టాక్సికాలజీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

టాక్సికాలజీ (విష, మత్తు పదార్థాల అధ్యయన శాస్త్రం) (గ్రీకు పదాలు τοξικός - టాక్సికాస్ "విషపూరిత" మరియు లాగోస్ నుంచి పుట్టింది) అనేది జీవులపై రసాయనాల యొక్క విపరీత ప్రభావంపై జరిపే అధ్యయనం.[1] ఇది విషప్రయోగం, ప్రత్యేకించి విషప్రయోగానికి గురైన వారిలో కలిగే లక్షణాలు, నిర్మాణాలు మరియు చికిత్సలపై జరిపే అధ్యయనం.

చరిత్ర[మార్చు]

టాక్సికాలజీ ఆధునిక పితామహుడుగా మాథ్యూ ఆర్ఫిలాను పరిగణించవచ్చు. ఎందుకంటే దానికి సంబంధించిన తొలి క్రమబద్ధ చికిత్సను అతను 1813లో టాక్సికాలజీ జనరల్ అని కూడా పిలిచే తన ట్రైట్ డెస్ పాయిజన్స్‌ లో పేర్కొన్నాడు.[2]

థియోఫ్రాస్టస్ ఫిలిప్పస్ అరలియస్ బాంబాస్టస్ వన్ హోహెన్‌హీమ్‌ (1493–1541) (పారాసెల్సస్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఎందుకంటే తన అధ్యయనాలు తొలి శతాబ్దానికి చెందిన రోమ్ వైద్యుడు సెల్సస్ పరిశోధనల కంటే మించి గానీ లేదా ఆవల గానీ ఉంటాయని అతను విశ్వసించడం వల్ల)ను కూడా టాక్సికాలజీ "పితామహుడు"గా పేర్కొంటారు.[3] అతను "Alle Dinge sind Gift und nichts ist ohne Gift; allein die Dosis macht, dass ein Ding kein Gift ist. " అనే శాస్త్రీయ టాక్సికాలజీ సూక్తి ద్వారా గుర్తింపు పొందాడు. అంటే "అన్ని వస్తువులు విషమే. విషం కానిది ఏదీ లేదు. ఒక వస్తువును మోతాదు మాత్రమే విషం కాకుండా చేయగలదు" అని దానర్థం. "మోతాదు విషాన్ని తయారు చేస్తుంది" అని కూడా దానిని తరచూ సంగ్రహించడం జరుగుతుంటుంది.

అంతకుముందు టాక్సికాలజీపై Ibn వాషియా (అరబిక్ భాషలో: أبو بكر أحمد بن وحشية అబూ బాకర్ అహ్మద్ ibn వాషియా)9వ లేదా 10వ శతాబ్దంలో బుక్ ఆన్ పాయిజన్స్‌ ను రాశాడు.[4]

మోతాదు మరియు జీవిపై దాని ప్రభావాల మధ్య సంబంధం టాక్సికాలజీలో విశిష్ట ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. ఒక రసాయనం యొక్క విష లక్షణానికి సంబంధించిన ముఖ్య ప్రమాణం మోతాదు. అంటే పదార్థం ఎంతవరకు బహిర్గతమవుతుందని చెప్పడం. తగిన పరిస్థితుల్లో అన్ని పదార్థాలు విషపూరితమే. LD50 అనేది 50 శాతం పరీక్షా జీవులను చంపే (అంటే మానవ విష లక్షణంపై పరీక్ష ఆందోళన కలిగించినప్పుడు సాధారణంగా ఎలుకలు లేదా ఇతర ప్రత్యామ్నాయాలను ఉపయోగిస్తారు) విషపూరిత పదార్థం యొక్క మోతాదును సూచిస్తుంది. ప్రీక్లినికల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్యాకేజీలో భాగంగా జంతువుల్లో ఉండే LD50లు క్రమబద్ధ అంగీకారాలకు ఎంత మాత్రమూ అవసరం ఉండదు.[ఆధారం కోరబడినది]

సంప్రదాయ సంబంధం (అధికంగా బహిర్గతమవడం అత్యంత ప్రమాదానికి సమానం) అంతస్రావ నిరోధకముల అధ్యయనంలో సవాలుగా పరిణమిస్తుంది.

పదార్థాల విషలక్షణం[మార్చు]

విషాలుగా పరిగణించిన అనేక పదార్థాలు పరోక్షంగా మాత్రమే విష గుణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. అందుకు ఒక ఉదాహరణ "వుడ్ ఆల్కహాల్," లేదా మిథనాల్. కాలేయంలో ఇది రసాయనికంగా ఫార్మాల్డిహైడ్ (మిథనాల్) మరియు ఫార్మిక్ ఆమ్లంగా మార్చబడుతుంది. మిథనాల్ బహిర్గతం వల్ల ఏర్పడే విష ప్రభావాలకు ఫార్మాల్డిహైడ్ మరియు ఫార్మిక్ ఆమ్లం కారణభూతాలు. ఇక మత్తు పదార్థాల విషయానికొస్తే, పలు పరమాణువులు కాలేయంలో విష పదార్థానికి కారణమవుతాయి. దీనికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ అసిటమినోఫెన్ (పారాసిటమాల్), ప్రత్యేకించి, దీర్ఘకాల ఆల్కహాలు సేవనానికి సంబంధించినది. కాలేయ ఎంజైమ్‌లకు సంబంధించిన జన్యుపరమైన అసమతుల్యత పలు మిశ్రమాల విష ప్రభావం అందులోని పదార్థాల మధ్య తేడాకు కారణమవుతుంది. ఎందుకంటే ఒక కాలేయ ఎంజైమ్‌పై ఏర్పడిన డిమాండ్ మరో దానిలో క్రియాశీలతను ప్రేరేపించవచ్చు. పలు బణువులు ఇతర వాటితో కలవడం వల్లనే అవి విషపూరితమవుతాయి. పలువురు విష పదార్థాల అధ్యయన శాస్త్రవేత్తల కుటుంబం యొక్క కృషి వల్ల ఏ కాలేయ ఎంజైమ్ ఒక బణువును విష పదార్థంగా మారుస్తుంది, మార్పిడి వల్ల మరియు ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో ఏ విధమైన విష ఉత్పన్నాలు ఏర్పడుతాయి మరియు ఎలాంటి వ్యక్తుల్లో ఈ తరహా మార్పిడి చోటు చేసుకుంటుందనే పలు విషయాలు గుర్తించబడ్డాయి.

టాక్సికాలజీ ఉప విభాగాలు[మార్చు]

విభిన్న రసాయన మరియు జీవ సంబంధ అంశాలకు సంబంధించి టాక్సికాలజీ పరిధిలో పలు ప్రత్యేక ఉప విభాగాలున్నాయి. ఉదాహరణకు, టాక్సికాజినామిక్స్. ఇది టాక్సికాలజీ అధ్యయనానికి దోహదపడుతుంది.[5] అలాగే ఆక్వాటిక్ టాక్సికాలజీ, కెమికల్ టాక్సికాలజీ, ఎకోటాక్సికాలజీ, ఎన్విరాన్‌మెంటల్ టాక్సికాలజీ, ఫోరెన్సిక్ టాక్సికాలజీ మరియు మెడికల్ టాక్సికాలజీ వంటి ఇతర విభాగాల్లో కూడా ఇవి పనిచేస్తాయి.

కెమికల్ టాక్సికాలజీ[మార్చు]

కెమికల్ టాక్సికాలజీ అనేది ఒక శాస్త్రీయ అధ్యయన విధానం. రసాయన కారకాల విషపూరిత ప్రభావాలకు సంబంధించిన నిర్మాణం మరియు యంత్రాంగంపై అధ్యయనానికి ఇది సాయపడుతుంది. అలాగే టాక్సికాలజీ రసాయనిక అంశాల పరిశోధన పరంగా సాంకేతికత పురోగతులను కలిగి ఉంటుంది. ఈ విభాగంలో పరిశోధన అనేది చాలా వరకు బహుళమైనదిగా ఉంటుంది. అంటే కాంప్యుటేషనల్ కెమిస్ట్రీ మరియు సింథటిక్ కెమిస్ట్రీ, ప్రొటియోమిక్స్ మరియు మేటాబోలోమిక్స్, డ్రగ్ డిస్కవరీ, డ్రగ్ మేటాబోలిజం మరియు మెకానిజమ్స్ ఆఫ్ యాక్షన్, బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్, బయోఅనలిటికల్ కెమిస్ట్రీ, కెమికల్ బయాలజీ, మరియు మొలాక్యులర్ ఎపిడిమియోలజీ వంటి వాటిలోనూ ఉపయోగపడుతుంది.

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. "వాట్ ఈజ్ టాక్సికాలజీ" -ష్రాజర్, TF, అక్టోబరు 4, 2006
  2. U.S. నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్, మాథ్యూ జోసెఫ్ బోనవెంచర్ ఆర్ఫిలా జీవితచరిత్ర (1787–1853)
  3. పారాసెల్సస్ డోస్ రెస్పాన్స్ ఇన్ ది హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ పెస్టిసైడ్ టాక్సికాలజీ WILLIAM C KRIEGER / అకడెమిక్ ప్రెస్ అక్టోబరు 01
  4. మార్టిన్ లెవీ (1966), మెడీవల్ అరబిక్ టాక్సికాలజీ: ది బుక్ ఆన్ పాయిజన్స్ ఆఫ్ ibn వాషియా అండ్ ఇట్స్ రిలేషన్ టు ఎర్లీ నేటివ్ అమెరికన్ అండ్ గ్రీక్ టెక్ట్స్
  5. Afshari CA, Hamadeh HK (2004). Toxicogenomics: principles and applications. New York: Wiley-Liss. ISBN 0-471-43417-5. 
    సమీక్ష: Omenn GS (November 2004). "Toxicogenomics: Principles and Applications". Environ Health Perspect 112 (16): A962. PMC 1247673. 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • Nelson, Lewis H.; Flomenbaum, Neal; Goldfrank, Lewis R.; Hoffman, Robert Louis; Howland, Mary Deems; Neal A. Lewin (2006). Goldfrank's toxicologic emergencies. New York: McGraw-Hill, Medical Pub. Division. ISBN 0-07-147914-7. 
  • రిచర్డ్స్ IS. 2008 ప్రిన్సిపల్స్ అండ్ ప్రాక్టీస్ ఆఫ్ టాక్సికాలజీ ఇన్ పబ్లిక్ హెల్త్. జోన్స్ అండ్ బార్ట్‌లెట్ పబ్లిషర్, సద్బరీ మస్సాచుసెట్స్.

బాహ్య వలయాలు[మార్చు]