టాంగ్ రాజవంశం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
For the band, see Tang Dynasty (band).

Tang
Blank.png
618 – 907
Location of Tang Dynasty
China under the Tang Dynasty (teal) circa 700 AD
రాజధాని Chang'an
(618–904)

Luoyang
(904-907)
భాష(లు) Chinese
మతము Buddhism, Taoism, Confucianism, Chinese folk religion
Government Monarchy
History
 - Li Yuan takes over the throne of the Sui Dynasty June 18,
 - disestablished by Wu Zetian October 8, 690
 - Re-established March 3, 705
 - Zhu Quanzhong usurps authority; the end of Tang rule June 4,
Population
 - 7th century est. 50 
 - 9th century est. 80 
Currency Chinese coin, Chinese cash
Preceded by
Succeeded by
Blank.png Sui Dynasty
Later Liang Dynasty Blank.png
Later Tang Dynasty Blank.png
Wu (Ten Kingdoms) Blank.png
Wuyue Blank.png
Chu (Ten Kingdoms) Blank.png
Former Shu Blank.png
Qi (Ten Kingdoms) Blank.png
The Tang Dynasty was interrupted briefly by the Second Zhou Dynasty (October 8, 690 – March 3, 705) when Empress Wu Zetian seized the throne.

మూస:Contains Chinese text మూస:History of Chinaటాంగ్ రాజవంశం (Chinese: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; మూస:IPA-cmn; మధ్య చైనా: ధంగ్) (జూన్ 18, 618–జూన్ 4, 907) సుయి రాజవంశం తరువాత ఐదు రాజవంశాలు మరియు పది రాజ్యాల కాలంకు ముందు పాలించిన ఒక సంపూర్ణాధికార చైనా రాజవంశం. సుయి సామ్రాజ్యం యొక్క క్షీణత మరియు పతన కాలంలో దానిని ఆక్రమించిన లీ (李) కుటుంబం చేత ఇది స్థాపించబడింది. ఈ రాజవంశం కొద్ది కాలం రెండవ ఝౌ రాజవంశం (అక్టోబర్ 8, 690–మార్చి 3, 705) కి చెందిన సామ్రాజ్ఞి వూ జెతియాన్ చేత ఆక్రమించబడింది, ఈమె తన స్వయం నిర్ణయాధికారంతో చైనాను పాలించిన మొట్ట మొదటి మరియు ఒకే ఒక ప్రసిద్ధి చెందిన సామ్రాజ్ఞి.

టాంగ్ రాజవంశం, ఆ కాలంలో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరంగా పేరుపొందిన చాంగన్ (ప్రస్తుతం జియాన్) ముఖ్య పట్టణంగా కలిగి, చైనీయుల నాగరికతలో అత్యున్నత స్థానం కలిగి—దానికి ముందున్న హన్ రాజవంశంతో సమానంగా, లేదా దానిని అధిగమించి —విశ్వజనీన సంస్కృతియొక్క స్వర్ణయుగంగా గౌరవింపబడుతోంది. వారి ప్రారంభ పాలకుల సైనిక దాడుల ద్వారా సంక్రమించిన, దాని అధికార ప్రాంతం, హన్ యుగం కంటే విశాలమై, తరువాత పాలించిన యువాన్ రాజవంశం మరియు క్వింగ్ రాజవంశం పాలిత ప్రాంతాలకు దీటుగా ఉంది. 7వ మరియు 8వ శతాబ్దాలలో జరుపబడిన రెండు జనాభా గణనలలో, టాంగ్ అధికార ప్రతులు నమోదిత గృహాల సంఖ్యనుబట్టి జనాభాను దాదాపు 50 మిల్లియన్లుగా అంచనా వేశాయి.[1][2][3]a[›] ఇంకా, 9వ శతాబ్దంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం పతనమౌతున్న సమయంలో జనాభా గణన ఖచ్చితంగా మదింపు చేయలేనప్పటికీ, అప్పటికి జనాభా దాదాపు 80 మిల్లియన్లకు చేరినట్లు అంచనా వేయబడింది.[4][5] దాని భారీ జనాభా ఆధారంగా, రాజవంశం అంతర ఆసియా మరియు వ్యాపారపరంగా లాభదాయక సిల్క్ మార్గం వెంట ఉండే సంచార జాతుల అధికారాన్ని తట్టుకునేందుకు నిపుణులైన మరియు నిర్బంధ సైనికులైన వందల వేల దళాలను తయారు చేసుకోగలిగింది. టాంగ్ ఆస్థానానికి వివిధ రాజ్యాలు మరియు రాష్ట్రాలు విధేయత ప్రకటించాయి, కాగా ఒక రక్షణ ఒప్పంద వ్యవస్థ ద్వారా పరోక్షంగా కూడా టాంగ్ అనేక ప్రాంతాలను స్వాధీనం లేదా లొంగదీసుకోవటం జరిగింది. రాజకీయ అధికారంతో పాటు, టాంగ్ తన పొరుగున ఉన్న కొరియా, జపాన్, మరియు వియత్నాం వంటి రాజ్యాలపై బలీయమైన సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని కలిగించింది.

ఆన్ షి తిరుగుబాటు మరియు రాజవంశం యొక్క తరువాతి అర్ధ భాగంలో కేంద్ర నియంత్రణ తగ్గుతున్న సమయాలలో మినహాయిస్తే, టాంగ్ రాజవంశ పాలన ముఖ్యంగా ఒక పురోగమనం మరియు స్థిరత్వం కలిగినది. గత సుయి రాజవంశంలో వలెనే, టాంగ్ రాజవంశం కార్యాలయాలకు ప్రామాణిక పరీక్షలు మరియు సూచనల ద్వారా ప్రత్యేక విధుల అధికారుల చేత నిర్వహింపబడే పౌర సేవ వ్యవస్థను అమలుచేసింది. 9వ శతాబ్దంలో ఈ పౌర క్రమణిక జియెడుషి అనబడే ప్రాంతీయ సైనిక పాలనాధికారుల ప్రాబల్యంతో క్షీణించడం జరిగింది. టాంగ్ యుగంలో చైనీయుల సంస్కృతి మరింత వికాసంచెంది వర్ధిల్లింది; చైనీయుల కవిత్వానికి ఇది అత్యున్నత కాలంగా పరిగణింపబడుతోంది.[6] చైనా యొక్క అత్యంత పేరు పొందిన కవులలో ఇద్దరు, లి బాయ్ మరియు డు ఫులు, అలాగే, అనేకమంది ప్రఖ్యాత చిత్రకారులు హన్ గన్, ఝాంగ్ జువాన్, మరియు ఝౌ ఫంగ్ వంటివారు ఈకాలానికి చెందినవారు. పండితులచే సేకరింపబడిన సుసంపన్న వైవిద్యం కలిగిన చారిత్రిక సాహిత్యం, అలాగే విజ్ఞానసర్వసాలు మరియు భౌగోళిక రచనలు ఉన్నాయి.

టాంగ్ కాలంలో అనేక ప్రసిద్ధ ఆవిష్కరణలు ఉన్నాయి, వీటిలో చెక్క పలక ముద్రణ అభివృద్ధి కూడా ఉంది. స్థానిక చైనీయ శాఖలు ప్రాముఖ్యత పొందడంతో, బుద్ధిజం చైనా సంస్కృతిలో ప్రధాన ప్రభావంగా మారింది. ఏదేమైనా, తరువాత కాలంలో బుద్ధిజం రాజ్యంచే అవమానించబడింది మరియు దాని ప్రభావం తగ్గిపోయింది. 9వ శతాబ్దానికి రాజవంశం మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వం పతనమైనప్పటికీ, కళ మరియు సంస్కృతి వర్ధిల్లడం కొనసాగింది. బలహీనమైన కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశం యొక్క ఆర్ధికవ్యవస్థ నిర్వహణ నుండి దాదాపుగా వైదొలగింది, అయితే దేశం యొక్క వర్తక వ్యవహారాలు అలాగే కొనసాగాయి మరియు వాణిజ్య వర్తకం అభివృద్ధి చెందడం కొనసాగింది.

విషయ సూచిక

చరిత్ర[మార్చు]

స్థాపన[మార్చు]

టైజోంగ్ చక్రవర్తి (r. 626-649) తన ఆస్థానంలోకి టిబెట్ రాయబారి అయిన లుదొంగ్జాన్‌ను ఆహ్వానిస్తున్నాడు, క్రీశ 641లో యాన్ లిబెన్ (600-673)చే చిత్రీకరించబడింది

లీ కుటుంబం సుయి చక్రవర్తుల పరిపాలన కాలంలో ఉనికిలో ఉన్న వాయవ్య సైనిక కులీనుల కుటుంబానికి చెందినది.[7][8] సుయి యొక్క యాంగ్ చక్రవర్తి (r. 604-617) మరియు టాంగ్ యొక్క స్థాపక చక్రవర్తి తల్లి అక్కచెల్లెళ్ళు, ఈ రెండు విభిన్న వంశాల చక్రవర్తులు మొదటి తరం దాయాదులు.[1] విఫలమైన కొరియా యుద్ధం పాక్షిక కారణంగా, సుయి సామ్రాజ్య పతనం తరువాత ప్రభుత్వ అధికారులు బందిపోటు నాయకులను తరిమి వేస్తున్నపుడు, లీ యువాన్ (తరువాత కాలంలో టాంగ్ యొక్క గౌజు చక్రవర్తి అయ్యాడు, r. 618-626) టాంగ్ యొక్క ప్రభువు మరియు టైయువన్ యొక్క పూర్వ పాలకుడిగా ఉన్నాడు.[7][9] గౌరవం మరియు సైనిక అనుభవంతో, అతను తరువాత తన స్వంత కుమారుడు మరియు అతనితో సమానమై తన స్వంత దళాలను ఏర్పరచుకొని వాటిని నడిపించిన కుమార్తె, రాకుమారి పింగ్‌యాంగ్ (d. 623)లతో, పోరాటంలో పైకి ఎదిగాడు.[10] 617లో, లీ యువాన్ చంగన్‌ను ఆక్రమించుకొని, సుయి యొక్క ఒక తోలుబొమ్మ బాల చక్రవర్తిపై ప్రతినిధిగా పనిచేసి, యాంగ్ చక్రవర్తి యొక్క హోదాని టైషాంగ్ హువాంగ్ , లేదా విరామ ఉద్యోగి/ప్రస్తుత చక్రవర్తి యొక్క తండ్రికి మార్చివేసాడు.[10] యాంగ్ చక్రవర్తి యొక్క సైన్యాధిపతి యువెన్ హువాజి (d. 619)చే అతని హత్య యొక్క వార్తతో, జూన్ 18, 618న లీ యువాన్ తనకు తానుగా నూతన రాజవంశం, టాంగ్, చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకున్నాడు.[10][11]

626లో అతని కుమారుడు మరియు క్విన్ యొక్క రాకుమారుడైన లీ షిమిన్‌చే బలవంతంగా తొలగించబడేవరకు లీ యువాన్ పరిపాలన కొనసాగింది. లీ షిమిన్ 18 సంవత్సరాల వయసు నుండే సేనలకు నాయకత్వం వహించాడు, విల్లు, కత్తి, ఈటెలలో పరాక్రమము కలవాడు, మరియు అతని సమర్ధవంతమైన గుర్రపు దాడులకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.[1][12] సంఖ్యాపరంగా అత్యుత్తమ సేనతో పోరాడుతూ, మే 28, 621లో జరిగిన హులావో యుద్ధంలో లువోయాంగ్ వద్ద అతను డౌ జియండే (573-621)ను ఓడించాడు.[13][14] రహస్యంగా చంపుతారనే భయంతో రాజవంశం యొక్క హింసాత్మక తొలగింపులో, లీ షిమిన్ తన ఇద్దరు సోదరులు, లీ యువాంజి (b. 603) మరియు రాజ్య రాకుమారుడు లీ జియాన్చెంగ్ (b. 589)లను జూలై 2, 626లో జువాన్ వు గేట్ సంఘటన వద్ద అకస్మాత్తుగా దాడిచేసి, చంపివేశాడు.[15] ఆ తరువాత కొద్ది కాలానికి, అతనికి అనుకూలంగా అతని తండ్రి విడిచి పెట్టిన సంహాసనాన్ని లీ షిమిన్ అధిరోహించాడు. అతను తన దేవాలయ నామం టైజోంగ్ (唐太宗)తో సౌకర్యవంతంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఇరువురు సోదరులని హతమార్చడం మరియు తండ్రిని గద్దె దింపడం కన్ఫ్యూషియన్ విలువ అయిన పితృ భక్తికి విరుద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ,[15] టైజోంగ్ తన ఆస్థానంలోని తెలివైన సభ్యుల సలహాలను విని తనను తాను సమర్ధుడైన నాయకుడిగా నిరూపించుకున్నాడు.[1] 628లో, టైజోంగ్ చక్రవర్తి యుద్ధంలో క్షతగాత్రుల కొరకు బౌద్ధుల జ్ఞాపకార్ధ సేవను నిర్వహించాడు, పోరాటంలో గతించిన ఇరు వర్గాల వారి ఆత్మశాంతికి సన్యాసులు ప్రార్ధన చేయడానికి వీలుగా 629లో ప్రధాన యుద్ధ క్షేత్రాల వద్ద బౌద్ధ ఆరామాలు నెలకొల్పబడ్డాయి.[16] తరువాత కాలంలో, టాంగ్ రాజవంశం యొక్క నాయకుడుగా మారిన ప్రసిద్ధి చెందిన టాంగ్ సైనిక అధికారి అయిన లీ జింగ్ (571-649)చే జియాలి ఖాన్ ఆశిని దుయోబి బంధింపబడిన తరువాత ఈ తూర్పు తుజుయే వ్యతిరేక యుద్ధం లోనే, ఒక గోక్ టర్క్ ఖనటే నాశనం జరిగింది. ఈ విజయంతో, టర్క్‌లు టైజోంగ్‌ను తమ ఖగాన్, లేదా గొప్ప ఖాన్ (天可汗)గా అంగీకరించడంతో, స్వర్గం యొక్క పుత్రుడుగా అతని పాలనను కూడా అంగీకరించారు.[17][18]

పరిపాలన మరియు రాజకీయాలు[మార్చు]

సుయి యొక్క యాంగ్ చక్రవర్తి చిత్తరువు, 643లో టైజోంగ్ చే నియమించబడిన, యాన్ లిబెన్ (600-673)చిత్రీకరించాడు

ప్రారంభ సంస్కరణలు[మార్చు]

టైజోంగ్ గతంలోని రాజ వంశాలను నిరంతరం బాధించిన ప్రభుత్వంలోని అంతర్గత సమస్యలను పరిష్కరించడం ప్రారంభించాడు. సుయి యొక్క చట్ట స్మృతి ఆధారంగా, అతను ఒక నూతన చట్ట స్మృతిని జారీచేశాడు, చైనాలోని తరువాత రాజవంశాలతో పాటు పొరుగున ఉన్న వియత్నాం, కొరియా, మరియు జపాన్ రాజ్యాలు దీనిని నమూనాగా తీసుకున్నాయి.[1] అయితే ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్న ప్రారంభ చట్ట స్మృతి 653లో రచింపబడింది, ఇది 500 నిబంధనలుగా వర్గీకరించబడి, ప్రత్యేక నేరాలు మరియు శిక్షలను ప్రత్యేకించింది, ఇవి పెద్ద కర్రతో పది దెబ్బల నుండి, భారీ కడ్డీతో వంద దెబ్బలు, దేశ బహిష్కరణ, వెట్టి చాకిరీ, లేదా ఉరితీయడం వంటి వాటి వరకు ఉండేవి.[19] సాంఘిక మరియు రాజకీయ అధికారంలోని వివిధ వ్యక్తులు ఒకే విధమైన నేరాన్ని చేసినపుడు చట్ట స్మృతి వివిధ స్థాయిలలోని శిక్షలను స్పష్టంగా వేరుపరచింది.[20] ఉదాహరణకు, ఒక సేవకుడు లేదా మేనల్లుడు ఒక యజమాని లేదా మామను చంపినపుడు విధించే శిక్షకు మరియు ఒక యజమాని లేదా మామ ఒక సేవకుడిని లేదా మేనల్లుడిని చంపినపుడు విధించే శిక్షకు తీవ్రతలో తేడా ఉంది.[20] టాంగ్ స్మృతి, ప్రారంభ మింగ్ రాజవంశం (1368–1644) 1397 స్మృతి వంటి అనేక తరువాత స్మృతులలో ఎక్కువగా నిలిపి ఉంచబడింది,[21] అయితే తరువాత కాలంలో అనేక మార్పులు జరిగాయి, సాంగ్ రాజవంశం (960-1279) సమయంలో స్త్రీలకు మెరుగుపరచబడిన ఆస్తి హక్కుల వంటివి వీటిలో ఉన్నాయి.[22][23]

టాంగ్ రాజవంశం మూడు విభాగాలు (省, షెంగ్ ) కలిగి ఉంది, ఇవి వరుసగా విధానాలను రూపొందించి, సమీక్షించి మరియు అమలు పరచే విధులను కలిగి ఉన్నాయి. నిర్వహణలో విధానాలను అమలు పరచే ఆరు మంత్రిత్వ శాఖలు (部, బు ) కూడా ఉన్నాయి, ప్రతి దానికి వేర్వేరు పనులు అప్పగించబడేవి. ఈ విభాజక రాజ్య సంస్థలలో సిబ్బంది నిర్వహణ, విత్తం, క్రతువులు, సైన్యం, న్యాయం, మరియు ప్రజా పనులు ఉండేవి—ఈ నిర్వహణ నమూనా క్వింగ్ రాజవంశం (1644–1912) యొక్క పతనం వరకు కొనసాగింది.[24] టాంగ్ వంశ స్థాపకులు ప్రారంభ హన్ రాజవంశం (క్రీపూ 202-క్రీశ 220) కీర్తికి చెందినప్పటికీ, వారి నిర్వహణా వ్యవస్థ ఆధారానికి గతంలోని దక్షిణ మరియు ఉత్తర రాజవంశములకు చాలా సారూప్యత కలిగి ఉంది.[1] ఉత్తర ఝౌ (557-581) యొక్క విభాగ సైన్యం (ఫుబింగ్) టాంగ్ ప్రభుత్వంచే కొనసాగించబడింది, పంచుకోబడిన భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకోవడానికి గతంలోని సైనికులు కూడా వంతులవారీగా రాజధాని లేదా సరిహద్దు నుండి సేవ చేసేవారు. కొన్ని మార్పులు చేయబడినప్పటికీ, ఉత్తర వీయ్ రాజవంశం (386-534) యొక్క సమ-క్షేత్ర వ్యవస్థ కూడా అనుసరించబడింది.[1]

టాంగ్ కాలానికి చెందిన పూవు అలంకరణ కలిగిన వెండి పూత చెవి తొడుగు

పన్ను మదింపు కొరకు కేంద్ర మరియు స్థానిక ప్రభుత్వాలు విస్తృతమైన సంఖ్యలో భూ సంపద యొక్క నమోదులు సేకరించినప్పటికీ, టాంగ్ కాలంలో అక్షరాస్యులు మరియు సంపన్నులైన ప్రజలు తమ స్వంత వ్యక్తిగత పత్రాలను మరియు ఒప్పందాలను సృష్టించుకోవడం అలవాటుగా మారింది.[25] న్యాయస్థానంలో ఆస్తిపై తమ హక్కు చట్టపరమైనదాని నిరూపించుకోవడానికి (అవసరమైనపుడు) వాటిపై తమ స్వంత సంతకాన్ని మరియు సాక్షి ఇంకా లేఖకుని సంతకాలను కలిగి ఉండేవారు.[25] నిజానికి దీని నమూనా హన్ రాజవంశ కాలంలో ఉనికిలో ఉంది, కాగా తరువాతి రాజవంశాల కాలంలో ఒప్పంద భాష మరింత సాధారణంగా మారి చైనీయుల సాహిత్య సంస్కృతిలోకి పొదగబడింది.[25]

టాంగ్ యొక్క రాజకీయ శక్తికి కేంద్రం రాజధాని నగరమైన చంగన్ (ఆధునిక జియాన్), ఇక్కడ చక్రవర్తి తన పెద్ద రాజ భవనాలను నిర్వహించాడు, మరియు రాజకీయ ప్రతినిధులను సంగీతం, క్రీడలు, విన్యాస పోరాటాలు, పద్యాలు, వర్ణచిత్రాలు, మరియు నాటకీయ రంగస్థల ప్రదర్శనలతో వినోదింపచేసేవాడు. ఈ రాజధాని నమ్మశక్యం కాని మొత్తాలలో సంపదలు మరియు మిగులు వనరులతో నిండి ఉండేది. 643లో చైనా యొక్క పాలక ప్రభుత్వ అధికారులు తమ జిల్లాలలోని వ్యవహారాల గురించి సాంవత్సరిక నివేదిక ఇవ్వడానికి రాజధానికి వచ్చారు, అనేక మంది విశ్రాంతి మందిరాలు లేక వర్తకుల వద్ద గదులను అద్దెకు తీసుకోవడాన్ని టైజోంగ్ చక్రవర్తి తెలుసుకున్నాడు.[26] అందువలన, టైజోంగ్ చక్రవర్తి నగరపాలక నిర్మాణానికి బాధ్యులైన ప్రభుత్వ సంస్థలను నగరాన్ని సందర్శించే ప్రతి అధికారికి రాజధానిలో వ్యక్తిగత భవనం నిర్మించవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.[26]

టాంగ్ కాలంలో హన్ఫు వస్త్రాలలో ఉన్న పౌర అధికారి యొక్క విగ్రహం, సంకై మెరుపు మన్నుతో చేయబడింది; అతను ఒక పొడవైన టోపీని, వెడల్పైన భుజాలను కలిగి వీపుపై బెల్టుతో బిగించిన బాహ్య వస్త్రాన్ని, మరియు ముందు భాగంలో వేళ్ళాడుతున్న దీర్ఘచతురస్ర "రుమాలు"ను ధరించాడు. తెల్లటి రంగులో ఉన్న లోపలి గౌను అతని చతురస్ర ఆకారంలో ఉన్న జోళ్ళపైకి వెళ్ళాడుతోంది.అతను తన ఛాతీపై ఒక చిన్న పుస్తకాన్ని కలిగి, తనపై అధికారులకు నివేదిక ఇవ్వడానికి సిద్ధమవుతున్నాడు.

సామ్రాజ్య పరీక్షలు[మార్చు]

సుయి రాజవంశం యొక్క ఉదాహరణను అనుసరించి, భారీ పౌర సేవా వ్యవస్థకు మద్దతుగా టాంగ్ తొమ్మిది-స్థాయిల వ్యవస్థను వదలివేసారు.[27] కన్ఫ్యూషియన్ అధ్యయనాల విద్యార్ధులు సామ్రాజ్య పరీక్షలకు శక్తివంతమైన అభ్యర్ధులుగా ఉండేవారు, దీని స్నాతకులు స్థానిక, రాష్ట్ర, మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వాల రాజ్య ఉద్యోగులుగా నియమింపబడేవారు. ఇక్కడ రెండు రకాల పరీక్షలు నిర్వహించబడేవి, మింగ్ జింగ్ ('ఇతిహాసాల జ్ఞాన పరీక్ష') మరియు జిన్షి ('బహుకృత పండితుని పరీక్ష').[28] మింగ్ జింగ్ , కన్ఫ్యూషియన్ ఇతిహాసాల పై ఆధారపడిన పరీక్ష, మరియు ఇది అనేక రకాల గ్రంధాలపై విద్యార్ధి యొక్క విజ్ఞానాన్ని పరీక్షించేది.[28] జిన్షి ప్రభుత్వం మరియు రాజకీయ విషయాలపై ప్రశ్నలకు వ్యాస-శైలి సమాధానాలను రాయడంలో విద్యార్ధుల సాహిత్య సామర్ధ్యాలను పరీక్షించడంతో పాటు, పద్యాలను కూర్చడంలో వారి నైపుణ్యాలను పరీక్షించేది.[29] అభ్యర్ధుల వైఖరి, ఆకారం, ఉపన్యాసం, మంచి వ్రాత యొక్క నైపుణ్య స్థాయిలలో వారి నైపుణ్యాలు పరీక్షించబడేవి, ఇవన్నీ కూడా సమాజంలో అప్పటికే సంపన్నులైన సభ్యులు ఆడంబరమైన మరియు నాగరిక భాషానైపుణ్యాలలో విద్యావంతులు కాలేని ఇతరులపై మరింత సులభమైన పద్ధతులలో ఎంపిక కావడానికి విషయాత్మక లక్షణాలుగా ఉన్నాయి.[30] గొప్ప కుటుంబాల నుండి ఎంపికయ్యే పౌర అధికారుల సంఖ్యను సామాన్య కుటుంబాల సభ్యులతో పోల్చినపుడు నిష్పత్తిలో తేడా ఉండేది.[30] ఈ పరీక్షలలో చేతివృత్తులు లేదా వ్యాపార వర్గాల తండ్రుల కుమారులు కాని వారందరికీ ప్రవేశం ఉండేది,[31] అయితే సంపన్నులై ఉండటం లేదా కులీనస్థాయి కలిగి ఉండటం సిఫారసు పొందటానికి అవసరం లేదు.[30] కన్ఫ్యూషియన్ విద్యను విస్తృత స్థాయిలో ప్రచారం చేయడానికి, టాంగ్, ప్రభుత్వ పాఠశాలలను ఏర్పరచి, ఎంపిక చేసిన వ్యాఖ్యానాలతో పంచ కావ్యాల ప్రామాణిక రూపాలను విడుదల చేసింది.[20]

ఉత్తమ ప్రతిభావంతులను ప్రభుత్వంలోకి తీసుకోవడానికి ఈ పోటీ ప్రక్రియ రూపొందించబడింది. అయితే, శక్తివంతమైన గొప్ప కుటుంబాలు మరియు భూస్వాములపై ఆధారపడం అస్థిర పర్యవసానాలకు దారితీస్తుందని భావించి, ఏ విధమైన స్వంతంత్ర భూభాగ లేదా విభాజిత శక్తి ఆధారం లేని వృత్తిపరమైన అధికారుల వ్యవస్థను సృష్టించడం బహుశా టాంగ్ పరిపాలకుల మరింత గొప్ప ఆలోచన. టాంగ్ చట్ట స్మృతి చట్టబద్ధమైన ఆస్తిని అనువంశిక వారసుల మధ్య సమ విభజన చేయడానికి వీలుకలిగించి, కొంత సాంఘిక చరత్వంకు అనుమతించింది మరియు ఆస్థానంలోని శక్తివంతమైన అధికారుల కుటుంబాలు జ్యేష్ఠవారసత్వం వలన భూస్వామ్య కులీనులుగా మారకుండా నిరోధించింది.[32] అమలులో, ఈ పండిత అధికారులు వారి స్థానిక సమాజాలు మరియు కుటుంబ సంబంధాలలో గొప్ప హోదాను పొందారు, ఆస్థానంలో వారి స్థానానికి చెందిన విలువలను కూడా పంచుకునేవారు. టాంగ్ కాలం నుండి 1912లో క్వింగ్ రాజవంశం యొక్క అంతం వరకు, పండిత-అధికారులు మూల స్థాయి మరియు ప్రభుత్వం మధ్య తరచు మధ్యవర్తులుగా పనిచేసారు. అయితే సాంగ్ రాజవంశం వరకు విస్తృతంగా వ్యాపించిన ఈ పరీక్షా విధానం యొక్క శక్తి పూర్తిగా వెలుగులోకి రాలేదు, దీనిలో మేధావి-అయిన పండిత అధికారి అధికభాగం తన గొప్ప అలవాట్లను విడిచి తన సాంఘిక స్థాయిని పరీక్షా వ్యవస్థ ద్వారా నిర్వచించుకోవడం జరిగింది.[33][34][35] చరిత్రకారురాలు పాట్రీషియా ఎబ్రే, సాంగ్ కాల పండిత-అధికారుల గురించి ఈ విధంగా తెలిపారు:

The examination system, used only on a small scale in Sui and Tang times, played a central role in the fashioning of this new elite. The early Song emperors, concerned above all to avoid domination of the government by military men, greatly expanded the civil service examination system and the government school system.

[36]

ఏది కాకున్నా, సుయి మరియు టాంగ్ వంశాలు పౌర సేవా వ్యవస్థను సంస్థాగతీకరించి మరియు పరీక్ష-రాసిన పండిత-అధికారుల ఈ నూతన కులీన వర్గానికి పునాదులు వేసాయి.

ఒక పండితుని యొక్క వస్త్రాలు మరియు టోపీని ధరించిన టాంగ్ వంశపు జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి

మతం మరియు రాజకీయాలు[మార్చు]

ప్రారంభం నుండి టాంగ్ రాజకీయాలలో మతం పాత్ర వహించింది. అధికారం పొందే ప్రయత్నంలో, లీ యువాన్ దావోయిజపు ఋషి అయిన లావొజి (fl. క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం) వంశజునిగా ప్రకటించుకోవటం ద్వారా అనుచరవర్గాన్ని ఆకర్షించాడు.[37] కార్యాలయాలలో నియమింపబడేందుకు పోటీపడే ప్రజలు తాము ఎన్నికవటం కోసం బౌద్ధ ఆలయాల సన్యాసులకు నగదు లేదా బహుమానాల ప్రదానం ద్వారా వారి చేత బహిరంగ ప్రార్ధనలు చేయించుకునేవారు. 9వ శతాబ్దంలో బౌద్ధం అణగద్రొక్కబడేవరకూ, బౌద్ధం మరియు దావోయిజం రెండూ అంగీకరింపబడుతూవచ్చాయి, మరియు టాంగ్ వంశపు చక్రవర్తి జువాన్‌జాంగ్ (r. 712-756) రెండు మతాలకు చెందిన సన్యాసులు మరియు సభ్యులను తన ఆస్థానానికి ఆహ్వానించాడు.[38] అదే సమయంలో జువాన్‌జాంగ్ ప్రాచీన లావొజికి గొప్ప బిరుదులను ప్రకటించి అతని హోదాను పెంచి, దావోయిజపు లావొజి పై వ్యాఖ్యానం రచించి, దావోయిజపు పవిత్ర గ్రంధాలపై పరీక్షలకు విద్యార్ధులను సన్నద్ధం చేసేందుకు ఒక పాఠశాల స్థాపించాడు, మరియు భారతీయ సన్యాసి అయిన వజ్రబోధిని (671-741) 726వ సంవత్సరంలో కరువును నివారించేందుకు తాంత్రిక పూజలను చేయటం కోసం పిలిపించాడు.[38] 742వ సంవత్సరంలో జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి సింహళ దేశపు సన్యాసి అమోఘవజ్రచే జరుపబడిన (705-774) "టాంగ్ దళాల విజయం కోసం చేసే మార్మిక మంత్రోచ్చాటనల" వల్లింపు ఉత్సవంలో తాను స్వయంగా ధూపపాత్రను మోశాడు.[38] రాజకీయాలలో మతం ఒక పాత్ర వహించగా, మతంలో రాజకీయాలు కూడా పాత్ర వహించాయి. 714వ సంవత్సరంలో, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి చంగన్ నగరంలో దుకాణాలు మరియు వ్యాపారులను బౌద్ధ సూత్రాల నకలు ప్రతులను అమ్మకుండా నిషేధించాడు, బదులుగా మఠాలకు చెందిన బౌద్ధ మతాచార్యులకు లౌకిక జనానికి ఈ సూత్రాలను పంపిణీ చేసే పూర్తి హక్కులను కల్పించాడు.[39] ముందు సంవత్సరమైన 713లో, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి చంగన్‌లో ప్రముఖ బౌద్ధ మఠంచే నడుపబడే అత్యంత లాభకర తరగని సంపదను పరిష్కరించాడు. ఈ మఠం దాని ఆవరణలో పశ్చాత్తాపం చెందిన అనేకమంది అజ్ఞాత ప్రజలచే అధిక మొత్తంలో వదిలివేయబడిన పైకం, పట్టు, మరియు నిధులను సేకరించింది.[40] ఈ మఠం దానాలు చేయటంలో ఉదారంగా ఉన్నప్పటికీ, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి వారి నగదు లావాదేవీలు మోసపూరితంగా ఉన్నాయనే నెపంపై నిధి నిర్వహణపై వారి అధికారాన్ని నిషేధిస్తూ ఆదేశాలను జారీ చేసి, వారి సంపదను సేకరించి, దానిని ఇతర బౌద్ధ మఠాలకు, దావోమతపు మఠాలకు, మరియు నగరంలోని విగ్రహాలు, సమావేశ గదులు, మరియు వంతెనలను బాగుచేయటానికి పంపిణీ చేశాడు.[40]

పన్నులు మరియు జనాభా గణన[మార్చు]

జువాన్ జాంగ్ యొక్క ఆస్థాన చిత్రకారుడైన హాన్ గన్ (706-783) చిత్రీకరించిన గుర్రాలను కాస్తున్న వ్యక్తి

టాంగ్ రాజవంశపు ప్రభుత్వం సమర్ధవంతమైన పన్ను విధానానికి మరియు ప్రతి ప్రాంతానికి సైనిక సేవ నిర్బంధం చేసే వ్యవహారాలకుగాను తమ సామ్రాజ్యపు జనాభా పరిమాణాన్ని ఖచ్చితంగా గణన చేయటానికి ప్రయత్నం చేసింది. ప్రారంభ టాంగ్ ప్రభుత్వం తన సామ్రాజ్యంలోని ప్రతి గృహానికీ సాపేక్షంగా తక్కువగానే ధాన్యపు పన్ను మరియు బట్టల పన్ను విధించింది. ఇది అధికారులనుండి తప్పించుకోకుండా గృహస్థులు పన్ను విధానంలో నమోదు చేసుకోవటానికి ఉద్దేశించినది, తద్వారా ప్రభుత్వం వీలైనంత ఖచ్చితమైన అంచనాలను వేయటానికి వీలవుతుంది.[1] 609వ సంవత్సరపు జనాభా గణనలో ప్రభుత్వ ప్రయత్నాల ద్వారా జనాభా పరిమాణం 9 మిలియన్ల గృహాలు లేదా 50 మిలియన్ల ప్రజలు ఉన్నట్లుగా గణన చేయబడింది.[1] మరలా, 742వ సంవత్సరపు టాంగ్ జనాభా గణన చైనా జనాభాను షుమారుగా 50 మిలియన్లుగా అంచనా వేసింది.[3] పరిగణించదగిన సంఖ్యలో ప్రజలు పన్ను గణనలో నమోదు కానప్పటికీ, టాంగ్‌ల కాలంలో అంతకు ముందున్న హన్ రాజవంశం కాలం నుండి జనాభా పరిమాణం గణనీయంగా పెరగలేదని పాట్రీషియ ఎబ్రే వ్రాశారు (2వ సంవత్సరపు జనాభా గణన చైనాలో షుమారుగా 58 మిలియన్ల జనాభాను నమోదు చేసింది).[1][41] ఎస్.ఏ.ఎం. ఎడ్‌షెడ్ దీనికి అంగీకరించక, 750 నాటికి దాదాపు 75 మిలియన్ల జనాభా ఉన్నారని అంచనా వేశారు.[42]

754 సంవత్సరపు టాంగ్ జనాభా గణన ప్రకారం, సామ్రాజ్యం మొత్తంలో 1,859 నగరాలు, 321 పాలనా విభాగాలు, మరియు 1,538 ప్రాదేశిక విభాగాలు ఉన్నాయి.[43] టాంగ్ కాలంలో అనేక పెద్ద మరియు ముఖ్యమైన నగరాలు ఉన్నప్పటికీ, చైనా యొక్క జనాభాలో అధిక భాగం దాదాపు 80 నుండి 90% గ్రామీణ మరియు వ్యవసాయ సంబంధ ప్రాంతాలలో ఉండేవారు.[44] జనాభా వలసలో కూడా ఉత్తరం నుండి దక్షిణ చైనాకి ఒక నాటకీయ పరిణామం జరిగింది, అనగా రాజవంశం ఆరంభ కాలంలో మొత్తం జనాభాలో 75% ఉత్తర భాగంలో ఉండగా చివరి భాగంలో 50%కి తగ్గిపోయింది.[45]

సాంగ్ రాజవంశ కాలం వరకూ చైనా జనాభాలో నాటకీయ పెరుగుదల లేదు, కానీ వారి కాలంలో జనాభా రెట్టింపై 100 మిలియన్లకు చేరింది, దీనికి కారణం మధ్య మరియు దక్షిణ చైనాలో విస్తృతంగా వరి సాగు జరగటంతోపాటు, గ్రామీణ రైతుల వద్ద పెరుగుతున్న మార్కెట్‌కు సరఫరా చేయటానికి సమృద్ధిగా ఆహార పంట కలిగిఉండటం.[46]

సైనిక మరియు విదేశాంగ విధానం[మార్చు]

రక్షితప్రాంతాలు మరియు సామంతరాజ్యాలు[మార్చు]

ఒక సైనికుడు మరియు సుదీర్ఘమైన జీను మరియు రికాబులతో కూడిన అశ్వం యొక్క ధాతు-శిల్పం, తైజోంగ్ చక్రవర్తి సమాధి నుండి సేకరించబడినది, c. 650

సాధారణంగా 7వ శతాబ్దం మరియు 8వ శతాబ్దం యొక్క ప్రధమార్ధం టాంగ్ రాజవంశం యొక్క ఉచ్ఛదశగా భావించబడతాయి. సిల్క్ మార్గం అభివృద్ధి చెందడంతో టాంగ్ జువాన్జోంగ్ మధ్య రాజ్యాన్ని దాని స్వర్ణయుగానికి తీసుకువచ్చాడు, దక్షిణాన భారతచైనాఫై అధికారం, మరియు పశ్చిమంలో టాంగ్ చైనా పామిర్ల (నేటితజికిస్తాన్) యజమానిగా మరియు కాశ్మీర్ సరిహద్దుగా ఉన్న పర్షియాకు సంరక్షకురాలిగా ఉండేది.[47]

టాంగ్ రాజవంశానికి కప్పం చెల్లించే రాజ్యాలలో కాశ్మీర్, నేపాల్, ఖోటాన్, కుచ, కష్గర్, జపాన్, కొరియా, చంపా, మరియు అము దర్యా మరియు సిర్ దర్యా లోయలో నెలకొన్న రాజ్యాలు ఉండేవి.[48][49] టర్కిక్ సంచార జాతులు టాంగ్ చైనా యొక్క చక్రవర్తిని టియాన్ కెహన్ గా సంబోధించేవి.[18] 657లో సు డింగ్ ఫాంగ్ (591-667)చే ఇస్సిక్ కుల్ వద్ద షబోల్యూ ఖాన్ (d. 658) యొక్క గోక టర్క్ తిరుగుబాటు అణచివేయబడిన తరువాత, గావోజోంగ్ చక్రవర్తి రక్షిత ప్రాంత అధిపతిచే లేదా గొప్ప రక్షిత ప్రాంత అధిపతిచే పాలించబడే అనేక రక్షిత ప్రాంతాలను స్థాపించాడు, ఇవి చైనీయుల అధికార ప్రభావాన్ని పశ్చిమ ఆఫ్గనిస్తాన్ లోని హెరాట్ వరకు విస్తరించాయి.[50] రక్షిత ప్రాంతాల సైన్యాధికారులు ప్రాంతీయ సంక్షోభాలను కేంద్ర అనుమతి కోసం వేచి చూడకుండా ఎదుర్కొనుటకుగాను వారికి తగినంత స్వేచ్చ ఇవ్వబడింది. జువాన్జోంగ్ పాలన తర్వాత, సైనిక పాలకులకు (జీడుషి) విపరీత అధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి, వీటిలో వారు తమ స్వంత సైన్యాలను నిర్వహించుకొనే సౌలభ్యం, పన్నుల వసూలు, మరియు వారి పదవులను వారసత్వంగా అందించుకోవటం వంటివి ఉన్నాయి. ఇది టాంగ్ యొక్క కేంద్ర ప్రభుత్వ పతనానికి ప్రారంభంగా సాధారణంగా గుర్తించబడింది.[51][52]

సైనికులు మరియు నిర్బంధసేవ[మార్చు]

737 నాటికి, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి నిర్బంధసేవ సైనికులను ప్రతిక్షేపించే విధానానికి స్వస్తి పలికాడు, వారి బదులుగా యుద్ధ-అనుభవం మరియు నైపుణ్యం కలిగిన దీర్ఘకాలంగా సేవలందిస్తున్న సైనికులను నియమించాడు.[53] ఆర్ధికపరంగా కూడా ఆచరణ సాధ్యమైనది, దీనికి కారణం ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు నూతనంగా ఎంపికైన సైనికులకు శిక్షణ ఇవ్వడం వారిని సుదూర సరిహద్దులకు పంపడం వలన ఖజానాపై అదనపు భారం పడుతుంది.[53] 7వ శతాబ్దం చివరికి, ఫ్యూబింగ్ దళాలు సైనిక సేవ నుండి విరమించటం మరియు సమాన-క్షేత్ర వ్యవస్థలో వారికి గృహ సౌకర్యం కల్పించడం ప్రారంభమైంది. ప్రతి గృహానికి ప్రామాణికంగా నిర్ణయించిన 100 మ్యూ ల స్థలం జనాభా విస్తరించిన మరియు ధనికులు అధికంగా భూమిని కొనేసిన ప్రాంతాలలో పరిమాణంలో తగ్గిపోవడం మొదలైంది.[54] అణగారిన కూలీలు మరియు దిమ్మరులు సుంకము మరియు వెట్టి చాకిరీల నుండి మినహాయింపుతో సైనిక సేవలోకి ఎంపికచేయబడటంతో పాటుగా సైనికులతో పాటు వారిపై ఆధారపడి సరిహద్దులకు వెళ్ళిన వారికి సాగు భూమి మరియు నివాస సౌకర్యాలు కూడా కల్పించబడ్డాయి.[55] 742 సంవత్సరం నాటికి టాంగ్ సైన్యంలో నమోదైన దళాల సంఖ్య దాదాపు 500,000 పురుషులకు పెరిగింది.[53]

టుర్కిక్ మరియు పశ్చిమ ప్రాంతాలు[మార్చు]

టాంగ్ కాలం నాటి వెండి-పూత జాడి, ఉత్తర సంచారుల తోలు సంచి శైలిలో రూపొందించినది [56] నోటిలో ఒక కప్పు మధ్యంతో నాట్యం చేస్తున్న గుర్రంతో అలంకరించబడినది, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి యొక్క అశ్వములు అలా చేయటానికి తర్ఫీదు పొందినవి.[56]

సుయి మరియు టాంగ్ వంశాలు స్టెప్పీ సంచారులపై విజయవంతమైన సైనిక దాడులను జరిపాయి. ఇప్పుడు ఉత్తర మరియు పడమర దిశలవైపు చైనీయుల విదేశాంగ విధానం, మధ్య ఆసియాలో అత్యధిక ప్రాబల్యం కలిగిన ప్రత్యేక తెగగా ఎదుగుతున్నతుర్కిక్ సంచారులతో వ్యవహరించవలసిఉంది.[57][58] తుర్కుల నుండి ఎదురయ్యే దాడులను ఎదుర్కోవటానికి, సుయి ప్రభుత్వం కోటలకు మరమ్మతులు చేసుకోవటమే కాక వారి వ్యాపార మరియు కప్పము చెల్లించు రాయబారులను అంగీకరించింది.[29] వారు టర్క్ తెగ నాయకులను వివాహమాడటానికి రాజకుమార్తెలను, మొత్తమ్మీద నలుగిరిని 597, 599, 614 మరియు 617లో పంపించారు. సుయిలు తుర్కులకు వ్యతిరేకంగా స్థానిక తెగలలో వివాదాలకు మరియు పోరాటాలకు పురికొల్పారు.[59][60] సుయి రాజవంశం ప్రారంభం లోనే తుర్కులు చైనీయుల చేత నియమింపబడిన భారీ సైనిక దళంగా ఉన్నారు. 605లో ఖితాన్లు ఆగ్నేయ ఆసియాపై దాడి ప్రారంభించినపుడు, ఒక చైనా సైన్యాధికారి వారికి వ్యతిరేకంగా 20,000 తుర్కులకు నాయకత్వం వహించి, ఖితాన్ల పశు సంపదను మరియు స్త్రీలను వారికి బహుమానంగా పంచాడు.[2] 635 నుండి 636ల మధ్య రెండు సందర్భాలలో టాంగ్ రాజ కుమార్తెలు చైనీయుల సేవలో ఉన్న టర్క్ కిరాయి సైనికులను లేదా సైన్యాధికారులను వివాహమాడారు.[60] 755 చివరివరకూ టాంగ్ రాజవంశం మొత్తం పాలనలో, షుమారు పది మంది టర్క్ సైన్యాధికారులు టాంగ్ వంశం క్రింద పనిచేశారు.[61][62] టాంగ్ సైన్యంలో అధికభాగం చైనీయుల నిర్బంధ సైన్యం ఫుబింగ్ తో ఏర్పరచబడినప్పటికీ, టర్కిక్ సేనాధిపతులచే నడుపబడిన సైన్యంలో అధికభాగం చైనీయులు కానివారి మూలాలచే రూపొందింది, యుద్ధంలో ఎక్కువభాగం ఫుబింగ్ దళాల ఉనికి తక్కువగా ఉన్న పశ్చిమ సరిహద్దులో జరిగింది.[63] కొన్ని "తుర్కిక్" దళాలు నిజాయితీపరులైన హన్ చైనీస్ సంచార జాతి ప్రజలవి.[64]

628కి చెందిన ఓర్డోస్ చైనీస్ యుద్ధ వీరుడు లియాంగ్ షిడు ఓటమితో చైనా పౌర యుద్ధం 626 నాటికి పూర్తిగా అంతరించిపోయింది; ఈ అంతర్గత వివాదాల తరువాత, టాంగ్ టర్క్‌లకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం ప్రారంభించింది.[65] 630వ సంవత్సరంలో, టాంగ్ సైన్యాలు ఓర్డోస్ ఎడారి, ఆధునిక అంతర్గత మంగోలియా రాష్ట్రం, మరియు దక్షిణ మంగోలియా ప్రాంతాలను టుర్క్‌ల నుండి వశపరచుకున్నాయి.[2][66] ఈ సైనిక విజయం తరువాత, తనపై మరియు చైనా సామ్రాజ్యంపై రాజభక్తి చూపిన అనేక మంది టర్క్ లలో టైజోంగ్ చక్రవర్తి గొప్ప ఖాన్ బిరుదుని పొందారు (చంగన్‌లో నివసించడానికి అనేక వేలమంది టర్క్‌లు చైనాకు తరలివెళ్లారు). జూన్ 11, 631న, టైజోంగ్ చక్రవర్తి కూడా క్జుయాన్త్యోకు బంగారం మరియు పట్టు వస్త్రాలతో రాయబారులను ఉత్తర సరిహద్దున సుయి నుండి టాంగ్ కు మార్పిడి కాలంలో పట్టుబడి బానిసలుగా మారిన చైనా ఖైదీల విడుదలకు అంగీకరింపచేయటానికి పంపాడు; ఈ రాయబారం 80,000 మంది చైనా పురుషులు మరియు స్త్రీలకు స్వేచ్ఛ కల్పించడంలో సఫలమై వారు చైనాకు తిరిగి వచ్చారు.[67][68]

ఒక సమాధి కాపలాదారుడు (వుషి యోంగ్), టెర్రకోట శిల్పం, టాంగ్ రాజవంశం, 8వ శతాబ్ద ప్రారంభం

టర్క్ లు ఓర్డోస్ ప్రాంతంలో స్థిరపడగా (పూర్వ ప్రాంతమైన జియోన్గ్ను), టాంగ్ ప్రభుత్వం మధ్య స్టెప్పీలపై ఆధిపత్యం వహించే సైనిక విధానాన్ని టాంగ్ ప్రభుత్వం అవలంబించింది. పూర్వపు హన్ రాజవంశం వలె, 640 మరియు 650 ప్రాంతంలో టాంగ్ రాజవంశం (టర్కిక్ స్నేహితులతో) మధ్య ఆసియాను జయించి, లొంగదీసుకుంది.[29] టైజోంగ్ చక్రవర్తి పాలనలోనే, గోక్‌టర్క్‌లకు వ్యతిరేకంగా పెద్ద పోరాటాలు మాత్రమే కాక, టుయుహున్, టుఫాన్, జియు రాష్ట్రాలు, మరియు క్జుయాన్త్యోలకు వ్యతిరేకంగా ప్రత్యేక దండయాత్రలు సాగాయి.

అంతర మరియు మధ్య ఆసియాలపై నియంత్రణ కొరకు టాంగ్ సామ్రాజ్యం టిబెటన్ సామ్రాజ్యంతో యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది, ఇది కొన్ని సందర్భాలలో వివాహ సంబంధాల ద్వారా పరిష్కరించబడింది, రాకుమారి వెన్చెంగ్ (d. 680) మరియు సొంగ్ట్సన్ గంపో (d. 649) వివాహం.[69][70] ఇది టిబెటన్ సాంప్రదాయంలో జరిగింది, క్రీశ 650లో సొంగ్ట్సన్ గంపో చనిపోయిన తరువాత, టాంగ్ రాజవంశం ప్రస్తుత టిబెటన్ రాజధాని అయిన లాసా పై దాడిచేసి వశపరచుకుంది.[71][72][73][73] 670-692 మధ్య తరిం హరివాణంలోని ప్రాంతాలపై టిబెట్ తో సుదీర్ఘ పోరాటాలు జరిగాయి మరియు 763లో అన్ షి తిరుగుబాటు సమయంలో టిబెటన్లు పదిహేను రోజుల పాటు చైనా రాజాధాని చంగన్ ను కూడా వశపరచుకున్నారు.[74][75] నిజానికి ఈ తిరుగుబాటు సమయంలోనే ప్రసుతం గన్సు మరియు క్విన్ఘైలలో ఉన్న తన పశ్చిమ సేనలను టాంగ్ ఉపసంహరించుకుంది, దీనిని టిబెటన్లు ప్రస్తుత జిన్జియంగ్ తో పాటుగా ఆక్రమించుకున్నారు.[76] 821లో వ్యావహారిక శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసే వరకు టాంగ్ మరియు టిబెట్ ల మధ్య శత్రుత్వాలు కొనసాగాయి.[77] రెండు దేశాల మధ్య స్థిరమైన సరిహద్దులతో సహా, ఈ ఒప్పందంలోని అంశాలు లాసాలోని జోఖంగ్ దేవాలయం వెలుపల గల రాతి శాసనంపై రెండు భాషలలో నమోదు చేయబడ్డాయి.[78]

పర్షియా యొక్క ఇస్లామిక్ ఆక్రమణ (633-656) సమయంలో, సస్సానిడ్ సామ్రాజ్య చివరి పాలకుడి కుమారుడైన పిరూజ్ రాకుమారుడు, టాంగ్ చైనాకు పారిపోయాడు.[48][79] టాంగ్ గ్రంధం ప్రకారం పిరూజ్ ప్రస్తుత జరంజ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పర్షియా పాలనకి అధిపతిగా నియమించబడ్డాడు. పర్షియా ఆక్రమణ సమయంలో, ఇస్లామిక్ కాలిఫ్ ఉత్మన్ ఇబ్న్ అఫ్ఫన్ (r. 644-656) చంగన్ లోని టాంగ్ ఆస్థానానికి ఒక రాయబారాన్ని పంపాడు.[62] 740ల నాటికి, ఖురసాన్ యొక్క అరబ్ లు ఫెర్ఘన హరివాణం మరియు సోగ్డియానాలలో ఉనికిని స్థాపించుకున్నారు. 751లో తలస్ యుద్ధం వద్ద, క్వర్లుక్ కిరాయి సైనికులు చైనా పక్షమును వదలివేసిన సైనికుల క్రింద పనిచేస్తూ, సైన్యాధికారి గొ సెయోంజి (d. 756, గొ జియాన్ఝిగా కూడా ప్రసిద్ధుడు, గోగుర్యే వంశక్రమానికి చెందినవాడు) నాయకత్వం లోని టాంగ్ బలగాలను ఓడించటానికి ఇస్లామిక్ ఖలీఫా యొక్క అరబ్ సైన్యాలకు సహాయం చేశారు. సైనికపరంగా ఈ యుద్ధం అంత గొప్ప గుర్తింపుని పొందనప్పటికీ, ఇది చరిత్రలో ఒక కీలక క్షణం; బంధించబడిన చైనా సైనికులు చైనీయుల కాగితపు తయారీ రహస్యాలను అరబ్బులకు వెల్లడించడంతో ఇది చైనీయుల కాగితపు తయారీ[80][81]ని చైనాకు పశ్చిమంలో ఉన్న ప్రాంతాలలోకి విస్తరించింది. అరబ్బుల నియంత్రణలో ఉన్న స్పెయిన్ ద్వారా ఈ పద్ధతులు చివరికి 12వ శతాబ్దానికి ఐరోపా చేరాయి. వారు తలస్ యుద్ధంలో పోరాడినప్పటికీ, జూన్ 11, 758న అబ్బాసిడ్ రాయబారులు చంగన్ కు వచ్చారు, వెంటనే ఉయ్ఘుర్ టర్క్ లు టాంగ్ చక్రవర్తికి కానుకలు తెచ్చారు.[82] మరింత పశ్చిమం నుండి, 643లో టైజోంగ్ ఆస్థానానికి ఆంటియోక్ యొక్క పాట్రియార్క్ నుండి ఒక కప్పంతో ఉన్న రాయబారం వచ్చింది.[83] 788-9లో చైనీయులు, 789లో కుచెంగ్ పట్టణానికి సమీపంలో జుంఘరియా వద్ద, మరియు 791లో ఎల్లో నదిపై గల నింగ్-హ్సియా వద్ద రెండుసార్లు టిబెటన్లను ఓడించిన ఉయ్ఘుర్ టర్క్ లతో సైనిక సంబంధాన్ని ముగించారు.[84]

ఒక ఓడ యొక్క హనివా మృణ్మయ నమూనా, జపాన్ యొక్క కోఫున్ కాలం నాటిది (250-538)

కొరియా మరియు జపాన్[మార్చు]

ఇతర ప్రాంతాల కంటే, తూర్పు దిక్కున చైనీయుల సైనిక యుద్ధాలు తక్కువ విజయవంతమయ్యాయి. తనకు పూర్వం ఉన్న సుయి రాజవంశ చక్రవర్తుల వలె, టైజోంగ్ 644లో కొరియా రాజ్యమైన గోగురయేవోతో గోగురయేవో-టాంగ్ యుద్ధాలలో సైనిక ఆక్రమణలను ప్రారంభించాడు; ఏదేమైనా, ఇది మొదటి మొదటి గోగురయేవో–టాంగ్ యుద్ధ అపజయానికి దారితీసింది, దీనికి కారణం వారు సైన్యాధ్యక్షుడైన యెవాన్ గేసోమున్ నాయకత్వంలోని విజయవంతమైన రక్షణను అధిగమించలేకపోయారు. కొరియాకి చెందిన సిల్లా రాజవంశంతో జతకూడి, చైనీయులు బేక్జే మరియు వారి యమటో జపనీయుల మిత్రులతో ఆగష్టు 663 నాటి బెక్ గాంగ్ యుద్ధంలో పోరాడారు, నిర్ణయాత్మక టాంగ్ –సిల్లా విజయం సాధ్యమైంది. టాంగ్ రాజవంశం తన నౌకా యుద్ధతంత్ర ఉపయోగం కొరకు అనేక విభిన్న రకాల ఓడలను కలిగి ఉంది, ఈ ఓడలు లీ క్వువాన్ చే 759 నాటి తైపై యింజింగ్ (కానన్ ఆఫ్ ది వైట్ అండ్ గ్లూమీ ప్లానెట్ ఆఫ్ వార్)లో వర్ణించబడ్డాయి.[85] నిజానికి బెక్‌గాంగ్ యుద్ధం బేక్జే యొక్క శేష బలగాల పునరుద్ధరణ ఉద్యమం, వారి రాజ్యం ప్రసిద్ధి చెందిన కొరియన్ సైన్యాధ్యక్షుడు కిమ్ యుషిన్ (595–673) మరియు చైనా సైన్యాధ్యక్షుడు సు డింగ్ఫాంగ్ ల నేతృత్వంలో 660లో జరిగిన ఉమ్మడి టాంగ్ –సిల్లా ఆక్రమణలో పతనమవడం దీనికి కారణం.

సిల్లాతో మరొక ఉమ్మడి ఆక్రమణలో, టాంగ్ సైన్యం 645లో దాని బాహ్య కోటలను ఆక్రమించుకోవడం ద్వారా ఉత్తర దిక్కున ఉన్న గోగురయేవో రాజ్యాన్ని తీవ్రంగా బలహీనపరచింది. సైన్యాధ్యక్షుడు లీ షిజి (594–669) నేతృత్వంలో సిల్లా మరియు టాంగ్ ల ఉమ్మడి దాడులతో, 668 నాటికి గోగురయేవో సామ్రాజ్యం పతనమైంది.[47]

మౌంట్ వుతాయ్ నుండి ఆశ్రమ నిర్మాణకళను ప్రదర్శించే దున్హువాంగ్ వద్ద గల మొగావో గుహలలోని 10వ శతాబ్దపు కుడ్య చిత్రం, టాంగ్ రాజవంశం; ఈ కాలపు జపనీయుల నిర్మాణకళ టాంగ్ చైనీయుల నిర్మాణకళతో ప్రభావితమైంది

గతంలో వారి శత్రువులైనప్పటికీ, టాంగ్ రాజవంశం గోగురయేవో యొక్క అధికారులను మరియు సైన్యాధ్యక్షులను తన పరిపాలన మరియు సైన్యంలోకి తీసుకుంది, వీరిలో యెవాన్ నమ్సేంగ్ (634–679) మరియు యెవాన్ నమ్సాన్ (639–701) సోదరులు వంటి వారు ఉన్నారు. 668 నుండి 676 వరకు టాంగ్ సామ్రాజ్యం ఉత్తర కొరియాను నియంత్రించింది. ఏదేమైనా, 671లో సిల్లా ఆ ప్రాంతంలో టాంగ్ దళాలతో పోరాడటం ప్రారంభించింది. 670లో డఫేయి నది వద్ద పెద్ద చైనా సైన్యాన్నిటిబెటన్లు ఓడించండంతో అదే సమయంలో టాంగ్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో కూడా దాడులను ఎదుర్కొంది.[86] 676 నాటికి, ఐక్య సిల్లాచే టాంగ్ సైన్యం కొరియా వెలుపలికి నెట్టివేయబడింది.[87] 679లో తూర్పు టర్కుల తిరుగుబాటు తరువాత, టాంగ్ తన కొరియా దండయాత్రలను విడిచిపెట్టింది.[86]

టాంగ్ జపనీయులతో పోరాడినప్పటికీ, జపాన్‍‌తో వారు స్నేహ సంబంధాలను కలిగి ఉన్నారు. 894లో సుగావర నో మిచిజానే (845–903) సలహాపై ఉడా చక్రవర్తి (r. 887–897) జపాన్ నుండి చైనాకు సామ్రాజ్య రాయబార కార్యాలయాలు, రాజబార కార్యవర్గాలు పెద్ద సంఖ్యలో కొనసాగాయి.[88] జపనీయుల తెమ్ము చక్రవర్తి (r. 672–686) తన సైన్యాల్ని, తన రాజ్య వేడుకలను చైనా నమూనాలో ఏర్పరచు కున్నాడు, మరియు ఫుజివర వద్ద తన భవనాన్ని చైనీయుల నిర్మాణకళ నమూనాలో నిర్మించుకున్నాడు.[89]

బౌద్ధమతం మరింత వ్యాప్తి చెందడానికి సహాయపడటానికి అనేక చైనా బౌద్ధ సన్యాసులు జపాన్ వచ్చారు. ప్రత్యేకించి 7వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇద్దరు సన్యాసులైన ఝి యు మరియు ఝి యౌ, టెంజి చక్రవర్తి (r. 661–672) ఆస్థానాన్ని సందర్శించి, వారు తయారు చేసిన దక్షిణ సూచీ రధం బహుకరించారు.[90] 720 లో నమోదు చేయబడిన నిహాన్ షోకి ప్రకారం, ఈ 3వ శతాబ్దపు యాంత్రిక చోదిత దిశా-దిక్సూచి వాహనం (ఒక భేదాత్మక చక్రం ఉపయోగించి) తెంజి కొరకు 666లో తిరిగి అనేక నమూనాలలో తయారుచేయబడింది.[90] జపాన్ సన్యాసులు చైనాను కూడా సందర్శించారు; చైనా యొక్క గ్రాండ్ కెనాల్ వెంట తన ప్రయాణంతో పాటు, తన ప్రయాణ అనుభవాలను రచించిన ఎన్నిన్ (794–864) వీరిలో ఒకరు.[91][92] ఫుజ్హౌ, ఫుజియన్ వద్ద చేరుకొని మరియు చైనాకు తన రెండవ పర్యటన సందర్భంలో తిజ్హౌ, జ్హేజింగ్ నుండి జపానుకు బయలు దేరిన జపాన్ సన్యాసి ఎన్చిన్ (814–891) 839 నుండి 847 వరకు మరలా 853 నుండి 858 వరకు చైనాలో నివసించాడు.[93][94]


వర్తకం మరియు సంస్కృతి యొక్క వ్యాప్తి[మార్చు]

భూభాగ వరకం సిల్క్ మార్గం వెంట మరియు నౌకాయన వర్తకం సముద్రం ద్వారా చేయడంతో, టాంగ్ వంశస్తులు అనేక నూతన సాంకేతికతలను, సాంస్కృతిక పద్ధతులను, అరుదైన విలాసాలను, మరియు సమకాలీన వస్తువులను పొందగలిగారు. మధ్య ప్రాచ్యం, భారత దేశం, పర్షియా, మరియు మధ్య ఆసియా నుండి టాంగ్ నూతన శైలులలో కొత్త ఆలోచనలను, మట్టి పాత్రలలో నూతనరకాలను, మరియు మెరుగుపరచిన వెండి-తయారీ పనిని పొందగలిగింది.[95] చైనీయులు గతంలో నేలపై పరచిన చాపలపై కూర్చున్నప్పటికీ, క్రమంగా విదేశీయుల బల్లలు మరియు కుర్చీలపై కూర్చునే భావనను కూడా అలవరచుకున్నారు.[96] మధ్యప్రాచ్యంలో, ఇస్లామిక్ ప్రపంచం పట్టు వస్త్రములు, లక్క వస్తువులు, మరియు పింగాణి వస్తువుల వంటి చైనీయుల వస్తువులను పెద్ద మొత్తంలో ఆశించి మరియు కొనుగోలు చేసింది.[97] చైనాలో టాంగ్ రాజవంశం పాలనలో విదేశీ ప్రాంతాల పాటలు, నృత్యాలు మరియు సంగీత పరికరాలు ప్రసిద్ధిచెందాయి.[98][99] ఈ సంగీత పరికరాలలో ఓబోలు, వేణువులు, మరియు తరిం హరివాణంలోని కుచా నుండి లక్కతో కూడిన మద్దెల, మరియు భారతదేశం నుండి చేతాళముల వంటి తాళ పరికరాలు ఉన్నాయి.[98] ఆస్థానంలో ఆసియాలోని అన్ని ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే తొమ్మిది సంగీత బృందాలు(సుయి రాజవంశం కాలంలో ఉన్న ఏడు నుండి విస్తరించబడ్డాయి) ఉండేవి.[100]

బౌద్ధ విజ్ఞాన కేంద్రంగా భారతదేశం పట్ల గొప్ప ఆసక్తి మరియు సంబంధం ఉండేవి, జువన్జాంగ్ (d. 664) వంటి ప్రసిద్ధ పర్యాటకులు దక్షిణ ఆసియా ఉపఖండాన్ని సందర్శించారు. 17- సంవత్సరాల సుదీర్ఘ పర్యటన తరువాత, జువన్జాంగ్ విలువైన సంస్కృత గ్రంధాలను చైనా భాషలోకి అనువాదం చేసి తీసుకురాగలిగాడు. పండితులు మరియు విద్యార్ధుల కొరకు టర్కిక్–చైనీస్ నిఘంటువు కూడా లభ్యమయ్యేది, కాగా టర్కిక్ జానపదగీతాలు కొన్ని చైనా పద్యాలకు ప్రేరణను అందించాయి.[101][102] చైనా యొక్క అంతర్భాగంలో, గ్రాండ్ కెనాల్ ద్వారా వర్తకం సులభమైంది మరియు టాంగ్ ప్రభుత్వం ద్వారా గొప్ప కాలువ వ్యవస్థ యొక్క క్రమబద్ధీకరణ ధాన్యం మరియు ఇతర వస్తువుల రవాణా ఖర్చులను తగ్గించింది.[103] గుర్రం లేదా పడవ సేవ ద్వారా రాష్ట్రం సుమారు 32,100 km (19,900 mi) తపాలా సేవా మార్గాలను కూడా నిర్వహించింది.[104]

సిల్క్ మార్గం[మార్చు]

టాంగ్ రాజవంశం నాటి త్రి-వర్ణములతో మెరుగుపెట్టబడిన అశ్వపు బొమ్మ

సిల్క్ మార్గం అత్యంత ప్రముఖమైన ఆధునిక యురేషియా పూర్వ వర్తక మార్గం. పాక్స్ సినికా యొక్క ఈ కాలంలో, సిల్క్ మార్గం తన స్వర్ణయుగాన్ని పొందింది, తద్వారా పర్షియన్ మరియు సోగ్డియన్ వర్తకులు తూర్పు మరియు పశ్చిమాల మధ్య వాణిజ్యంతో ప్రయోజనాన్ని పొందారు. అదే సమయంలో, చైనా సామ్రాజ్యం విదేశీ సంస్కృతులను తన ఆహ్వానించి పట్టణ కేంద్రాలను అత్యంత విశ్వజనీన నగరాలుగా మార్చింది.

ప్రారంభంలో చైనా నుండి పశ్చిమానికి సిల్క్ మార్గం హన్ యొక్క వూ చక్రవర్తి (141-87 BC)చే ప్రారంభించబడినప్పటికీ, అది 639లో హౌ జున్జి (d. 643) పశ్చిమాన్ని జయించినపుడు మరల ప్రారంభించబడి, సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు తెరచిఉంచబడింది. 678లో టిబెటన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత అది మూసివేయబడింది, కానీ 699లో, సామ్రాజ్ఞి వూ యొక్క కాలంలో, 640లో ప్రారంభంలో ఏర్పాటుచేయబడిన ఆన్క్జి యొక్క నాలుగు దండులని టాంగ్ జయించినపుడు సిల్క్ మార్గం తిరిగి తెరువబడి,[105] మరొక సారి చైనాను ప్రత్యక్షంగా పశ్చిమాన ఉన్న భూభాగ ఆధారిత వర్తకంతో కలిపింది.[106] టాంగ్ 722లో గిల్గిట్ లోయ ద్వారా ఈ ప్రధాన మార్గాన్ని టిబెట్ నుండి స్వాధీనం చేసుకుంది, 737లో దానిని టిబెటన్లకు కోల్పోయింది, తిరిగి గోగురఎవో-కొరియన్ సైన్యాధిపతి గావో జియాన్ఝి నేతృత్వంలో తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది.[107] 763లో అన్ షి తిరుగుబాటు ముగిసిన తరువాత, టాంగ్ సామ్రాజ్యం తన అనేక బాహ్య పశ్చిమ ప్రాంతాలపైన మరొకసారి నియంత్రణను కోల్పోయింది, టిబెటన్ సామ్రాజ్యం సిల్క్ మార్గం పై చైనా యొక్క ప్రత్యక్ష స్వాధీనాన్ని తొలగించడం దీనికి కారణం.[77] 848లో ఒక అంతర్గత తిరుగుబాటు టిబెటన్ పాలకులను తొలగించివేసింది, కాగా 851లో టాంగ్ చైనా తన పశ్చిమ భూభాగాలను టిబెట్ నుండి పొందగలిగింది, దీనిలో టాంగ్ రాజవంశం గుర్రాలను పెంచుకోవడానికి తప్పనిసరిగా అవసరమైన పశువుల మేత ప్రాంతాలు మరియు పచ్చిక బయళ్ళు ఉన్నాయి.[77][108]

అనేక మంది పశ్చిమ దేశాల ప్రయాణికులు చైనా వచ్చి నివసించి మరియు వర్తకం చేసినప్పటికీ, అనేక మంది ప్రయాణికులు, ప్రధానంగా మత సన్యాసులు, చైనీయులు అమలుపరచిన కఠినమైన సరిహద్దు చట్టాలను నమోదు చేసారు.[97] జువాన్జాంగ్ మరియు అనేక ఇతర సన్యాసులు ధృవీకరించినట్లు, సిల్క్ మార్గం వెంట ఉన్న అనేక ప్రభుత్వ పరీక్షాకేంద్రాలు టాంగ్ సామ్రాజ్యంలోకి ప్రయాణ అనుమతులను పరీక్షించేవి.[97] అంతేకాక, పరీక్షాకేంద్రాల వద్ద మరియు ఒయాసిస్ పట్టణాల వద్ద దోపిడీ ఒక సమస్యగా ఉండేది, జువాన్జాంగ్ తమ ప్రయాణికుల సమూహం కూడా అనేక సందర్భాలలో బందిపోట్ల దాడికి గురైనట్లు వ్రాసాడు.[97]

నౌకాశ్రయాలు మరియు సముద్ర వర్తకం[మార్చు]

చైనా రాయబారులు బహుశా క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దం నుండి హిందూ మహాసముద్రం గుండా భారతదేశానికి నౌకాయానం చేసారు,[109][110] అయితే టాంగ్ రాజవంశం కాలంలోనే చైనీయుల బలమైన నౌకాయాన ఉనికిని పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు ఎర్ర సముద్రాల ద్వారా పర్షియా, మెసపొటేమియా (ఆధునిక ఇరాక్‌లో ఉన్న యూఫ్రటేస్ నది వరకు చేరారు), అరేబియా, ఈజిప్ట్, అక్సం (ఇథియోపియా), మరియు హార్న్ ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో ఉన్న సొమాలియాలలో కనుగొనవచ్చు.[111] మొహమ్మద్ యొక్క తెగ అయిన క్వురయ్ష్ కు చెందిన సాద్ ఇబ్న్ అబి-వక్కాస్ గౌజు చక్రవర్తి పాలనలో ఇథియోపియా నుండి చైనాకు నౌకాయానం చేసాడు. తరువాత అతను చైనాకు కురాన్ యొక్క ప్రతితో తిరిగి వచ్చి, చైనా యొక్క మొదటి మసీదు మాస్క్ ఆఫ్ రిమంబ్రన్స్ ను గౌజోంగ్ చక్రవర్తి పాలనలో స్థాపించాడు. అతను గుయాంగ్ ఝౌలోని ముస్లిం స్మశానంలో ఖననం చేయబడ్డాడు.

టాంగ్ రాజవంశం నాటి ఒక విదేశీ వ్యాపారస్తుని ప్రతిమ, 7వ శతాబ్దం

టాంగ్ రాజవంశ కాలంలో, వేలమంది విదేశీయులు వర్తక మరియు వాణిజ్య సంబంధాల కొరకు చైనా నగరాలలో నివసించారు, వీరిలో పర్షియన్లు, అరబ్‌లు, హిందూ భారతీయులు, మలయ దేశస్థులు, సింహళీయులు, ఖ్మేర్‌లు, చాంలు, యూదులు మరియు సమీప ప్రాచ్యానికి చెందిన నెస్టోరియన్ క్రైస్తవులు, మరియు అనేక మంది ఇతరులు ఉన్నారు.[112][113] 748లో, బౌద్ధ సన్యాసి జియన్ జెన్, గుయాంగ్ఝౌ అనేక పెద్ద పడవలు ఒడ్డుకు చేరే శక్తివంతమైన వర్తక కేంద్రంగా వర్ణించాడు. "బోర్నియో, పర్షియా, కుంగ్లున్ (ఇండోనేసియా/జావా) నుండి అనేక పెద్ద పడవలు......సుగంధ ద్రవ్యాలు, ముత్యాలు, మరియు పచ్చలను పర్వతాలంత ఎత్తులో కలిగి ఉన్నాయి",[114][115] అని ఆయన వ్రాసినది యు జు షు (యు రాజ్యం యొక్క చివరి నమోదు) లో ఉన్నది. అరబ్ మరియు పర్షియన్ సముద్రపు దొంగలు 758లో గుయాంగ్ఝౌను దోపిడీ చేసి దహనం చేసిన తరువాత [77]టాంగ్ ప్రభుత్వం ఐదు దశాబ్దాల పాటు నౌకాశ్రయాన్ని మూసివేసింది, దీనికి బదులు విదేశీ నౌకలు హనోయ్ వద్ద తీరాన్ని చేరాయి.[116] ఏదేమైనా, ఈ నౌకాశ్రయం తిరిగి ప్రారంభించబడి అభివృద్ధి చెందడం కొనసాగింది. 851లో అరబ్ వర్తకుడైన సులేమాన్ అల్-తజిర్ గుయాంగ్ఝౌలో చైనీయుల పింగాణీ తయారీని గమనించి దాని పారదర్శక నాణ్యతను ప్రశంసించాడు.[117] ఆయన గుయాంగ్ఝౌ యొక్క మసీదు, దాని ధాన్యాగారాలు, దాని స్థానిక ప్రభుత్వ నిర్వహణ, దాని లిఖిత నమోదులలో కొన్నిటిని, ప్రయాణికులను ఆదరించే విధానంతో పాటు, మట్టి పాత్రలు, బియ్యపు సారాయి, మరియు తేయాకుల ఉపయోగాన్ని కూడా వర్ణించాడు.[118] ఏదేమైనా, 879లో గుయాంగ్ఝౌలో జరిగిన మరొక దుర్ఘటనలో, చైనా తిరుగుబాటుదారుడు హుయాంగ్ చావో నగరాన్ని కొల్లగొట్టి, అనేక వేలమంది స్వదేశీ చైనీయులతో పాటు, విదేశీ యూదులు, క్రైస్తవులు, మరియు ముస్లింలను ఈ ప్రక్రియలో ఊచకోత కోశాడని తెలుస్తోంది.[119][120][121] చివరకు, 884లో హుయాంగ్ యొక్క తిరుగుబాటు అణచివేయబడింది.

కొరియన్ సిల్లా, మరియు జపాన్ యొక్క బాల్హే మరియు హిజెన్ ప్రావిన్స్ ఎల్లో సీ వర్తకంతో ముడిపడి ఉన్నాయి, దీనిలో సిల్లా ఆధిక్యత చూపింది.[122] 7వ శతాబ్దంలో సిల్లా మరియు జపాన్ పునరుద్ధరింపబడిన విద్వేషాలను తిరిగి ప్రారంభించిన తరువాత, అధిక భాగం సముద్ర వర్తకులు ఎల్లో సీలో కొరియా నౌకలను నివారించడానికి నాగసాకి నుండి హువాయి నది, యాంగ్జి నది ముఖ ద్వారం మరియు దక్షిణాన హాంగ్ ఝౌ అఖాతం వరకు నౌకా ప్రయాణం చేయడాన్ని ఎంపిక చేసుకున్నారు.[122][123] 838లో జపాన్ కు తిరిగి నౌకాయానం చేయడానికి, చైనాలోని జపాన్ రాయబార కార్యాలయం హువాయి నది వెంట ఉన్న కొరియన్ విభాగాలైన చుఝౌ మరియు లియన్షుయ్ నగరాల నుండి తొమ్మిది పడవలను మరియు అరవై మంది నావికులను సేకరించింది.[124] జపాన్ కు ప్రయాణమయ్యే చైనా యొక్క వర్తక నౌకలు జెజియాంగ్ మరియు ఫుజియాన్ రాష్ట్రాల తీరాల వెంట ఉన్న అనేక నౌకాశ్రయాల నుండి బయలుదేరాయని కూడా తెలుస్తుంది.[125]

ఆయుధధారులైన కాపలాదారులతో కూడిన మలాము వేసిన బుద్ధుని స్మారక చిహ్నం, కొరియన్ సిల్ల నుండి, 7వ శతాబ్దం

కనీసం టాంగ్ వంశ కాలానికి చైనీయులు విదేశీ ఎగుమతుల కొరకు భారీస్థాయి ఉత్పత్తిలో నిమగ్నమయ్యారు. ఇది బెలిటంగ్ ఓడ శిధిలాలను కనుగొనడంతో ఋజువైంది, బెలిటంగ్ సమీపంలోని గాస్పర్ సంధిలో మేటలో ఒక అరేబియన్ ధౌ సంరక్షింపబడింది, దీనిలో 63,000 టాంగ్ మృణ్మయ, రజత, మరియు స్వర్ణ తయారీలు ఉన్నాయి (వీటిలో ఉన్న ఒక చంగ్ష పాత్రపై తేదీ ముద్రించబడింది: "బావోలి పాలన యొక్క రెండవ సంవత్సర ఏడవ నెలలోని 16వ రోజు", లేదా సుమారు క్రీ.శ. 826గా శిధిలాల వద్ద ఉన్న నక్షత్ర సోపుమొక్క యొక్క రేడియో కార్బన్ డేటింగ్ ద్వారా ధృవీకరించబడింది).[126] 785తో ప్రారంభించి అరబ్ మధ్యవర్తులను తొలగించడానికి తూర్పు ఆఫ్రికన్ తీరంలో ఉన్న సుఫలకు రావడం ప్రారంభించారు, [127] అనేక సమకాలీన చైనీయుల ఆధారాలు ఆఫ్రికాలో వర్తకం గురించి సవివరమైన వర్ణనను అందిస్తున్నాయి. అధికారి మరియు భౌగోళికవేత్త అయిన జియా డాన్ (730-805) తన కాలంలోని రెండు సాధారణ సముద్ర వర్తక మార్గాల గురించి రచించాడు: ఒకటి బొహై సముద్రం యొక్క తీరం నుండి కొరియా వైపు వెళ్ళేది మరియు ఇంకొకటి గుయాంగ్ఝౌ నుండి మలక్కా ద్వారా నికోబార్ ద్వీపాలు, శ్రీ లంక మరియు భారత దేశం, అరేబియా సముద్రం యొక్క తూర్పు మరియు ఉత్తర తీరాల నుండి యూఫ్రటేస్ నది వరకు ఉండేది.[128] 863లో చైనా రచయిత డుయాన్ చెంగ్షి (d. 863) బొబాలి అని పిలువబడే దేశంలో బానిస వర్తకం, దంత వర్తకం, మరియు సువాసన కలిగిన ఘనపదార్ధ వర్తకం గురించి సవివరమైన నివేదికను అందించాడు, దీనిని చరిత్రకారులు సోమాలియాలో బెర్బెరగా సూచిస్తారు.[129] ఫుస్టాట్ (ప్రాచీన కైరో), ఈజిప్ట్ లో, చైనీయుల పింగాణి పాత్రల ఖ్యాతి చైనా వస్తువుల పట్ల అపరిమితమైన డిమాండ్ కు దారితీసింది; అందువలన చైనీయులు తరచూ అక్కడికి ప్రయాణమయ్యేవారు (ఇది ఫతిమిడ్ ఈజిప్ట్ వంటి తరువాతి కాలాల వరకు కొనసాగింది).[130][131] ఈ కాలం నుండి, అరబ్ వర్తకుడు షుల్మ చైనీయుల సముద్రయాన ఓడల పట్ల తన ఆకర్షణను రచించాడు, అయితే యుఫ్రటేస్ నదిలో ప్రవేశించడానికి వాటిని లాగే పరికరాలు మరీ లోతుగా ఉండటం వలన, ప్రయాణికులు మరియు సామాను చిన్న పడవలలోకి మార్చవలసి వచ్చేదని తెలిపాడు.[132] చైనీయుల ఓడలు చాలా పెద్దవిగా ఉండేవని, వాటి సామర్ధ్యం తరచూ 600-700 ప్రయాణికుల వరకు ఉండేదని కూడా షుల్మ రచించాడు.[128][132]

వూ సామ్రాజ్ఞి మరియు జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి[మార్చు]

వూ జెటియాన్ యొక్క ఆక్రమణ[మార్చు]

కియాన్లింగ్ గోరీ లోని లి జియాన్ రాజకుమారుని సమాధి లోని ఒక కుడ్య చిత్రంలో రాజభవన స్త్రీలు, 706లో ఇక్కడ వు జేటియాన్ కూడా సమాధి చేయబడ్డాడు

గావోజాంగ్ చక్రవర్తి ఆస్థానంలోకి ఆమె వూ ఝావో యొక్క క్రింది స్థాయి భార్యగా ప్రవేశించినప్పటికీ, వూ జెటియాన్ 690లో అత్యున్నత అధికార పీఠం అధిరోహించి, స్వల్ప కాలం మనుగడలో ఉన్న ఝౌ రాజవంశం స్థాపించింది. క్రూరమైన మరియు గణనీయమైన వ్యూహాల ద్వారా వూ సామ్రాజ్ఞి యొక్క అధికారం సాధ్యపడింది. ఉదాహరణకు, ఆమె తన స్వంత కుమార్తెను చంపి, పదవి నుండి తొలగించడానికి ఆ నేరాన్ని గావోజాంగ్ యొక్క సామ్రాజ్ఞిపై మోపినట్లు ఆరోపించబడింది.[30] 655లో గావోజాంగ్ చక్రవర్తి గుండెపోటుకు గురయ్యాడు, వూ ఆతని సలహాదారులతో రాజ్య వ్యవహారాలను చర్చించి అతను కొరకు అనేక ఆస్థాన నిర్ణయాలను తీసుకోవడం ప్రారంభించింది, ఆమె తెర వెనుక కూర్చొని వారికి ఆజ్ఞలను జారీచేసేది.[133] వూ సామ్రాజ్ఞి యొక్క పెద్ద కుమారుడు మరియు సింహాసనం యొక్క రాజకుమారుడు తన అధికారాన్ని ప్రదర్శిస్తూ వూ సామ్రాజ్ఞికి వ్యతిరేకమైన నిర్ణయాలను తీసుకోవడం ప్రారంభించగానే, అతను అకస్మాత్తుగా 675లో మరణించాడు. వూ సామ్రాజ్ఞి అతనికి విషప్రయోగం జరిపిందని అనేకమంది అనుమానించారు. తరువాత వచ్చిన వారసుడు తక్కువ సామర్ధ్యంతో ఉంచబడినప్పటికీ, 680లో వూ అతనిపై తిరుగుబాటు రచించినట్లు ఆరోపించింది మరియు దేశబహిష్కారం విధించింది (మరియు తరువాత ఆత్మహత్య చేసుకొనే విధంగా బలవంతపెట్టబడ్డాడు).[134]

683లో, గావోజాంగ్ చక్రవర్తి చనిపోయాడు. అతని వారసునిగా వూ వలన అతనికి జన్మించి, జీవించి ఉన్న వారిలో పెద్ద కుమారుడైన ఝాంగ్జోంగ్ చక్రవర్తి అతని స్థానాన్ని ఆక్రమించాడు. ఝాంగ్జోంగ్ తన భార్య యొక్క తండ్రిని అధ్యక్షునిగా నియమించాలని ప్రయత్నించాడు: సింహాసనంపై కేవలం ఆరు వారాలపాటు కొనసాగిన తరువాత, అతను వూ సామ్రాజ్ఞిచే తొలగించబడి, అతని తమ్ముడైన 12 సంవత్సరాల రుయ్జోంగ్ చక్రవర్తి సింహాసనాన్ని అధిరోహించాడు.[134] వాస్తవిక అధికారం వూ చేతిలోనే ఉంది. ఇది 684లో టాంగ్ రాకుమారుల సమూహం యొక్క తిరుగుబాటుకు ప్రేరేపించింది; వూ సైన్యాలు వారిని రెండు నెలలలోనే అణచివేసాయి.[134] 690లో, ఆమె రుయ్జోంగ్ ను సింహాసనం దిగిపోయేటట్లు వత్తిడి చేసింది. ఆమె చైనా యొక్క మొదటి సామ్రాజ్ఞి అయ్యింది మరియు రుయ్జోంగ్ సింహాసనం యొక్క రాకుమారుడు అయ్యాడు. 705లో ఝాంగ్జోంగ్‌కు అనుకూలంగా జరిగిన రాజభవన కుట్ర కారణంగా సింహాసనాన్ని విడిచి పెట్టేవరకు ఆమె పరిపాలన కొనసాగింది. ఆ వెంటనే ఆమె మరణించింది.[135]

తన పాలనను చట్టబద్ధం చేయడానికి ఆమె గొప్ప మేఘ సూత్ర మని అని పిలువబడే ఒక పత్రాన్ని పంపిణీ చేసింది, అది ఊహించిన దాని ప్రకారం మైత్రేయ బుద్ధ యొక్క మరొక అవతారంగా ఉండబోయే సామ్రాజ్ఞి ప్రపంచంలోని రోగాలను, చింతలను, మరియు నాశనాన్ని తొలగిస్తుంది.[136][137] ఆమె లిఖిత భాషలో అనేక లిఖిత అక్షరాలను కూడా ప్రవేశపెట్టింది, ఆమె మరణం తరువాత అవి వాస్తవ రూపంలోకి మారిపోయాయి.[138] వాయవ్య దిక్కున ఉన్న రాచరికం యొక్క అధికారాన్ని తొలగించడం, చైనా యొక్క ఇతర ప్రాంతాల మరియు వంశాల ప్రజలకు చైనీయుల రాజకీయాలు మరియు ప్రభుత్వంలో ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం పొందటానికి అనుమతించడం ఆమె పాలనలో అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం.[139][140]

జైంట్ వైల్డ్ గూస్ పగోడా, చంగన్ (ఆధునిక- జియాన్), 652లో నిర్మించబడినది, 704లో వు జెటియాన్ సామ్రాజ్ఞి చేత మరమ్మతు చేయబడినది.

జువన్జాంగ్ యొక్క ఉత్థానం[మార్చు]

వూ పరిపాలనా సమయం మరియు తరువాత కూడా ఆస్థానంలో అనేక మంది ప్రముఖ స్త్రీలు ఉండేవారు, వారిలో షంగువాన్ వానర్ (664-710) అనే కవయిత్రి, రచయిత్రి మరియు వూ వ్యక్తిగత కార్యాలయం యొక్క విశ్వాసపాత్రమైన అధికారిణి ఉన్నారు.[141] 706లో టాంగ్ యొక్క ఝాంగ్జోంగ్ చక్రవర్తి భార్య, వీయ్ సామ్రాజ్ఞి (d. 710), ప్రభుత్వ కార్యాలయాలలో తన సోదరిని మరియు ఆమె కుమార్తెలను నియమించడానికి తన భర్తను ఒప్పించింది, 709లో స్త్రీలు తమ కుమారులకు వారసత్వపు హక్కు సంక్రమింపచేయడానికి హక్కు జారీచేయవలసిందిగా అభ్యర్దించింది (గతంలో అది కేవలం పురుషుల హక్కుగా ఉండేది).[142] చివరకు వీయ్ సామ్రాజ్ఞి ఝాంగ్జోంగ్ పై విషప్రయోగం జరిపి, 710లో పదిహేను సంవత్సరాల వయసు కలిగిన తన కుమారుని సింహాసనంపై ప్రతిష్టించింది.[38] రెండు వారాల తరువాత, లి లోంగ్‌జి (తరువాత జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి ) కొంతమంది అనుచరులతో రాజభవనంలోకి ప్రవేశించి వీయ్ సామ్రాజ్ఞిని మరియు ఆమె అనుచరులను చంపివేశాడు.[38] అతడు తన తండ్రి అయిన రుయ్జోంగ్ చక్రవర్తిని (r. 710-712) సింహాసనంపై ప్రతిష్టించాడు.[38] వీయ్ సామ్రాజ్ఞి ఝాంగ్జోంగ్ పై ఆధిపత్యం వహించినట్లే రుయ్జోంగ్ పై రాకుమారి తైపింగ్ ఆధిపత్యం వహించింది.[143] రాకుమారి తైపింగ్ యొక్క కుట్ర విఫలమై 712లో (713లో ఆమె ఉరివేసుకుంది) రుయ్జోంగ్ చక్రవర్తి సింహాసనాన్ని జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తికి ఇచ్చివేయడంతో చివరికి ఇది ముగిసింది.[38][142]

44-సంవత్సరాల జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి పాలనలో, టాంగ్ రాజవంశం తన ఉచ్ఛదశకు చేరింది, ఒక స్వర్ణ యుగం, తక్కువ ఆర్ధిక ద్రవ్యోల్బణం ఉన్న కాలంతో పాటుగా ఇది సామ్రాజ్య ఆస్థానం యొక్క అతి వ్యయంతో కూడిన జీవనశైలిని తగ్గించింది.[103][140] అభివృద్ధికరమైన మరియు దయతో కూడిన పరిపాలకుడిగా భావించబడిన జువాన్‌జాంగ్, 747లో మరణశిక్షను కూడా రద్దుచేసాడు, మరియు అన్ని మరణ శిక్షలు చక్రవర్తి యొక్క అనుమతి పొందవలసి ఉంది (కేవలం 730లో 24 మరణశిక్షలతో ఈ సంఖ్య సాపేక్షంగా చాలా తక్కువగా ఉంది).[144] జువాన్‌జాంగ్ విధానపరమైన నిర్ణయాలలో తన మంత్రుల ఏకాభిప్రాయానికి సమ్మతించాడు మరియు విభిన్న రాజకీయ విభాగాలతో మంచి సిబ్బందితో కూడిన ప్రభుత్వ మంత్రివర్గాల కొరకు ప్రయత్నించాడు.[143] అతని ధృఢమైన కన్ఫ్యూషియన్ సలహాదారుడు ఝాంగ్ జియులింగ్ (673-740) ఆర్ధికమాంద్యం తగ్గించడానికి మరియు వ్యక్తిగత నాణెముల ముద్రణ ద్వారా ద్రవ్య సరఫరా పెంచడానికి కృషిచేసాడు, అయితే అతని రాజవంశపరమైన మరియు సాంకేతికపరమైన వారసుడు లి లిన్ఫు (d. 753) నాణెముల జారీపై ప్రభుత్వ ఏకాభిప్రాయాన్ని సమర్ధించాడు.[145] 737 తరువాత జువాన్‌జాంగ్ యొక్క విశ్వాసంలో ఎక్కువభాగం తన దీర్ఘకాల అధ్యక్షుడైన లి లిన్ఫుపై నిలిచింది, అతను చైనీయులు కాని వారిని అధిపతులుగా నియమించి మరింత తీవ్రమైన విదేశీ విధానం కొరకు పోరాడాడు. చివరకు ఈ విధానం జువాన్‌జాంగ్‌కు వ్యతిరేకంగా ఒక సామూహిక తిరుగుబాటుకు పరిస్థితులను సృష్టించింది.[146]

పతనం[మార్చు]

ఆన్ షి తిరుగుబాటు మరియు విపత్తు[మార్చు]

లెషణ్ జైంట్ బుద్ధ, [355] ఎత్తు; 713లో ప్రారంభింపబడి, 803లో పూర్తయింది.

8వ శతాబ్ద మధ్య భాగం వరకు టాంగ్ సామ్రాజ్య అధికారం ఉచ్ఛ స్థితిలో కొనసాగింది, ఆ సమయంలో సంభవించిన ఆన్ షి తిరుగుబాటు (డిసెంబర్ 16, 755 - ఫిబ్రవరి 17, 763) సామ్రాజ్యం యొక్క సంపదను నాశనం చేసింది. 744 నుండి టాంగ్ సైన్యాధిపతిగా పనిచేసిన ఆన్ లుషన్ ఒక అర్ధ-సోగ్డియన్, అర్ధ-టర్క్ వీరుడు, 744లో సాధించిన విజయంతో ఇతనికి మంచూరియా యొక్క ఖితాన్స్‌తో పోరాడిన అనుభవం ఉంది,[51][147] అయితే ఖితాన్స్‌కు వ్యతిరేకంగా అతని పోరాటాలు ఎక్కువగా అపజయం పొందాయి.[148] హెబీలో అతనికి గొప్ప బాధ్యత అప్పగించబడింది, ఇది అతనిని లక్షకు పైగా సమూహాలు ఉన్న సైన్యంతో పోరాటానికి అనుమతించింది.[51] లువోయాంగ్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, అతను తనకు తాను యాన్ రాజవంశం యొక్క చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకున్నాడు, అయితే ఇది స్వల్పకాలం మాత్రమే మనగలిగింది

  1. REDIRECT Template:Disambiguation needed
  • This is a redirect from a template shortcut to a template with a longer name..[147] టాంగ్ యొక్క సైన్యాధ్యక్షుడైన గుయో జియి (697-781) ప్రారంభంలో విజయాలు నమోదు చేసినప్పటికీ, రాజధానిలో నూతనంగా నియమించబడిన సమూహాలు ఆన్ లుషన్ సరిహద్దుల వద్ద మరణం కొరకు పోరాడే వీరులతో సమానం కాలేకపోయి, ఆస్థానం చంగన్‌కు మారిపోయింది.[51] షాన్క్సి మరియు జువాన్ జాంగ్ లో సేనలను పెంచిన వారసుడు సిచువాన్ రాష్ట్రానికి పారిపోగా, 756లో వారు ఉయ్ఘుర్ టర్క్‌ల సాయం కోరారు.[149] ఈ అవకాశంతో ఉయ్ఘుర్ ఖాన్ మోయంచుర్ గొప్పగా ఆనందించి, తన స్వంత కుమార్తెను చైనా రాయబారికి ఇచ్చి వివాహం చేసి, దానికి బదులుగా చైనా రాకుమార్తెను తాను వివాహం చేసుకున్నాడు.[149] తిరుగుబాటుదారుల నుండి టాంగ్ రాజధానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడంలో ఉయ్ఘుర్ లు సహాయపడ్డారు, కానీ టాంగ్ వారికి పెద్దమొత్తంలో పట్టును కప్పంగా చెల్లించనిదే వదలి వెళ్ళడానికి నిరాకరించారు.[51][149] ఆన్ లుషన్ యొక్క తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో అబ్బాసిడ్ అరబ్‌లు కూడా టాంగ్‌కు సహాయం అందించారు.[149][150] టిబెటన్లు ఈ అవకాశాన్ని అంది పుచ్చుకొని చైనా నియంత్రణలో ఉన్న అనేక ప్రాంతాలపై దాడి చేసారు, 842లో టిబెటన్ సామ్రాజ్యం పాక్షికంగా పతనమైన తరువాత (మరియు వెంటనే ఉయ్ఘుర్ లు కూడా) 763 తరువాత టాంగ్ మధ్య ఆసియాను జయించే స్థితిలో లేరు.[51][151] ఈ నష్టం ఎంత ప్రముఖంగా ఉందంటే అర్ధ శతాబ్దం తరువాత జిన్షి పరీక్ష యొక్క అభ్యర్ధులు టాంగ్ యొక్క పతనానికి కారణాలు వ్రాయవలసినదిగా కోరబడ్డారు.[152] 757లో ఆన్ లుషన్ తన నపుంసకులలో ఒకరితో హత్య చేయబడినప్పటికీ,[149] సమస్యల యొక్క ఈ సమయం మరియు విస్తరించిన తిరుగుబాటు 763లో తిరుగుబాటుడారుడు షి సిమింగ్ తన స్వంత కుమారుడి చేతిలో హతమయ్యేవరకు కొనసాగాయి.[149]
అమితాభ యొక్క స్వర్గాన్ని చూపే, దున్ హువాంగ్ నుండి 8వ-శతాబ్దపు పట్టు కుడ్య ప్రతి

710 తరువాత టాంగ్ ప్రభుత్వం వదలి వెళ్ళిన వారసత్వాలలో ఒకటి ప్రాంతీయ సైనిక పాలకులు, జియేడుషి యొక్క క్రమమైన పెరుగుదల, వీరు నెమ్మదిగా కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క అధికారాన్ని సవాలు చేయడం ప్రారంభించారు.[52] ఆన్ షి తిరుగుబాటు తరువాత, కేంద్ర ప్రభుత్వ నియంత్రణను మించిన శక్తి మరియు అధికారం హెబీలోని జియేడుషిచే సాధించబడ్డాయి. ప్రస్తుత హెబీ, షాన్డాంగ్, హుబీ మరియు హెనాన్ రాష్ట్రాలలో 781 మరియు 784ల మధ్య అనేక తిరుగుబాట్ల తరువాత, ప్రభుత్వం గుర్తింపు లేకుండానే జియేడుషి యొక్క వారసత్వ పాలనకు అధికారికమైన గుర్తింపుని ఇవ్వవలసివచ్చింది. టాంగ్ ప్రభుత్వం ఈ పరిపాలకులను విశ్వసించింది మరియు రక్షణ మరియు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఆయుధాలను చేపట్టిన స్థానికులను అణచివేయడానికి వారి సైన్యాలను నమ్ముకుంది. దీనికి ప్రతిఫలంగా, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పరిపాలకుల సైన్య నిర్వహణ, పన్ను సేకరణ మరియు వారి వారసులకు పదవిని బదిలీ చేసే హక్కులను గుర్తిస్తుంది.[51][153] కొంతకాలం తరువాత, పరీక్షల ద్వారా నియమించబడిన పౌర అధికారుల ముంది ఈ సైనిక పరిపాలకుల ప్రాముఖ్యత తగ్గింది, మరియు వారు కేంద్ర అధికారం నుండి మరింత స్వయంప్రతిపత్తి పొందారు.[51] ఈ శక్తివంతమైన సైనిక పరిపాలకుల పాలన 960 వరకు కొనసాగింది, అప్పుడు సాంగ్ రాజవంశం యొక్క నూత పౌర పాలన స్థాపించబడింది. అంతేకాక, సమ-క్షేత్ర వ్యవస్థను విడిచి పెట్టడం వలన ప్రజలు స్వేచ్ఛగా భూమిని కొనడం మరియు అమ్మడం చేయగలిగారు. దీని కారణంగా అనేకమంది పేదలు ఋణగ్రస్తులై, వారి భూములను సంపన్నులకు అమ్ముకోవలసివచ్చింది, ఇది పెద్ద క్షేత్రాల ప్రాతినిధ్య పెరుగుదలకు దారితీసింది.[51] 755 తరువాత భూ పంపిణీ వ్యవస్థ విఫలం కావడంతో, కేంద్ర చైనా రాజ్యం వ్యవసాయ నిర్వహణలో జోక్యం చేసుకోవడం మానివేసి సుమారు ఒక సహస్రాబ్దం వరకు కేవలం పన్ను సేకరణదారు పాత్రను నిర్వహించింది, మంగోలులతో 13వ శతాబ్దం కాలం నాటి యుద్ధం సమయంలో విఫలమైన సాంగ్ యొక్క భూ జాతీయీకరణ వంటి కొన్ని సంఘటనలు దీనికి మినహాయింపు.[154]

సామ్రాజ్యం యొక్క అనేక ప్రాంతాలపై కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికార పతనంతో, 845లో బందిపోట్లు మరియు 100 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమూహాలలో నదీ దొంగలు యాంగ్ట్జే నది వెంట ఉన్న నివాసాలను కొద్దిపాటి తిరుగుబాటుతో దోచుకున్నారు.[155] 858లో, గ్రాండ్ కెనాల్ కు సంభవించిన వరదలు ఉత్తర చైనా మైదాన విశాల భూభాగాలను ముంచివేశాయి, ఈ ప్రక్రియలో అనేక లక్షల మంది ప్రజలు మునిగిపోయారు.[155]

ఎనభై ఏడు మంది స్వర్గవాసులు, వు దవోజిచే గచ్చుపై చిత్రించబడిన చిత్రం యొక్క నమూనా చిత్రం(c. 685-758)

రోగగ్రస్తమైన టాంగ్ కు స్వర్గం యొక్క ఎంపిక అనే చైనీయుల నమ్మకం ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినపుడు సవాలుగా మారి, టాంగ్ పాలించే హక్కును కోల్పోవడంతో దేవతలు అసంతృప్తితో ఉన్నారని అనేక మంది నమ్మడానికి కారణమైంది. 873లో దురదృష్టకరమైన పంట సామ్రాజ్యం యొక్క పునాదులను కదిలించివేసింది; కొన్ని ప్రాంతాలలో వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో కేవలం సగం మాత్రమే సేకరించబడింది, పదుల వేల సంఖ్యలో ప్రజలు కరువును మరియు ఆకలిని ఎదుర్కున్నారు.[155] టాంగ్ పాలన యొక్క ప్రారంభ సమయంలో, కేంద్ర ప్రభుత్వం పంట రాబడిలో సంక్షోభాలను తట్టుకోగలిగేది, 714-719 మధ్య నమోదు చేయబడిన దాని ప్రకారం టాంగ్ ప్రభుత్వం ధర-నియంత్రణ ధాన్యాగార వ్యవస్థను దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించడం ద్వారా ప్రకృతి వైపరీత్యాలకు సమర్ధవంతంగా ప్రతిస్పందించింది.[155] ఆ సమయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం పెరుగుతున్న కరువు యొక్క ఆపదను ఎదుర్కోవడానికి పెద్ద ఎత్తున ఆహారాన్ని నిల్వ చేయగలిగింది మరియు భూ వ్యవసాయ యోగ్యం ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచింది.[103][155] ఏదేమైనా, 9వ శతాబ్దంలో టాంగ్ ప్రభుత్వం ఏ విధమైన వైపరీత్యాన్ని ఎదుర్కోవడంలో కూడా దాదాపు నిస్సహాయంగా ఉండిపోయింది.

పునర్నిర్మాణం మరియు స్వాధీనం[మార్చు]

జుమీ పగోడా, 636లో నిర్మించబడినది

ఈ ప్రకృతి వైపరీత్యాలు మరియు తిరుగుబాట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క కీర్తిని మసకబరచి, సమర్ధతను కుంటుపరచినప్పటికీ, 9వ శతాబ్దం టాంగ్ రాజవంశం యొక్క స్వాధీన కాలంగా పరిగణించబడింది.[156] ఆర్ధిక వ్యవస్థను నిర్వహించే పాత్ర నుండి ప్రభుత్వం యొక్క ఉపసంహరణ అనూహ్యంగా వర్తకం యొక్క పెరుగుదలలో ప్రతిఫలించింది, తక్కువ అధికార నియంత్రణలతో అనేక విపణులు తెరువబడ్డాయి.[157][158] 780 నాటికి, పురాతన ధాన్య పన్ను మరియు 7వ శతాబ్దం యొక్క శ్రామిక సేవ నగదులో చెల్లించే అర్ధసంవత్సర పన్నుతో మార్చబడ్డాయి, ఇది వర్తక తరగతి యొక్క ద్రవ్య ఆర్ధిక వ్యవస్థ మార్పును గుర్తిస్తుంది.[150] దక్షిణాన జియాంగ్‌నన్ ప్రాంతంలోని నగరాలైన, యాంగ్‌ఝౌ, సు‌ఝౌ, మరియు హాంగ్‌ఝౌ వంటివి టాంగ్ కాలంలో ఆర్ధికంగా అత్యంత ప్రగతిని సాధించాయి.[157] ఆన్ షి తిరుగుబాటు తరువాత బలహీనమైనప్పటికీ, 799లో టాంగ్ ప్రభుత్వం యొక్క ఉప్పు ఏకస్వామ్యం ప్రభుత్వ ఆదాయంలో సగానికి పైగా ఉండి, ఉప్పు సంఘం అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రభుత్వ సంస్థలలో ఒకటిగా మారి, విత్త వ్యవహారాలలో నిపుణులైన సమర్ధులైన ఎంపిక చేసిన మంత్రులచే నడుపబడేది.[51] S. A. M. అద్షీద్ ఈ ఉప్పు పన్ను "భూమి లేదా ప్రజలపై ఒక కప్పం లేదా పన్ను వలె కాక, లేదా గనుల వంటి ప్రభుత్వ సంస్థల లాభంగా కాక, మొదటి సారి ఒక ప్రత్యక్ష్య పన్నుకి ప్రాతినిధ్యం వహించి, ఒక పెద్ద రాజ్యం యొక్క ప్రాధమిక వనరుగా ఉంది" అని రాసాడు.[159] 8వ శతాబ్ద మధ్యభాగం నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారం తగ్గుముఖం పట్టినప్పటికీ, అది కార్యకలాపాలు కొనసాగించగలిగింది మరియు సామ్రాజ్య ఆజ్ఞలు పెద్ద స్థాయిలో ఇవ్వగలిగింది. 945లో సంకలనం చేయబడిన తంగ్షు (టాంగ్ యొక్క గ్రంధం)లో నమోదు చేయబడిన దాని ప్రకారం 828లో టాంగ్ ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ఆజ్ఞ దేశంలోని సాగులో గల చదరపు-పలక గొలుసు పంపులను ప్రామాణీకరించింది.

In the second year of the Taihe reign period [828 AD], in the second month...a standard model of the chain pump was issued from the palace, and the people of Jingzhao Fu (d footnote: the capital) were ordered by the emperor to make a considerable number of machines, for distribution to the people along the Zheng Bai Canal, for irrigation purposes.

గొప్ప ఆశయాలు కలిగిన టాంగ్ రాజవంశం యొక్క చివరి పాలకుడు టాంగ్ యొక్క జియాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి (r. 805-820), అతని పాలనకు 780ల విత్త సంస్కరణలు సహాయపడ్డాయి, వీటిలో ఉప్పు పరిశ్రమపై ప్రభుత్వ ఏకస్వామ్యం ఉంది.[161] అతనికి సమర్ధవంతమైన మరియు చక్కటి శిక్షణ పొంది, రాజధాని స్థావరంగా, ఆస్థాన నపుంసకులచే నడుపబడే సైన్యం ఉండేది; 798లో నమోదు చేయబడిన దాని ప్రకారం ఈ ఆర్మీ ఆఫ్ డివైన్ స్ట్రాటజీ 240,000 బలాన్ని కలిగి ఉండేది.[162] 806 మరియు 819ల మధ్య జియాన్‌జాంగ్, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి స్వతంత్రప్రతిపత్తి ప్రకటించుకున్న తిరుగుబాటు రాష్ట్రాలను వశపరచుకోవడానికి ఏడు పెద్ద సైనిక పోరాటాలను నిర్వహించాడు, రెండు మినహా మిగిలినవన్నీ స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి.[94][163] జియాన్‌జాంగ్ తన స్వంత సైన్యాధికారులను నియమించి ప్రాంతీయ పాలనా విభాగాలకు తిరిగి పౌర అధికారులను నియమించాడు.[94][163] ఏమైనప్పటికీ, జియాన్‌జాంగ్ వారసులు అంత సమర్ధులుగా నిరూపింపబడక వేట, విందు మరియు బహిరంగ క్రీడలతో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, నపుంసకులకు ఎక్కువ అధికారం కట్టబెట్టి వారు పండిత-అధికారులుగా ఉన్నపాలనా విభాగాలలోని అసంతృప్త వర్గాలతో వివాదాలకు దారితీసేవి.[163] వారిని తొలగించటానికి టాంగ్ వంశపు వెన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి యొక్క (r. 826-840) వైఫల్య పన్నాగం తర్వాత నపుంసకుల అధికారానికి హద్దులేక పోయింది; బదులుగా వెన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి యొక్క అనుయాయులు నపుంసక అధికారుల చేత చాన్గన్ యొక్క వెస్ట్ మార్కెట్‌లో బహిరంగంగా ఉరితీయబడ్డారు.[157]

టాంగ్ కవి, సంగీత విద్వాంసుడు, మరియు వర్ణచిత్రకారుడు వాంగ్ వీచే చిత్రించబడిన ఫు షెంగ్ పండితుని యొక్క చిత్రం (701-761)

పతనం[మార్చు]

ప్రకృతి వైపరీత్యాలు మరియు జియేడుషి పెద్ద స్థాయిలో స్వీయ నియంత్రణను పొందడంతో పాటు, హుయాంగ్ చావో తిరుగుబాటు (874-884) చాంగన్ మరియు లుయోయంగ్‌ల రద్దుకు దారితీసి, అణచివేతకు ఒక శతాబ్దకాలం తీసుకుంది.[164] టాంగ్ చే ఈ తిరుగుబాటు అణచివేయబడినప్పటికీ, ఈ కీలకమైన దెబ్బ నుండి అది కోలుకోలేక, భవిష్యత్తులో సైనిక బలాలు స్వాధీనం చేసుకోవడానికి బలహీనమైపోయింది. చిన్నపాటి సైన్యాల పరిమాణంలో ఉన్న పెద్ద బందిపోటు సమూహాలు కూడా ఉండేవి, అవి టాంగ్ పాలన యొక్క చివరి సంవత్సరాలలో గ్రామీణ ప్రాంతాన్ని నాశనం చేసాయి, అవి చట్ట వ్యతహిరేకంగా ఉప్పు రవాణా చేయడం, వ్యాపారస్తులు మరియు కావలి వారిపై అకస్మాతుగా దాడి చేయడంతో పాటు, అనేక కుడ్య నగరాలను కూడా వశపరచుకున్నాయి.[119]

తిరుగుబాటు దారుడైన హుయాంగ్ క్రింద పనిచేస్తూ, ప్రారంభంలో ఉప్పు అక్రమ రవాణాదారుగా ఉన్న ఝు వెన్, టాంగ్ దళాలకు లొంగిపోయాడు. హుయాంగ్ ను ఓడించడంలో సహాయపడటం ద్వారా, అతను సైన్యంలో త్వరగా ఉన్నత స్థానాన్ని పొందాడు.[165] 907లో అప్పటికి సైనిక పరిపాలకుడిగా ఉన్న ఝు వెన్, టాంగ్ వంశం యొక్క చివరి చక్రవర్తి అయిన టాంగ్ యొక్క ఐని సింహాసనం నుండి తొలగించి, తాను పదవిని చేపట్టడంతో (మరణానంతరం లేటర్ లియంగ్ యొక్క టైజు చక్రవర్తిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు)టాంగ్ వంశం అంతమైంది. అతను స్థాపించిన లేటర్ లియంగ్ రాజవంశం ఐదు వంశాలు మరియు పది రాజ్యాల యుగమును ప్రారంభించింది. ఒక సంవత్సరం తరువాత పదవి నుండి తొలగించబడిన ఐ చక్రవర్తి ఝు వెన్ ద్వారా విషప్రయోగంచే చంపబడ్డాడు.

టాంగ్ నుండి అన్యాయంగా అధికారాన్ని ఆక్రమించుకోవడం వలన అనేకమందిచే ప్రతికూలంగా చూపించబడినప్పటికీ, ఝు వెన్ నైపుణ్యం కలిగిన పరిపాలకుడిగా రూపొందాడు. లేటర్ లియాంగ్ యొక్క టైజు ఒక పెద్ద సముద్రపు గోడను, తరువాత కాలంలో దక్షిణ సాంగ్ రాజవంశం యొక్క రాజధానిగా రూపొందిన వేగంగా పెరుగుతున్న నగరమైన హాంగ్ ఝౌకు నూతన గోడలు మరియు రహదారులు నిర్మించాడు.[165]

సమాజం మరియు సంస్కృతి[మార్చు]

టాంగ్ కాలపు సాంకై -నునుపుతో తమ్మెలుగల, కోత చిత్రీకరణలు గల పాత్ర, 8వ శతాబ్దం
టాంగ్ రాజవంశం యొక్క కై యువాన్ టోంగ్ బవో నాణెం (開元通寶), చంగన్‌లో 621 CE లో మొదటిసారి ముద్రించబడినది, జపనీయుల 8వ-శతాబ్దపు వడోకైచిన్‌కి మాదిరి

సుయి మరియు టాంగ్ వంశాలు రెండూ తమకు ముందున్న ఉత్తర వంశాల యొక్క అధిక భూస్వామ్య సంస్కృతి నుండి, బలమైన పౌర కన్ఫ్యూషియనిజం వైపు మారాయి.[1] పౌర సేవా పరీక్షలు లేదా సిఫారసుల ద్వారా ఎంపిక చేయబడిన కన్ఫ్యూషియన్ మేధావుల యొక్క పెద్ద తరగతిచే ప్రభుత్వ వ్యవస్థ సమర్ధింపబడేది. టాంగ్ పాలనలో, దావోఇజం మరియు బుద్ధిజం కూడా కీలక భావజాలాలుగా రూపొంది, ప్రజల జీవితాలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. టాంగ్ చైనీయులు విందు భోజనాలు, పానీయ సేవనం, సెలవులు, క్రీడలు, మరియు అన్ని రకాల వినోదాలను ఆనందించారు, చైనీయుల సాహిత్యం వికసించి, నూతన ముద్రణ పద్ధతుల ద్వారా మరింత విస్తృతంగా అందుబాటులోకి వచ్చింది.

టాంగ్ పాలనలో విరామం[మార్చు]

ప్రారంభ కాలాల కంటే ఎంతో ముందుగానే, టాంగ్ యుగం విరామ కార్యకలాపాల కొరకు సమయాన్ని కేటాయించిన యుగంగా, ప్రత్యేకించి ఉన్నత వర్గాల వారికి, ప్రసిద్ధి చెందింది.[166] టాంగ్ కాలంలో అనేక బహిరంగ క్రీడలు మరియు కార్యకలాపాల ద్వారా వినోదించేవారు, వీటిలో విలువిద్య,[167] వేట,[168] అశ్వ పోలో,[169] కుజు ఫుట్ బాల్,[170] కోళ్ళపోరాటం,[171] మరియు war ఉన్నాయి.[172] కార్యాలయంలో వారి పదవీకాలంలో ప్రభుత్వ అధికారులకు సెలవులు ఇవ్వబడేవి. ప్రభుత్వ అధికారుల తల్లిదండ్రులు 1,000 miles/1,600 kilometres దూరంగా ఉన్నట్లయితే మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి 30 రోజుల సెలవు, వారి తల్లిదండ్రులు 167 miles/269 kilometres దూరంగా ఉన్నట్లయితే 15 రోజుల సెలవు మంజూరు చేయబడేది(ప్రయాణపు సమయం కలిసి ఉండదు).[166] అధికారులకు వారి కుమారుడు లేదా కుమార్తెల వివాహం కొరకు తొమ్మిది రోజుల సెలవు ఇవ్వబడేది, మరియు సమీప బంధువుల యొక్క వివాహం కొరకు ఐదు, మూడు లేదా ఒక రోజుల/రోజు సెలవు ఇవ్వబడేది (ప్రయాణపు సమయం కలిసి ఉండదు).[166] అధికారులు తమ కుమారుని పురుషునిగా మార్చే క్రతువు కొరకు మొత్తం మూడు రోజుల సెలవు మరియు తమ సమీప బంధువుల కుమారినికి ఒక రోజు సెలవును పొందేవారు.[166]

సాంప్రదాయ చైనీయుల సెలవలు అయిన చైనీయుల నూతన సంవత్సరం, లాంతరు పండుగ, చల్లని ఆహార వేడుక, మరియు ఇతరమైనవి సార్వత్రిక సెలవులుగా పాటించబడేవి. ప్రత్యేకించి లాంతరు పండుగ సమయంలో రాజధాని నగరమైన చాంగన్ లో మూడు రోజులపాటు ఉత్సాహభారితమైన వేడుకలు జరిగేవి, ప్రభుత్వం ఈ సందర్భంగా వరుసగా మూడు రోజుల పాటు రాత్రి పూట కర్ఫ్యూను ఎత్తివేయడం దీనికి కారణం.[173] 628 మరియు 758 మధ్య సామ్రాజ్యం యొక్క సింహాసనం దేశవ్యాప్తంగా అరవై-తొమ్మిది గొప్ప వేడుకలను ప్రసాదించింది, ఇవి చక్రవర్తిచే ప్రత్యేక సందర్భాలైన ముఖ్యమైన సైనిక విజయాలు, దీర్ఘకాల కరువు లేదా వర్షాభావం తరువాత సమృద్ధమైన పంటలు, క్షమాభిక్షలు మంజూరు చేయడం, నూతన సామ్రాజ్య రాకుమారుని పట్టాభిషేకం మొదలైనవిగా ఉండేవి.[174] టాంగ్ కాలంలో ప్రత్యేక వేడుకల కొరకు కొన్నిసార్లు విలాసమైన మరియు ఆడంబరమైన-పరిమాణంలో విందులు తయారుచేయబడేవి, భోజన తయారీ కొరకు సామ్రాజ్య ఆస్థానం ప్రత్యేక సంస్థలను నియమించేది.[175] దీనిలో 664లో చాంగన్ లోని 1,100 మంది పెద్దల కొరకు తయారు చేసిన విందు, 768లో డివైన్ స్ట్రాటజీ ఆర్మీ యొక్క 3,500 మంది అధికారుల కొరకు తయారుచేసిన విందు, మరియు 826లో రాజప్రాసాదానికి చెందిన 1,200 మంది స్త్రీలు మరియు రాజ కుటుంబ సభ్యుల కొరకు తయారు చేసిన విందు ఉన్నాయి.[175] ప్రజలు దాదాపు ప్రతి సాంఘిక సంఘటనలోను సేవించడంతో, సారాయి మరియు మధ్యపాన పానీయాలను సేవించడం చైనా సంస్కృతిలోకి బాగా వ్యాపించింది.[176] 8వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక ఆస్థాన అధికారి పాము ఆకారంలో 'ఆలే గ్రొట్టో'గా పిలువబడిన ఒక నిర్మాణాన్ని 50,000 ఇటుకలతో భూ అంతస్తులో నిర్మించాడు, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి అతని స్నేహితులు సేవించడానికి వీలుగా ఒక పాత్రను కలిగి ఉన్నట్లు చెప్పబడింది.[177]

మూలన ఎత్తైన కట్టడం యొక్క కుడ్యచిత్రం, చంగన్‌కి చెందినదై ఉండే అవకాశం ఎక్కువగా గలది, క్వియాన్లింగ్ గోరీ వద్ద గల యిడే (d. 701) రాజకుమారుని యొక్క సమాధి నుండి లభించినది, 706 నాటిది

చంగన్, టాంగ్ రాజధాని[మార్చు]

గతంలో ఉన్న హన్ మరియు జిన్ వంశాలకు కూడా చంగన్ రాజధాని ప్రదేశంగా ఉన్నప్పటికీ, తరువాత జరిగిన యుద్ధాలలో నాశనమైన తరువాత సుయి రాజవంశ నమూనా టాంగ్ యుగ రాజాధాని నమూనాగా ఉంది. సుమారుగా చతురశ్ర కొలతలతో ఉన్న నగరం తూర్పు పడమరలుగా విస్తరించిన 6 మైళ్ళ (10 కిమీ) బాహ్య కుడ్యాలను, మరియు ఉత్తరం నుండి దక్షిణంగా (8 కిమీ) బాహ్య కుడ్యాలను కలిగి ఉండేది.[16] ప్రధాన దక్షిణ కుడ్య మధ్య-భాగంలో ఉన్న పెద్ద మిన్ద్జ్ గేట్స్ నుండి, ఒక విశాలమైన నగర స్థలం అక్కడి నుండి ఉత్తరం వైపు నుండి కేంద్ర పరిపాలక నగరం వరకు విస్తరించింది, దీని వెనుక రాజభవనం యొక్క చెంటియన్ గేట్, లేదా ఇంపీరియల్ సిటీ ఉన్నాయి. దీనిని ఖండిస్తూ తూర్పు నుండి పడమరకు వెళ్ళే పద్నాలుగు ప్రధాన వీధులు ఉన్నాయి, పదకొండు ప్రధాన వీధులు ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వైపుగా వెళతాయి. ఖండించబడుతున్న ఈ ప్రధాన రహదారులు 108 దీర్ఘ చతురస్రాకార విభాగాలను ఏర్పరచాయి, ఇవి గోడలను మరియు ప్రతి ఒక్కటి నాలుగు ద్వారాలను కలిగి ఉన్నాయి, మరియు ప్రతి విభాగం బహుళ నగర సముదాయములతో నిండి ఉంది. చదరంగ బల్ల యొక్క నమూనాలో ఉన్న దాని ప్రధాన రహదారులు మరియు కుడ్యాలు మరియు ద్వారాలు కలిగి ఉన్న జిల్లాల వలన ఈ నగరం ప్రసిద్ధి చెందింది, దీని అమరిక డు ఫు యొక్క పద్యాలలో ఒక దానిలో కూడా ప్రస్తావించబడింది.[178] హేయియన్ కాలంలో, అనేక ఇతర నగరాల వలె జపాన్ యొక్క హేయియన్ క్యో నగరం (ప్రస్తుత క్యోటో) టాంగ్ రాజధాని యొక్క చదరంగ బల్ల వీధి చదరాల నమూనాలో మరియు చాంగన్ నమూనాను అనుసరిస్తూ సాంప్రదాయ పవిత్ర నమూనాలో అమర్చబడింది.[29] చాంగన్ లోని ఈ 108 విభాగాలలో, రెండు (ప్రతి ఒక్కటి రెండు సాధారణ నగర విభాగాల పరిమాణం కలిగినవి) ప్రభుత్వ-పర్యవేక్షిత విపణుల హోదాను పొందాయి, ఇతర స్థలాలు దేవాలయాలు, తోటలు, చెరువులు, మొదలైనవాటి కొరకు కేటాయించబడ్డాయి .[16] నగరం మొత్తం మీద, 111 బౌద్ధ ఆరామాలు, 41 దావోయిస్ట్ మఠములు , 38 కుటుంబ ఆలయాలు, 2 అధికారిక దేవాలయాలు, విదేశీ మతాలకు చెందిన 7 చర్చ్ లు, రాష్ట్రాల మార్పిడి కార్యాలయాలను కలిగిన 10 నగర విభాగాలు, 12 పెద్ద సత్రాలు, 6 స్మశానాలు ఉండేవి.[179] కొన్ని నగర విభాగాలు బహిరంగ క్రీడా స్థలాలుగా లేదా విలాసవంతమైన భవనాలకు అశ్వ పోలో మరియు కుజు ఫుట్‌బాల్ ఆడే ప్రాంతాలుగా మారిపోయాయి.[180]

జింగ్యున్ గంట కాంస్య పోత 711, ఎత్తు 247 సెం.మీ., బరువు 6,500 కి.గ్రా., ప్రస్తుతం జియాన్ బెల్ టవర్‌లో ఉంది

నగర విభాగాలు మరియు శివార్లలో ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాల జనాభా 2 మిలియన్ల మంది నివాసితులకు చేరడంతో, టాంగ్ రాజధాని ఆ సమయంలో అత్యంత పెద్ద నగరంగా ఉంది.[16] పర్షియా, మధ్య ఆసియా, జపాన్, కొరియా, వియత్నాం, టిబెట్, భారత దేశం, మరియు అనేక ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన జాతుల జనాభా నివసిస్తుండటంతో, టాంగ్ రాజధాని అనేక స్వభావాలతో నిండి ఉంది. సహజంగానే, చంగన్ లో నివసిస్తున్న ఈ వివిధ రకాల జాతుల కారణంగా, అక్కడ విభిన్న మతాలను కూడా అవలంబించారు, వీటిలో బుద్ధిజం, నెస్టోరియన్ క్రైస్తవం, మానిచేయిజం, జోరాష్ట్రియనిజం, జుడాయిజమ్, మరియు ఇస్లాం ఉన్నాయి. పశ్చిమాన ఉన్న సిల్క్ మార్గం వలన చైనా విస్తృతంగా అందుబాటులోకి రావడం వలన, అనేక మంది విదేశీయులు తూర్పున ఉన్న చైనాకు నివసించడానికి వచ్చారు, చంగన్ నగరంలోనే సుమారు 25,000 మంది విదేశీయులు నివసించేవారు.[97][181] ఆకర్షణీయమైన ఆకుపచ్చటి-కళ్ళు కలిగి, సొగసైన జుట్టు కలిగిన టొచారియన్ స్త్రీలు రత్నాల మరియు తృణగ్రాహి(రాతి) పాత్రలలో అంగళ్ళలో సారాయిని అందించి, పాడుతూ మరియు నృత్యం చేస్తూ ఖాతాదారులను ఆకర్షించేవారు.[182] 628లో విదేశీ రాయబారులతో తమ స్త్రీలను తాత్కాలిక వివాహాల నుండి రక్షించటానికి జారీచేసిన ఒక చట్టంలో పేర్కొనబడినట్లుగా, ఒక విదేశీయుడు ఒక చైనా స్త్రీతో వివాహానికి వెంటపడినట్లయితే, అతను చైనాలోనే ఉండవలసి ఉంటుంది మరియు అతడు వధువును తన మాతృదేశానికి తీసుకెళ్లలేడు.[183] టాంగ్ రాజవంశ కాలంలో చైనీయుల నుండి విదేశీయులను ప్రత్యేకపరచటానికి అనేక చట్టాలు అమలులోకి వచ్చాయి. 779లో టాంగ్ రాజవంశం రాజధాని చాంగన్ లోని ఉయిఘుర్ లను వారి జాతికి చెందిన దుస్తులు ధరించాలని, చైనా స్త్రీలను వివాహమాడరాదని మరియు, చైనీయుల వలె తిరుగరాదని నిషేధం విధిస్తూ శాసనం జారీ చేసింది.[184]

చాంగన్ కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క మధ్యలో, రాచరిక కుటుంబం యొక్క స్థావరంగా ఉండేది మరియు శోభ మరియు సంపదలతో నిండి ఉండేది. ఏదేమైనా, టాంగ్ రాజవంశం యొక్క పాలనలో అది ఆర్ధిక కేంద్రంగా మాత్రం ఉండేది కాదు. టాంగ్ పాలనలో యాంగ్ఝౌ నగరం గ్రాండ్ కెనాల్ మరియు యాంగ్జే నది అత్యంత గొప్ప ఆర్ధిక కేంద్రంగా ఉండేవి.[112][185]

టాంగ్ ఆస్థానం యొక్క వసంత విహారం, ఝంగ్ జువాన్‌చే చిత్రించబడినది (713-755)

యాంగ్ఝౌ నగరం ఉప్పుపై టాంగ్ ప్రభుత్వ ఏకస్వామ్య కేంద్రంగా ఉండేది, మరియు చైనా యొక్క గొప్ప పారిశ్రామిక కేంద్రంగా ఉండేది; ఉత్తరంలో ఉన్న ప్రధాన నగరాలకు వ్యవస్థీకరించబడి మరియు పంపిణీచేయబడే విదేశీ వస్తువుల సముద్ర రవాణాకు కేంద్రస్థానంగా పనిచేసింది.[112][185] దక్షిణాన ఉన్న గుయంగ్ఝౌ నౌకాశ్రయం వలె, యాంగ్ఝౌ నగరం ఆసియా నుండి అనేక వేలమంది విదేశీవర్తకులను కలిగి ఉండేది.[185][186]

లుయోయంగ్ యొక్క ద్వితీయ రాజధాని నగరంగా కూడా ఉండేది, అది వూ సామ్రాజ్ఞిచే రెండిటి రాజధానిగా ఎంపిక చేయబడింది. 691లో ఆమె చాంగన్ పరిసర ప్రాంతాల నుండి తరలి వెళ్లి లుయోయంగ్ నగరంలో నివసించడానికి 100,000 కుటుంబాలను (500,000 కంటే ఎక్కువ మంది ప్రజలను) కలిగి ఉంది.[112] సుమారు ఒక లక్ష జనాభాతో, లుయోయంగ్ రెండవ పెద్ద రాజధాని నగరంగా మారింది, మరియు లుయో నదికి దాని సామీప్యత కారణంగా అది దక్షిణపు వ్యవసాయ సంపద నుండి మరియు గ్రాండ్ కెనాల్ యొక్క వర్తక రవాణా నుండి ప్రయోజనం పొందింది.[112] ఏదేమైనా, చాంగన్ యొక్క తగినంత ఆహార సరఫరా మరియు సంవత్సర నిల్వల సమస్య పరిష్కరించబడిన తరువాత, టాంగ్ ఆస్థానం చివరికి దాని రాజధాని స్థాయిని తగ్గించి 743వ సంవత్సరం తరువాత లుయోయంగ్ ను సందర్శించలేదు.[112] 736 ప్రారంభంలోనే, యాంగ్ఝౌ నుండి చాంగన్ మార్గం వెంట కీలక కేంద్రాలలో ధాన్యాగారాలు నిర్మించబడ్డాయి, మరియు దీనివలన రవాణాలో ఆలస్యం, సరుకు చెడిపోవడం, చిన్న దొంగతనాలు నివారించబడ్డాయి.[187] 743లో చాంగన్ యొక్క తూర్పు భాగంలో రవాణా మార్పిడి సరస్సుగా ఉపయోగించబడిన ఒక కృత్రిమ సరస్సు త్రవ్వబడింది, ఉత్తర దేశస్థులు చివరికి దక్షిణ చైనాలో ఆసక్తికరమైన పడవల వరుసను చూడగలిగారు, ఇవి పన్ను మరియు కప్పాలను రాచరిక ఆస్థానానికి పంపిణీ చేసేవి.[188]

సాహిత్యం[మార్చు]

టాంగ్ సమాధి రాయిపై తైజోంగ్ చక్రవర్తి యొక్క వ్రాతకళ

టాంగ్ కాలం చైనా సాహిత్యం మరియు కళకు స్వర్ణ యుగంగా భాసిల్లింది. దాదాపు 2,200 మంది టాంగ్ రచయితలచే రచించబడిన 48,900 పైగా పద్యాలు ఆధునిక కాలం వరకు సంరక్షించబడ్డాయి.[189][190] సామ్రాజ్యానికి చెందిన పరీక్షలలో కృతార్ధులు కాగోరేవారికి పద్య రచనలో సంపూర్ణత సాధించడం ఒక అవసర అధ్యయనంగా మారింది,[191] కాగా పద్య రచన చాలా స్పర్ధతో కూడుకున్నదిగా ఉండేది; టాంగ్ పాలనా కాలంలో గౌరవనీయ అతిదుల మధ్య విందుల వద్ద మరియు కులీనుల సాంఘిక సమావేశాలలో పద్య రచన పోటీలు సాధారణంగా ఉండేవి.[192] టాంగ్ కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన పద్య శైలులు గుషి మరియు జిన్టిషి, ప్రసిద్ధి చెందిన టాంగ్ కవి లి బై (701-762) మొదటి శైలిలో ప్రసిద్ధి చెందగా, వాంగ్ వీయ్ (701-761) మరియు కుయ్ హవో (704-754) వంటి టాంగ్ కవులు తరువాత శైలి యొక్క ఉపయోగంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. జిన్టిషి కవిత్వం, లేదా క్రమబద్ధీకరించిన కవిత్వం ఎనిమిది-పంక్తుల పద్యాలు లేదా ఒక పంక్తికి ఏడు అక్షరాలతో, స్వరస్థాయిలు స్థిరంగా ఉంటూ రెండవ లేదా మూడవ జతలు విరుద్ధంగా ఉండేవి (అయితే ఇతర భాషలలోకి అనువాదంలో అలంకారం తరచూ ఉండేది కాదు).[193] ప్రత్యేకించి టాంగ్ పద్యాలు చైనా యొక్క ప్రతి చారిత్రిక యుగంలోనూ అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవిగా మిగిలి ఉన్నాయి. టాంగ్ యుగ పద్యం పట్ల ఈ విధమైన గొప్ప ఇచ్ఛ సాంగ్ రాజవంశం యొక్క పాలనలో ప్రారంభమైంది; ఆ కాలంలో, యాన్ యు (嚴羽; క్రియాశీలత 1194-1245) హై టాంగ్ (c. 713-766) యుగం పద్యాన్ని తెలిపిన మొదటి వ్యక్తిని తానేనని ధృవపరచాడు, సనాతన విషయం "సంప్రదాయ పద్య వ్యవహారం ధర్మశాస్త్ర హోదాలో ఉండటం" దీనికి కారణం.[194] యాన్ యు, టాంగ్ కవులలో డు ఫు (712-770) కు అత్యంత గౌరవనీయమైన స్థానాన్ని ఇచ్చాడు,[194] ఆయనకు తన కాలంలో అంత గొప్ప గౌరవం లభించలేదు, అతని సమకాలికులు అతనిని సంప్రదాయ వ్యతిరేక విప్లవకారుడిగా ముద్ర వేసారు.[195]

టాంగ్ కాలంలో పద్యంతో పాటు ఇతర ముఖ్యమైన సాహిత్య రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. డువాన్ చెంగ్షి యొక్క (d. 863) మిసేల్లేనియస్ మొరసెల్స్ ఫ్రమ్ యౌయాంగ్ , విదేశీ ఇతిహాసాలు మరియు పుకార్లతో కూడిన వినోదాత్మక సేకరణ, సహజ ఘటనల గురించి నివేదికలు, సంక్షిప్త కథలు, పౌరాణిక మరియు లౌకిక కథలు, మరియు వాటితో పాటుగా అనేక విషయాలపై సూచనలు ఉన్నాయి. డువాన్ యొక్క భారీ సమాచార వివరణ సాహిత్యపరంగా ఏ ఖచ్చితమైన విభాగం లేదా వర్గీకరణకి చెందుతుంది అనేది ఇప్పటికీ పండితులు మరియు చరిత్రకారుల మధ్య వివాదాస్పదమైన విషయంగా ఉంది.[196]

చిన్న కల్పిత కథలు మరియు కథలు కూడా టాంగ్ కాలంలో ప్రసిద్ధిచెందాయి, అధికంగా ప్రసిద్ధి చెందిన వాటిలో యువాన్ ఝెన్ (779-831) రచించిన యింగ్యింగ్ యొక్క జీవిత చరిత్ర , ఇది అతని కాలంలో మరియు యువాన్ రాజవంశం (1279–1368)చే విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడింది మరియు చైనీయుల ఒపేరా నాటకాలకి ఆధారంగా మారింది.[197][198] తిమోతి C. వాంగ్ ఈ కథను టాంగ్ ప్రేమ కదల విస్తృత విషయంలోకి చేరుస్తాడు, ఇవి తరచుగా త్వరిత మోహము, ప్రేమను వదలివేయడానికి దారితీసే తప్పించుకోలేని సమాజ వత్తిడి, తరువాత దానిని అనుసరిస్తూ ఉండే దుఃఖంతో కూడిన కాలాలను కలిగి ఉంటాయి.[199] పశ్చిమ దేశాల ప్రేమ కథలైన రోమియో మరియు జులియెట్ లో ఉండే విధంగా ఈ విధానంలో శాశ్వత ప్రమాణాలు మరియు ప్రేమకు సంపూర్ణ స్వీయ నిబద్ధత లోపిస్తాయి, కానీ ఒకరి పరిసరాల నుండి వ్యక్తిని (మానవ సమాజంతో కలిపి)విడదీయలేని సాంప్రదాయ చైనీయుల విలువలు ప్రేమకథ యొక్క బిగువుకు అవసరమైన కల్పిత వనరుల సృష్టికి సహకరిస్తాయి.[200]

చిన్న అడవి బాతు ఆలయం, 709లో నిర్మించబడినది, చంగన్ లో దజియాన్ఫు ఆలయానికి ప్రక్కనే ఉన్నది, ఇక్కడ భారతదేశం మరియు ఇతర ప్రదేశాల నుండి వచ్చిన బౌద్ధ సన్యాసులు చేరి సంస్కృత రచనలను చైనా భాషలోకి తర్జుమా చేస్తుంటారు[201]

టాంగ్ కాలంలో భారీ విజ్ఞాన సర్వస్వాలు ప్రచురించబడ్డాయి. 624లో యివెన్ లేఇజు విజ్ఞాన సర్వస్వం ముఖ్య సంపాదకుడు ఔయాంగ్ జూన్ (557-641) మరియు అతనితో పాటు లింఘు డిఫెన్ (582-666) మరియు చెన్ షుడ (d. 635)లచే రూపొందించబడింది. ట్రియటైజ్ ఆన్ ఆస్ట్రాలజీ ఆఫ్ ది కైయువన్ ఎరా విజ్ఞాన సర్వస్వం 729లో భారత జాతికి చెంది, రాజధాని అయిన చంగన్‌లో జన్మించిన ఖగోళవేత్త, జ్యోతిష్యకారుడు మరియు పండితుడు అయిన గౌతమ సిద్ధ (fl. 8వ శతాబ్దం)లో సంపూర్ణంగా సంకలనం చేయబడింది.

జియా డాన్ వంటి చైనా భౌగోళికవేత్తలు దూర తీరాలలో ఉన్న ప్రాంతాల గురించి ఖచ్చితమైన వర్ణనలను రచించారు. 785 మరియు 805 ల మధ్య జరిపిన తన రచనలో అతను పర్షియన్ అఖాతం యొక్క ముఖద్వారం వద్దకు వెళ్ళే సముద్ర మార్గం గురించి మరియు మధ్యయుగ ఇరానియన్లు (అతను వారిని లుయో-హె-యి యొక్క ప్రజలుగా పిలిచాడు) సముద్రంలో నిర్మించిన 'అలంకరణ స్థంభాలు' సముద్రంలో దారి తప్పిపోయే ఓడలకు దీప స్థంబ దీపాలుగా పనిచేయడాన్ని వివరించాడు.[202] పర్షియన్ అఖాతంలో దీపస్థంభాల గురించి జియా రచించిన ఒక శతాబ్దం తరువాత, అరబిక్ రచయితలైన అల్-మసూది మరియు అల్-ముక్వద్దసి అదే విధమైన నిర్మాణాల గురించి ధృవీకరించారు. టాంగ్ రాజవంశం యొక్క చైనా రాయబారి వాంగ్ జువాన్స్ 7వ శతాబ్దంలో మగధ (ఆధునిక ఈశాన్య భారతదేశం)కు ప్రయాణించాడు.[203] తరువాత కాలంలో అతను ఝాంగ్ తియాన్ఝు గౌటు (మధ్య భారతం యొక్క సచిత్ర నివేదికలు) రచించాడు, ఇది భౌగోళిక సమాచార సంపదను కలిగి ఉంది.[204]

టాంగ్ యొక్క టైజోంగ్ చక్రవర్తి పాలనలో మరియు అది ముగిసిన స్వల్ప కాలం తరువాత 636 మరియు 659 మధ్య ఆస్థాన అధికారులచే గతంలోని వంశాలకు చెందిన అనేక చరిత్రలు సంకలనం చేయబడ్డాయి. వీటిలో బుక్ ఆఫ్ లియాంగ్ , బుక్ ఆఫ్ చెన్ , బుక్ ఆఫ్ నార్తరన్ క్వి , బుక్ ఆఫ్ ఝౌ , బుక్ ఆఫ్ సుయి , బుక్ ఆఫ్ జిన్ , హిస్టరీ ఆఫ్ నార్తరన్ డైనాస్టీస్ మరియు హిస్టరీ ఆఫ్ సదరన్ డైనాస్టీస్ ఉన్నాయి. అధికారిక ట్వెంటీ-ఫోర్ హిస్టరీస్ లో లేనప్పటికీ, టాంగ్ కాలంలో రచింపబడిన తోంగ్డియన్ మరియు టాంగ్ హుయియావో కూడా విలువైన చారిత్రక రచనలే. 710లో లియు ఝిజిచే రచింపబడిన షిటాంగ్ ఒక అధి-చరిత్ర, అది చినీయుల చరిత్రలేఖన అధ్యయనాన్ని గత శతాబ్దాల నుండి ఇప్పటివరకు చూపుతుంది. బియాంజి సంకలనం చేసిన గ్రేట్ టాంగ్ రికార్డ్స్ ఆన్ ది వెస్ట్రన్ రీజియన్స్ , టాంగ్ కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన బౌద్ధ సన్యాసి జువాన్ జాంగ్ యొక్క పర్యటనను వివరిస్తుంది.

టాంగ్ రచయితలైన లియు జాంగ్ యువాన్ (773-819) మరియు హన్ యు (768-824)ల రచనలు సాంప్రదాయ గద్య ఉద్యమమును పాక్షికంగా ప్రోత్సహించాయి. ఈ నూతన గద్య శైలి పురాతన హన్ రాజవంశం యొక్క పాలనలో ప్రారంభమైన 'పియంటివేన్' శైలిని వేరుపరచింది. సాంప్రదాయ గద్య ఉద్యమ రచయితలు 'పియంటివేన్'ను అనుకరించినప్పటికీ, వారు తరుచు దానిని అస్పష్టంగా ఉన్న విషయానికి మరియు వాడుకభాష లేమికి విమర్శించి, వారి రచనలు మరింత నేరుగా ఉండటానికి స్పష్టత మరియు సంక్షిప్తతలపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు.[205]గువెన్ (ప్రాచీన గద్య) శైలి హన్ యు కాలానికి చెంది, సాంప్రదాయ నూతన-కన్ఫ్యూషియనిజంకు అధికంగా సంబంధించి ఉంది.[206]

మతం మరియు తత్త్వశాస్త్రం[మార్చు]

టాంగ్ రాజవంశం నాటి బోధిసత్వుని యొక్కశిల్పం

ప్రాచీన కాలం నుండి, చైనీయులు అనేక దేవతలను ఏకీకృతం చేసిన ఒక జానపద మతాన్ని నమ్మేవారు. జీవించి ఉన్న ప్రపంచానికి సమాంతరంగా ఒక వాస్తవ మరణాంతర జీవితం, తన స్వంత అధికారస్వామ్యంతో ఉందని మరియు మరణించిన పూర్వీకుల కొరకు మరణాంతర ద్రవ్యం అవసరమని చైనీయులు నమ్మారు.[207] ఇది టాంగ్ కాలంలో కేవలం తమ అనుభవాల గురించి వివరించడానికి, మరణం యొక్క ఆవరణ నుండి యాదృచ్ఛికంగా విరమించిన ప్రజల గురించి తెలిపిన చిన్న కథలలో ప్రతిఫలిస్తుంది.[207]

కన్ఫ్యూషియస్ కాలంలో భారతదేశంలో ప్రారంభమైన బుద్ధిజం, టాంగ్ కాలంలో వృద్ధి చెందడం ప్రారంభించి రాజ కుటుంబంచే అనుసరించబడి, పూర్తిగా స్వంతం చేసుకోబడి చైనా సంప్రదాయ సంస్కృతిలో శాశ్వత భాగంగా మారింది. నూతన-కన్ఫ్యూషియనిజం మరియు ఝు జి (1130–1200) వంటి వ్యక్తులకు ముందే, దక్షిణ మరియు ఉత్తర వంశాల కాలంలోనే చైనాలో బుద్ధిజం వర్ధిల్లడం ప్రారంభమై, సుసంపన్నమైన టాంగ్ కాలానికి ఆధిపత్య భావజాలంగా మారింది. సుదూర ప్రాతాలలో పర్యాటకులకు విశ్రాంతి గృహాలుగా, దేశవ్యాప్తంగా పిల్లలకు పాఠశాలలుగా, పట్టణ విద్యావంతులకు వీడ్కోలు సమావేశాల వంటి సాంఘిక సంఘటనలకు వేదికలుగా బౌద్ధ ఆరామాలు చైనీయుల సమాజంలో ఒక సమీకృత పాత్రను పోషించాయి.[208] బౌద్ధ ఆరామాల వద్ద ఉన్న భూ సంపద మరియు సెర్ఫ్ లు(బానిసలు) వారికీ మిల్లులు, నూనె గానుగలు మరియు ఇతర సంస్థలు స్థాపించడానికి అవసరమైన ఆదాయాలను ఇవ్వడం వలన అవి ఆర్ధికవ్యవస్థలో కూడా భాగం పంచుకున్నాయి.[209][210][211] ఈ ఆరామాలు 'సెర్ఫ్ లను' నిలుపుకున్నప్పటికీ, ఈ ఆరామాలపై ఆధారపడినవారు తమ స్వంత ఆస్తిని కలిగి, తమ పనిలో సహాయం పొందడానికి తమ స్వంత బానిసలతో సహా ఇతరులను నియమించుకోవచ్చు.[212]

8 మరియు 9వ శతాబ్దాలలో రాజవంశంతో పాటు కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా పతనం కావడం వలన చైనీయుల సంస్కృతిలో బుద్ధిజం యొక్క ప్రాముఖ్యత తగ్గడం ప్రారంభమైంది. గతంలో రాజ్యం యొక్క పన్ను నుండి మినహాయించబడిన బౌద్ధ మఠములు మరియు దేవాలయాలు పన్నుల కొరకు లక్ష్యంగా మారాయి. చివరికి 845లో టాంగ్ యొక్క వుజోంగ్ చక్రవర్తి 4,600 బౌద్ధ ఆరామాలతో పాటుగా 40,000 దేవాలయాలు మరియు దైవ పీఠములను మూసివేసి, 260,000 మంది బౌద్ధ సన్యాసులు మరియు సన్యాసినులను లౌకిక జీవితంలోకి ప్రవేశపెట్టాడు;[27][213] తరువాత కాలంలో ఈ ఘటన చైనాలోని నాలుగు బౌద్ధ పీడనలలో ఒకటిగా పేర్కొనబడింది. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత ఈ నిషేధం ఎత్తివేయబడినప్పటికీ, చైనా సంస్కృతిలో బుద్ధిజం తన ఆధిపత్య స్థానాన్ని తిరిగి ఎన్నటికీ పొందలేకపోయింది.[27][213][214][215] ఈ పరిస్థితి చైనీయులు స్థానిక తత్వాలైన కన్ఫ్యూషియనిజం మరియు దావోయిజం వంటి వాటి పట్ల నూతన ఆసక్తి పునరుద్ధరణ కారణంగా కూడా ఏర్పడింది. ఆర్థర్ F. రైట్ "అద్భుతమైన తార్కికుడు మరియు తీవ్ర విదేశీ ద్వేషి"గా పేర్కొన్న హన్ యు (786-824)—టాంగ్ కాలంలో బుద్ధిజంను తిరస్కరించిన మొదటి వ్యక్తులలో ఒకరు.[216] అతని సమకాలీనులు అతనిని క్రూరుడు మరియు నిందార్హుడిగా పేర్కొన్నప్పటికీ, అతను టాంగ్ కాలంలోని తరువాత సమయంలో బుద్ధిజం యొక్క పీడనను, దానితో పాటే సాంగ్ రాజవంశం యొక్క పాలనలో నూతన-కన్ఫ్యూషియనిజం యొక్క ఎదుగుదలతో పాటు కన్ఫ్యూషియన్ సిద్ధాంత పునరుద్ధరణను ముందుగా ఊహించగలిగాడు.[216] ఏదేమైనా, విద్యావంతులైన కులీనులలో చాన్ బుద్ధిజం ప్రజాదరణ పొందింది.[27] టాంగ్ పాలనలో మాజు దావోయి, బైఝాంగ్, మరియు హుయంగ్బో జియున్ వంటి అనేక మంది ప్రసిద్ధి చెందిన చాన్ సన్యాసులు ఉండేవారు. చైనా సన్యాసి హుయియువాన్ (334-416)చే ప్రారంభించబడిన స్వచ్ఛ భూమి బుద్ధిజం కూడా టాంగ్ కాలంలో చాన్ బుద్ధిజం వలెనె ప్రజాదరణ పొందింది.[217]

857లో కలపతో నిర్మించబడిన సమావేశగది,[218] మౌంట్ ఉతాయ్ యొక్క బౌద్ధ ఫోగువాంగ్ ఆలయం వద్ద ఉన్నది, షాన్క్సి

దీనికి వ్యతిరేకమైన దావోయిజం, దావోడెజింగ్ (క్రీపూ 6వ శతాబ్దానికి చెందిన లావోజికి ఆపాదించబడింది) మరియు ఝువాంగ్జి గ్రంధాలలో మూలాలను కలిగిన స్థానిక చైనీయుల తత్వ మరియు మతపరమైన వ్యవస్థ. టాంగ్ రాజవంశానికి చెందిన పాలక లి కుటుంబం పురాతన లావోజి వాస్తవ వారసులుగా ప్రకటించుకుంది.[219] అనేక సందర్భాలలో టాంగ్ రాకుమారులు సింహాసన రాజకుమారుడిగా ప్రకటించబడేవారు లేదా టాంగ్ రాకుమార్తెలు దావోయిస్ట్ మతాచార్యులుగా మారేవారు, పూర్వకాలంలోని వారి విలాసవంతమైన భవనాలు దావోయిస్ట్ మఠములు లేదా దైవ పీఠములుగా మారేవి.[219] అనేకమంది దావోయిస్ట్ లు అమృతత్వం యొక్క సంజీవిని కనుగొనే వారి ప్రయత్నాలలో రసవాదం మరియు అనేక ఇతర మూలకాల యొక్క నూతన మిశ్రమాల నుండి బంగారం సృష్టించే పద్ధతులతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.[220] నిష్ఫలమైన వారి ప్రయత్నాల వలన వారు తమ లక్ష్యాలను సాధించలేకపోయినప్పటికీ, వారు అనేక నూతన లోహ మిశ్ర ధాతువుల, పింగాణి ఉత్పత్తుల, మరియు నూతన రంగుల ఆవిష్కరణకు సహాయపడ్డారు.[220] చరిత్రకారుడు జోసెఫ్ నీధం దావోయిస్ట్ రసవాదుల క్రియను "మిధ్యా-విజ్ఞానం కాక అసలు-విజ్ఞానం" అని పేర్కొన్నాడు.[220] ఏదేమైనా, కొందరు చైనా అధ్యయనకారులు ధృవీకరించినట్లు, దావోయిజం మరియు రసవాదాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధం నాథన్ సివిన్ చే ఖండించబడింది, ఆయన, రసవాదం లౌకిక రంగంలో వలెనె ప్రాముఖ్యత పొందింది (అంతకంటే ఎక్కువ కానప్పటికీ) మరియు తరచు సామాన్యులచే ఆచరింపబడేది అని ప్రకటించాడు.[221]

టాంగ్ రాజవంశం అధికారికంగా కూడా అనేక విదేశీ మతాలను గుర్తించింది. అస్సీరియన్ చర్చ్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్, మరొక విధంగా నెస్టోరియన్ క్రిస్టియన్ చర్చ్ గా పిలువబడి, టాంగ్ ఆస్థానం యొక్క గుర్తింపును పొందింది. 781లో చైనాలో వారి సమాజంలో వారి సాధనలను గౌరవిచడానికి నెస్టోరియన్ స్టేలే సృష్టించబడింది. షాంక్జి డక్విన్ పగోడా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్న ప్రదేశంలో ఒక క్రైస్తవ మఠం స్థాపించబడింది, ఆ పగోడా లోపలి భాగంలో క్రైస్తవ విషయ సంబంధిత కళాత్మక రూపాలు ఉన్నాయి. టాంగ్ తరువాత చైనాలో మతం దాదాపుగా అంతరించిపోయినప్పటికీ, అది 13వ శతాబ్దంలో మంగోలుల దండయాత్రల కాలంలో తిరిగి పునరుద్ధరించబడింది.[222]

టాంగ్ స్త్రీలు[మార్చు]

పూలు ధరించిన అందగత్తెలు, ఝౌ ఫంగ్‌చే చిత్రించబడినది, 8వ శతాబ్దం

టాంగ్ యుగంలోని స్త్రీల సాంఘిక హక్కులు మరియు సాంఘిక స్థాయికి చెందిన భావనలు ఆ కాలానికి స్వేచ్ఛాయుతమైనవిగా భావించవచ్చు. ఏదేమైనా, ఇది పట్టణ ప్రాంతాలకు చెందిన కులీనవర్గాల స్త్రీలకు పరిమితమై ఉండేది, గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని స్త్రీలు మరియు పురుషులు విభిన్నమైన పనులలో నిమగ్నమై ఉండేవారు; భార్యలు మరియు ఎక్కువ గృహ సంబంధిత పనులైన నూలునేయడం మరియు పట్టు పురుగుల పెంపకం చేపట్టగా, పురుషులు వ్యవసాయం చేసేవారు.[44] టాంగ్ యుగంలో దావోయిస్ట్ మతాచారిణులుగా ప్రమాణం చేయడం ద్వారా మత అధికారాన్ని పొందిన అనేకమంది స్త్రీలు ఉన్నాయి.[219] రాజధాని చంగన్ యొక్క నార్త్ హామ్లెట్ లోని వేశ్యాగృహముల యజమానురాలు పెద్ద మొత్తంలో సంపద మరియు అధికారాన్ని సంపాదించింది.[223] బహుశా జపనీయుల గెయిషాలతో ప్రభావితమైన వారి ఉన్నత -వర్గ వేశ్యలు,[224] బాగా గౌరవాన్ని పొందేవారు. గొప్ప గాయనిలు మరియు కవయిత్రులుగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ వేశ్యలు, విందులు మరియు వినోదాలను పర్యవేక్షించేవారు, అన్ని పానీయ క్రీడల నియమాలను తెలుసుకొని ఉండేవారు, మరియు అత్యంత గౌరవనీయమైన భోజన ఆచారాలు(టేబుల్ మానర్స్) కలిగి ఉండే విధంగా శిక్షణ పొందేవారు.[223]

పోలో ఆడుతున్న స్త్రీ, 8వ శతాబ్దం

తమ నాగరికమైన ప్రవర్తనకు వారు ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, కులీన పురుషుల సంభాషణలలో ఆధిపత్యం సాధించడానికి కూడా వేశ్యలు ప్రసిద్ధి చెందారు, వారు అతిగా లేదా బిగ్గరగా మాట్లాడే ప్రముఖులైన పురుష అతిధులను బహిరంగంగా నిందించడానికి లేదా విమర్శించడానికి భయపడేవారు కాదు, తమ సాధనాలను గురించి అతిశయోక్తులు చెప్పుకునేవారు, లేదా దురుసైన ప్రవర్తనతో ఏదో ఒక విధంగా విందులు పాడుచేసేవారు (ఒక సందర్భంలో ఒక వేశ్య తనను అవమానించిన తాగుబోతును కొట్టడం కూడా జరిగింది).[225] అతిధులను వినోదపరచడానికి పాడేటపుడు, వేశ్యలు తమ స్వంత పాటలకు సాహిత్యాన్ని కూర్చుకోవడమే కాక, చైనా చరిత్రలో ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక మంది ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తులచే రచింపబడిన వాక్యాలను కూడా నూతనమైన గేయ రూపంలో ప్రాముఖ్యత కల్పించారు.[189]

స్త్రీలు సంపూర్ణ సౌష్టవాన్ని (లేదా పుష్టిగా ఉండటం) కలిగి ఉండటం నాగరికతగా ఉండేది. పురుషులు, స్థిరమైన మరియు చురుకైన స్త్రీల యొక్క ఉనికిని ఆనందించేవారు.[226][227] పర్షియా నుండి వచ్చిన విదేశీ గుర్రపు స్వారీ క్రీడ అయిన పోలో చైనా కులీనులలో విస్తృతంగా ప్రజాదరణ పొందిన ధోరణిగా మారింది, మరియు స్త్రీలు తరచు ఈ క్రీడలో పాల్గొనేవారు (ఈ కాలంలోని మెరుస్తున్నమట్టిపాత్రలు ఈ విషయాన్ని సూచిస్తాయి).[226] స్త్రీలు ఇష్టపడిన కేశాలంకరణ శైలిలో "నుదిటిపై ఒక సుదీర్ఘమైన కట్టుతో, జుట్టును పైకి మడుచుకోవడం" ఉండేది[227] సంపన్నులైన స్త్రీలు ఆడంబరమైన కేశాభారణాలు, దువ్వెనలు, ముత్యాల కంఠహారాలు, ముఖానికి రాసుకునే పొడులు, మరియు సుగంధ లేపనాలను ధరించేవారు.[228] 671లో అమలు చేయబడిన ఒక చట్టం నైతిక సూత్రాలను ప్రోత్సహించడానికి స్త్రీలు తెరలతో కూడిన తోపీలను ధరించాలని నిర్బంధించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ కొందరు స్త్రీలు తల చుట్టూ ఉండే టోపీలను కాక(హాట్) తలపై మాత్రమే ఉండే వాటిని ధరించి, వాటితో పాటుగా పురుషుల స్వారీ దుస్తులు మరియు జోళ్ళు, బిగుతైన-భుజాలతో కూడిన రవికలను ధరించడంతో ఈ చట్టాలు వదలివేయబడ్డాయి.[229]

జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తిచే తన బంధువులు మరియు ప్రాణ స్నేహితులలో అనేకమందిని ముఖ్యమైన మంత్రి పదవులు మరియు సైనిక పదవులలో నియమింపచేసుకున్న వూ సామ్రాజ్ఞి కాలం తరువాత యాంగ్ గుయ్ఫెయ్ (719-756) వంటి కొందరు స్త్రీలు ఆస్థాన ప్రముఖులుగా ఉండేవారు.[38]

తేనీరు, ఆహారం మరియు అవసరాలు[మార్చు]

ఒక స్త్రీ యొక్క టెర్రకోట శిల్పం, 7వ –8వ శతాబ్దం; టాంగ్ శకం నాటిది, స్త్రీ అతిధేయులు విందులు, తేనీటి విందులు సిద్ధపరచేవారు, మరియు వారి అతిధులతో పాన క్రీడలు ఆడేవారు

ప్రారంభ దక్షిణ మరియు ఉత్తర వంశాల (420-589) కాలంలో, బహుశా దానికంటే ముందు, తేనీరు (కామెలియ సినేన్సిస్) సేవనం దక్షిణ చైనాలో ప్రసిద్ధి చెందింది. తేనీరు రచికరమైన ఆనందాన్ని కలిగించే పానీయంగా ఉండటంతో పాటు ఔషధీయ పానీయంగా కూడా భావించబడేది.[189] టాంగ్ రాజవంశం యొక్క కాలంలో, తేనీరు సమాజంలోని ఇతర అన్ని లౌకిక విషయాలతో సమానమైనదిగా మారింది. టాంగ్ కవి లు టంగ్ (790-835) తన కవిత్వంలో అధిక భాగాన్ని తేనీటి పట్ల తన ప్రేమకు అంకితం చేసాడు. 8వ శతాబ్ద రచయిత లు యు (తేనీటి ఋషిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు) తేనీరు సేవించే కళపై క్లాసిక్ ఆఫ్ టీ (చాజింగ్) పేరుతో ఒక సిద్ధాంతాన్ని కూడా రచించాడు.[230] క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుండి చైనాలో చుట్టివేసే కాగితం ఉపయోగించబడినప్పటికీ[231] టాంగ్ రాజవంశం కాలంలో చైనీయులు చుట్టి పెట్టే కాగితాన్ని మడతలతో మరియు చతురస్ర సంచులుగా కుట్టి తేయాకుల సువాసన కాపాడేవారు.[231] నిజానికి, టాంగ్ కాలంలో కాగితం లేఖనం మరియు చుట్టడం కంటే అనేక ఇతర ఉపయోగాలను పొందింది. గతంలో, టాయిలెట్ పేపర్ యొక్క మొదటి నమోదు 589లో అధికారి-పండితుడు అయిన యాన్ ఝిటుయ్ (531-591)చే చేయబడింది,[232] మరియు 851లో ఒక అరబ్ ముస్లిం పర్యాటకుడు టాంగ్ చైనీయులు పరిశుభ్రత పట్ల శ్రద్ధ వహించరని వ్యాఖ్యానించాడు, దానికి బదులుగా, వారు తమను తుడుచుకోవడానికి కేవలం కాగితాన్ని ఉపయోగించారని చెప్పాడు.[232]

ప్రాచీన కాలంలో, చైనీయులు ఐదు ధాన్యాలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఐదు అత్యంత అవసరమైన ఆహార పదార్ధాలను పేర్కొన్నారు: అవి నువ్వులు, అపరాలు, గోధుమ, గుత్తి జొన్న, మరియు జిగట జొన్న.[233] మింగ్ రాజవంశం విజ్ఞానసర్వస్వ రచయిత సాంగ్ యింగ్ జింగ్ (1587–1666) ఐతిహాసిక కాలం మరియు దైవ సమానుడైన చైనా ఋషి షెన్ నాంగ్ కాలమైన క్రీ.పూ. 2వ నుండి సహస్రాబ్దాల వరకు వరి ఐదు ధాన్యాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడలేదని పేర్కొన్నాడు (దీని ఉనికిని యింగ్ జింగ్ "ఒక అనిశ్చిత పదార్ధం"గా రచించాడు), దానికి కారణం వారి సాగుచేయడానికి దక్షిణ చైనాలో ఉన్న సరైన తడి మరియు తేమతో కూడిన వాతావరణాన్ని అప్పటికి చైనీయులు పూర్తిగా స్థిరపడి సాగులోకి తేలేదు.[233]

లు యు యొక్క తేయాకు కావ్యం నుండి ఒక పుట

గతంలో ఉన్న వాటితో పాటుగా టాంగ్ కాలంలోని, అనేక సాధారణ ఆహారపదార్ధాలు మరియు వంట పదార్ధాలలో బార్లీ, వెల్లుల్లి, ఉప్పు, ముల్లంగి, సోయాబీన్లు, బేరి పండ్లు, జల్దరు పండ్లు, పీచ్ పండ్లు, ఆపిల్, దానిమ్మలు, రేగు పండ్లు, రేవల్చిన్ని, హజెల్ గింజలు, పైన్ గింజలు, బాదం గింజలు, అక్రోట్లు, పెండలము, టారో, మొదలైనవి ఉన్నాయి.[234] వారు వినియోగించిన అనేక మాంసాహారాలలో పంది, కోడి, మేక (ప్రత్యేకించి ఉత్తర ప్రాంతంలో మోజు పడేది), సముద్రపు ఓటర్, ఎలుగు (దానిని పట్టుకోవడం కష్టం, కానీ దానిని ఉడికించదానికి మరియు ఆవిరితో ఉడకబెట్టడానికి, మరియు ఎలుగు పులుసుకి విధానాలు ఉన్నాయి), మరియు బాక్ట్రియన్ ఒంటెలు ఉండేవి.[234] దక్షిణాన తీరప్రాంతంలో సముద్రపు ఆహారం నుండి వచ్చిన మాంసం సహజంగా అత్యంత సాధారణంగా ఉండేది, చైనీయులు ఉడికించిన జెల్లీఫిష్ ను దాల్చినచెక్క, సిచుయాన్ మిరియాలు, యాలకులు, మరియు అల్లంతో ఇష్టపడేవారు, దానితోపాటుగా ఆయ్స్టర్లను ద్రాక్ష సారాయి, అల్లం మరియు వెనిగర్ లతో వేయించిన ఎరలతో, గుర్రపుడెక్క ఎండ్రకాయలు మరియు ఎరుపు ఎండ్రకాయలు, పీత, మరియు చైనీయులు "నది పందిపిల్ల"గా పిలుచుకునే ఉబ్బుచేప ఉన్నాయి.[235] టాంగ్ ఆస్థానం ప్రజలను ఎద్దు మాంసానికి వ్యతిరేకంగా ప్రోత్సహించడం (ఎద్దు విలువైన వ్యవసాయ జంతువు కావడం వలన), మరియు 831 నుండి 833 వరకు టాంగ్ యొక్క వెంజోంగ్ చక్రవర్తి తన బౌద్ధ మత విశ్వాసాలకు అనుగుణంగా కూడా పశువుల వధను నిషేధించడంతో, కొన్ని ఆహారాలపై పరిమితులు కూడా ఉండేవి.[236] సముద్రాలు దాటి మరియు భూభాగాలు దాటి చేసిన వర్తకంలో, చైనీయులు సమర్ కండ్ నుండి ఎర్రటి(పీచ్) పండ్లను, పర్షియా నుండి ఖర్జూరాలు, పిస్తాపప్పులు, మరియు అత్తి పండ్లను, కొరియా నుండి పైన్ గింజలు మరియు గిన్సెంగ్ వేర్లను, మరియు ఆగ్నేయ ఆసియా నుండి మామిడి పండ్లను పొందారు.[237][238] చైనాలో, పంచదారకు గొప్ప డిమాండ్ ఉండేది; ఉత్తర భారతదేశంలో హర్ష (r. 606-647) పాలనలో, భారత రాయబారులు టాంగ్ చైనాకు ఇద్దరు చెరకు తయారీదారులను తీసుకువచ్చి చైనీయులకు విజయవంతంగా చెరకు సాగును నేర్పించారు.[239][240] పత్తి కూడా భారతదేశంలోని బెంగాల్ నుండి తయారైన ఉత్పత్తిగా వచ్చేది, టాంగ్ కాలంలో చైనీయులు , మరియు యువాన్ రాజవంశ కాలం నాటికి అది చైనాలో ప్రధానమైన నూలు ఉత్పత్తిగా మారింది.[241]

ఆహార నిల్వ పద్ధతులు వ్యాప్తి చెంది, చైనా అంతటా ఆచరించబడ్డాయి. సామాన్య ప్రజలు తమ ఆహారాన్ని నిల్వ చేసుకోవడానికి సాధారణ పద్ధతులైన లోతైన గుంటలు మరియు కందకాలు త్రవ్వడం, ఊరబెట్టడం, మరియు ఉప్పు చేర్చడం వంటి పద్ధతులు అనుసరించారు.[242] చక్రవర్తి చంగన్ పరిసరాలలో ఆహారాన్ని నిల్వ చేయడానికి ఉద్యానవనాలలో పెద్ద మంచు గుంటలను త్రవ్వించాడు, ధనవంతులు మరియు కులీనులకు వారి స్వంత మంచు గుంటలు ఉండేవి.[243] ప్రతి సంవత్సరం చక్రవర్తి పర్వత లోయల నుండి శ్రామికులచే ప్రతి పలక 0.91 మీ (3 అడుగులు) మరియు 0.91 మీ 1.06 మీ (3½ అడుగులు) ఉండేవిధంగా 1000 మంచు పలకలను తెప్పించేవాడు.[243] వేసవిలో అనేక ఘనీభవించిన ఆహార పదార్ధాలతో ఆనందించేవారు, వీటిలో కర్బూజా ప్రత్యేకమైనది.[243]

విజ్ఞానశాస్త్రం, సాంకేతికత, మరియు వైద్యం[మార్చు]

ఇంజనీరింగ్[మార్చు]

టాంగ్ కాలంలోని సాంకేతికత గతంలోని వరుసక్రమంపైనే నిర్మించబడింది. గడియారపు పనులు మరియు కాలాన్ని పాటించడంలో పురోగతిలో ఝాంగ్ హెంగ్ (78-139) మరియు మా జున్ (fl. 3వ శతాబ్దం) యొక్క యాంత్రిక ఉపకరణాలు టాంగ్ ఇంజనీరు, ఖగోళవేత్త, మరియు సన్యాసి అయిన యి జింగ్ (683-727)కు 725లో అతను ప్రపంచం యొక్క మొదటి గడియార పలాయన యాంత్రీకరణను కనుగొనడంలో ప్రేరణ ఇచ్చింది.[244] ఖగోళ పరిశీలనకు ప్రాతినిధ్యంగా పనిచేసే తిరుగుతున్న వలయ గోళానికి శక్తిని ఇవ్వడానికి క్లెప్సిడ్రా గడియారం మరియు నీటిచక్రంలతో పాటుగా ఇది కూడా ఉపయోగించబడేది.[245] యి జింగ్ గంటకు తనకుతానుగా కొట్టే యాంత్రిక గంటను, మరియు ప్రతి పావు గంటకు కొట్టే ఒక డ్రమ్ ను కలిగి ఉండేది, ఇది తప్పనిసరిగా ఒక ఆకర్షణీయమైన గడియారం .[246] యి జింగ్ యొక్క ఖగోళ గడియారం మరియు నీటి శక్తితో నడిచే వలయ గోళం దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి, 730 నాటికి సామ్రాజ్య పరీక్షలను వ్రాసే విద్యార్ధులు ఆ పరికరంపై ఒక వ్యాసం కూడా వ్రాయవలసి వచ్చేది.[247] ఏదేమైనా, అత్యంత సాధారణమైన ప్రజా మరియు రాజభవన కాలనిర్ణయ పరికరంగా క్లెప్సిడ్రా ప్రవాహం ఉండేది. 610లో సుయి-రాజవంశం యొక్క ఇంజనీర్లు అయిన గెంగ్ జున్ మరియు యువెన్ కైలచే దీని రూపకల్పన మెరుగుపరచబడింది. వారు ప్రత్యామ్నాయ తొట్టె యొక్క పీడన తలంలో కాలానుగుణ మార్పును కలుగచేయటానికి ఒక ఉక్కుబద్దీ త్రాసును అమర్చటం ద్వారా పగలు రాత్రుల విభిన్న నిడివులకు అనువుగా ప్రవాహ వేగాన్ని నియంత్రిచేటట్లు చేశారు.[248]

టాంగ్ కాలంలో అనేక ఇతర యాంత్రిక ఆవిష్కరణలు కూడా ఉన్నాయి. వీనిలో 8వ శతాబ్దానికి చెంది కృత్రిమ పర్వత ఆకారంలో చెక్కబడిన 0.91 మీ (3 అడుగుల) సారాయి పాత్ర కూడా ఉంది, ఇది ఇనుముతో మలచబడి లక్కతో కూడిన కొయ్య తాబేలు చట్రంపై అమర్చబడింది.[249] ఈ క్లిష్ట అమరిక కలిగిన పరికరం లోహ డ్రాగన్-శిరసు పంపు నుండి సారాయిని వెదజల్లే ఒక జలోత్పీడన పంపును కలిగిఉండి, దానితోపాటుగా ఊగుతున్న దొన్నెలు సారాయితో నిండినపుడు గురుత్వాకర్షణ బలంతో క్రిందికి ఊగుతూ, విందులలో అందించటానికి పళ్ళెములుగా ఉపయోగించటానికి అనువుగా రూపొందించిన క్లిష్టమైన ఇనుప ఆకులను కలిగిన ఒక కృత్రిమ సరసులోకి వంపుతూ ఉంటాయి.[249] ఇంకా, చరిత్రకారుడు ఛార్లెస్ బెన్ దానిని ఇలా వివరిస్తాడు:

సమాధి సంరక్షకుల కొయ్య విగ్రహాలు; ఈ కాలంలోని యాంత్రిక చోదిత కొయ్య విగ్రహాలు పాత్రలను-మోసేవారు, సారాయి-వంపేవారు, నృత్యకారులు మరియు ఇతరుల రూపాలలో ఉండేవి.[250]

Midway up the southern side of the mountain was a dragon…the beast opened its mouth and spit brew into a goblet seated on a large [iron] lotus leaf beneath. When the cup was 80% full, the dragon ceased spewing ale, and a guest immediately seized the goblet. If he was slow in draining the cup and returning it to the leaf, the door of a pavilion at the top of the mountain opened and a mechanical wine server, dressed in a cap and gown, emerged with a wooden bat in his hand. As soon as the guest returned the goblet, the dragon refilled it, the wine server withdrew, and the doors of the pavilion closed…A pump siphoned the ale that flowed into the ale pool through a hidden hole and returned the brew to the reservoir [holding more than 16 quarts/15 liters of wine] inside the mountain.

ఒక సరదా యాంత్రిక ఆటబొమ్మను మధ్య-వడ్డన పాత్రలో ఉపయోగించటం వినూత్నమైనదే అయినా, చైనాలో యాంత్రిక ఆటబొమ్మలను ఉపయోగించటం క్విన్ రాజవంశం (క్రీ.పూ. 221-207) నుండి ఉన్నది [251] కాగా 3వ శతాబ్దంలో మ జున్ ఒక భ్రమణం చెందే జలచక్రంతో నడుపబడే పూర్తి యాంత్రిక ఆటబొమ్మల ప్రదర్శనశాల కలిగిఉండేవాడు.[251] పురాతన గ్రీకో-రోమన్ ప్రపంచంలో కూడా తనంతట తానుగా పనిచేసే ఒక మధ్య-సరఫరా పాత్ర ఉండేది, అలెక్జాన్డ్రియాకి చెందిన హెరాన్ యొక్క ఒక నమూనాలో అంతర కవాటంతో మరియు పైన వర్ణించిన విధంగా ఒక తులాదండ పరికరాన్ని కలిగిన ఒక పాత్ర వినియోగించబడింది. టాంగ్ కాలంలో ఉపయోగించబడిన స్వయంచోదితాల గురించి అనేక కథలు ఉన్నాయి, వీటిలో సైన్యాధిపతి అయిన యాంగ్ వులియన్ రూపొందించిన విరాళాల కొరకు చేతులు చాచే సన్యాసి యొక్క కొయ్య విగ్రహం కూడా ఉంది; నాణెముల మొత్తం ఒక నిర్దిష్ట భారానికి చేరగానే, యాంత్రిక శిల్పం వాటిని ఒక సంచిలో పెట్టడానికి తన చేతులను కదుపుతుంది.[252] ఈ భారం-మరియు-తులాదండ యాంత్రిక విధానం ఖచ్చితంగా హెరోన్ యొక్క పెన్నీ చీలిక యంత్రమును పోలిఉంది.[253] ఇతర పరికరాలలో వాంగ్ జు యొక్క చేపలు పట్టే "కొయ్య ఓటర్" ఉంది; నీధం దీనిలో ఒక విధమైన స్ప్రింగ్ ఎర ఉంచబడిందని అనుమానిస్తారు.[252]

నిర్మాణాత్మక ఇంజనీరింగ్ మరియు సాంకేతిక చైనీయుల నిర్మాణకళ రంగంలో, ప్రభుత్వ ప్రామాణిక భవన నిర్మాణ నియమావళులు ఉన్నాయి, ఇవి ప్రారంభ టాంగ్ గ్రంధమైన యింగ్షన్ లింగ్ (జాతీయ భావన చట్టం)లో పొందుపరచబడ్డాయి.[254] ఈ గ్రంధంలోని కొన్ని భాగాలు టాంగ్ లు (టాంగ్ చట్టం)లో నిలిచి ఉన్నాయి,[255] కాగా, 1103లో లీ జీ (1065–1101)చే రచించబడిన యింగ్జావో ఫషి (రాజ్య నిర్మాణ ప్రమాణాలు), సాంగ్ రాజవంశం యొక్క నిర్మాణకళ నియమావళి చైనీయుల నిర్మాణకళపై పూర్తిగా సంరక్షింపబడి ఉనికిలో ఉన్న అతిపురాతన సాంకేతిక సిద్ధాంత రచన.[254] టాంగ్ యొక్క జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి (712-756) పాలనలో, రాజభవన నిర్మాణ సంస్థ(జింగ్జువో జియాన్) నిర్వహణలో 34,850 నమోదుకాబడిన వృత్తి కళాకారులు రాజ్యానికి సేవలందించారు.[255]

కొయ్యదిమ్మ ముద్రణ[మార్చు]

868 లో ముద్రించబడిన వజ్ర సూత్రం, ప్రపంచంలో విస్తృత ప్రచురణ పొందిన తొలి గ్రంధం (కొయ్య దిమ్మ ముద్రణను ఉపయోగించి).

కొయ్యదిమ్మ ముద్రణ లిఖిత అక్షరాలను అనేక మంది పాఠకులకు అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతనమైన మిగిలిఉన్న పత్రాలలో సుమారు 650 నుండి 670 కాలానికి చెందిన బౌద్ధ ధరణి సూత్ర 1974లో జియాన్ వద్ద వెలికి తీయబడింది.[256] క్రమ పరిమాణంలో అచ్చు వేయబడిన మొదటి పూర్తి-నిడివి గ్రంధం వజ్ర సూత్ర , 868 కి చెందిన ఈ గ్రంధం చిత్రాలు మరియు గ్రంధంతో పొదగబడింది.[257][258] మొదటగా ముద్రించబడిన పత్రాలలో బౌద్ధ గ్రంధాలు మరియు కాలెండర్లు ఉన్నాయి, ఇవి అవసరమైన గణనలు చేయడానికి మరియు మంచి రోజులు మరియు చెడు రోజులను గుర్తించడానికి అవసరమయ్యేవి.[259] సాధారణ ప్రజలలో పంపిణీకి అనేక పుస్తకాలు లభ్యంకావడంతో, అక్షరాస్యత రేట్లు మెరుగుపడటంతో పాటు, నిమ్న వర్గాలు అధ్యయన వనరులను చౌకగా పొందగలిగాయి. అందువలన, తరువాత సాంగ్ రాజవంశం కాలంలో, నిమ్న జాతి ప్రజలలో అనేకమంది రాజ్య పరీక్షలు వ్రాసి వాటిలో ఉత్తీర్ణులు కాగలగడం కనిపిస్తుంది.[33][260][261] 11వ శతాబ్దంలో తరువాత వచ్చిన బి షెంగ్ యొక్క చలన రకపు ముద్రణ ఆయన కాలానికి వినూత్నమైనదైనప్పటికీ, టాంగ్ కాలంలో బహుళ వ్యాప్తి లోకి వచ్చిన చెక్కదిమ్మ ముద్రణ, ఐరోపా నుండి వచ్చిన మరింత ఆధునికమైన ముద్రణా యంత్రం తూర్పు ఆసియాలో విస్తృతంగా అంగీకరింపబడి ఉపయోగించేవరకూ చైనాలో ముద్రణా విధానంలో ఆధిపత్యంలో ఉంది.[262] టాంగ్ రాజవంశ కాలంలో మొట్టమొదటిగా పేక ముక్క ఉపయోగింపబడటం ఆధునిక యుగపు ముద్రణ యొక్క అదనపు ప్రయోజనం.[263]

వైద్యం[మార్చు]

8వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక చదరపు కంచు అద్దం, లక్కతాపడంతో బంగారం మరియు వెండితో చేసిన ఫోనిక్స్ రూపచిత్రం.

ఔషధ శాస్త్రంలో ఉపయోగించబడిన ఔషధాల ప్రయోజనాలను అధికారికంగా వర్గీకరించడంలో కూడా టాంగ్ కాలంలోని చైనీయులు అత్యంత ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నారు. 657లో, టాంగ్ యొక్క గావోజోంగ్ చక్రవర్తి (r. 649-683) అధికారిక మటీరియ మెడికా ను ప్రచురించే ఒక సాహిత్య ప్రాజెక్ట్ ను ప్రారంభించాడు, 833 విభిన్న రకాల రాళ్లు, ఖనిజాలు, లోహాలు, మొక్కలు, మూలికలు, జంతువులు, కూరగాయలు, పండ్లు మరియు ధాన్యపు పంటల నుండి తీసుకొనబడిన ఔషధ పదార్ధాల చిత్రాలతో కూడిన పూర్తి గ్రంధాన్ని ఇది కలిగి ఉంది.[264] ఔషధ సూచీలను గ్రంధస్థం చేయడంతో పాటు, టాంగ్, రాజ్య వైద్య కళాశాలను స్థాపించడం, వైద్యులకు రాజ్య పరీక్షలు, మరియు వైద్యులకు వ్యావహారిక విధానాలను ప్రచురించడం ద్వారా వైద్య అభ్యసనాన్ని వృద్ధిచేసారు.[241] టాంగ్ కాలంలోని వైద్య రచయితలలో ఝెన్ కివాన్ (d. 643) మరియు సున్ సిమియావో (581-682) ఉన్నారు, మొదటి వ్యక్తి మధుమేహ రోగులు వారి మూత్రంలో అధిక పంచదార ఉన్నట్లు మొదటిసారి రచనలో గుర్తించగా, రెండవ వ్యక్తి మధుమేహ రోగులు మధ్యం మరియు పిండి పదార్ధ ఆహారాల వినియోగం మానివేయాలని మొదటిసారి గుర్తించాడు.[265] టాంగ్ కాలంలోని ఝెన్ కియాన్ మరియు ఇతరులచే రచింపబడినట్లు, మేకల మరియు పందుల యొక్క థైరాయిడ్ గ్రంధులు గాయిటర్ కు విజయవంతంగా చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి;1890 వరకు పశ్చిమంలో గాయిటర్‌కు చికిత్స చేయడానికి థైరాయిడ్ కషాయాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.[266]

డున్హువాంగ్ పటం, ఉత్తర ధ్రువ ప్రాంతాన్ని సూచిస్తున్న ఒక నక్షత్ర పటం. circa 700.[267] నక్షత్ర మండలాలు మూడు "ఆలోచనలుగా" మూడు విభిన్న రంగులలో చూపబడ్డాయి: తెలుపు, నలుపు మరియు పసుపు రంగులు వరుసగా వు జియాన్, గాన్ డే మరియు షి షెన్ ల నక్షత్రాలకు చూపబడ్డాయి.మొత్తం నక్షత్ర పటాలు 1,300 నక్షత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి.

పటరూపకల్పన(కార్టోగ్రఫీ)[మార్చు]

కార్టోగ్రఫీ క్షేత్రంలో, హన్ రాజవంశం యొక్క పట తయారీదారులను అధిగమించి పురోగతులు చోటుచేసుకున్నాయి. టాంగ్ అధ్యక్షుడైన పెయ్ జు (547-627) 605లో సుయి రాజవంశంలో వాణిజ్య కమిషనర్ గా పనిచేస్తున్నపుడు, అతను పెయ్ జియు (224-271) సాంప్రదాయంలో యోగ్యతా ప్రమాణాలతో ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక చదరపు గదుల పటాన్ని సృష్టించాడు.[268][269] టాంగ్ అధ్యక్షుడైన జు జింగ్ జాంగ్ (592-672) కూడా 658లో రచింపబడిన చైనా యొక్క పటానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు.[269] 785వ సంవత్సరంలో డెజాంగ్ చక్రవర్తి చైనా మరియు మధ్య ఆసియాలోని దాని పూర్వ వలసలతో పూర్తి పటాన్ని గీయవలసిందిగా భౌగోళికవేత్త మరియు కార్టోగ్రాఫర్ అయిన జియా డాన్ (730-805) ను నియమించాడు.[269] 801లో దాని రచన పూర్తి అయిన తరువాత ఈ పటం 9.1 మీ (30 అడుగుల) పొడవు మరియు 10 మీ (33 అడుగుల) ఎత్తు కలిగి, చదరపు ప్రమాణాలలో ఒక అంగుళం ఒక లీ (దూరాన్ని కొలిచే చైనీయుల ప్రమాణం)కి సమానంగా గీయబడింది.[269] 1137 నాటి చైనీయుల పటం సంక్లిష్టతలో జియా డాన్ రచించిన దానితో సమానంగా ఉండి, ఒక రాతి పలకపై 100 లీ చదరపు ప్రమాణాలతో చెక్కబడింది.[270] ఏదేమైనా, టాంగ్ కాలం నుండి సంరక్షింపబడిన ఒకే ఒక రకం నక్షత్ర పటములు. ఈ విధంగా ఉన్నప్పటికీ, చైనా యొక్క విస్తృత భౌగోళిక పటాలు ప్రాచీన క్విన్ రాష్ట్రం నుండి వచ్చాయి; క్రీ.పూ.4 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ పటాలు 1986లో వెలికితీయబడ్డాయి.[271]

రసవాదం, వాయు స్థూపాలు మరియు వాతావరణ అనుకూలిత[మార్చు]

8వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక గుండ్రని పింగాణి పళ్ళెం "మూడు రంగుల" (సంకై) నునుపైన రూపాన్ని కలిగి ఉంది.

చైనీయుల యొక్క టాంగ్ కాలంలో క్లిష్టమైన రసాయనిక సూత్రాలు అనేక విభిన్న ప్రయోజనాల కొరకు ఉపయోగించబడేవి, ఇవి ఎక్కువగా రసవాద ప్రయోగాలలో కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో దుస్తులు మరియు ఆయుధాల కొరకు నీరు చొరబడని మరియు దుమ్ము తొలగించు చూర్ణం లేదా వార్నిష్, గాజు మరియు పింగాణి వస్తువుల కొరకు అగ్ని చొరబడని సిమెంట్, నీటి అడుగున ఈదేవారి సిల్క్ దుస్తులకు పూసే నీరు చొరబడని చూర్ణం, కంచు అద్దాలను మెరుగుపరచడానికి ఉద్దేశించిన ఒక చూర్ణం, మరియు అనేక ఇతర ఉపయోగకరమైన సూత్రాలు ఉన్నాయి.[272] పోర్సెలీన్ గా పిలువబడే గాజు వంటి, పాక్షిక పారదర్శక పింగాణి టాంగ్ కాలంలోనే కనుగొనబడింది, అయితే దానికి పూర్వమే అనేక మెరిసే పింగాణీలు వచ్చాయి.[131][273]

హన్ రాజవంశం (క్రీపూ202 -క్రీశ 220), చైనీయులు లోతైన బోర్ గుంటలను త్రవ్వి సహజ వాయువును వెదురు పైప్ లైన్ల ద్వారా పొయ్యి వద్దకు రవాణా చేసేవారు, ఇక్కడ పోత ఇనుము ఆవిరి పెనములు ఉప్పునీటిని మరిగించి ఉప్పును పొందేవి.[274] టాంగ్ రాజవంశం యొక్క కాలంలో, సిచువాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక పాత్రికేయుడు 182 మీ (600 అడుగుల) ఈ 'అగ్గి బావులలో' ఒకదానిలో, మానవులు తరలించగలిగే సహజవాయువును అనేక డజన్ల కిలోమీటర్ల (మైళ్ళ) దూరానికి తరలించి అప్పటికీ నిప్పును పొందగలుగుతున్నారని రాసాడు.[275] ఇవి తప్పనిసరిగా మొదటి వాయు స్థంభాలు; రాబర్ట్ టెంపుల్ ఈ పరికరానికి ఒక విధమైన కొళాయి ఉపయోగించబడిందని ఊహిస్తాడు.[275]

ఆవిష్కర్త డింగ్ హువాన్ (fl. క్రీశ 180 ) హన్ రాజవంశ కాలంలో వాతావరణ అనుకూలిత కొరకు వృత్తాకార పంకా కనుగొన్నాడు, 3 మీ (10 అడుగుల) వ్యాసం కలిగన ఏడు చక్రాలు ఉండి మానవశక్తితో ఇది పనిచేసేది.[276] 747లో, జువాన్‌జాంగ్ చక్రవర్తి సామ్రాజ్య భవనంలో ఒక "చల్లని హాల్" నిర్మింపచేసాడు, టాంగ్ యులిన్ (唐語林) దీనిని వాతావరణ అనుకూలిత కొరకు జల-శక్తితో నడిచే పంకా యంత్రాలు మరియు వాటితో పాటు జలధారల నుండి లేస్తున్న ప్రవాహ ధారలు కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించాడు.[277] లిఖిత ఆధారాల ప్రకారం తరువాత వచ్చిన సాంగ్ రాజవంశం కాలంలో వాతావరణ అనుకూలిత కొరకు వృత్తాకార పంకాలు మరింత విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేవి.[278]

టాంగ్ కాలపు ఈ పసుపు వర్ణంలోని నునుపైన మట్టి అశ్వం జాగ్రత్తగా మలచిన జీనుని కలిగి ఉంది, ఇది తోలు పట్టీలు మరియు ఎనిమిది రేకుల పూలు మరియు జల్దరు ఆకులను కలిగి ఉన్న ఆభరణం వంటి బిగింపును కలిగి ఉంది.

చారిత్రక సాహిత్యం[మార్చు]

టాంగ్ గురించి మొదటి సాంప్రదాయ రచన తరువాతి జిన్ యొక్క లియు జు (క్రీశ 887-946) మొదలగువారు రచించిన బుక్ ఆఫ్ టాంగ్ , అతను దీనిని తన జీవితం యొక్క చివరి కాలంలో శోధించాడు. దీనిని విభేదించడానికి ఇది మరొక చరిత్రగా సంకలనం చేయబడింది (న్యూ బుక్ ఆఫ్ టాంగ్ గా పేరు పెట్టబడింది), ఇది సాంగ్ రాజ వంశానికి (1044 మరియు 1060 మధ్య) చెందిన సాంగ్ చరిత్రకారులైన ఔయంగ్ జియు (1007–1072), సాంగ్ క్వి (998-1061) మొదలైన వారిచే రచించబడింది. ఈ రెండూ పూర్వ చరిత్రలపై ఆధారపడ్డాయి, కానీ ప్రస్తుతం మనుగడలో లేవు.[279] ఈ రెండూ కూడా చైనా యొక్క ఇరవై-నాలుగు చరిత్రల లో స్థానం పొందాయి. టాంగ్ యొక్క గ్రంధం మిగిలి ఉన్న ఆధారాలలో ఒకటి ప్రాధమికంగా 756 వరకు తెలిపే టోంగ్డియన్ , దీనిని 801లో డు యు చక్రవర్తికి బహుకరించాడు. టాంగ్ కాలం మరలా జిఝి తోంగ్జియన్ యొక్క విస్తృతమైన విశ్వ చరిత్ర గ్రంధంలో ప్రస్తావించబడింది, దీని సంకలనం, కూర్పు మరియు పూర్తి చేయడం 1084లోసాంగ్ రాజవంశ అధ్యక్షుడైన సీమా గుయాంగ్ (1019–1086) నేతృత్వంలోని పండితులచే చేయబడింది. ఈ చారిత్రక గ్రంధం, 3 మిలియన్ల చైనీయుల అక్షరాలతో 294 సంపుటాలలో వ్రాయబడి, చైనా యొక్క చరిత్రను యుద్ధ రాజ్యాలు (క్రీపూ 403) నుండి సాంగ్ రాజవంశం (960) యొక్క ప్రారంభం వరకు చూపింది.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • డి రెన్జీ
  • ఎయిట్ ఇమ్మోర్టల్స్ ఆఫ్ ది వైన్ కప్
  • I చింగ్ (సన్యాసి)
  • కైయువాన్ జా బావో (అధికారుల కొరకు ప్రభుత్వ వార్తాపత్రిక)
  • టాంగ్ చక్రవర్తుల జాబితా
  • సామ్రాజ్యవాద చైనాలోని సామంతరాజ్యాల జాబితా
  • నైన్ పిన్నకిల్ పగోడా
  • క్వియాన్లింగ్ మసీదు
  • టాంగ్ రాజవంశ కుటుంబ వృక్షం
  • టాంగ్-గోక్‌టుర్క్ యుద్ధాలు
  • టాంగ్ పద్యరచన
  • వీయ్ జెంగ్
  • యాన్ జెన్క్వింగ్
  • ఆధునిక పూర్వ చైనాలో పన్ను విధింపు

గమనికలు[మార్చు]

^ a: During the reign of the Tang the world population grew from about 190 million to approximately 240 million, a difference of 50 million. See also medieval demography.

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 91
  2. 2.0 2.1 2.2 Ebrey 1999, p. 111
  3. 3.0 3.1 Ebrey 1999, p. 141.
  4. Du 1998, p. 37
  5. Fairbank & Goldman 2006, p. 106
  6. Yu 1998, pp. 73–87.
  7. 7.0 7.1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 90–91.
  8. Adshead 2004, pp. 40–41.
  9. Graff 2000, pp. 78, 93.
  10. 10.0 10.1 10.2 Adshead 2004, p. 40.
  11. Graff 2000, p. 78.
  12. Graff 2000, p. 80
  13. Adshead 2004, pp. 40–42
  14. Graff 2000, pp. 78, 82, 85–86, 95.
  15. 15.0 15.1 Adshead 2004, p. 42.
  16. 16.0 16.1 16.2 16.3 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 93
  17. Adshead 2004, pp. 42–43.
  18. 18.0 18.1 Twitchett 2000, p. 124.
  19. Ebrey 1999, pp. 111–112.
  20. 20.0 20.1 20.2 Ebrey 1999, p. 112.
  21. Andrew & Rapp 2000, p. 25.
  22. Ebrey 1999, p. 158.
  23. Bernhardt 1995, pp. 274–275
  24. Fairbank & Goldman 2006, p. 78.
  25. 25.0 25.1 25.2 Brook 1998, p. 59.
  26. 26.0 26.1 Benn 2002, p. 59.
  27. 27.0 27.1 27.2 27.3 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 96.
  28. 28.0 28.1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 91–92.
  29. 29.0 29.1 29.2 29.3 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 92.
  30. 30.0 30.1 30.2 30.3 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 97.
  31. Gascoigne & Gascoigne 2003, p. 95.
  32. Fairbank & Goldman 2006, p. 83.
  33. 33.0 33.1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 159.
  34. Fairbank & Goldman 2006, p. 95.
  35. Adshead 2004, p. 54.
  36. Ebrey 1999, pp. 145–146.
  37. Graff 2000, p. 79.
  38. 38.0 38.1 38.2 38.3 38.4 38.5 38.6 38.7 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 99.
  39. Benn 2002, p. 57.
  40. 40.0 40.1 Benn 2002, p. 61.
  41. Nishijima 1986, pp. 595–596.
  42. Adshead 2004, p. 72.
  43. Benn 2002, p. 45.
  44. 44.0 44.1 Benn 2002, p. 32.
  45. Adshead 2004, p. 75.
  46. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 156.
  47. 47.0 47.1 Benn 2002, p. 4.
  48. 48.0 48.1 Whitfield 2004, p. 47.
  49. Twitchett 2000, pp. 116–118.
  50. Twitchett 2000, pp. 118, 122.
  51. 51.0 51.1 51.2 51.3 51.4 51.5 51.6 51.7 51.8 51.9 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 100.
  52. 52.0 52.1 Wang 2003, p. 91.
  53. 53.0 53.1 53.2 Benn 2002, p. 9.
  54. Graff 2002, p. 208.
  55. Graff 2002, p. 209.
  56. 56.0 56.1 [142].
  57. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 113.
  58. Xue 1992, pp. 149–152, 257–264.
  59. Benn 2002, pp. 2–3.
  60. 60.0 60.1 Cui 2005, pp. 655–659.
  61. Xue 1992, p. 788.
  62. 62.0 62.1 Twitchett 2000, p. 125.
  63. Liu 2000, pp. 85–95.
  64. Gernet 1996, p. 248.
  65. Xue 1992, pp. 226–227.
  66. Xue 1992, pp. 380–386
  67. Benn 2002, p. 2.
  68. Xue 1992, pp. 222–225.
  69. Whitfield 2004, p. 193.
  70. Sen 2003, pp. 24, 30–31.
  71. Charles Bell (1992), Tibet Past and Present, CUP Motilal Banarsidass Publ., p. 28, ISBN 8120810481, retrieved 2010-07-17 
  72. University of London. Contemporary China Institute, Congress for Cultural Freedom (1960), The China quarterly, Issue 1, p. 88, retrieved 2010-07-17 
  73. 73.0 73.1 Roger E. McCarthy (1997), Tears of the lotus: accounts of Tibetan resistance to the Chinese invasion, 1950-1962, McFarland, p. 12, ISBN 0786403314, retrieved 2010-07-17 
  74. Beckwith 1987, p. 146.
  75. Stein 1972, p. 65.
  76. Twitchett 2000, p. 109.
  77. 77.0 77.1 77.2 77.3 Benn 2002, p. 11.
  78. Richardson 1985, pp. 106–143.
  79. Schafer 1985, pp. 10, 25–26.
  80. Bai 2003, pp. 242–243.
  81. Eberhard 2005, p. 183.
  82. Schafer 1985, p. 26.
  83. Needham 1986b, p. 476.
  84. S. K. Sharma, Usha Sharma (1996), Encyclopaedia of Tibet: History and geography of Tibet, Anmol Publ., p. 46, ISBN 8174884149, retrieved 2010-07-17 
  85. Needham 1986c, pp. 685–687.
  86. 86.0 86.1 Graff 2002, p. 201.
  87. Kang 2006, p. 54.
  88. Kitagawa 1975, p. 222.
  89. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 144.
  90. 90.0 90.1 Needham 1986b, p. 289.
  91. Needham 1986c, p. 308.
  92. Reischauer 1940, p. 152.
  93. Reischauer 1940, p. 155.
  94. 94.0 94.1 94.2 Adshead 2004, p. 51.
  95. Ebrey 1999, pp. 118–119.
  96. Ebrey 1999, p. 119.
  97. 97.0 97.1 97.2 97.3 97.4 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 112.
  98. 98.0 98.1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 114.
  99. Whitfield 2004, p. 255.
  100. Benn 2002, p. 134.
  101. Schafer 1985, p. 28.
  102. Eberhard 2005, p. 182.
  103. 103.0 103.1 103.2 Benn 2002, p. 7.
  104. Adshead 2004, p. 90.
  105. Twitchett 2000, p. 118.
  106. Eberhard 2005, p. 179.
  107. Sen 2003, pp. 30–32.
  108. Whitfield 2004, pp. 57, 228.
  109. Sun 1989, pp. 161–167.
  110. Chen 2002, pp. 67–71.
  111. Bowman 2000, pp. 104–105
  112. 112.0 112.1 112.2 112.3 112.4 112.5 Benn 2002, p. 46.
  113. Schafer 1985, p. 20.
  114. Tang 1991, p. 61.
  115. Schafer 1985, p. 15.
  116. Schafer 1985, p. 16.
  117. Shen 1996, p. 163.
  118. Woods 1996, p. 143.
  119. 119.0 119.1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 108.
  120. Schafer 1985, pp. 10, 16.
  121. Eberhard 2005, p. 190.
  122. 122.0 122.1 Schafer 1985, p. 11.
  123. Reischauer 1940, p. 157.
  124. Reischauer 1940, p. 162.
  125. Reischauer 1940, pp. 155–156.
  126. "The treasure trove making waves: Simon Worrall explains why a recent discovery on the seabed of the Indian Ocean will revolutionise our understanding of two ancient civilisations", BBC News, October 18, 2008, retrieved 2008-10-21 
  127. Shen 1996, p. 155.
  128. 128.0 128.1 Hsu 1988, p. 96.
  129. Levathes 1994, p. 38.
  130. Shen 1996, p. 158.
  131. 131.0 131.1 Adshead 2004, p. 80.
  132. 132.0 132.1 Liu 1991, p. 178.
  133. Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 97–98.
  134. 134.0 134.1 134.2 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 98.
  135. Adshead 2004, p. 45.
  136. Ebrey 1999, p. 116.
  137. Sen 2003, pp. 97–98.
  138. Whitfield 2004, p. 74.
  139. Fairbank & Goldman 2006, p. 82.
  140. 140.0 140.1 Schafer 1985, p. 8.
  141. Adshead 2004, p. 46.
  142. 142.0 142.1 Benn 2002, p. 6.
  143. 143.0 143.1 Adshead 2004, p. 47.
  144. Benn 2002, p. 47.
  145. Adshead 2004, p. 89.
  146. Adshead 2004, pp. 47–48.
  147. 147.0 147.1 Eberhard 2005, p. 184.
  148. Xu 2003, pp. 455–467.
  149. 149.0 149.1 149.2 149.3 149.4 149.5 Eberhard 2005, p. 185.
  150. 150.0 150.1 Schafer 1985, p. 9.
  151. Sen 2003, p. 34.
  152. Gascoigne & Gascoigne 2003, p. 97.
  153. Graff 2008, pp. 43–44.
  154. Adshead 2004, pp. 90–91.
  155. 155.0 155.1 155.2 155.3 155.4 Bowman 2000, p. 105.
  156. Benn 2002, pp. 15–17.
  157. 157.0 157.1 157.2 Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 101.
  158. Fairbank & Goldman 2006, p. 85.
  159. Adshead 2004, p. 50.
  160. Needham 1986b, p. 347.
  161. Benn 2002, pp. 14–15
  162. Benn 2002, p. 15.
  163. 163.0 163.1 163.2 Benn 2002, p. 16.
  164. Eberhard 2005, pp. 189–190.
  165. 165.0 165.1 Needham 1986c, pp. 320–321, footnote h.
  166. 166.0 166.1 166.2 166.3 Benn 2002, p. 149.
  167. Benn 2002, pp. 39, 170.
  168. Benn 2002, pp. 22, 32.
  169. Benn 2002, pp. 16, 90.
  170. Benn 2002, pp. 151–152.
  171. Benn 2002, pp. 173–174.
  172. Benn 2002, p. 152.
  173. Benn 2002, pp. 150–154.
  174. Benn 2002, pp. 154–155.
  175. 175.0 175.1 Benn 2002, p. 132.
  176. Benn 2002, pp. 142–147.
  177. Benn 2002, p. 143.
  178. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 103.
  179. Benn 2002, p. xiii.
  180. Benn 2002, pp. xiv, xv, xvi, xvii, xviii.
  181. Studwell 2003, p. 4.
  182. Schafer 1985, p. 21.
  183. Schafer 1985, p. 25.
  184. Edward H. Schafer (1963), The golden peaches of Samarkand: a study of Tʻang exotics, University of California Press, p. 22, ISBN 0520054628, retrieved 2010-06-28 
  185. 185.0 185.1 185.2 Schafer 1985, pp. 17–18.
  186. Reischauer 1940, pp. 143–144.
  187. Schafer 1985, pp. 18–19.
  188. Schafer 1985, pp. 19–20.
  189. 189.0 189.1 189.2 Ebrey 1999, p. 120.
  190. Harper 2005, p. 33.
  191. Benn 2002, p. 259.
  192. Benn 2002, p. 137.
  193. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 102.
  194. 194.0 194.1 Yu 1998, p. 76.
  195. Yu 1998, p. 75.
  196. Reed 2003, p. 121.
  197. Ebrey, Walthall & Palais 2006, pp. 104–105.
  198. Wong 1979, p. 97.
  199. Wong 1979, pp. 95–100.
  200. Wong 1979, pp. 98–99.
  201. [522].
  202. Needham 1986c, p. 661.
  203. Sen 2003, pp. 9, 22–24
  204. Needham 1986a, p. 511.
  205. Ebrey, Walthall & Palais 2006, p. 106.
  206. Huters 1987, p. 52.
  207. 207.0 207.1 Whitfield 2004, p. 333.
  208. Ebrey 1999, p. 121.
  209. Ebrey 1999, p. 122.
  210. Eberhard 2005, p. 181.
  211. Adshead 2004, p. 86.
  212. Ebrey 1999, p. 126.
  213. 213.0 213.1 Fairbank & Goldman 2006, p. 86.
  214. Ebrey 1999, p. 124.
  215. Harper 2005, p. 34.
  216. 216.0 216.1 Wright 1959, p. 88.
  217. Ebrey 1999, p. 123.
  218. [563].
  219. 219.0 219.1 219.2 Benn 2002, p. 60.
  220. 220.0 220.1 220.2 Fairbank & Goldman 2006, p. 81.
  221. Sivin, Nathan (1995), "Taoism and Science" in Medicine, Philosophy and Religion in Ancient China, Variorum, archived from the original on June 23, 2008, retrieved 2008-08-13 
  222. Gernet 1962, p. 215.
  223. 223.0 223.1 Benn 2002, pp. 64–66.
  224. Benn 2002, p. 64.
  225. Benn 2002, p. 66.
  226. 226.0 226.1 Ebrey 1999, pp. 114–115.
  227. 227.0 227.1 Gernet 1962, pp. 165–166.
  228. Gernet 1962, p. 165.
  229. Schafer 1985, pp. 28–29.
  230. Ebrey 1999, p. 95.
  231. 231.0 231.1 Needham 1986d, p. 122
  232. 232.0 232.1 Needham 1986d, p. 123.
  233. 233.0 233.1 Song 1966, pp. 3–4.
  234. 234.0 234.1 Benn 2002, p. 120.
  235. Benn 2002, p. 121.
  236. Benn 2002, p. 125.
  237. Benn 2002, p. 123.
  238. Schafer 1985, pp. 1–2.
  239. Sen 2003, pp. 38–40.
  240. Adshead 2004, pp. 76, 83–84.
  241. 241.0 241.1 Adshead 2004, p. 83.
  242. Benn 2002, pp. 126–127.
  243. 243.0 243.1 243.2 Benn 2002, p. 126.
  244. Needham 1986a, p. 319.
  245. Needham 1986b, pp. 473–475.
  246. Needham 1986b, pp. 473–474.
  247. Needham 1986b, p. 475.
  248. Needham 1986b, p. 480.
  249. 249.0 249.1 249.2 Benn 2002, p. 144.
  250. [646].
  251. 251.0 251.1 Needham 1986b, p. 158.
  252. 252.0 252.1 Needham 1986b, p. 163.
  253. Needham 1986b, p. 163 footnote c.
  254. 254.0 254.1 Guo 1998, p. 1.
  255. 255.0 255.1 Guo 1998, p. 3.
  256. Pan 1997, pp. 979–980.
  257. Temple 1986, p. 112.
  258. Needham 1986d, p. 151.
  259. Ebrey 1999, pp. 124–125.
  260. Fairbank & Goldman 2006, p. 94.
  261. Ebrey 1999, p. 147.
  262. Needham 1986d, p. 227.
  263. Needham 1986d, pp. 131–132.
  264. Benn 2002, p. 235.
  265. Temple 1986, pp. 132–133.
  266. Temple 1986, pp. 134–135.
  267. [688].
  268. Needham 1986a, pp. 538–540.
  269. 269.0 269.1 269.2 269.3 Needham 1986a, p. 543.
  270. Needham 1986a, p. Plate LXXXI.
  271. Hsu 1993, p. 90.
  272. Needham 1986e, p. 452.
  273. Wood 1999, p. 49.
  274. Temple 1986, pp. 78–79.
  275. 275.0 275.1 Temple 1986, pp. 79–80.
  276. Needham 1986b, pp. 99, 151, 233.
  277. Needham 1986b, pp. 134, 151.
  278. Needham 1986b, p. 151.
  279. Chronicles of the Chinese Dynasties PDF (25.9 KiB)

సూచనలు[మార్చు]

  • Adshead, S. A. M. (2004), T'ang China: The Rise of the East in World History, New York: Palgrave Macmillan, ISBN 1403934568  (గట్టి అట్ట).
  • Andrew, Anita N.; Rapp, John A. (2000), Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu, Lanham: Rowman & Littlefield, ISBN 0-8476-9580-8 
  • Bai, Shouyi (2003), A History of Chinese Muslim (Vol. 2), Beijing: Zhonghua Book Company, ISBN 710102890X 
  • Beckwith, Christopher I. (1987), The Tibetan Empire in Central Asia, Princeton: Princeton University Press, ISBN 0691024693 
  • Benn, Charles (2002), China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty, Oxford University Press, ISBN 0-19-517665-0 
  • Bernhardt, Kathryn (July 1995), "The Inheritance Right of Daughters: the Song Anomaly?", Modern China: 269–309 
  • Bowman, John S. (2000), Columbia Chronologies of Asian History and Culture, New York: Columbia University Press 
  • Brook, Timothy (1998), The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China, Berkeley: University of California Press, ISBN 0-520-22154-0 
  • Chen, Yan (2002), Maritime Silk Route and Chinese-Foreign Cultural Exchanges, Beijing: Peking University Press, ISBN 7301030290 
  • Cui, Mingde (2005), The History of Chinese Heqin, Beijing: Renmin Chubanshe, ISBN 7010048282 
  • Du, Wenyu (1998), "Tang Song Jingji Shili Bijiao Yanjiu" [Comparative Study of Tang and Song Dynasty's Economic Strength], Researches in Chinese Economic History 1998 (4), ISSN 1002-8005, archived from the original on 2007-09-26 
  • Eberhard, Wolfram (2005), A History of China, New York: Cosimo, ISBN 1596055669 
  • Ebrey, Patricia Buckley; Walthall, Anne; Palais, James B. (2006), East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston: Houghton Mifflin, ISBN 0-618-13384-4 
  • Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-66991-X  (కాగితపు అట్ట).
  • Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006) [1992], China: A New History (2nd enlarged ed.), Cambridge: MA; London: The Belknap Press of Harvard University Press, ISBN 0-674-01828-1 
  • Gascoigne, Bamber; Gascoigne, Christina (2003), The Dynasties of China: A History, New York: Carroll and Graf Publishers, an imprint of Avalon Publishing Group, ISBN 0-7867-1219-8 
  • Gernet, Jacques (1962), Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250-1276, translated by H. M. Wright, Stanford: Stanford University Press, ISBN 0-8047-0720-0 
  • Gernet, Jacques (1996), A History of Chinese Civilization (2nd ed.), New York: Cambridge University Press, doi:10.2277/0521497817, ISBN 9780521497817 
  • Graff, David Andrew (2002), Medieval Chinese Warfare, 300-900, New York, London: Routledge, ISBN 0415239540 
  • Graff, David Andrew (2000), "Dou Jiande's dilemma: Logistics, strategy, and state", in van de Ven, Hans, Warfare in Chinese History, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 77–105, ISBN 90-04-11774-1 
  • Graff, David Andrew (2008), "Provincial Autonomy and Frontier Defense in Late Tang: The Case of the Lulong Army", in Wyatt, Don J., Battlefronts Real and Imagined: War, Border, and Identity in the Chinese Middle Period, New York: Palgrave MacMillan, pp. 43–58, ISBN 978-1-4039-6084-9 
  • Guo, Qinghua (1998), "Yingzao Fashi: Twelfth-Century Chinese Building Manual", Architectural History: Journal of the Society of Architectural Historians of Great Britain 41: 1–13 
  • Harper, Damian (2005), China, Footscray, Victoria: Lonely Planet, ISBN 1740596870 
  • Hsu, Mei-ling (1988), "Chinese Marine Cartography: Sea Charts of Pre-Modern China", Imago Mundi 40 (1): 96–112, doi:10.1080/03085698808592642 
  • Hsu, Mei-ling (1993), "The Qin Maps: A Clue to Later Chinese Cartographic Development", Imago Mundi 45 (1): 90–100, doi:10.1080/03085699308592766 
  • Huters, Theodore (June 1987), "From Writing to Literature: The Development of Late Qing Theories of Prose", Harvard Journal of Asiatic Studies: 51–96 
  • Kang, Jae-eun (2006), The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism, translated by Suzanne Lee, Paramus: Homa & Sekey Books, ISBN 1931907374 
  • Kiang, Heng Chye (1999), Cities of Aristocrats and Bureaucrats: The Development of Medieval Chinese Cityscapes, Singapore: Singapore University Press, ISBN 9971692236 
  • Kitagawa, Hiroshi; Tsuchida, Bruce T. (1975), The Tale of the Heike, Tokyo: University of Tokyo Press 
  • Levathes, Louise (1994), When China Ruled the Seas, New York: Simon & Schuster, ISBN 0671701584 
  • Liu, Pean (1991), "Viewing Chinese ancient navigation and shipbuilding through Zheng He's ocean expeditions", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai 
  • Liu, Zhaoxiang (2000), History of Military Legal System, et al., Beijing: Encyclopedia of China Publishing House, ISBN 7500063032 
  • Needham, Joseph (1986a), Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth, Taipei: Caves Books 
  • Needham, Joseph (1986b), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Engineering, Part 2, Mechanical Engineering, Taipei: Caves Books 
  • Needham, Joseph (1986c), Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civil Engineering and Nautics, Taipei: Caves Books 
  • Needham, Joseph (1986d), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 1, Paper and Printing, Taipei: Caves Books 
  • Needham, Joseph (1986e), Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 4, Spagyrical Discovery and Invention: Apparatus, Theories and Gifts, Taipei: Caves Books 
  • Nishijima, Sadao (1986), "The Economic and Social History of Former Han", in Twitchett, Denis; Loewe, Michael, Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 545–607, ISBN 0-521-24327-0 
  • Pan, Jixing (1997), "On the Origin of Printing in the Light of New Archaeological Discoveries", Chinese Science Bulletin 42 (12): 976–981, doi:10.1007/BF02882611, ISSN 1001-6538 
  • Reed, Carrie E. (January–March 2003), "Motivation and Meaning of a 'Hodge-podge': Duan Chengshi's 'Youyang zazu'", Journal of the American Oriental Society: 121–145 
  • Reischauer, Edwin O. (1940), "Notes on T'ang Dynasty Sea Routes", Harvard Journal of Asiatic Studies 5 (2): 142–164, doi:10.2307/2718022, JSTOR 2718022 
  • Richardson, H. E. (1985), A Corpus of Early Tibetan Inscriptions, Royal Asiatic Society, Hertford: Stephen Austin and Sons 
  • Schafer, Edward H. (1985) [1963], The Golden Peaches of Samarkand: A study of T’ang Exotics (1st paperback ed.), Berkeley and Los Angeles: University of California Press, ISBN 0520054628 
  • Sen, Tansen (2003), Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations, 600-1400, Manoa: Asian Interactions and Comparisons, a joint publication of the University of Hawaii Press and the Association for Asian Studies, ISBN 0824825934 
  • Shen, Fuwei (1996), Cultural flow between China and the outside world, Beijing: Foreign Languages Press, ISBN 7-119-00431-X 
  • Song, Yingxing (1966), T'ien-Kung K'ai-Wu: Chinese Technology in the Seventeenth Century, translated with preface by E-Tu Zen Sun and Shiou-Chuan Sun, University Park: Pennsylvania State University Press 
  • Stein, R. A. (1972) [1962], Tibetan Civilization (1st English ed.), Stanford: Stanford University Press, ISBN 0804708061 
  • Steinhardt, Nancy Shatzman (2004), "The Tang Architectural Icon and the Politics of Chinese Architectural History", The Art Bulletin 86 (2): 228–254, doi:10.2307/3177416, JSTOR 3177416 
  • Studwell, Joe (2003), The China Dream: The Quest for the Last Great Untapped Market on Earth, New York: Grove Press, ISBN 0802139752 
  • Sun, Guangqi (1989), History of Navigation in Ancient China, Beijing: Ocean Press, ISBN 7502705325 
  • Tang, Zhiba (1991), "The influence of the sail on the development of the ancient navy", Proceedings of the International Sailing Ships Conference in Shanghai 
  • Temple, Robert (1986), The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention, with a foreword by Joseph Needham, New York: Simon and Schuster, ISBN 0-671-62028-2 
  • Twitchett, Denis (2000), "Tibet in Tang's Grand Strategy", in van de Ven, Hans, Warfare in Chinese History, Leiden: Koninklijke Brill, pp. 106–179, ISBN 90-04-11774-1 
  • Wang, Yongxing (2003), Draft Discussion of Early Tang Dynasty's Military Affairs History, Beijing: Kunlun Press, ISBN 7800406695 
  • Whitfield, Susan (2004), The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith, Chicago: Serindia, ISBN 1932476121 
  • Wood, Nigel (1999), Chinese Glazes: Their Origins, Chemistry, and Recreation, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, ISBN 0812234766 
  • Woods, Frances (1996), Did Marco Polo go to China?, United States: Westview Press, ISBN 0813389992 
  • Wong, Timothy C. (1979), "Self and Society in Tang Dynasty Love Tales", Journal of the American Oriental Society 99 (1): 95–100, doi:10.2307/598956, JSTOR 598956 
  • Wright, Arthur F. (1959), Buddhism in Chinese History, Stanford: Stanford University Press 
  • Xi, Zezong (1981), "Chinese Studies in the History of Astronomy, 1949-1979", Isis 72 (3): 456–470, doi:10.1086/352793 
  • Xu, Daoxun (1993), The Biography of Tang Xuanzong, et al., Beijing: People's Press, ISBN 7010012105 
  • Xue, Zongzheng (薛宗正) (1992), Turkic peoples (突厥史), Beijing: 中国社会科学出版社, ISBN 7500404328 
  • Yu, Pauline (December 1998), "Charting the Landscape of Chinese Poetry", Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews (CLEAR), pp. 71–87 
  • జిఝి టోంగ్జియాన్ , vols. 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199.

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:NIE Poster

Preceded by
Sui Dynasty
Dynasties in Chinese history
618 – 907
Succeeded by
Five Dynasties and Ten Kingdoms

మూస:Empires