోళ (యాంత్రికశాస్త్రం)గతిశాస్త్రం మధ్య సంబంధాన్ని కనిపెట్టాడు, ఖగోళ వస్తువులకు గురుత్వాకర్షణ ప్రభావాలు ఉంటాయని ఈ సిద్ధాంతం వివరించింది, అయితే ఎక్కువ మంది జ్యోతిష్కులు జ్యోతిషశాస్త్ర సాధారణీకరణలను శాస్త్రీయ పరిశోధనల్లో నిరూపించలేమని వాదించారు.[citation needed]

వివిధ వాస్తవ లేదా ఊహాత్మక ఖగోళ వస్తువుల స్థితిగతులు మరియు చలనాల ఆధారంగా, సంఘటన జరిగిన సమయం లేదా ప్రదేశం వద్ద రహస్య లేదా లెక్కించిన ఖగోళ క్రమాల నిర్మాణంపై అధ్యయనం ద్వారా జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయాలు మలచబడ్డాయి. ఇవి ప్రధానంగా జ్యోతిషశాస్త్ర సంబంధ గ్రహాలు, వామన గ్రహాలు, గ్రహశకలాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడి కక్ష్యాపాతాలు, అరబిక్ భాగాలు మరియు (అశాస్త్రీయ)ఊహాత్మక గ్రహాలు. వీటి స్పష్టమైన స్థితులను నిర్వచించేందుకు రెండు పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు, వీటిలో ఒకటి పన్నెండు రాశుల అయనరేఖ లేదా నక్షత్ర రాశిచక్రాన్ని ఉపయోగించడంకాగా, స్థానిక దిశ్చక్రము (పూర్వికులు(జ్యోతిషశాస్త్రం)|వంశస్థుల అక్షం) మరియు ఊర్థ్వ ఆకాశమధ్యం అధో ఆకాశమధ్యం అక్షాలను ఉపయోగించడం రెండో పద్ధతి. ఈ రెండో (స్థానిక) పద్ధతి 12 (జ్యోతిషశాస్త్రం)జ్యోతిషశాస్త్ర గృహాలుగా విభజించబడి ఉంటుంది. వివిధ ఖగోళ వస్తువులు మరియు జాతకచక్రంలోని కోణాల మధ్య రేఖాగణిత/కోణీయ సంబంధాలను గుర్తించేందుకు మరిన్ని జ్యోతిషశాస్త్ర కోణాలను ఉపయోగిస్తారు.

భవిష్యత్ పోకడలు మరియు పరిణామాలను అంచనా వేయడం లేదా ఊహాత్మక జ్యోతిషశాస్త్రం పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రంలో రెండు ప్రధాన పద్ధతులపై ఆధారపడి ఉంటుంది: జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రయాణాలు మరియు జ్యోతిషశాస్త్ర పురోగమనాలు. జ్యోతిశాస్త్ర ప్రయాణాల్లో అంతరిక్షంలో మరియు జాతకచక్రంలో ప్రయాణించే గ్రహాల ప్రస్తుత చలనాలను అర్థం చేసుకుంటారు. జ్యోతిషశాస్త్ర పురోగమనాల్లో ఏర్పరిచిన పద్ధతుల ప్రకారం కాలంతోపాటు జాతకచక్రాన్ని పురోగమింపజేస్తారు. వేద జ్యోతిషశాస్త్రంలో పోకడను అర్థం చేసుకునేందుకు గ్రహ కాలాలపై, ప్రధాన సంఘటనల సమయాన్ని తెలుసుకునేందుకు గ్రహ ప్రయాణాలపై దృష్టిసారిస్తారు. ఎక్కువ మంది పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కులు యదార్థ సంఘటనలను అంచనా వేయడంపై ఇప్పుడు దృష్టిసారించడం లేదు, దీనికి బదులుగా వారు సాధారణ పోకడులు మరియు పరిణామాలపై దృష్టిపెడుతున్నారు. పోలిక ద్వారా, వేద జ్యోతిష్కులు పోకడలు మరియు సంఘటనలు రెండింటిని అంచనా వేస్తారు. పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కులు పాటించే ఈ సంప్రదాయం వారి ప్రయోజనాలకు సరిపోయే విధంగా ఉండటమే కాకుండా, నిరూపించదగిన అంచనాలు వేయకుండా తప్పించుకునేందుకు మరియు అనాలోచిత, అసంబంధ సంఘటనలకు ప్రాధాన్యతను ఆపాదించేందుకు ఉపయోగపడుతుందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు.[15]

గతంలో, జ్యోతిష్కులు తరచుగా ఖగోళ వస్తువుల పరిశీలన మరియు వాటి చలన పట్టీలపై ఆధారపడేవారు. ఆధునిక జ్యోతిష్కులు ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు అందజేసిన సమాచారాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు, ఈ సమాచారంతో వారు గ్రహస్థితి పట్టికలుగా పిలిచే జ్యోతిషశాస్త్ర పట్టిక సమితిలను తయారు చేస్తారు,[16] గ్రహస్థితి పట్టికలు (ఖగోళశాస్త్రీయ పట్టికలు) కాలానుగుణంగా ఖగోళ వస్తువుల రాశిచక్ర స్థానాల మార్పులు చూపిస్తాయి.

సంప్రదాయాలు[మార్చు]

రాశిచక్ర గుర్తులు, 16వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ చెక్కదిమ్మె

జ్యోతిషశాస్త్రానికి సంబంధించి అనేక సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి, సంస్కృతుల మధ్య జ్యోతిషశాస్త్ర సిద్ధాంతాల సంక్రమణ జరగడం వలన వీటిలో కొన్ని ఒకేరకమైన లక్షణాలను పంచుకుంటున్నాయి. ఇతర సంప్రదాయాలు వేరుగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, ఇవి భిన్నమైన సిద్ధాంతాలను కలిగివున్నాయి, అయితే ఒకేరకమైన జ్యోతిషశాస్త్ర మూలాలపై రూపుదిద్దుకోవడంతో ఇవి కూడా మిగిలిన సంప్రదాయాలతో కొన్ని లక్షణాలను పంచుకుంటున్నాయి.

ప్రస్తుత సంప్రదాయాలు[మార్చు]

ఆధునిక జ్యోతిష్కులు ఉపయోగించే ప్రధాన సంప్రదాయాలు ఏమిటంటే హిందూ జ్యోతిషశాస్త్రం (జ్యోతిష్యం), పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు చైనీయుల జ్యోతిషశాస్త్రం.

వేద మరియు పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రం జాతకచక్ర వ్యవస్థల రూపంలో ఒకేరకమైన పూర్విక మూలాలు పంచుకుంటున్నాయి, ఈ రెండు సంప్రదాయాల్లో ఒక సంఘటనకు సంబంధించిన వివరాలు తెలుసుకునేందుకు ఆ సంఘటన సమయంలో సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు గ్రహాల స్థితులను ఆధారంగా చేసుకొని జ్యోతిషశాస్త్ర పట్టిక లేదా ఖగోళ వస్తువులకు ప్రాతినిధ్యం వహించే జాతకచక్రాన్నిలెక్కించడంపై దృష్టిపెడతారు. అయితే, వేద జ్యోతిషశాస్త్రంలో నక్షత్ర రాశిచక్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు, ఇందులో రాశిచక్రం యొక్క రాశులను వాటి వాస్తవ నక్షత్రరాశులతో అనుసంధానిస్తారు, ఇదిలా ఉంటే పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రంలో అయనరేఖా రాశిచక్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు. విషువత్ చలనం (పగలు, రాత్రి సమానంగా ఉండే రోజులు) కారణంగా, శతాబ్దాలు గడిచేకొద్ది పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రంలో 12 రాశిచక్ర రాశులకు ఆకాశంలో వాటి వాస్తవ నక్షత్రరాశుల భాగంతో పొందిక వేరు చేయబడింది. దీని ఫలితంగా, పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రంలో రాశి మరియు నక్షత్రమండలం మధ్య బంధం తెగిపోయింది, అయితే అదేసమయంలో వేద జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క ప్రాబల్యం మాత్రం కొనసాగుతోంది. ఈ రెండు సంప్రదాయాల మధ్య ఇతర వైవిద్యాల్లో 27 (లేదా 28) నక్షత్రాలు లేదా చంద్ర సౌధాల వినియోగం కూడా ఉంది, వేద కాలం నుంచి వేద జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని భారతదేశంలో ఉపయోగిస్తున్నారు, గ్రహాల నియమిత కాల వ్యవస్థను ఇందులో (జ్యోతిషశాస్త్రం)దశలుగా గుర్తిస్తారు.

చైనీయుల జ్యోతిషశాస్త్రంలో పూర్తిగా భిన్నమైన సంప్రదాయం రూపొందించబడింది. ఇందులో పాశ్చాత్య మరియు భారతీయ జ్యోతిషశాస్త్రాలకు భిన్నంగా, రాశిచక్రంలోని 12 రాశులు చేతకాకుండా, ఖగోళ మధ్యరేఖ చేత ఆకాశం విభజించబడుతుంది. చైనీయులు రూపొందించిన వ్యవస్థలో ప్రతి రాశి రోజును నిర్దేశించే పన్నెండు 'రెట్టింపు గంటల్లో' ఒకదానికి మరియు పన్నెండు నెలల్లో ఒకదానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. రాశిచక్రంలోని ప్రతి రాశి ఒక భిన్నమైన సంవత్సరాన్ని నిర్దేశిస్తుంది మరియు ఒక 60 (12 x 5) ఏళ్ల కాలచక్రాన్ని ఇచ్చేందుకు చైనీయుల విశ్వోద్భవ శాస్త్రం యొక్క ఐదు మూల ధర్మాల ఆధారిత వ్యవస్థతో కలుస్తుంది. చైనీయుల జ్యోతిషశాస్త్రం అనే పదాన్ని సౌకర్యవంతంగా ఉండేందుకు ఉపయోగించడం జరిగింది, అయితే కొరియా, జపాన్, వియత్నాం, థాయ్‌లాండ్ మరియు ఇతర ఆసియా దేశాల్లోనూ ఇదే సంప్రదాయ ఆధారిత జ్యోతిషశాస్త్ర రూపాలు ఉన్నాయి.

ఆధునిక కాలంలో, ఈ సంప్రదాయాలు ఒకదానితో ఒకటి బాగా అనుసంధానించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా భారతీయ, చైనీయుల జ్యోతిషశాస్త్రాలు పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి వ్యాప్తి చెందాయి, అయితే పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క అవగాహన ఆసియా దేశాల్లో ఇప్పటికీ తక్కువగానే ఉంది. ఆధునిక కాలంలో పాశ్చత్య ప్రపంచంలో జ్యోతిషశాస్త్రం చాలారకాలుగా విభజించబడింది. వివిధ పద్ధతులపై దృష్టిసారించేందుకు సంప్రదాయ జ్యోతిషశాస్త్రంలోని చాలా భాగాన్ని పక్కకుపెట్టి కొత్త పోకడలు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిలో మధ్యబిందువులపై మరింత అవధారణ చేసే లేదా మరింత మనస్తత్వశాస్త్ర పద్ధతిని ఆశ్రయించే కొత్త పోకడలు ఉన్నాయి. కొన్ని ఇటీవల పాశ్చాత్య పరిణామాల్లో ఆధునిక అయనరేఖా మరియు నక్షత్ర జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రాలు ఉన్నాయి; విశ్వజీవశాస్త్రం; అవి మనస్తత్వ జ్యోతిషశాస్త్రం; సూర్య రాశిచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం; హంబర్గ్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆస్ట్రాలజీ; మరియు హంబర్గ్ స్కూల్‌లో ఒక ఉపభాగమైన యురేనియన్ ఆస్ట్రాలజీ.

చారిత్రక సంప్రదాయాలు[మార్చు]

చరిత్రవ్యాప్తంగా, అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రాముఖ్యత, అభివృద్ధి కారణంగా జ్యోతిషశాస్త్రం మార్పులు చెందింది. చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన అనేక జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి, అయితే వాటిలో ఎక్కువ సంప్రదాయాలను ఇప్పుడు ఉపయోగించడం లేదు. జ్యోతిష్కులపట్ల ప్రజలు ఇప్పటికీ ఆకర్షితులు అవుతుండటంతోపాటు, వారిని ఒక ముఖ్యమైన వనరుగా గుర్తిస్తున్నారు. జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క చారిత్రక ప్రాధాన్య సంప్రదాయాల్లో అరబ్ మరియు పర్షియన్ల జ్యోతిషశాస్త్రం (మధ్యయుగకాలం, మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతం); బాబిలోనియన్ల జ్యోతిషశాస్త్రం (పురాతన కాలం, మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతం); ఈజిప్టియన్ల జ్యోతిషశాస్త్రం; గ్రీకుల జ్యోతిషశాస్త్రం (ప్రామాణిక పురాతనత్వం); మరియు మాయా నాగరికుల జ్యోతిషశాస్త్రం ఉన్నాయి.

రహస్య సంప్రదాయాలు[మార్చు]

17వ శతాబ్దానికి చెందిన రసవాద పాఠం నుంచి సేకరించిన సంగ్రహం మరియు ప్రతీక తాళం- కెనెల్మ్ డిగ్బే

అనేక మార్మిక లేదా రహస్య సంప్రదాయాలు జ్యోతిషశాస్త్రంతో అనుబంధం కలిగివున్నాయి. ఉదాహరణకు కబల వంటి సంప్రదాయాలు, ఇందులో పాలుపంచుకునేవారు జ్యోతిషశాస్త్ర మూల ధర్మాలను వారి సొంత సంప్రదాయాల్లోకి చేర్చుతారు. డివినేటరీ టారో వంటి ఇతర సంప్రదాయాల్లో, ఎక్కువ మంది జ్యోతిష్కులు వారంతటవారే ఈ సంప్రదాయాన్ని సొంత జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయంలోకి మారుస్తారు. పరిమితిలేని రహస్య సంప్రదాయాల్లో, రసవాదశాస్త్రం, సాముద్రికశాస్త్రం, గూఢార్థ జ్యోతిషశాస్త్రం, వైద్య జ్యోతిషశాస్త్రం, సంఖ్యాశాస్త్రం, అతీంద్రియ శక్తుల అభ్యాసశాస్త్రం లేదా "రోజ్ క్రాస్" మరియు టారో డివినేషన్ ఉన్నాయి.

చారిత్రాత్మకంగా, పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ముఖ్యంగా రసవాదం సంప్రదాయ బాబిలోనియన్- గ్రీకు తరహా జ్యోతిషశాస్త్రంతో అనుబంధించబడి ఉంది; గూడార్థ లేదా రహస్య పరిజ్ఞాన శోధనలో ఒకదానికొకటి సహకరించుకునేందుకు అనేకమార్గాల్లో వీటిని అభివృద్ధి పరిచారు.[17] పురాతన కాలం నుంచి ఇప్పటి రోజు వరకు రసవాదంలోని నాలుగు ప్రామాణిక మూల ధర్మాలను జ్యోతిషశాస్త్రం ఉపయోగించుకుంటుంది. సంప్రదాయబద్ధంగా, పూర్వికులకు తెలిసిన సౌర వ్యవస్థలోని ఏడు గ్రహాల్లో ప్రతి ఒక్కటి ఒక్కొక లోహంతో అనుబంధం, ఒక్కొక లోహంపై ఆధిపత్యం మరియు నిర్దేశం కలిగివున్నాయి.[18]

రాశిచక్రం[మార్చు]

ఇజ్రాయేల్‌లోని బెయిట్ ఆల్ఫా వద్ద ఉన్న 6వ శతాబ్దపు యూదుల దేవాలయంలోని రాశిచక్రం

నక్షత్రరాశుల చక్రం లేదా పట్టీని రాశిచక్రం అంటారు, దీనిలో ఆకాశంలోని సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు గ్రహాల ప్రయాణిస్తుంటాయి. ఈ నక్షత్రరాశులకు ఒక్కో ప్రాధాన్యత ఉంటుందని జ్యోతిష్కులు చెబుతుంటారు. కాలగమనంలో వారు 12 రాశులు ఉండే రాశిచక్ర వ్యవస్థను అభివృద్ధి పరిచారు (అవి )మేషరాశి, వృషభరాశి, మిథునరాశి, కర్కాటకరాశి, |సింహరాశి, కన్యారాశి, తులారాశి, వృశ్చికరాశి, ధనూరాశి, మకరరాశి, కుంభరాశి, మరియు మీనరాశి), 12 నక్షత్రరాశులను వారు ముఖ్యమైనవిగా పరిగణిస్తారు. జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయంలో పాశ్చాత్య మరియు వేద రాశిచక్రంలోని రాశులు ఒకేరకమైన మూలం కలిగివున్నాయి, అందువలన వీటికి ఒకేరకమైన అర్థ వివరణ ఉంటుంది. మరోవైపు చైనాలో, రాశిచక్ర అభివృద్ధి భిన్నంగా జరిగింది. చైనీయులకు కూడా 12 రాశుల వ్యవస్థ (జంతువుల పేర్లతో) ఉన్నప్పటికీ, వారి రాశిచక్రం పాశ్చాత్య లేదా భారతీయ రాశిచక్రాల మాదిరిగా నక్షత్రరాశులను కాకుండా, పూర్తిగా కాల చక్రాన్ని సూచిస్తుంది. సాధారణంగా అన్నిరకాల జ్యోతిషశాస్త్రాల్లో సూర్యుడు మరియు చంద్రుడి సంకర్షణను కేంద్రంగా పరిగణించి పన్నెండు రాశిచక్ర రాశులను అర్థం చేసుకుంటారు.

పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కుల్లో ఎక్కువ మంది అయనారేఖా రాశిచక్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని పనిచేస్తుంటారు, అయనారేఖా రాశిచక్రం ఆకాశాన్ని 30 డిగ్రీల కోణంతో 12 సమభాగాలుగా విభజిస్తుంది, మొదటి బిందువు మేషరాశితో ప్రారంభమవుతుంది, భూ మధ్యరేఖ మరియు రవిమార్గం (ఆకాశంలో సూర్యుడు పయనించే మార్గం) అనిపించినా భూమి సూర్యుడి చుట్టూ పరిభమించే కాలాన్ని పన్నెండు విభాగలు చేసి దానిని పన్నెండు రాశులుగా నామకరణం చేసి గణించబడుతుంది. జ్యోతిషశాస్త్రానికి భూమి కేంద్ర బిందువు కనుక భూమి మీద నివసించా వారి భవిష్యత్తు గణన కనుక భూ చలనం సూర్య చలనంగా భావించ బడుతుంది. ఉత్తరార్ధగోళ వసంత విషువత్తు సమయంలో కలుసుకునే బిందువును మొదటి బిందువుగా పరిగణిస్తారు. విషువత్ చలనం కారణంగా, ఆకాశంలో భూమి పరిభ్రమించే మార్గం క్రమక్రమంగా మారుతుంది, దీంతో ఈ వ్యవస్థలో రాశిచక్రంలోని రాశులకు, నక్షత్రరాశులకు మధ్య సంబంధం తెగిపోయింది, అయితే నెలలు మరియు కాలాలకు మాత్రం సంబంధం కొనసాగుతుంది.

వేద జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయం పాటించేవారు మరియు కొంతమంది పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కులు నక్షత్రాలకు సంబంధించిన రాశిచక్రాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.ఈ రాశిచక్రం కూడా సమానంగా విభజించబడిన రవిమార్గాన్ని ఉపయోగిస్తుంది, అయితే రాశిచక్ర రాశులతో కనిపించే నక్షత్రమండలాల స్థానాలు సుమారుగా క్రమపద్ధతిలో అమరి ఉంటాయి. అయనాంశ అనే పేరు కలిగిన శాఖతో నక్షత్ర రాశిచక్రం, అయనరేఖా రాశిచక్రం వేరుచేయబడుతున్నాయి, విషువత్ చలనాలను పెరిగేకొద్ది అయనరేఖ మరియు నక్షత్ర రాశిచక్రాల మధ్య అనుధైర్ఘ్య భేదం (అయనాంశ) క్రమంగా పెరుగుతుంది. కొంతమంది నక్షత్ర సంబంధ జ్యోతిష్కులు (నక్షత్ర సంబంధ పద్ధతులను పాటించే జ్యోతిష్కులు) వాస్తవ, అసమాన రాశిచక్ర నక్షత్రరాశులను వారి పనిలో ఉపయోగిస్తుంటారు.

జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం[మార్చు]

జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం మధ్యధరా ప్రాంతం మరియు ముఖ్యంగా గ్రీకు ఈజిప్టు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో 2వ లేదా 1వ శతాబ్దం బి.సి ఇ ప్రారంభంలో అభివృద్ధి పరిచినట్లు కొందరు చెబుతున్నారు.[19] అయితే, జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం పురాతన కాలం నుంచి భారతదేశంలో ఆచరణలో ఉంది మరియు ప్రపంచంలో పురాతన కాలం నుంచి నిలదొక్కుకొని ఉన్న జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం వేద జ్యోతిషశాస్త్రమే.[7] ఈ సంప్రదాయంలో నిర్దిష్ట భవిష్యత్ చలనాలను గుర్తించేందుకు అంతరిక్షాలు లేదా రాశిచక్రాల ద్విముఖ చిత్రాలను తయారు చేస్తారు. నిర్దిష్ట నిబంధనలు మరియు మార్గదర్శకాలను ఆధారంగా చేసుకొని ఒక సమయంలో ఖగోళ వస్తువుల అమరిక సూచిస్తున్న స్వాభావిక అర్థాన్ని వివరించేందుకు ఈ చిత్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు. సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి పుట్టినప్పుడు లేదా ఒక సంస్థను లేదా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించే సమయాన్ని ఖరారు చేసేందుకు జాతకచక్రాన్ని చూస్తుంటారు, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో రాశుల అమరికలు సంబంధిత అంశాలకు అనుకూలంగా ఉండాలని భావిస్తారు. ఈ తరహా జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క లక్షణాల్లో నిర్వచించదగిన, మిగిలిన సంప్రదాయాలతో వేరుచేసే లక్షణం ఏమిటంటే పరిశీలనలో ఉన్న సమయానికి సంబంధించి రవిమార్గానికి వ్యతిరేకంగా తూర్పు దిగ్మండల కోణ పరిమాణాన్ని పెంచుతూ చేసే గణన, మరోరకంగా దీనిని అధిరోహణ రాశి అని పిలుస్తారు. ఆఫ్రికా, భారతదేశం, ఐరోపా మరియు మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం ఎంతో ప్రభావవంతమైన, విస్తృతమైన జ్యోతిషశాస్త్రంగా గుర్తింపు పొందింది. మధ్యయుగకాలం మరియు ఎక్కువ ఆధునిక పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయాలకు గ్రీకు నాగరికత మూలాలు ఉన్నాయి.

జాతకచక్రం[మార్చు]

గ్రహాలు మరియు రాశుల జ్యోతిషశాస్త్ర గృహాలు మరియు మూలాకారాలను చూపిస్తున్న 18వ శతాబ్దపు ఐస్‌ల్యాండ్ లిఖిత గ్రంథం

జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు దాని శాఖల్లో ప్రధానాంశమేమిటంటే జాతకచక్రం లేదా జ్యోతిషశాస్త్ర సంబంధ పట్టీని లెక్కించడం. భూమిపై ఇచ్చిన సమయం మరియు ప్రదేశ అనుకూలతలకు సంబంధించి అంతరిక్షంలో ఖగోళ వస్తువుల స్పష్టమైన స్థానాలను ఈ ద్విముఖ చిత్రం చూపిస్తుంది. ఈ జాతకచక్రం కూడా 12 వేర్వేరు ఖగోళ గృహాలుగా విభజించబడివుంటుంది, వివిధ జీవిత దశలను ఇవి నిర్దేశిస్తాయి. జాతకచక్రానికి సంబంధించిన లెక్కలను అంకగణితం మరియు సాధారణ క్షేత్రగణితంపై ఆధారపడి చూస్తారు, జ్యోతిషశాస్త్ర పట్టికల్లో కావలిసిన సమయాలు, తేదీల్లో ఖగోళ వస్తువుల స్పష్టమైన స్థానాలను గుర్తించేందుకు ఇవి ఉపయోగపడతాయి. పురాతన గ్రీకు జ్యోతిషశాస్త్రంలో అధిరోహణ రాశి తొలి ఖగోళ గృహాన్ని స్పష్టంగా విభజిస్తుంది. అధిరోహణ రాశిని గ్రీకు భాషలో horoskopos అని రాస్తారు, దీని నుంచే horoscope అనే పదం ఉద్భవించింది. ఆధునిక కాలంలో, ఈ పదంతోనే మొత్తం జ్యోతిషశాస్త్ర పట్టికను సూచిస్తున్నారు.

జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రంలో శాఖలు[మార్చు]

జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయాలను నాలుగు శాఖలుగా విభజించవచ్చు, అవి ఒక్కో అంశం లేదా ప్రయోజనం కోసం ఉద్దేశించబడివున్నాయి. ఈ శాఖలు తరుచుగా ఒకేరకమైన పద్ధతులు ఉపయోగిస్తాయి లేదా ఒక భిన్నమైన ప్రదేశానికి వ్యవస్థ యొక్క మూల సిద్ధంతాలను భిన్నంగా వర్తింపజేస్తాయి. జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క అనేక ఇతర ఉపశాఖలు మరియు అనువర్తనాలు ఈ నాలుగు ప్రామాణిక శాఖల నుంచే నిర్వచించబడ్డాయి.

జన్మసంబంధ జ్యోతిషశాస్త్రంలో ఒక వ్యక్తి మరియు అతను/ఆమె జీవితానుభవాల గురించి సమాచారం తెలుసుకునేందుకు సంబంధిత వ్యక్తియొక్క జన్మపత్రికను అధ్యయనం చేస్తారు. శుభ ఫలశాస్త్రంలో నియోజిత మరియు ఘటన జ్యోతిషశాస్త్రాలు ఉంటాయి. మొదటి జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని సంస్థను ప్రారంభించేందుకు లేదా కొనుగోలు జరిపేందుకు శుభప్రథమైన సమయాన్ని గుర్తించడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఘటన జరిగే సమయంలో దాని గురించిన ప్రతి విషయం తెలుసుకునేందుకు రెండో దానిని ఉపయోగిస్తారు. జ్యోతిష్కులు తమకు సంధించిన ప్రశ్నకు సమాధానమిచ్చేందుకు గంటలకు సంబంధించిన జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని పట్టిక అధ్యయనం కోసం ఉపయోగిస్తారు. జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని వాతావరణం, భూకంపాలు, మతాలు, చక్రవర్తుల ఎదుగుదల మరియు పతనం తదితర ప్రపంచ సంఘటనలకు ఉపయోగించడాన్ని ప్రాపంచిక లేదా ప్రపంచ జ్యోతిషశాస్త్రం అంటారు. కుంభరాశి వయస్సు, మీనం వయస్సు, తదితర, జ్యోతిశాస్త్ర వయస్సులు ఇందులో ఉంటాయి. ప్రతిదాని వయస్సు సుమారు 2,150 సంవత్సరాలు ఉంటుంది, అనేక మంది ఈ భారీ వయస్సులు ప్రధాన చారిత్రక ఘటనలు మరియు ప్రస్తుత ప్రపంచ పరిణామాలతో అనుబంధించబడి ఉంటాయని విశ్వసిస్తారు.

చరిత్ర[మార్చు]

రాశిచక్రాల గుర్తులతో శరీర భాగాలకు మధ్య నమ్మగలిగే సంబంధాలను చూపించే, Très Riches Heures du Duc de Berry నుంచి సేకరించిన 15వ శతాబ్దపు చిత్రం.

జ్యోతిషశాస్త్ర సిద్ధాంతం మరియు పద్ధతి యొక్క మూలాలు ఎక్కువగా ఆసియా, ఐరోపా మరియు మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో అభివృద్ధి పరచబడ్డాయి, సుమారు 2వ సహస్రాబ్ది BCE మధ్యకాలంలో సంగ్రహించబడిన ఈ మూలాలు పురాతన బాబిలోనియన్లు మరియు వారి ఖగోళ భవిష్యదర్థ సూచనల పద్ధతిలోనూ గుర్తించబడ్డాయి.[20] ఖగోళ భవిష్యదర్థ సూచనల పద్ధతి ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా బాబిలోనియన్లు మరియు సిరియన్ల ద్వారా భారతదేశం, మధ్యప్రాచ్య మరియు గ్రీసు వంటి ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాప్తి చెందాయి, అవి ఈ ఇతర ప్రాంతాల్లో అప్పటికే ఉన్న దేశవాళీ జ్యోతిషశాస్త్ర రూపాలతో విలీనం చెందాయి.[21] 4వ శతాబ్దం BCE మధ్యకాలంలో బాబిలోనియన్ల జ్యోతిషశాస్త్రం గ్రీసుకు వ్యాపించింది, ఆ తరువాత 2వ శతాబ్దం చివరిలో లేదా 1వ శతాబ్దం BCE ప్రారంభంలో అలెగ్జాండర్ విజయాల తరువాత ఈ బాబిలోనియన్ జ్యోతిషశాస్త్రం ఈజిప్టు సంప్రదాయమైన డెకానిక్ జ్యోతిషశాస్త్రంతో మిళితమై జాతకచక్ర జ్యోతిషశాస్త్రం ఆవిర్భవించింది. ఈ కొత్త తరహా జ్యోతిషశాస్త్రం అలెంగ్జాండ్రియన్ ఈజిప్ట్‌లో మొదలై, తరువాత ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్య మరియు భారతదేశాలకు వ్యాప్తి చెందింది.

ఆధునిక శకానికి ముందు[మార్చు]

ఖగోళశాస్త్రం, జ్యోతిషశాస్త్రం మధ్య భేదం ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది; పురాతన భారతదేశం,[22][23] పురాతన బాబిలోనియా మరియు మధ్యయుగ ఐరోపాల్లో ఈ రెండు శాస్త్రాలు బాగా మిళితమై ఉన్నాయి, గ్రీకు నాగరిక ప్రపంచంలో మాత్రం ఇవి కొంతవరకు వేరు చేయబడి ఉండేవి. జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు ఖగోళశాస్త్రం మధ్య భేదానికి పర్షియా ఖగోళశాస్త్రజ్ఞుడు, అబు రేహాన్ అల్-బిరూనీ [24] తొలిసారి అర్థ వివరణ ఇచ్చాడు (జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు ఖగోళశాస్త్రం చూడండి).

జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రయత్నాల నుంచి పొందిన ఖగోళశాస్త్ర పరిజ్ఞాన పద్ధతి చారిత్రాత్మకంగా అనేక సంస్కృతుల్లో పునరావృతమైంది, పురాతన భారతదేశం, ప్రాచీన మాయా నాగరికతల నుంచి మధ్యయుగ యూరప్ నాగరికత వరకు దీనిని చూడవచ్చు. ఈ చారిత్రాత్మక ప్రాతినిధ్యం కారణంగా జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని, ఇదే కోవలోని రసవాదశాస్త్రం వంటి ఇతర విభాగాలను కలిపి ఆదిమవిజ్ఞానశాస్త్రం అని పిలుస్తారు.

ఆధునిక యుగానికి ముందు కూడా జ్యోతిషశాస్త్రం విమర్శలు ఎదుర్కొంది; దీనిని తరచుగా గ్రీకు విమర్శకులు, చర్చి అధికార యంత్రాంగాలు మరియు అల్-ఫరాబి (ఆల్ఫారబియస్), బిన్ అల్-హేథమ్ (అల్‌హాజెన్), అబు రేహాన్ అల్ -బిరునీ, అవిసెన్నా మరియు అవెరోస్ వంటి మధ్యయుగ కాలానికి చెందిన ముస్లిం ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు సవాలు చేస్తారు. శాస్త్రీయ (జ్యోతిష్కులు ఉపయోగించే పద్ధతులు అనుభావికంగా కాకుండా ఊహాత్మకంగా ఉంటాయనే కారణంతో) మరియు మత (సాంప్రదాయిక ఇస్లామిక్ పరిశోధకులతో సంఘర్షణ) కారణాలతో జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని వారు తిరస్కరించేవారు.[25] బిలన్ ఖయిమ్ అల్-జాజియా (1292-1350), జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు భవిష్యవాణిని తిరస్కరించేందుకు ఖగోళశాస్త్రానికి సంబంధించిన తాను రాసిన మిఫ్తా డార్ అల్-సాకాడ్‌ లో అనుభావిక వాదనలు వినిపించారు.[26]

గాలెన్, పారాసెల్సస్, గిరాల్మో కార్డాన్, నికోలస్ కోపర్నిస్, టాకీ అల్-డిన్, టైకో బ్రాహే, గెలీలియో గెలీలి, జోహనెస్ కెప్లెర్, కార్ల్ జుంగ్ వంటి అనేక మంది ప్రముఖ భావకులు, తాత్వికులు మరియు శాస్త్రవేత్తలు జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని ఆచరించడంతోపాటు, దాని అభ్యున్నతికి కృషి చేశారు.[4][27]

ఆధునిక పద్ధతులు[మార్చు]

ఆధునిక కాలంలో జ్యోతిషశాస్త్ర ఆచారంలో అనేక విన్నూత్న మార్పులు సంభవించాయి.

పాశ్చాత్య[మార్చు]

20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, ఆల్‌ఫ్రెడ్ విట్టే, అతని తరువాత రీన్‌హోల్డ్ ఎబెర్టిన్‌ లు జాతకచక్ర విశ్లేషణలో మధ్యబిందువులను (జ్యోతిషశాస్త్రంలో మధ్యబిందువులు) ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందారు. 1930 నుంచి 1980వ దశకం వరకు, డాన్ రూధ్యార్, లిజ్ గ్రీన్ మరియు స్టీఫెన్ అరోయోల వంటి జ్యోతిష్కులు మనస్తత్వ విశ్లేషణకు జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని ఉపయోగించడంలో ఆరితేరారు, కొందరు కార్ల్ జుంగ్ చూపించిన మార్గాన్ని అనుసరించారు. 1930వ దశకంలో, యూరప్‌లో "ఆస్ట్రోజియోగ్రఫీ" (భూగోళజ్యోతిషశాస్త్రం) పేరుతో స్థానీయ జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి పరిచి డాన్ నెరోమ్యాన్ దానికి ప్రాచుర్యం తీసుకొచ్చాడు. 1970వ దశకంలో, జిమ్ లెవీస్ అనే అమెరికా జ్యోతిష్కుడు ఆస్ట్రోకార్టోగ్రఫీ (భూగోళ జ్యోతిషశాస్త్రం) పేరుతో మరో భిన్నమైన పద్ధతిని అభివద్ది పరిచి, ప్రాచుర్యం తీసుకొచ్చాడు. ప్రాంతాలను బట్టి జీవన పరిస్థితుల్లో తేడాలను గుర్తించే ఉద్దేశంతో ఈ రెండు పద్ధతులు అభివృద్ధి పరచబడ్డాయి.

వేదాలు[మార్చు]

భారతీయ జ్యోతిషశాస్త్రం పాశ్చాత్య జ్యోతిషశాస్త్రానికి భిన్నమైన రాశిచక్రాన్ని ఉపయోగిస్తుంది, వేద శాస్త్రంలో ఇది ఒక శాఖ.[28][29] భారతదేశంలో జ్యోతిషశాస్త్రంపై అపార విశ్వాసం ఉంది, దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగించేవారు.[30][31] 1960వ దశకంలో, హెచ్.ఆర్. శేషాద్రి అయ్యర్ యోగి మరియు అవయోగి వంటి అంశాలతో ఒక జ్యోతిషశాస్త్ర పద్ధతిని పరిచయం చేశాడు. పశ్చిమ దేశాల్లో పరిశోధాత్మక జ్యోతిష్కులకు ఇది ఆసక్తిని కలిగించింది. 1990వ దశకం ప్రారంభం నుంచి, భారతీయ వేద జ్యోతిష్కుడు మరియు రచయిత వి.కె. చౌదరి, (జ్యోతిషశాస్త్రం)సిస్టమ్స్ అప్రోచ్ ఫర్ ఇంటర్‌ప్రెటింగ్ హోరోస్కోప్స్ అనే జ్యోతిష్యం యొక్క సరళీకృత వ్యవస్థ (ఊహాత్మక జ్యోతిషశాస్త్రం)ను సృష్టించి, అభివృద్ధి పరిచాడు,[32] ఈ వ్యవస్థను "SA"గా కూడా గుర్తిస్తారు, జ్యోతిష్యం నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నించేవారికి ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. దివంగత కె.ఎస్.కృష్ణమూర్తి నక్షత్రాల విశ్లేషణ ఆధారంగా, సంబంధిత గ్రహాల (జ్యోతిషశాస్త్రం)దశల నిష్పత్తిలో నక్షత్రాలను ఉప-విభజన చేయడం ద్వారా కృష్ణమూర్తి పద్ధతి వ్యవస్థ అభివృద్ధి చేశాడు. ఈ వ్యవస్థను "KP" మరియు "ఉప సిద్ధాంతం"గా కూడా గుర్తిస్తారు.

ఇటీవల, ప్రభుత్వ ధనాన్ని వేద జ్యోతిషశాస్త్ర పరిశోధనలకు ఉపయోగించడాన్ని భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు వ్యతిరేకించారు.[33]

ప్రపంచ సంస్కృతిపై ప్రభావాలు[మార్చు]

గత కొన్ని వేల సంవత్సరాలుగా పాశ్చాత్య మరియు తూర్పు దేశాల సంస్కృతులను జ్యోతిషశాస్త్రం ఎంతో ప్రభావితం చేసింది. మధ్యయుగ కాలంలో, విద్యావంతులు కూడా జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని విశ్వసించేవారు, ఆ సమయంలో అంతరిక్షంలోని గ్రహాలు మరియు వస్తువులు విజ్ఞాన వ్యవస్థను మరియు ప్రపంచాన్ని ప్రతిఫలిస్తాయని నమ్మేవారు. ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో జ్యోతిషశాస్త్రంపై విశ్వాసం ఈ రోజుకు కూడా ధృడంగా ఉంది: ఒక సర్వేలో, 31% మంది అమెరికన్లు జ్యోతిషశాస్త్రంపై నమ్మకం వ్యక్తం చేశారు, మరో సర్వే ప్రకారం 39% మంది దీనిని శాస్త్రీయంగా పరిగణించారు.[34][35]

భాష మరియు సాహిత్యం రెండింటిపై జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క ప్రభావం ఉంది. ఉదాహరణకు, విషపడిశం అనే పదం మధ్యయుగ కాలంలో విషపడిశం అనే లాటిన్ పదం నుంచి ఉద్భవించింది, దీనికి ఆంగ్లంలో ప్రభావం అని అర్థం, ఆ కాలంలో వైద్యులు మహమ్మారి వ్యాధులు అననుకూల గ్రహ మరియు నక్షత్ర సంబంధ ప్రభావాల కారణంగా ఏర్పడేవని విశ్వసించేవారు, అందువలనే విషపడిశానికి ఈ పదాన్ని ఆపాదించారు.[36] . "disaster" అనే పదం ఇటాలియన్ పదం disastro నుంచి వచ్చింది, ఇది dis- అనే వ్యతిరేక ఉపసర్గ మరియు "నక్షత్రం" అని అర్థం వచ్చే aster అనే లాటిన్ పదం కలపడం ద్వారా ఏర్పడింది, ఈ రెండు పదాలను కలిపితే దురదృష్టం అని అర్థం,[37] విశేషణాలైన "చంద్రయానం" (చంద్రుడు (చంద్రుడు)), " బుధసంబంధిత " ( [[బుధుడు జ్యోతిషం), " శుక్రసంబంధిత " (శుక్రుడు) (శుక్రుడు)), " అంగారక సంబంధిత " (కుజుడులేక (అంగారకుడు)), " గురుసంబంధిత " (గురువు, (బృహస్పతి)), మరియు " శని సంబంధిత " (శని)) తదితర పదాలను వ్యక్తిగత లక్షణాలను వర్ణించేందుకు వాడేవారు. పూర్వకాలంలో ఉపయోగించేవారు, ఇవి గ్రహాలకు సంబంధించిన జ్యోతిషశాస్త్ర పాత్రలను ప్రతిబింబించేవి, వీటిలో కొన్ని పురాతన రోమన్ దేవతల గుణవిశేషాల నుంచి నిర్వచించబడ్డాయి. సాహిత్యంలో, అనేక మంది రచయితలు, ముఖ్యంగా జెఫ్రే చౌసెర్[38][39][40] మరియు విలియం షేక్‌స్పియర్,[41][42] తమ యొక్క రచనా పాత్రల ఉద్దేశాలకు సూక్ష్మభేదం మరియు స్వల్పభేదాన్ని చేర్చేందుకు జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రతీకలను ఉపయోగించేవారు. ఇటీవల మైఖేల్ వార్డ్ తన క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియాను సి.ఎస్. లెవిస్ సెవెన్ హెవెన్స్ యొక్క పాత్రలు మరియు గుర్తులతో నింపారని ప్రతిపాదించారు. ఇటువంటి సాహిత్యంపై పూర్తి అవగాహన సాధించాలంటే తరచుగా జ్యోతిషశాస్త్ర గుర్తులను అర్థం చేసుకోవడం అవసరమవుతుంది.

కొంత మంది ఆధునిక భావకులు, ముఖ్యంగా కార్ల్ జుంగ్,[43] జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క వర్ణణాత్మక శక్తులను విశ్వసించేవారు, దాని యొక్క ఊహాత్మక వాదనలతో కాకుండా మానసిక వర్ణణాత్మక శక్తులతో వారు ఏకీభవించేవారు. ఐరోపాలో మధ్యయుగ కాలంలో జ్యోతిషశాస్త్రం విశ్వవిద్యాలయ విద్యగా ఉండేది, ఇది ఏడు భిన్న విభాగాలుగా విభజించబడివుండేది, ప్రతి ఒక్క విభాగం ఒక్కో గ్రహానికి ప్రాతినిధ్యం వహించేది, వీటిని ఏడు ఉదాత్త కళలుగా గుర్తించేవారు. ఈ రోజు విజ్ఞానశాస్త్రాలుగా మార్పు చెందిన ఈ కళలు గ్రహాల వాస్తవ వ్యవస్థను రూపొందించాయని డాంటే అళిఘీరి వాదించారు. సంగీతంలో జ్యోతిషశాస్త్రం ప్రభావం గురించి సుపరిచయమైన ఉదాహరణ ఏమిటంటే, బ్రిటన్ వాద్యకారుడు గుత్సోవ్ హోస్ట్ వాద్య సమ్మేళన గదులను "ది ప్లానెట్స్" అని పిలిచేవాడు, దీని నమూనా జ్యోతిషశాస్త్రంలో గ్రహాల గుర్తులను ఆధారంగా చేసుకొని రూపొందించబడింది.

జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు విజ్ఞానశాస్త్రం[మార్చు]

విజ్ఞానశాస్త్ర విప్లవం మరియు ఫ్రాన్సిస్ బాకోన్ కాలానికి, కొత్తగా ఉద్భవిస్తున్న శాస్త్రీయ పద్ధతులు పరిశోధాత్మక ఫలితాల ఆధారిత క్రమ వర్గీకరణలతో కూడిన అనుభావిక ప్రేరణ విధానాన్ని స్వీకరించాయి.[44] ఈ సమయంలో, జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు ఖగోళశాస్త్రం బాగా వేరుచేయబడ్డాయి; ఖగోళశాస్త్రం ఒక ముఖ్యమైన విజ్ఞానశాస్త్రంగా అవతరించగా, సాధారణ శాస్త్రవేత్తలచే జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని బూటకపు శాస్త్రం లేదా మూఢవిశ్వాసంగా పరిగణించడం ఎక్కువయింది. ఈ విభజన పద్దెనిమిది, పందొనిమిదో శతాబ్దంలో బాగా వేగవంతమైంది.[45] మూస:Infobox Pseudoscience రిచర్డ్ డాకిన్స్ మరియు స్టీఫెన్ హాకింగ్ వంటి సమకాలీన శాస్త్రవేత్తలు జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని అశాస్త్రీయంగా అభివర్ణించగా,[46][47] ఆస్ట్రోనామికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ది ఫసిఫిక్|ఆస్ట్రోనామికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ది ఫసిఫిక్‌కు చెందిన ఆండ్ర్యూ ఫ్రాక్నోయ్ దీనిని బూటకపు శాస్త్రమేనే పేరును ఆపాదించారు.[48] "జ్యోతిషశాస్త్ర విశ్వాసాలకు ఎటువంటి శాస్త్రీయ ఆధారం లేనప్పటికీ, వాస్తవానికి దీనికి భిన్నమైన వాదనలకు బలమైన ఆధారం ఉన్నప్పటికీ" 1975లో (అమెరికా ఉదాత్త కళాకారుల సంఘం) అమెరికన్ హ్యూమనిస్ట్ అసోసియేషన్ (అమెరికా ఉదాత్త కళాకారుల సంఘం) జ్యోతిషశాస్త్రంపై నమ్మకం ఉన్నవారిని ఉపలక్షీకరించింది.[49] కార్ల్ సాగాన్ అనే ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు ఈ ప్రకటనతో ఏకీభవించేందుకు నిరాకరించారు, దీనికి అతను జ్యోతిషశాస్త్రం ఆమోదయోగ్యమని భావించడం కారణంగా కాదు, ఈ ప్రకటన నిరంకుశాధికారం కలిగివున్నందువలన అతను ఏకీభవించలేదు.[50][51] జ్యోతిషశాస్త్ర సంబంధ విశ్వాసాల మూల సూత్రాలను వర్ణించే మరియు తోసిపుచ్చే ప్రకటనపై తాను సంతకం చేసి ఉండేవాడినని సాగాన్ పేర్కొన్నాడు, ఇది ప్రచారం చేయబడిన ప్రకటన కంటే మరింత ప్రేరణాత్మకంగా మరియు తక్కువ వివాదాస్పదంగా ఉండేదని అభిప్రాయపడ్డాడు.[52]

కొంతకాలం జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని ఒక విజ్ఞానశాస్త్రంగా పరిగణించనప్పటికీ, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి ఇది జ్యోతిష్కులకు పరిశోధనాంశంగానే ఉంది. జ్యోతిషశాస్త్ర విమర్శకుడిగా మారిన మాజీ జ్యోతిష్కుడు జెఫ్రే డీన్ మరియు సహరచయితలు 20వ శతాబ్దంలో జన్మసంబంధ జ్యోతిషశాస్త్రంపై జరిపిన అధ్యయనంలో, మొదట జ్యోతిషశాస్త్ర సంబంధీకులు మాత్రమే నిర్వహించిన పరిశోధనా కార్యకలాపాలను లిఖితబద్ధం చేశారు.[53]

పరిశోధన[మార్చు]

కుజ గ్రహ ప్రభావం: ప్రముఖ అథ్లెట్ల జన్మ పట్టికలో కుజుడు రోజువారీ స్థానం యొక్క సాపేక్ష పౌనఃపున్యం.

జ్యోతిషశాస్త్ర అంచనాలు మరియు క్రియాత్మకంగా-నిర్వచించదగిన ఫలితాల మధ్య అనుపేక్షణీయ సంబంధాలను చూపించడంలో దీనిపై జరిగిన పరిశోధనలు పదేపదే విఫలమయ్యాయి.[1][54] జ్యోతిషశాస్త్ర సంబంధ అంచనాల యొక్క సగటు ఖచ్చితత్వం యాదృచ్ఛికంగా ఊహించేవాటి కంటే ఎక్కువేమీ కాదని జ్యోతిషశాస్త్ర ఆధారిత పరికల్పనల యొక్క ప్రభావ పరిమాణ పరీక్షలు తేల్చాయి. ఊదాహరణకు, ఒకరికొకరికి కొన్ని నిమిషాల వ్యవధిలో జన్మించిన 2000 మంది మిథునరాశి కవలలతో నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనంలో అభిజ్ఞ, ప్రవర్తన, భౌతిక మరియు ఇతర చరరాశుల పరీక్ష నిర్వహిస్తున్నప్పుడు, మానవ లక్షణాలపై ఖగోళవస్తువల ప్రభావమేమీ కనిపించలేదు.[55] ఇతర గణాంక పరిశోధనలు కూడా తరచుగా జ్యోతిషశాస్త్రం యొక్క అంచనాలను అనియంత్రిత (పరిశీలక)మిథ్యానిర్మాణాలుగా పరిగణించాయి.[56]

జ్యోతిషశాస్త్ర ఖచ్చితత్వం యొక్క అవగాహనకు ఏడు వేర్వేరు ప్రభావాలు పనిచేస్తాయని పరిశోధాత్మక మానసిక శాస్త్రవేత్తలు సూచించారు. దీనిలో ఒక లక్షణం నిర్ధారణ అభినతి, పలు ఊహాత్మక అంచనాలు ఇచ్చిన వ్యక్తులు తప్పుడు అంచనాల ("మిసెస్") కంటే ఎక్కువ ఖచ్చితమైన అంచనాలను ("హిట్స్") గుర్తుపెట్టుకుంటారు. పర్యవసానంగా, వాస్తవాని కంటే మరింత ఖచ్చితమైన అంచనాలను వారు గుర్తుకు తెచ్చుకోగలరు. రెండో మనస్తత్వ దృగ్విషయాన్ని, ఫోరెర్ ఎఫెక్ట్‌ గా గుర్తిస్తారు, దీనర్థం వ్యక్తుల కోసం ప్రత్యేకించబడిన వ్యక్తిత్వ వర్ణనకు అధిక ఖచ్చితత్వ ప్రమాణాలు ఇవ్వడం, అయితే ఇది వాస్తవానికి అస్పష్టంగా ఉంటుంది మరియు ఎక్కువ మంది వ్యక్తులకు వర్తింపజేసేందుకు ఇది సాధారణంగా సరిపోతుంది. జ్యోతిషశాస్త్ర అంచనాలు ఒక నిర్దిష్ట దృగ్విషయంతో సహసంబంధం కలిగివుండి, మిగిలినవాటితో అసంబద్ధంగా ఉంటే పునఃసేకరించిన ఈ అంచనాల సమగ్రత ధృవీకరణ అభినతి నుంచి నిరోధించబడవచ్చు. ఊహాత్మక అంచనాలు అస్పష్టమైన భాషను ఉపయోగించినప్పుడు, వ్యక్తిగతీకరించిన ఆకారాన్ని పాక్షికంగా పోరెర్ ఎఫెక్ట్‌కు ఆపాదించబడవచ్చు.

కొన్ని సిద్ధాంతాల చెల్లుబాటును నిరూపించేందుకు తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన ఫ్రెంచ్ మనస్తత్వ శాస్త్రజ్ఞుడు, గణాంకశాస్త్ర నిపుణుడు మైకేల్ గాఖ్వెలిన్‌ కొన్ని గ్రహ స్థానాలు మరియు వృత్తుల వంటి కొన్ని మానవ విలక్షణతల మధ్య సహసంబంధాలు కలిగివున్నాయని తాను గుర్తించినట్లు రాశారు.[57] గాఖ్వెలిన్ ప్రస్తావించినవాటిలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన అంశం అంగారకుడి ప్రభావం, సాధారణ వ్యక్తుల కంటే ప్రసిద్ధ క్రీడాకారులు జన్మించిన సమయంలో అంగారకుడు ఆకాశంలో కొన్ని స్థానాల్లోకి తరచుగా వస్తుండటం మధ్య సహసంబంధాన్ని ప్రతిపాదించారు. విశ్వం మరియు మనస్సు గురించి అధ్యయనం చేసిన రిచర్డ్ టర్నాస్ కూడా ఇదే విధమైన ఆలోచనను అన్వేషించారు, ఇందులో గ్రహాల అమరికలు మరియు చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఘటనలు మరియు వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాన్ని అతను పరిశీలించాడు. 1955లో దీని తొలి ప్రచురణ వెలుబడినప్పటి నుంచి, క్లిష్టమైన అధ్యయనాల్లో మరియు దీనిని తోసిపుచ్చే లక్ష్యంతో వచ్చిన అనుమానాస్పద ప్రచురణల్లో అంగారక ప్రభావం కూడా ఒక అంశమైంది,[58][59][60] మరియు ప్రాథమిక ఆలోచనలకు మద్దతు ఇచ్చేందుకు లేదా వాటిని విస్తరించేందుకు ఉపయోగించే గ్రహవలయాలకు సంబంధించిన జర్నల్‌ లలోని అధ్యయనాల్లోనూ ఈ అంశం ప్రస్తావించబడింది.[61][62] గాఖ్వెలిన్ యొక్క పరిశోధన ప్రధాన విజ్ఞానశాస్త్ర గుర్తింపు మాత్రం పొందలేకపోయింది.

ఆండ్రియాస్ సెలారియస్‌చే వర్ణించబడిన టాలెమీ ఖగోళ వ్యవస్థ, 1660/61

పరిశోధనకు అవరోధాలు[మార్చు]

నిధుల లేమి,[63][64] విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు గణాంకశాస్త్రాల్లో జ్యోతిష్కులకు అవగాహన లేకపోవడం[65] మరియు జ్యోతిషశాస్త్రంలో శాస్త్రవేత్తలకు మరియు విమర్శకులకు సరిగా నైపుణ్యం లేకపోవడం తదితర కారణాల వలన ప్రస్తుతం జ్యోతిషశాస్త్రంపై శాస్త్రీయ పరిశోధన జరిపేందుకు అవరోధాలు ఏర్పడ్డాయని జ్యోతిష్కులు వాదిస్తున్నారు.[63][64][66] కొందరు అభ్యాసకులు రోజువారీ ప్రాతిపదికన ఖాతాదారులతో పనిచేయడం వలన వారి యొక్క ఖాతాదారులకు వ్యక్తిగత ప్రామాణికతను అందించడం సాధ్యపడుతుందని భావిస్తున్న కారణంగా, వారు ఈ రోజు జ్యోతిషశాస్త్ర శాస్త్రీయ పరీక్షకు ఆసక్తి చూపుతున్నారని కొందరు జ్యోతిష్కులు వాదిస్తున్నారు.[64][67]

జ్యోతిషశాస్త్రానికి సంబంధించిన అనేక అధ్యయనాలు జ్యోతిషశాస్త్ర సంప్రదాయం యొక్క స్వభావాన్ని ప్రతిబింబించడం లేదని, జ్యోతిషశాస్త్రానికి శాస్త్రీయ పద్ధతిని అమలు పరచలేమని జ్యోతిష్కులు మరో వాదనను కూడా వినిపిస్తున్నారు.[68][69] పరీక్షించాల్సిన పరికల్పనల ఏర్పాటులో, పరీక్షల నిర్వహణ మరియు ఫలితాల వెల్లడిలో జ్యోతిషశాస్త్ర వ్యతిరేకుల యొక్క ప్రబలమైన ఉద్దేశాలు మరియు వైఖరిలు వ్యక్తమైన లేదా అవ్యక్తమైన పక్షపాతాన్ని సృష్టించాయని కొందరు జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రతిపాదకులు వాదించారు.[1][49][4][66][70]


విజ్ఞానశాస్త్ర ప్రారంభరోజుల్లో, ముఖ్యంగా క్షేత్రగణితం మరియు ఖగోళశాస్త్రం/జ్యోతిషశాస్త్రం, మధ్యయుగ పరిశోధకులు దైవానికి సంబంధించినదని భావించేవారు.13వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ లిఖిత ప్రతిలోని దిక్సూచిని దైవ సృష్టికి గుర్తుగా భావించేవారు, ఎక్కువ మంది వలయాల్లో అంతర్గత దైవశక్తి లేదా పరిపూర్ణత ఉందని విశ్వసించేవారు.

యంత్రాంగం[మార్చు]

జ్యోతిషశాస్త్ర విశ్వాసాల సంబంధించిన భౌతిక యంత్రాంగాలకు జ్యోతిష్కులు సరైన వివరణలు అందించలేకపోయారు,[71][72] కొందరు ఆధునిక జ్యోతిష్కులు ఖగోళ వస్తువులకు మరియు భూమిపై జరిగే సంఘటనలకు మధ్య ప్రత్యక్ష సాధారణ సంబంధం ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు.[64] భూగోళ విషయాలను ఖగోళ వస్తువులు నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయనే శాస్త్రీయ నిర్వచిత యంత్రాంగానికి ఎటువంటి ఆధారంగా లేదని ఆస్ట్రోనామికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ది ఫసిఫిక్ ప్రచురించిన సంపాదకీయంలో వివరించబడింది.[1] కార్ల్ జుంగ్ ప్రతిపాదించిన సమకాలీనత సిద్ధాంతం వంటి జ్యోతిషశాస్త్ర పరిశీలనలు మరియు సంఘటనలకు మధ్య అకారణ, పూర్తిగా పరస్పరాశ్రిత సంబంధాలను పరిశోధకులు సమర్పించారు.[73] ఇతరులు భవిష్యవాణిలో ఒక ప్రాతిపదికను ముందుకు తీసుకొచ్చారు.[74] మరి కొందరు వారి సొంత జ్ఞానాన్వేషణపై అనుభావిక సహసంబంధాలు ఉన్నాయని మరియు తాము ఏ ఇతర సిద్ధాంతానికి లేదా యంత్రాంగానికి మద్దతు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదని వాదించారు.[66] కొందరు పరిశీలకులకు, శాస్త్రీయ పరీక్ష ద్వారా జ్యోతిషశాస్త్ర సాధ్యతను నిరూపించబడం గురించి యాంత్రికేతర సిద్ధాంతాలు తీవ్రమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి, జ్యోతిషశాస్త్రానికి శాస్త్రీయ పద్ధతిని అమలు పరచడాన్ని మరికొందరు పూర్తిగా తిరస్కరించారు.[66] మరోవైపు కొందరు జ్యోతిష్కులు, శాస్త్రీయ పద్ధతికి జ్యోతిషశాస్త్రం అనుకూలమైనదేనని విశ్వసిస్తున్నారు, దీనికి సంమృద్ధమైన విశ్లేషణా పద్ధతులను అందజేశారు మరియు ఈ అభిప్రాయానికి మద్ధతు ఇచ్చేందుకు క్రియాశీల ప్రణాళికలు కలిగిన అధ్యయనాలును చూపించారు.[75] ఈ కారణంగా, అనేక మంది జ్యోతిష్కులు గణాంక ప్రామాణికత ఆధారంగా జ్యోతిషశాస్త్ర అధ్యయనాలు కొనసాగాలని పిలుపునిచ్చారు.[76]

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

  • జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు ఖగోళశాస్త్రం
  • జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు కంప్యూటర్లు
  • మూఢవిశ్వాసం

…== సూచనలు ==

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 "Activities With Astrology". Astronomical society of the Pacific. 
  2. "Objections to Astrology and the Strange Case of Astrology". 
  3. Robert Hand. "The History of Astrology — Another View". Retrieved 2007-06-19. 
  4. 4.0 4.1 4.2 ఐసెంక్, H.J., నియాస్, D.K.B., ఆస్ట్రాలజీ: సైన్స్ ఆర్ సూపర్‌స్టిషన్? (పెంగ్విన్ బుక్స్, 1982)
  5. "The case for and against జ్యోతిషశాస్త్రం: end of a shouting match." 2009-9-12న సేకరించబడింది.
  6. Jennifer Viegas. "సైంటిస్ట్స్ డంప్ కోల్డ్ వాటర్ ఆన్ ఆస్ట్రాలజీ." Retrieved 2009-9-12.
  7. 7.0 7.1 David Frawley. "The Vedic Literature of Ancient India and Its Many Secrets". Retrieved April 13, 2009. 
  8. David Pingree. "The Dictionary of the History of Ideas, Astrology". Retrieved 2007-12-18. 
  9. Reinhold Ebertin (1994). Combination of Stellar Influences. Tempe, Ariz.: American Federation of Astrologers. ISBN 978-0866900874. 
  10. Michael Star. "Astrology FAQ, Basics for Beginners and Students of Astrology". Retrieved 2006-07-17. 
  11. Alan Oken. Alan Oken’s As Above So Below. ISBN 978-0553027761. 
  12. "Merriam-Webster Online Dictionary". Meriam-Webster. Retrieved 2006-07-19. 
  13. ""astrology" Encyclopædia Britannica. 2006". Britannica Concise Encyclopedia. Retrieved 2006-07-17. 
  14. Adam Mosley. "Tycho Brahe and Astrology". Retrieved 2007-06-19. 
  15. About.com: ఈజ్ ఆస్ట్రాలజీ ఎ సూడోసైన్స్? ఎగ్జామినింగ్ ది బేసిస్ అండ్ నేచర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రాలజీ
  16. Ephemeris, ZodiacNet, LexiconSite (భాష: డానిష్)
  17. వెయోర్, శామ్యేల్ ఆన్ Astrotheurgy , ది ఎసోటెరిక్ ట్రీటైజ్ ఆఫ్ హెర్మెటిక్ ఆస్ట్రాలజీ, పేజీలు. 60-117, గ్లోరియన్ పబ్లిషింగ్ 2006, ISBN 978-1-934206-06-5
  18. వెయోర్, శామ్యేల్ ఆన్ Astrotheurgy , ది జోడియాకల్ కోర్స్, పేజీలు. 3-58, గ్లోరియన్ పబ్లిషింగ్ 2006, ISBN 978-1-934206-06-5
  19. డేవిడ్ పింగ్రీ - ఫ్రమ్ ఆస్ట్రాల్ ఒమెన్స్ టు ఆస్ట్రాలజీ ఫ్రమ్ బాబిలోన్ టు బైకనిర్ , రోమన్: Istituto Italiano per L'Africa e L'Oriente, 1997. పేజీలు. 26.
  20. నామర్ బెలీ (బెల్స్ ఇల్యూమినేషన్), ది ఓల్డెస్ట్ ఆస్ట్రోలాజికల్ డాక్యుమెంట్ ఇన్ ది వరల్డ్
  21. అలెగ్జాండ్రా డేవిడ్-నీల్ మ్యాజిక్ అండ్ మిస్టరీ ఇన్ టిబెట్ , పేజీ. 290, డోవెర్ పబ్లికేషన్స్ ఇంక్., 1971 ISBN 0-486-22682-4; 1st ఫ్రెంచ్ కూర్పు.1929
  22. "Astronomy in Ancient India". Retrieved 2009-01-27. 
  23. "Ancient India's Contribution to Astronomy". Retrieved 2009-01-27. 
  24. S. పైన్స్ (సెప్టెంబరు 1964), "ది సెమాంటిక్ డిస్టింక్షన్ బిట్వీన్ ది టెర్మ్స్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ ఆస్ట్రాలజీ అకార్డింగ్ టు అల్-బిరునీ", Isis 55 (3): 343-349
  25. Saliba, George (1994b). A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam. New York University Press. pp. 60 & 67–69. ISBN 0814780237. 
  26. Livingston, John W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation". Journal of the American Oriental Society 91 (1): 96–103. doi:10.2307/600445. 
  27. Bruce Scofield. "Were They Astrologers? — Big League Scientists and Astrology". The Mountain Astrologer magazine. Retrieved 2007-08-16. 
  28. "పాశ్చాత్య భౌతికశాస్త్రంలో సుశిక్షితులైన వ్యక్తులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న భారతదేశం వంటి దేశాల్లో, జ్యోతిషశాస్త్రం అక్కడ మరియు ఇక్కడ విజ్ఞానశాస్త్రాల్లో తన స్థానాన్ని నిలుపుకోగలిగింది." డేవిడ్ పింగ్రీ మరియు రాబర్ట్ గిల్బెర్ట్, "ఆస్ట్రాలజీ; ఆస్ట్రాలజీ ఇన్ ఇండియా; ఆస్ట్రాలజీ ఇన్ మోడరన్ టైమ్స్" ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా 2008
  29. మోహన్ రావు, ఫిమేల్ ఫోయెటిసైడ్: వేర్ డు వి గో? ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ మెడికల్ ఎథిక్స్ అక్టోబరు-డిసెంబరు2001-9(4) http://www.issuesinmedicalethics.org/094co123.html
  30. "BV Raman Dies". New York Times, December 23, 1998. Retrieved 2009-05-12. 
  31. Dipankar Das, May 1996. "Fame and Fortune". Retrieved 2009-05-12. 
  32. వి.కె. చౌదరి మరియు కె. రాజేష్ చౌదరి, 2006, సిస్టమ్స్ అప్రోచ్ (ఆస్ట్రాలజీ) సిస్టమ్స్ అప్రోచ్ ఫర్ ఇంటెర్‌ప్రెటింగ్ హోరోస్కోప్స్ , ఫోర్త్ రివైజ్డ్ ఎడిషన్, సాగర్ పబ్లికేషన్స్, న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం. ISBN 81-7082-017-0
  33. ఇండియన్ ఆస్ట్రాలజీ వర్సెస్ ఇండియన్ సైన్స్
  34. Humphrey Taylor. "The Religious and Other Beliefs of Americans 2003". Retrieved 2007-01-05. 
  35. "Science and Technology: Public Attitudes and Understanding". National Science Foundation. Retrieved 2007-01-05. 
  36. http://www.etymonline.com/index.php?term=influenza ఆన్‌లైన్ ఎటిమోలజీ డిక్షనరీ
  37. "Online Etymology Dictionary: Disaster". Retrieved 2009-01-22. 
  38. A. Kitson. "Astrology and English literature". Contemporary Review, October 1996. Retrieved 2006-07-17. 
  39. M. Allen, J.H. Fisher. "Essential Chaucer: Science, including astrology". University of Texas, San Antonio. Retrieved 2006-07-17. 
  40. A.B.P. Mattar et al. "Astronomy and Astrology in the Works of Chaucer". University of Singapore. Retrieved 2006-07-17. 
  41. P. Brown. "Shakespeare, Astrology, and Alchemy: A Critical and Historical Perspective". The Mountain Astrologer, February/March 2004. 
  42. F. Piechoski. "Shakespeare's Astrology". 
  43. కార్ల్ G. జుంగ్, "ఆర్క్‌టైప్స్ ఆఫ్ కలెక్టివ్ అన్‌కాన్షియస్," ది బేసిక్ రైటింగ్స్ ఆఫ్ C.G. జుంగ్ నుంచి సేకరించబడింది (మోడరన్ లైబ్రరీ, ప్రతినిధి. 1993), 362-363.
  44. Hooker, Richard. "The scientific revolution". 
  45. జిమ్ టెస్టెర్, ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రాలజీ (బాలెంటైన్ బుక్స్, 1989), 240ff.
  46. Richard Dawkins. "The Real Romance in the Stars". The Independent, December 1995. 
  47. "British Physicist Debunks Astrology in Indian Lecture". Associated Press. 
  48. "Astronomical Pseudo-Science: A Skeptic's Resource List". Astronomical Society of the Pacific. 
  49. 49.0 49.1 "Objections to Astrology: A Statement by 186 Leading Scientists". The Humanist, September/October 1975. 
  50. సాగాన్, కార్ల్. "లెటర్." ది హ్యూమనిస్ట్ 36 (1976): 2
  51. Mariapaula Karadimas. "Astrology: What it is and what it isn't,". The Peak Publications Society. 
  52. సాగాన్, కార్ల్.ది డెమోన్ హంటెడ్ వరల్డ్: సైన్స్ యాజ్ ఎ కాండిల్ ఇన్ ది డార్క్. (న్యూయార్క్: బాలెంటైన్ బుక్స్, 1996), 303.
  53. G. డీన్ మరియు ఇతరులు, రీసెంట్ అడ్వాన్సెస్ ఇన్ నాటల్ ఆస్ట్రాలజీ: ఎ క్రిటికల్ రివ్యూ 1900-1976 . ది ఆస్ట్రోలాజికల్ అసోసియేషన్ (ఇంగ్లండ్ 1977)
  54. షాన్ కార్ల్‌సన్ ఎ డబుల్-బ్లైండ్ టెస్ట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రాలజీ నేచర్, 318, 419 1985
  55. Dean and Kelly. "Is Astrology Relevant to Consciousness and Psi?". 
  56. Dean, Geoffery. "Artifacts in data often wrongly seen as evidence for astrology". 
  57. గాఖ్వెలిన్ M., కాస్మిక్ ఇన్‌ఫ్లూయెన్సెస్ ఆన్ హ్యూమన్ బిహేవియర్, ఆరోరా ప్రెస్, Santa Fe NM (1994)
  58. బెన్‌స్కీ, C. మరియు ఇతరులు.1996)ది "మార్స్ ఎఫెక్ట్": ఎ ఫ్రెంచ్ టెస్ట్ ఆఫ్ ఒవర్ 1000 స్పోర్ట్స్ ఛాంపియన్స్.
  59. జెలెన్, M., P. కుర్జ్, మరియు G. అబెల్. 1977ఈజ్ దేర్ ఎ మార్స్ ఎఫెక్స్? ది హ్యూమనిస్ట్ 37 (6): 36-39.
  60. హెర్బెర్ట్ నీస్లెర్ స్కెప్టికల్ — ఎ హాండ్ బుక్ ఆఫ్ సూడోసైన్స్ అండ్ ది పారానార్మల్ , డొనాల్డ్ లేకాక్, డేవిడ్ వెర్నోన్, కోలిన్ గ్రోవెస్, సైమన్ బ్రౌన్ కూర్పు, ఇమేజ్‌క్రాఫ్ట్, కాన్‌బెర్రా, 1989, ISBN 0-7316-5794-2, పేజి3
  61. Suitbert Ertel. "Raising the Hurdle for the Athletes' Mars Effect: Association Co-Varies With Eminence". Journal of Scientific Exploration. 
  62. Ken Irving. "Discussion of Mars eminence effect". Planetos. 
  63. 63.0 63.1 H.J. ఐసెంక్ & D.K.B. నియాస్, ఆస్ట్రాలజీ: సైన్స్ ఆర్ సూడోసైన్స్? పెంగ్విన్ బుక్స్ (1982) ISBN 0-14-022397-5
  64. 64.0 64.1 64.2 64.3 G. ఫిలిప్సన్, ఆస్ట్రాలజీ ఇన్ ది ఇయర్ జీరో .ఫ్లేర్ పబ్లికేషన్స్ (లండన్, 2000) ISBN 0-9530261-9-1
  65. "School History". The Avalon School of Astrology. 
  66. 66.0 66.1 66.2 66.3 M. Harding. "Prejudice in Astrological Research". Correlation, Vol 19(1). 
  67. K. Irving. "Science, Astrology and the Gauquelin Planetary Effects". 
  68. M. అర్బన్-లురైన్, ఇంట్రడక్షన్ టు మల్టివెరైటీ అనాలసిస్ , ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ మెథడ్స్, వాల్యూమ్ 1: ఎన్ ISAR ఆంథాలజీ. ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ (లాస్ ఏంజెలెస్ 1995) ISBN 0-9646366-0-3
  69. G. పెర్రీ, హౌ డు వి నో వాట్ వి థింక్ వి నో? ఫ్రమ్ పారాడిగమ్ టు మెథడ్ ఇన్ ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ , ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ మెథడ్స్, వాల్యూమ్ 1: ఎన్ ISAR ఆంథాలజీ. ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ (లాస్ ఏంజెలెస్ 1995) ISBN 0-9646366-0-3
  70. Bob Marks. "Astrology for Skeptics". 
  71. Dr. P. సైమౌర్, ఆస్ట్రాలజీ: ది ఎవిడెన్స్ ఆఫ్ సైన్స్. పెంగ్విన్ గ్రూప్ (లండన్, 1988) ISBN 0-14-019226-3
  72. Frank McGillion. "The Pineal Gland and the Ancient Art of Iatromathematica". 
  73. మాగీ హైడ్, జుంగ్ అండ్ ఆస్ట్రాలజీ. ది ఎక్వేరియన్ ప్రెస్ (లండన్, 1992) పేజీలు. 24-26.
  74. జెఫ్రే కర్నెలియస్, ది మూమెంట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రాలజీ. "100% ఖచ్చితత్వాన్ని ప్రామాణికతగా స్వీకరించాలనుకుంటే, మనంము ఆస్పత్రులు, వైద్య పరిశోధనా కేంద్రాలన్నింటినీ మూతవేయాలని మరో ధ్యాన పరిశోధక నిపుణుడు మరియు జ్యోతిష్కుడు ఉత్సవ్ అరోరా వాదించాడు. శాస్త్రీయ వైద్య పరికరాలు మరియు మందులకు కూడా దోషాలు మరియు తప్పుడులెక్కలకు సంబంధించిన సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉందన్నాడు. కంప్యూటర్లు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలది కూడా ఇదే దారి. ఎలక్ట్రానిక్ సాధనాలు మరియు పరికరాలు విఫలమైతే మనం వాటిని పక్కనపడేయకుండా, దోషాలను పరిష్కరించడంపై దృష్టిపెడుతుంటాము."ది వెసెక్స్ ఆస్ట్రాలజర్ (బౌర్న్‌మౌత్, 2003.)
  75. D. కొచ్రాన్, టూవార్డ్స్ ఎ ప్రూఫ్ ఆఫ్ ఆస్ట్రాలజీ: ఎన్ ఆస్ట్రోసిగ్నేచర్ ఫర్ మాథమ్యాటికల్ ఎబిలిటీ ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రాలజర్ ISAR జర్నల్ శీతాకాలం-వసంతకాలం 2005, వాల్యూమ్ 33, #2
  76. M. పొటెంజెర్ (కూర్పు), ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ మెథడ్స్, వాల్యూమ్ 1: ఎన్ ISAR ఆంథాలజీ. ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ ఆస్ట్రోలాజికల్ రీసెర్చ్ (లాస్ ఏంజెలెస్ 1995) ISBN 0-9646366-0-3

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు మతం


జ్యోతిషశాస్త్రం మరియు విజ్ఞానశాస్త్ర