టింబక్టు

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Timbuktu
Tombouctou
City
  transcription(s)
 • Koyra Chiini: Tumbutu
Sankore Mosque in Timbuktu
[[file:మూస:Location map Mali|300px|టింబక్టు is located in మూస:Location map Mali]]<div style="position: absolute; top: సమాసంలో(Expression) లోపం: "[" అనే విరామ చిహ్నాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాను%; left: సమాసంలో(Expression) లోపం: "[" అనే విరామ చిహ్నాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాను%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;">
[[File:మూస:Location map Mali|6x6px|Timbuktu|link=|alt=]]
<div style="font-size: 90%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.5em; width: 6em; సమాసంలో(Expression) లోపం: "[" అనే విరామ చిహ్నాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాను">Timbuktu
Coordinates: 16°46′33″N 3°00′34″W / 16.77583°N 3.00944°W / 16.77583; -3.00944Coordinates: 16°46′33″N 3°00′34″W / 16.77583°N 3.00944°W / 16.77583; -3.00944
Country  Mali
Region Tombouctou Region
Cercle Timbuktu Cercle
Settled 10th century
ఎత్తు  m ( ft)
జనాభా (2009)[1]
 • మొత్తం 54

టింబక్టు (టింబక్టూ ) (కోయర చిని: టుంబుటు ;పశ్చిమ ఆఫ్రికా దేశమైన మాలిలోని మూస:Lang-fr) అనేది టోంబౌకటౌ ప్రాంతంలోని పట్టణం. ఇది మాలీ సామ్రాజ్య పదవ మన్స అయిన మన్స మూసచే సమృద్ధి పొందింది. ఇది సాన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయం మరియు ఇతర మదరసాలకు స్థావరంగా ఉంది, మరియు 15 మరియు 16వ శతాబ్దాలలో ఆఫ్రికా అంతటికీ మేధోపరమైన మరియు ఆధ్యాత్మిక ముఖ్యపట్టణంగా మరియు ఇస్లాం బోధనకు కేంద్రంగా ఉంది. మూడు గొప్ప మసీదులు, ద్జింగరేయ్బెర్, సాన్కోర్ మరియు సిడి యహ్య టింబక్టు యొక్క స్వర్ణయుగాన్ని జ్ఞప్తికి తెస్తాయి. నిరంతరం పునరుద్ధరించబడినప్పటికీ, నేడు ఈ మసీదులు ఎడారీకరణ వలన ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాయి.[2]

సొంఘయ్, టువరెగ్, ఫులని, మరియు మండీ ప్రజలు నివసించిన టింబక్టు, నైగర్ నదికి ఉత్తరంగా 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. అది సహారా నుండి ఆరఔఅనె వెళ్ళే సహారా అంతర్గత వ్యాపార మార్గం యొక్క తూర్పు-పశ్చిమ మరియు ఉత్తర-దక్షిణాలుగా ఖండన ప్రాంతంలో ఉంది. అది చారిత్రికంగా (మరియు ఇప్పటికి కూడా) ప్రారంభంలో తఘజా, ప్రస్తుతం తవోయుడేన్ని నుండి వచ్చే రాతి-ఉప్పుకు వాణిజ్యకేంద్రం గా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.

దాని భౌగోళిక స్థితి దానిని సమీప పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ ప్రజానీకం మరియు సంచార బెర్బెర్ మరియు ఉత్తరంలోని అరబ్ ప్రజల సహజ కలయిక స్థావరంగా చేసింది. పశ్చిమ ఆఫ్రికాను బెర్బెర్, అరబ్, మరియు యూదు వర్తకులతో వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉత్తర ఆఫ్రికాతో కలిపే దాని దీర్ఘకాలచరిత్ర, తద్వారా ఐరోపా వర్తకులతో పరోక్షంగా కలవడం, దానికి ఒక కల్పిత స్థాయిని ఇచ్చింది, మరియు అది చాలాకాలం పాటు పశ్చిమంలో అద్భుతమైన, దూరప్రదేశాలకు ఉపమానంగా ఉంది: "ఇక్కడనుండి టింబక్టు వరకు."

ఇస్లామిక్ మరియు ప్రపంచ నాగరికతలకు టింబక్టు యొక్క సహకారం పాండిత్యపరమైనది. టింబక్టు ప్రపంచంలోని మొదటి విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒక దానిని కలిగియున్నట్లు భావించబడుతుంది. ఆ కాలంలోని పురాతన గ్రీక్ గ్రంధాల ప్రభావంతమైన సేకరణను గురించి స్థానిక పండితులు మరియు సేకర్తలు ఇప్పటికీ గర్వపడతారు.[3] 14వ శతాబ్దం నాటికి, టింబక్టులో ముఖ్యమైన గ్రంధాలు రచింపబడి, నకలు చేయబడ్డాయి, ఇది ఈ నగరాన్ని ఆఫ్రికాలో లిఖిత సాంప్రదాయానికి కేంద్రంగా చేసింది.[4]

చరిత్ర[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

టింబక్టు, సంచార టువరెగ్ లచే 10వ శతాబ్ది ప్రారంభంలోనే స్థాపించబడింది. టువరెగ్ లు, టింబక్టును స్థాపించినప్పటికీ అది ఒక కాలానుగుణ స్థావరం మాత్రమే. తడి నెలలలో ఎడారిలో తిరుగుతూ, వేసవిలో వారు అంతర్ నైగర్ డెల్టా యొక్క పరీవాహక ప్రాంతంలో నివశించేవారు. నీరు ప్రత్యక్షంగా ఉన్న ప్రాంతం దోమల వలన అనువుగా ఉండకపోవడంతో, నది నుండి కొన్ని మైళ్ళ దూరంలో ఒక బావి త్రవ్వబడింది.[5][6]

శాశ్వత స్థావరాలు[మార్చు]

పదకొండవ శతాబ్దంలో ద్జేన్నే నుండి వచ్చిన వ్యాపారస్తులు అనేక విపణులను స్థాపించి పట్టణంలో శాశ్వత నివాసాలను నిర్మించి, ఈ ప్రదేశాన్ని ఒంటెలపై ప్రయాణించే ప్రజల కలయిక ప్రదేశంగా ఏర్పరచారు. వారు కుర్'ఆన్ ద్వారా ఇస్లాంను మరియు పఠనాన్ని కూడా ప్రవేశపెట్టారు. ఇస్లాంకు ముందు, ఈ ప్రజానీకం నైగర్ నది యొక్క క్వగాడౌ-బిదా అనే పౌరాణిక నీటి పాముని పూజించేవారు.[7] ఘనా సామ్రాజ్య ఉద్భవంతో అనేక సహారా అంతర్గత వర్తక మార్గాలు స్థాపించబడ్డాయి. మధ్యధరా ప్రాంత ఆఫ్రికా నుండి ఉప్పు వర్తకం పశ్చిమ-ఆఫ్రికా యొక్క బంగారం మరియు ఏనుగు దంతాలు, మరియు పెద్ద సంఖ్యలో బానిసలతో జరిగేది. అయితే, పదకొండవ శతాబ్ద మధ్యభాగంలో, బ్యురే సమీపంలో నూతన బంగారు గనులు కనుగొనబడటం ఈ వర్తక మార్గాలు తూర్పు దిక్కుకు మారడానికి దారితీసింది. ఈ అభివృద్ధి టింబక్టును ఒక సంపన్న నగరంగా మార్చింది, ఇక్కడ ఒంటెల పైనుండి వస్తువులు నైగర్ నదిలోని పడవలలోనికి మార్చబడేవి.

1400 వరకు ముఖ్యమైన సహారా అంతర్గత వ్యాపార మార్గాలను చూపే మానచిత్రం.ఘనా సామ్రాజ్యం (13వ శతాబ్దం వరకు) మరియు 13వ- 15వ శతాబ్ద మాలి సామ్రాజ్యాలతో సహా, అనేక రాష్ట్రాలు ప్రముఖంగా చూపబడ్డాయి. ద్జేన్నే నుండి సిజిల్మస్సాకు వర్తక ప్రవేశం కొరకు పోయే పశ్చిమ వర్తక మార్గం టింబక్టు గుండా పోతుంది.ప్రస్తుత నైజెర్ పసుపు రంగులో ఉన్నది.
పీటర్మాన్ యొక్క జియోగ్రఫ్స్చే మిట్టేలివుంజేన్ లో ప్రచురించిన, 1855 నాటి టింబక్టు మానచిత్రం, పందొమ్మిదో శతాబ్ద మధ్యభాగంలో నగరం యొక్క వివిధ ప్రాంతాలను చూపుతుంది.ఈ మానచిత్ర రచన 1853లో హేయిన్రిచ్ బర్త్ యొక్క టింబక్టు పర్యటనపై ఆధారపడింది.[8]
సెప్టెంబర్ 7, 1853లో, హేయిన్రిచ్ బార్త్ యొక్క సంఘంతో చూడబడిన టింబక్టు

మాలి సామ్రాజ్య ఉద్భవం[మార్చు]

పన్నెండవ శతాబ్దంలో, ఘనా సామ్రాజ్య అవశేషాలు సోస్సో సామ్రాజ్య రాజైన సౌమోరో కాంటేచే ఆక్రమించబడ్డాయి.[9] వాలట నుండి ముస్లిం పండితులు (వర్తక మార్గ చివరి స్థానంగా ఔడఘోస్ట్ను మార్చటం ప్రారంభిస్తూ) టింబక్టుకు పారిపోయి వచ్చి ఇస్లాం స్థానాన్ని ధృఢపరచారు. సాన్కోర్ యూనివర్సిటీ మరియు 180 ఖురానిక్ పాఠశాలలతో టింబక్టు ఇస్లామిక్ అధ్యయనానికి కేంద్ర స్థానంగా మారింది.[5] 1324లో, మక్కాకు తీర్ధయాత్ర నుండి తిరిగి వచ్చిన కింగ్ ముసాI టింబక్టును శాంతియుతంగా కలిపి వేసుకున్నాడు. మాలి సామ్రాజ్య భాగమైన ఈ నగరంలో, కింగ్ ముసా I ఒక రాజ భవన నిర్మాణానికి ఆదేశించాడు మరియు తన అనుచరులైన అనేక వందల మంది ముస్లిం పండితులతో 1327లో ద్జింగరే బేర్ అధ్యయన కేంద్రాన్ని నిర్మించాడు.

1375 నాటికి టింబక్టు, కాటలాన్ అట్లాస్ లో అప్పటికి ఉత్తర ఆఫ్రికన్ నగరాలకు వాణిజ్య కేంద్రంగా ఐరోపా దేశస్తుల దృష్టిని ఆకర్షించింది.[10]

టువరెగ్ పాలన & సొంఘయన్ సామ్రాజ్యం[మార్చు]

15వ శతాబ్ద ప్రధమార్ధ భాగంలో మాలి సామ్రాజ్య అధికారం క్షీణించడంతో, మఘ్షరన్ టువరెగ్, 1433-1434 ఈ నగరాన్ని ఆక్రమించి ఒక సంహాజా పరిపాలకుడిని నియమించాడు.[11] అయితే, ముప్ఫై సంవత్సరాల తరువాత ఉదయిస్తున్న సొంఘయ్ సామ్రాజ్యం విస్తరించి, 1468-1469లో టింబక్టును విలీనం చేసుకుంది. సున్ని అలీ బేర్ (1468–1492), సున్ని బారు (1492–1493) మరియు అస్కియా మొహమ్మద్ I (1493–1528)ల నాయకత్వం, సొంఘయ్ సామ్రాజ్యానికి మరియు టింబక్టుకు స్వర్ణ యుగంను ప్రసాదించింది. గావో సామ్రాజ్యం యొక్క రాజధానిగా, టింబక్టు సాపేక్షంగా స్వయంప్రతిపత్త స్థానాన్ని పొందింది. ఘడమెస్, అవ్జిదాః, మరియు అనేక ఇతర ఉత్తర ఆఫ్రికా నగరాల నుండి వచ్చిన వర్తకులు ఇక్కడ బంగారాన్ని మరియు బానిసలను తఘజా యొక్క సహారా ఉప్పుతో మార్పిడికి మరియు ఉత్తర అమెరికా యొక్క వస్త్రాలు మరియు గుర్రాల మార్పిడితో కొనడానికి వచ్చేవారు.[12] అంతర్గత కలహాలు నగరం యొక్క అభివృద్ధి కుంగదీసినప్పటికీ, సామ్రాజ్య నాయకత్వం 1591 వరకు అస్కియా వంశం వద్దే ఉంది.

మొరాకో ఆక్రమణ[మార్చు]

ఆగష్టు 17, 1591న మొరాకో యొక్క సాది పాలకుడు అహ్మద్ ఐ అల్-మన్సూర్ చే పంపబడిన సైన్యం ఈ నగరాన్ని ముట్టడించి, పాషా మహ్మూద్ B. జార్కున్ నాయకత్వంలో బంగారు గనులను వెదకి, సాపేక్ష నిరంకుశత్వానికి ముగింపుని తీసుకువచ్చింది. మేధోపరంగా, మరియు చాలావరకు ఆర్ధికపరంగా, టింబక్టు ప్రస్తుతం దీర్ఘకాల క్షీణత దశకు దారితీసింది. 1593లో, సాది, 'అవిశ్వాసాన్ని' ఖైదుచేయడానికి సాకుగా చూపి, తరువాత అహ్మద్ బాబాతో సహా అనేకమంది టింబక్టు యొక్క పండితులను చంపివేశాడు లేదా దేశబహిష్కృతులను చేసాడు.[13] బహుశా నగరం యొక్క అత్యంత గొప్ప మేధావి అయిన ఇతను, నగరం యొక్క మొరాకన్ పరిపాలకుడి మేధో వ్యతిరేకత వలన మర్రకేష్ కు బలవంతంగా పంపబడి, అక్కడి మేధోప్రపంచం యొక్క దృష్టిని ఆకర్షించడం ప్రారంభించాడు.[14] అహ్మద్ బాబా తరువాత టింబక్టుకు తిరిగి వచ్చి, 1608లో అక్కడే కన్ను మూసాడు. అట్లాంటిక్ అంతర వ్యాపార మార్గాలు పెరిగి,(ఆఫ్రికన్ బానిసలతో పాటు టింబక్టు యొక్క నాయకులను మరియు పండితులను రవాణా చేసేది)టింబక్టు యొక్క పాత్రను తగ్గించడంతో, అంతిమ క్షీణత కొనసాగింది. ప్రారంభంలో మొరాకో- టింబక్టు వ్యాపార మార్గాలను నియంత్రించినప్పటికీ, ఈ నగరంపై మొరాకన్ల పట్టు తగ్గడం ప్రారంభమై 1780 నాటికి బలోపేతమైంది, 19వ శతాబ్దంలో ఈసామ్రాజ్యం నగరాన్ని టువరెగ్ (1800), ఫుల (1813) మరియు టుకులర్ 1840ల స్వల్పకాలిక ఆక్రమణల [6][13] నుండి రక్షించలేకపోయింది. టుకులర్ లు ఇంకా నియంత్రణలోనే ఉన్నారా అనేది అనిశ్చితంగా ఉండి,[15] లేదా టువరెగ్ లు తిరిగి అధికారాన్ని పొందారా[16], అనే విషయం ఫ్రెంచ్ వారు వచ్చే నాటికి స్థిరంగా తెలియలేదు.

పశ్చిమం యొక్క ఆవిష్కరణ[మార్చు]

16వ శతాబ్ద మొదటి అర్ధభాగంలో లియో అఫ్రికానస్' ఈ నగరం గురించి పేర్కొన్నప్పటి నుండి చారిత్రిక వర్ణనలు వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి, అవి అనేకమంది ఐరోపా దేశస్థులను మరియు సంస్థలను టింబక్టును మరియు దాని కల్పిత సంపదలను కనుగొనడానికి గొప్ప ప్రయత్నాలు చేసేలా ప్రోత్సహించాయి. 1788లో ఒక ఆంగ్లేయుల సమూహం ఈ నగరాన్ని కనుగొని నైగర్ నది మార్గాన్ని గుర్తించే లక్ష్యంతో ఆఫ్రికన్ అసోసియేషన్ ను ఏర్పరచింది. వారు పంపిన ప్రారంభ అన్వేషకులలో యువ స్కాటిష్ అన్వేషకుడైన ముంగో పార్క్, నైగెర్ నది మరియు టింబక్టులను వెదకుతూ రెండు పర్యటనలను జరిపాడు (మొదటిసారి 1795లో ఆతరువాత 1805లో). పార్క్ ఈ నగరాన్ని చేరిన మొదటి పాశ్చ్యాత్యుడిగా గుర్తించబడింది, కానీ తాను కనుగొన్న వాటిని గురించి నివేదించే అవకాశం లేకుండా అతను ప్రస్తుత నైజీరియాలో మరణించాడు.[17] 1824లో, పారిస్-ఆధారిత సొసైటీ డి జాగ్రఫీ, ఈ నగరాన్ని చేరి సమాచారంతో వెనుకకు తిరిగి వచ్చిన ముస్లిమ్ యేతరులకు 10,000 ఫ్రాంక్ లను ఇవ్వడానికి ప్రతిపాదించింది.[18] గోర్డాన్ లైంగ్ అనే బ్రిటిష్ దేశస్థుడు సెప్టెంబర్ 1826లో ఈ నగరాన్ని చేరినప్పటికీ స్వల్ప వ్యవధిలోనే, ఐరోపా జాతీయుల అన్వేషణ మరియు జోక్యం వలన భయపడిన స్థానిక ముస్లింలు అతనిని చంపివేసారు.[19] ఫ్రెంచ్ దేశస్తుడైన రెనే కైల్లీ 1828లో ముస్లిమ్ మారువేషంలో ప్రయాణిస్తూ ఈ నగరాన్ని చేరుకున్నారు; అతను క్షేమంగా తిరిగివచ్చి ఈ బహుమానాన్ని అందుకున్నారు.[20]

రాబర్ట్ ఆడమ్స్ అనే ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నావికుడు, తన ఓడ ఆఫ్రికన్ తీరంలో పాడయినపుడు ఒక బానిసవలె 1811లో ఈ నగరాన్ని దర్శించాడు.[21] ఆయన తరువాత టాంజియెర్, మొరాకోలోని బ్రిటిష్ మంత్రికి 1813లో ఒక నివేదిక సమర్పించాడు. ది నేరేటివ్ అఫ్ రాబర్ట్ ఆడమ్స్, ఎ బార్బరీ కాప్టివ్ అనే 1816 నాటి గ్రంధంలో తన నివేదికను ప్రచురించాడు(2006 నాటికి ఇంకా ముద్రణలో ఉంది), అయితే అతని నివేదిక గురించి ఇంకా సందేహాలున్నాయి.[22] మరో ముగ్గురు యూరోపియన్లు 1890కి ముందు ఈ నగరాన్ని చేరారు: హెయిన్రిచ్ బార్త్ 1853లో మరియు జర్మన్ ఆస్కార్ లెన్జ్ స్పానియార్డ్ క్రిస్టోబల్ బెనిటేజ్ 1880లో.[23][24]

ఫ్రెంచ్ వలస సామ్రాజ్య భాగం[మార్చు]

బెర్లిన్ సమావేశం తరువాత ఆఫ్రికా కొరకు పెనుగులాట పద్ధతిలో పెట్టబడిన తరువాత, 14వ రేఖాంశము మరియు మిల్టౌల మధ్య ప్రదేశమైన, చాద్ ఫ్రెంచ్ ప్రదేశంగా మారుతుంది, దక్షిణాన దీనికి సరిహద్దుగా ఒక రేఖ నైగర్ నుండి బరోవ వరకు ఉంటుంది. టింబక్టు ప్రాంతం ఇప్పుడు ఫ్రెంచ్ పేరు మీద ఉన్నప్పటికీ, ఈ ప్రకటన నిశ్చయం కాకముందే సార్ధక నియమం ప్రకారం ఫ్రాన్స్ నిజానికి ఈ ఇవ్వబడిన ప్రదేశాలలో అధికారం కలిగి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు, స్థానిక నాయకులతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరిచి ఈ ప్రాంతాన్ని ఆర్ధికపరంగా ఉపయోగించుకోవడం. డిసెంబర్ 28, 1893న, ఈ నగరం దాని గత వైభవం మరచిన చాలా కాలం తరువాత, ఒక చిన్న సమూహమైన ఫ్రెంచ్ సైనికులతో, లెఫ్టినెంట్ బోయ్టే నాయకత్వంలో వశపరచుకోబడింది: టింబక్టు ఇప్పుడు ఫ్రెంచ్ సుడాన్లో భాగంగా, ఫ్రాన్స్ వలస రాజ్యంగా ఉంది.[25][26] ఈ పరిస్థితి 1902 వరకు కొనసాగింది: 1899లో ఈ వలసలో భాగాన్ని విభజించిన తరువాత, మిగిలిన ప్రాంతాలు తిరిగి వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి, స్వల్ప కాలం కొరకు, సేనేగంబియా మరియు నైగర్ గా పిలువబడ్డాయి. కేవలం రెండు సంవత్సరాల తరువాత, 1904లో, మరొక పునర్వ్యవస్థీకరణ అనుసరించింది, టింబక్టు ఎగువ సెనెగల్ మరియు నైగర్ లో భాగంగా 1920 వరకు కొనసాగింది, అప్పుడు ఈ వలస దాని పురాతన నామమైన ఫ్రెంచ్ సుడాన్ ను మరొకసారి పొందింది.[15]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం[మార్చు]

సుమారు 1950 ప్రాంతంలో, పీటర్ డి న్యూమెన్, అలియాస్ ది మాన్ ఫ్రమ్ టింబక్టు, కమాండర్ అఫ్ HMRC విజిలెంట్ గా చిత్రీకరించబడ్డారు.

IIవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో, అనేక దళాలు ఫ్రెంచ్ సౌడాన్ లోనికి, వీటిలో కొన్ని టింబక్టు నుండి చార్లెస్ డి గుల్లేకు నాజి-ఆక్రమిత ఫ్రాన్స్ మరియు విచీ ఫ్రాన్స్ తో పోరాటానికి సహాయ పడటానికి భర్తీ చేసుకోబడ్డాయి.[17]

60 మంది బ్రిటిష్ వర్తక నావికులతో కూడిన SS అల్లెండే (కార్డిఫ్), 17 మార్చ్ 1942న పశ్చిమ ఆఫ్రికా యొక్క దక్షిణ తీరంలో మునిగిపోయినపుడు, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో వారు ఈ నగరంలో ఖైదు చేయబడ్డారు. రెండు నెలల తరువాత, ఫ్రీటౌన్ నుండి టింబక్టుకు రవాణా చేయబడిన తరువాత, వారిలో ఇద్దరు, AB జాన్ టుర్న్బుల్ గ్రహం (2 మే 1942, వయసు 23) మరియు చీఫ్ ఇంజనీర్ విలియం సౌటర్ (28 మే 1942, వయసు 60) మే 1942లో మరణించారు. వీరిరువురూ యూరోపియన్ స్మశాన వాటికలో ఖననం చేయబడారు- బహుశా కామన్వెల్త్ వార్ గ్రేవ్స్ కమిషన్ చే కాపాడబడే అత్యంత దూరంలో ఉన్న బ్రిటిష్ యుద్ధ స్మశానం ఇదే.[27]

కేవలం వారు మాత్రమే టింబక్టులో బంధింపబడలేదు: పీటర్ డి న్యూమాన్ తనతో పాటు ప్రయాణిస్తున్న 52 మందితో వారు ప్రయాణిస్తున్న ఓడ, SS క్రిటన్ , రెండు విచి ఫ్రెంచ్ యుద్ధ నౌకలచే అడ్డగించబడినపుడు ఖైదుచేయబడ్డాడు. అయితే న్యూమాన్ తో సహా అనేక మంది తప్పించుకున్నప్పటికీ, వారందరూ తిరిగి బంధింపబడి, స్థానికుల కాపలాతో పదినెలలు ఈ నగరంలో గడిపారు. ఇంగ్లాండ్ కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను "టింబుక్టూ నుండి వచ్చిన వ్యక్తి"గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.[28]

స్వాతంత్ర్యం & ఆ తరువాత[మార్చు]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత, చార్లెస్ డి గుల్లే నేతృత్వంలోని ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం ఈ వలసరాజ్యానికి మరింత స్వాత్రంత్ర్యాన్ని ఇచ్చింది. స్వల్పకాలం మనుగడలో ఉన్న మాలీ ఫెడరేషన్ లో భాగంగా ఉన్న తరువాత, సెప్టెంబర్ 22 1960లో రిపబ్లిక్ అఫ్ మాలీ ప్రకటించబడింది. నవంబర్ 19, 1968 తరువాత, 1974లో మాలీని ఒకే-పార్టీ రాజ్యంగా సృష్టిస్తూ ఒక రాజ్యాంగం తయారు చేయబడింది.[29] అప్పటికే, నైగర్ నదితో నగరాన్ని కలిపే కాలువ ఆక్రమిస్తున్న ఎడారి వలన ఇసుకతో నిండిపోయింది. సహేల్ ప్రాంతాన్ని 1973 మరియు 1985లలో, తీవ్రమైన కరువులు ముట్టడించి టింబక్టు పరిసరాలలో గొర్రెల పెంపకంపై ఆధార పడిన టువరెగ్ జనాభాను నశింపచేసాయి. నైగర్ నదిలో నీటిమట్టం పడిపోవడం వలన, ఆహార మరియు వంటపాత్రల వర్తకం వాయిదా పడింది. ఈ క్లిష్ట పరిస్థితి టొమ్బౌక్టౌ ప్రాంతంలోని అనేక మంది నివాసితులను అల్జీరియా మరియు లిబియలకు తరిమివేసింది. మిగిలి ఉన్నవారు ఆహారం మరియు నీటి కొరకు మానవతావాద సంస్థలైన UNICEF వంటి వాటిపై ఆధారపడ్డారు.[30]

శబ్దవ్యుత్పత్తి శాస్త్రం[మార్చు]

యాత్రికుడు అంటోనియస్ మాల్ఫంటే’ యొక్క “థంబెట్”, 1447లో ఆయన రాసిన ఒక ఉత్తరాన్ని ఉపయోగించి మరియు కాడామోసటో తన యాత్రలు “వాయేజస్ అఫ్ కాడమొస్తో, నుండి హీయిన్రిచ్ బార్త్ యొక్క టింబూక్టు మరియు టిమ్బు’కటు వరకు శతాబ్దాల కాలంలో, టింబక్టు యొక్క పదక్రమం ఎన్నో మార్పులకు గురైంది: టింబక్టు యొక్క పదక్రమంతో పాటు, దాని శబ్ద వ్యుత్పత్తి కూడా ఇప్పటికీ వివాదాలకు తావు ఇస్తోంది.[25]

టింబక్టు అనే పేరు మూలం గురించి నాలుగు సాధ్యమైన వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి:

  • సొంఘయ్ మూలం: లియో ఆఫ్రికానస్ మరియు హేయిన్రిచ్ బార్త్ ఈ పాదం రెండు సొంఘవు పదముల నుండి వచ్చిందని నమ్మారు. లియో అఫ్రికానస్ ఈ విధంగా వాదించారు: “ఈ పేరు [టింబక్టు ] మా కాలంలో (కొందరు ఆలోచించినట్లు) ఆ విధంగా పిలువబడే పట్టణం పేరు మీద విధించబడింది, దీనిని (వారు చెప్పినట్లు) కింగ్ మెన్సే సులేమాన్ హేగేయిర 610 [1213-1214]లో స్థాపించాడు[31]."[32] ఈ పదం రెండు భాగాలను కలిగి ఉంది, టిన్ (గోడ ) మరియు బుటు ("బుటు యొక్క గోడ "), దీని అర్ధాన్ని అఫ్రికానస్ వివరించలేదు. హేయిన్రిచ్ బార్త్ ఈ విధంగా సూచించాడు: "ఈ పేరు యొక్క ప్రారంభ రూపం సొంఘయ్ రూపమైన టూంబుటు, దాని నుండి ఇమోస్హఘ్ టుంబ్యాట్కు చేసారు, ఇది తరువాత అరబ్ లతో టోంబుక్టు”గా మార్చబడింది (1965[1857]: 284). ఈ పదం యొక్క అర్ధం గురించి బార్త్ ఈ విధంగా సూచించారు: “ఈ పదం బహుశా సొంఘయ్ భాషలో ఈ విధంగా పిలువబడి ఉంటుంది: ఇది ఒక టమాషిఘట్ పదమైతే, అది టిన్బుక్టుగా రాయబడి ఉండేది. ఈ పేరు ఐరోపా దేశస్థులచే "బుక్టు యొక్క బావి"గా వ్యాఖ్యానించబడుతుంది, కానీ "టిన్" కి బావితో ఏ విధమైన సంబంధమూ లేదు”. (బార్త్ 1965:284-285 సూచన)
  • బెర్బెర్ మూలం: సిస్సోకో ఒక విభిన్నమైన శబ్దవ్యుత్పత్తిని పేర్కొన్నాడు: ఈ నగరం యొక్క టువరెగ్ స్థాపకులు దానికి రెండు భాగాలను కలిగిన ఒక బెర్బెర్ పేరు ఇచ్చారు: టిం , లో అనే పదానికి స్త్రీలింగ రూపం, దీనికి అర్ధం “యొక్క ప్రదేశం ” మరియు “బౌక్టౌ ”, అరబ్ పదమైన నెక్బ (చిన్న తిన్నె)యొక్క కుదించిన రూపం. అందువలన, టింబక్టు అర్ధం “చిన్న తిన్నెలచే కప్పబడిన ప్రదేశం ” కావచ్చు.[33]
  • అబ్ద్ అల్-సది తన తారిక్ అల్-సుడాన్ (ca. 1655)లో మూడవ వివరణను ఇస్తారు: “ప్రారంభంలో ఇక్కడ భూ మరియు జల మార్గాలలో వచ్చిన యాత్రికులు కలుసుకునేవారు. వారు తమ పాత్రలకు మరియు ధాన్యానికి దీనిని స్థావరంగా చేసుకున్నారు. వెంటనే ఇది దాని గుండా వచ్చి పోయే ప్రయాణికులకు కూడలిగా మారింది. వారు తమ ఆస్తిని టింబుక్టూ అనే బానిసకు అప్పగించారు, [ఒక] పదం, ఆ దేశాల భాషలో దీనికి అర్ధం ముసలి అని” .
  • ఫ్రెంచ్ సాంప్రదాయవేత్త రెనే బస్సేట్ మరొక సిద్ధాంతాన్ని ముందుకు తెచ్చారు: ఈ పేరు జేనగా మూలం b-k-t నుండి వచ్చింది, దీనికి అర్ధం “దూరంగా ఉన్న” లేదా “దాక్కున్న”, టిన్ యొక్క స్త్రీలింగ సంబందార్ధ అంశం. “దాక్కున్న” అనే అర్ధం కొంచెం పల్లంగా ఉన్న నగర స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.[10]

ఈ సిద్ధాంతాల ప్రామాణికత నగరం యొక్క సహజ స్థాపకుల గుర్తింపుపై ఆధారపడి ఉంటుంది: సొంఘయ్ సామ్రాజ్య ఉనికికి ముందు ఉన్న అవశేషాలు మరియు ప్రారంభ చరిత్రకు చెందిన అంశాలు టువరెగ్ ల వైపు చూపుతాయి.[5][6] కానీ, 2000 నాటి నవీన పురాతత్వ పరిశోధన 11వ/12వ శతాబ్దాల నాటి అవశేషాలను అవి శతాబ్దాలనుండి మీటర్ల లోతు ఇసుకలో కూరుకుపోయినందువల్ల కనుగొనలేకపోయింది.[34] ఏకాభిప్రాయం లేకుండా టింబక్టు యొక్క శబ్ద వ్యుత్పత్తి అనిశ్చితంగానే ఉంటుంది.

పౌరాణిక గాథలు[మార్చు]

టింబక్టు గాథలలోని అద్భుతమైన సంపదలు ఇరోపావాసులు ఆఫ్రికా యొక్క పశ్చిమ తీర అన్వేషణ జరిపేలా ప్రోత్సహించాయి. టింబక్టు యొక్క ప్రసిద్ధి చెందిన వర్ణనలలో ఇబ్న్ బటుట, లియో ఆఫ్రికానస్ మరియు షబెనిల వర్ణనలు ఉన్నాయి .

ఇబ్న్ బటుట[మార్చు]

ఈజిప్ట్ లో ఇబ్న్ బటుట.

ప్రసిద్ధ యాత్రికుడు మరియు పండితుడు ఇబ్న్ బటుట రచనలు టింబక్టు యొక్క ప్రారంభ రచనలలో ఉన్నాయి. ఫిబ్రవరి 1352 మరియు డిసెంబర్ 1353ల మధ్య, పశ్చిమ అఫ్రికాకు బటుట సందర్శన సమయంలో టింబక్టు, మాలీ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్నప్పటికీ, అప్పటివరకు సామంత రాజ్యంగా ఉన్న సొంఘయ్ సామ్రాజ్యం వంటి పరిసర రాజ్యాలు ఈ సామ్రాజ్యాన్ని భయపెట్టాయి. అప్పటికే వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉన్న టింబక్టు, ఆధునిక బుర్కినా ఫాసో కేంద్రంగా ఉన్న మొస్సి సామ్రాజ్యానికి ఆకర్షణీయమైన లక్ష్యంగా మారింది- ఇబ్న్ బటుట నగరంపై వారి దాడిని ఈ విధంగా వివరించాడు:[10]

The Malians fled in fear, and abandoned the city to them. The Mossi sultan entered Timbuktu, and sacked and burned it, killing many persons and looting it before returning to his land.

- Ibn Battuta's Rihla according to the Tarikh al-Sudan

లియో ఆఫ్రికానస్[మార్చు]

టింబక్టును గురించి అత్యంత ప్రసిద్ధ రచన బహుశా లియో అఫ్రికానస్ దే అయి ఉంటుంది. ఈయన గ్రనడలో 1485వ సంవత్సరంలో ఎల్ హసన్ బెన్ ముహమ్మద్ ఎల్-వాజ్జాన్-ఏజ్-జయ్యతి అనే పేరుతో జన్మించారు, ఫెర్డినాండ్ రాజు మరియు రాణి ఇసబెల్ల,1492లో స్పెయిన్ ను తిరిగి జయించిన తరువాత ఈయన తన తల్లిదండ్రులు మరియు అనేక వేలమంది ముస్లింలతో పాటు బహిష్కరణకు గురయ్యాడు. మొరాకోలో స్థిరపడి ఈయన ఫెస్ లో విద్యనభ్యసించాడు మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికాలో రాయబార కార్యకలాపాలలో తన పినతండ్రికి తోడుగా ఉన్నాడు. ఈ పర్యటనలలో ఆయన టింబక్టును సందర్శించాడు. యువకుడైన ఇతనిని సముద్రపు దొంగలు బంధించి పోప్ లియో X వద్ద అసాధారణ విద్యాభ్యాసం చేసిన బానిసగా ప్రవేశపెట్టారు, ఆయన ఇతనికి స్వేచ్ఛను ప్రసాదించి, క్రైస్తవ మతాన్ని ఇచ్చి “జోహన్నిస్ లియో డి మెడిసి” అని పేరు పెట్టారు, ఆఫ్రికా గురించి ఇటాలియన్ భాషలో సవివర సర్వే రాయవలసినదిగా నియమించారు. తరువాత కొన్ని శతాబ్దాల వరకు యూరోపియన్లు ఈ ఖండం గురించి తెలుసుకున్న దానిలో అధిక భాగం ఈయన రచనలు అందించినదే.[35] సొంఘయ్ సామ్రాజ్యం ఉచ్ఛదశలో ఉన్నపుడు టింబక్టు గురించి వివరిస్తూ, అతని గ్రంధంలోని ఆంగ్ల సంకలనంలో వివరణ ఈ విధంగా ఉంది:

The rich king of Tombuto hath many plates and scepters of gold, some whereof weigh 1300 pounds. ... He hath always 3000 horsemen ... (and) a great store of doctors, judges, priests, and other learned men, that are bountifully maintained at the king's cost and charges.

Leo Africanus, Descrittione dell’ Africa, Volume 3 pp. 824-825[36]

లియో ఆఫ్రికానస్ ప్రకారం, అక్కడ స్థానికంగా ఉత్పత్తి అయ్యే మొక్కజొన్న, పశువులు, పాలు మరియు వెన్నల సరఫరా పుష్కలంగా ఉంది, అయితే నగరం చుట్టూ ఏ విధమైన తోటలు లేదా పండ్ల తోటలు లేఫు .[37] పరిసరాలు మరియు రాజు యొక్క సంపదను గురించి వివరించడానికి నిర్దేశించిన మరొక వ్యాసంలో, ఆఫ్రికానస్ కొన్ని టింబక్టు వాణిజ్య వస్తువుల అరుదైన తత్వం గురించి ప్రస్తావిస్తాడు: ఉప్పు.

The inhabitants are very rich, especially the strangers who have settled in the country; so much so that the current king has given two of his daughters in marriage to two brothers, both businessmen, on account of their wealth. Grain and animals are abundant, so that the consumption of milk and butter is considerable. But salt is in very short supply because it is carried here from Tegaza, some 500 miles from Timbuktu. I happened to be in this city at a time when a load of salt sold for eighty ducats. The king has a rich treasure of coins and gold ingots.

Leo Africanus, Descrittione dell’ Africa in Paul Brians' Reading About the World, Volume 2[37]

ఈ విధమైన వర్ణనలు మరియు వ్యాసాలూ యూరోపియన్ అన్వేషకుల దృష్టిని ఒకే విధంగా ఆకర్షించాయి. అఫ్రికానస్, నగరం యొక్క చాలా సాధారణ విషయాలను, "సుద్దతో నిర్మించబడి, తాటిఆకులతో కప్పబడిన కుటీరాల" వంటి వాటిని వివరించి నప్పటికీ- ఇవి ఎక్కువగా నిర్లక్ష్యం చేయబడ్డాయి.[38]

షబెని[మార్చు]

లియో ఆఫ్రికానస్, టింబక్టును పర్యటించిన సుమారు 250 సంవత్సరాల తరువాత, ఈ నగరం అనేకమంది పాలకులను చూసింది. 18 శతాబ్ద చివరి భాగం ఈ నగర క్షీణతపై మొరాకన్ పాలకుల ప్రభావాన్ని చూసింది, ఫలితంగా తరచు మారుతున్న తెగలతో అస్థిర ప్రభుత్వాల కాలం ఏర్పడింది. ఆ విధమైన ఒక తెగ హుసా పరిపాలనా కాలంలో, 14 సంవత్సరాల బాలుడు తన తండ్రితో కలసి టెటౌవాన్ నుండి టింబక్టు పర్యటనకు వచ్చాడు. ఒక వర్తకుడిగా ఎదిగిన అతను, బంధించబడి చివరకు ఇంగ్లాండ్ తీసుకురాబడ్డాడు.[39]

The town is once and a half the size of Tetouan, and contains, besides natives, about 10,000 of the people of Fas and Marocco. The natives of the town of Timbuctoo may be computed at 40,000, exclusive of slaves and foreigners [..] The natives are all blacks: almost every stranger marries a female of the town, who are so beautiful that travellers often fall in love with them at first sight.

- Shabeni in James Grey Jackson's An Account of Timbuctoo and Hausa, 1820

షబెని, లేదా ఆసీద్ ఎల్ హగే అబ్ద్ సలాం షబీనీ, హౌసాకు తరలి వెళ్లక ముందు టింబక్టులో మూడు సంవత్సరాలు నివసించారు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత, ఆయన టింబక్టూకు మరొక ఏడు సంవత్సరాలు నివసించడానికి తిరిగివచ్చాడు- దాని ఉచ్ఛదశ ముగిసిన శతాబ్దాల తరువాత కూడా ఈ నగర జనాభా బానిసలను మినహాయించి, 21 శతాబ్ద పట్టణానికి రెండితలుగా ఉంది:

షబెనికి 27 సంవత్సరాలు వచ్చేసరికి, అతను తన స్వంత పట్టణంలో ప్రముఖ వర్తకుడిగా ఉన్నాడు. ఒక వ్యాపార కార్యకలాపంపై హాంబర్గ్ నుండి వెనుకకు వస్తుండగా, అతని ఆంగ్ల ఓడ బంధింపబడి రష్యన్ వర్ణాలు గల మరొక ఓడ ద్వారా డిసెంబర్, 1789లో ఒస్టేన్డేకు తీసుకురాబడింది.

బ్రిటిష్ మంత్రి అతనికి వెంటనే స్వేచ్ఛను ప్రసాదించారు, కానీ తిరిగి బంధించబడతామనే భయంతో అతని ఓడ డోవర్ తీరంలో అతనిని వదలివేసింది. ఇక్కడ, అతని గాథ గ్రంధస్థం చేయబడింది. షబెని 18 శతాబ్ద రెండవ అర్ధభాగంలో నగరం యొక్క పరిమాణాన్ని సూచించాడు. ఒక ప్రారంభ వ్యాసంలో, ఆయన పర్యావరణాన్ని ప్రస్తుత టింబక్టు' యొక్క పొడి పరిసరాలకు చాలా విభిన్నమైనదిగా వర్ణించాడు:

On the east side of the city of Timbuctoo, there is a large forest, in which are a great many elephants. Shabeeny cannot say what is the extent of this forest, but it is very large [..] Close to the town of Timbuctoo, on the south, is a small rivulet in which the inhabitants wash their clothes, and which is about two feet deep. It runs in the great forests on the east, and does not communicate with the Nile, but is lost in the sands west of the town. Its water is brackish; that of the Nile is pleasant.

- Shabeni in James Grey Jackson's An Account of Timbuctoo and Hausa, 1820

అభ్యసనా కేంద్రం[మార్చు]

Timbuktu*
ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం

Djinguereber Mosque
దేశం  Mali
టైపు (ఎలాంటిది) Cultural
Criteria ii, iv, v
రిఫరెన్సు 119
ప్రాంతం Africa
Inscription history
వ్యవస్థాపన 1988  (12th Session)
Endangered 1990-2005
* Name as inscribed on World Heritage List.
Region as classified by UNESCO.

15వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో, అనేక ఇస్లామిక్ సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది సాన్కోర్ మసీదు, సాన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయంగా కూడా పిలువబడుతుంది.

ఈ నగరాలలో ఇస్లాం అనుసరించబడినప్పటికీ, స్థానిక గ్రామీణ జనాభాలో అధికభాగం ముస్లిమేతర సాంప్రదాయవాదులు. ఆర్ధిక అభివృద్ధి కొరకు నాయకులు నామమాత్ర ముస్లింలుగా ఉన్నప్పటికీ, సమూహాలు సాంప్రదాయవాదులుగానే ఉన్నారు.

సాన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయం[మార్చు]

సాంకోర్ మదరసా

ప్రస్తుతం సాన్కోర్ గా ఉన్న ఈ విద్యాలయం క్రీ.శ.1581లో (= 989 A. H.) మరింత పురాతనమైన స్థలంలో స్థాపించబడి(బహుశా 13వ లేదా 14వ నుండి) టింబక్టులోని ఇస్లాం పండిత సమాజానికి కేంద్రంగా మారింది. ఈ "సాన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయం" ఒక మదరసాగా ఉండి, మధ్యయుగం నాటి ఐరోపా విశ్వవిద్యాలయాలకంటే చాలా భిన్నమైన వ్యవస్థగా ఉండేది. ఇది పూర్తి స్వతంత్రత కలిగిన అనేక కళాశాలలు మరియు పాఠశాలలను కలిగి ఉండేది, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటీ ఒక ఉపాధ్యాయుడు లేదా ఇమాంచే నడుపబడేవి. ఈ ఏకోపాధ్యాయునితో విద్యార్ధులు సహవాసం చేసేవారు, బోధన మసీదుల ఆరుబయలు ప్రదేశాలలో లేదా వ్యక్తిగత గృహాలలో జరిగేది. ఈ పాఠశాలల ప్రాధమిక ఉద్దేశ్యం కుర్'ఆన్ బోధించడం అయినప్పటికీ, తర్కం, ఖగోళశాస్త్రం, మరియు చరిత్ర వంటి రంగాలలో విస్తృతమైన బోధన జరిగేది. ఉపకార వేతనంపై ఆధారపడిన సాంఘిక ఆర్ధిక నమూనాలో భాగంగా పండితులు వారి స్వంత గ్రంధాలను రచించారు. గ్రంధాలను కొనడం మరియు అమ్మడం ద్వారా వచ్చిన ఆదాయం బంగారం-ఉప్పు వర్తకం తరువాతదిగా ఉండేది. అత్యంత బలీయమైన పండితులు, ఆచార్యులు మరియు ఉపన్యాసకులలో, తారిఖ్ అల్-సుడాన్ మరియు ఇతర గ్రంధాలలో తరచు ప్రస్తావించబడిన అత్యంత ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు అహ్మద్ బాబా ఉన్నాడు.

టింబక్టు యొక్క లిఖిత ప్రతులు మరియు గ్రంధాలయాలు[మార్చు]

గణితం మరియు ఖగోళ శాస్త్రాలను చూపుతున్న టింబక్టు లిఖిత ప్రతులు.

టింబక్టులోని అత్యంత ప్రసిద్ధ సంపద పట్టణంలోని గొప్ప కుటుంబాల వద్ద ఉన్న 100,000 లిఖిత ప్రతులు.[40]. పూర్వ-ఇస్లామిక్ కాలానికి మరియు 12వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ లిఖిత ప్రతులలో కొన్ని, పట్టణంలోను మరియు సమీప గ్రామాలలోను కుటుంబ రహస్యాలుగా భద్రపరచబడ్డాయి. మాలీ సామ్రాజ్యం నుండి వచ్చిన తెలివైన వారిచే, ఈ ప్రతులలో అధికభాగం అరబిక్ లేదా ఫులనిలో రాయబడ్డాయి. వాటిలో ఉపదేశయుక్తమైన విషయాలు, ప్రత్యేకించి ఖగోళశాస్త్రం, సంగీతం, మరియు వృక్షశాస్త్రాలకు చెందిన విషయాలు ఉన్నాయి. ఇటీవలి కాలంలోని లిఖిత పత్రాలు న్యాయశాస్త్రం, విజ్ఞాన శాస్త్రాలు చరిత్ర (17వ శతాబ్దికి చెందిన ముఖ్య చారిత్రిక రచనలు, తారిఖ్ అల్-ఫత్తాష్ మరియు తారిఖ్ అల్-సుడాన్తో), మతం, వ్యాపారం, మొదలైన వాటితో వ్యవహరిస్తాయి.

1970లో UNESCO సహకారంతో మాలీ ప్రభుత్వంచే స్థాపించబడిన అహ్మద్ బాబా ఇన్స్టిట్యూట్ (సెడ్రాబ్), ఈ లిఖిత పత్రాలలో కొన్నిటిని పునరుద్దరణ మరియు డిజిటైజ్ చేసే ఉద్దేశ్యంతో భద్రపరుస్తోంది. ఈ అహ్మద్ బాబా కేంద్రంచే 18,000కు పైగా లిఖిత ప్రతులు సేకరించబడ్డాయి, అయితే ఈ ప్రాంతంలో 300,000-700,000 లిఖిత ప్రతులు ఉన్నట్లు అంచనా.[41]

సాన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయం మరియు టింబక్టు పరిసరాలలోని ఇతర స్థలాల పురాతన లిఖిత ప్రతులు ఈ సంస్థ మరియు నగరం యొక్క ఘనత గురించి రచింపబడి, పండితులు చక్కని వివరాలతో చరిత్రను పునర్నిర్మించేందుకు దోహదం చేస్తాయి. 16 మరియు 18వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఈ లిఖిత ప్రతులు, మానవ ప్రయత్నం యొక్క ప్రతి అంశాన్ని కలిగి ఉన్నాయి మరియు ఆ కాలంలో పశ్చిమ ఆఫ్రికన్లు సాధించిన అత్యున్నత స్థాయి నాగరికతను గురించి తెలియచేస్తాయి. ఉదాహరనకు, టింబక్టు యొక్క ఘనతకు సాక్ష్యంగా, ఒక పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ ఇస్లామిక్ సామెత ఈ విధంగా చెప్తుంది "ఉత్తరం నుండి ఉప్పు, దక్షిణం నుండి బంగారం వస్తాయి, కానీ దేవుని మాట మరియు జ్ఞానం యొక్క సంపద టింబక్టు నుండి వస్తాయి."

పట్టణంలోని 60 నుండి 80 వ్యక్తిగత గ్రంధాలయాలు ఈ లిఖిత ప్రతులను భద్రపరుస్తున్నాయి:మమ్మా హైదరా లైబ్రరీ; ఫోన్డో కాటి లైబ్రరీ (అన్డలుసి అనే మూలానికి చెందిన సుమారు 3,000 పత్రాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో అత్యంత పురాతనమైనవి 14 మరియు 15 శతాబ్దాలకు చెందినవి); అల్-వంగారి లైబ్రరీ; మరియు మొహమద్ తహర్ లైబ్రరీ వీటిలో కొన్ని. ఈ గ్రంధాలయాలు, పశ్చిమ ఆఫ్రికా నుండి విస్తరించి ఉత్తర ఆఫ్రికా మరియు తూర్పు ఆఫ్రికాలను కలిపే "ఆఫ్రికాన్ ఇంక్ రోడ్"లో భాగంగా పరిగణించబడతాయి. ఒక సమయంలో టింబక్టు మరియు పరిసర ప్రాంతాలలో లిఖిత ప్రతులతో 120 గ్రంధాలయాలు ఉండేవి. ఒక మిలియన్ వస్తువులకు పైగా మాలీలో భద్రపరచబడగా అదనంగా 20 మిలియన్లు ఆఫ్రికాలోని ఇతర భాగాలలో భద్రపరచబడ్డాయి, వీటిలో అత్యధిక భాగం సోకోటో, నైజీరియాలో ఉన్నాయి, అయితే ఈ లిఖిత ప్రతుల పూర్తి విస్తరణ గురించి ఇంకా తెలియదు. వలసపాలన కాలంలో అనేక గ్రంధాలయాలను పూర్తి స్థాయిలో పారిస్, లండన్ మరియు ఐరోపాలోని ఇతర భాగాలకు తరలించబడటం వలన ఈ పత్రాలను దాచే ప్రయత్నం జరిగింది. కొన్ని లిఖిత పత్రాలు భూగర్భంలో పూడ్చి పెట్టబడగా, మిగిలిన వాటిని ఎడారిలో లేదా గుహలలో దాచి ఉంచారు. అనేక పత్రాలు నేటికీ మరుగుపడే ఉన్నాయి. ది యునైటెడ్ స్టేట్స్ లైబ్రరీ అఫ్ కాంగ్రెస్ జూన్ 2003లో అక్కడ ఒక ప్రదర్శన సమయంలో కొన్ని ప్రతులను మైక్రోఫిలింలపై చిత్రించింది. టింబక్టు మరియు పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో శాస్త్రీయ జ్ఞానం యొక్క స్థాయిని మదింపు చేయడానికి టింబక్టు లిఖిత పత్రాలపై దక్షిణ ఆఫ్రికా/మాలీల సంయుక్త పరిశోధన ఫిబ్రవరి 2006లో ప్రారంభమైంది.[42]

నేటి టింబక్టు[మార్చు]

స్ట్రీట్ సీన్ - కైలె హౌస్
అన్ని ప్రదేశాలలోనూ వ్యాపించి ఉండే బ్రెడ్ తయారుచేసే ఓవెన్ లతో టింబక్టు, మాలి, యొక్క సాధారణ వీధి దృశ్యం

నేడు, టింబక్టుకు ఉన్న ప్రసిద్ధి దానిని ఒక పర్యాటక ఆకర్షణగా మార్చి ఒక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (టింబక్టు ఎయిర్పోర్ట్) ఉన్నప్పటికీ, అది ఒక బీద పట్టణం. ఎనిమిది మాలీ యొక్క ప్రదేశాలలో అది కూడా ఒక ప్రదేశంగా ఉండి, స్థానిక పరిపాలకుడి నివాసంగా ఉంది. అది మాలీలోనే ఉన్న ద్జేన్నే నగరానికి సోదరీ నగరంగా ఉంది. 1998లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం దాని జనాభా 31,973, ఇది 1987 నాటి 31,962 కంటే పెరిగింది.[43]

టింబక్టు 1988 నుండి UNESCO యొక్క వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ జాబితాలో చేర్చబడింది. 1990లో, ఇది ఎడారి ఇసుక కారణంగా ప్రమాదంలో ఉన్న వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్స్ జాబితాలో చేర్చబడింది. ఈ ప్రదేశాన్ని కాపాడటానికి ఒక కార్యక్రమం రూపొందించబడింది, 2005లో ఇది రక్షిత స్థలాల జాబితా నుండి తొలగించబడింది. ఏదేమైనా, నూతన నిర్మాణాలు పురాతన మసీదులకు ప్రమాదకరమని ఒక UNESCO కమిటీ హెచ్చరించింది.[44]

హెన్రీ లూయిస్ గేట్స్ యొక్క PBS ప్రత్యేకం "వండర్స్ అఫ్ ది ఆఫ్రికన్ వరల్డ్"లో టింబక్టు, అనేక పెద్ద విరామాలలో ఒకటి. గేట్స్ కల్చరల్ మిషన్ అఫ్ మాలికి చెందిన అలీ ఔల్ద్ సిదితో కలసి మమ్మా హైదరా లైబ్రరీ యొక్క సంచాలకుడైన అబ్దెల్ కాదిర్ హైదరాను కలిసారు. టింబక్టు మనుస్క్రిప్ట్స్ ప్రాజెక్ట్ కి ప్రేరణ కలిగిస్తూ, గ్రంధాలయ సౌకర్యాల నిర్మాణం కొరకు ఆండ్రూ మెల్లోన్ ఫౌండేషన్ గ్రాంట్ సాధించినందుకు గేట్స్ కు కృతజ్ఞతలు తెలియచేయాలి. పర్యాటక వర్తకానికి అనువుగా, గ్రంధ కళాకారుల సాంస్కృతిక జ్ఞాపకాలు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నప్పటికీ, దురదృష్టవశాత్తు, టింబక్టులో ప్రస్తుతం గ్రంధ కళాకారులు ఎవరూ లేరు. ఈ ప్రాంతంలో లభ్యమయ్యే చారిత్రక పత్రాలను భద్రపరచడానికి ఈ నగరం ఒక సంస్థను కలిగి ఉంది, దానితో పాటు రెండు చిన్న వస్తుసంగ్రహాలయాలను (ఒకదానిలో జర్మన్ అన్వేషకుడు హేయిన్రిచ్ బార్త్ 1853-54లో ఆరునెలలు గడిపాడు), టువరెగ్ మరియు మాలీ ప్రభుత్వాల మధ్య సర్దుబాటుకు జ్ఞాపక చిహ్నంగా ఫ్లేం అఫ్ పీస్ కట్టడాన్ని కలిగి ఉంది.

ఆకర్షణలు[మార్చు]

దస్త్రం:Tombouctou, Mali.jpg
టింబక్టు (తోమ్బౌక్టౌ), దక్షిణాన నైగర్ నదికి కాలువల ద్వారా కలుపబడింది.NASA ఎర్త్ అబ్సర్వేటరీ[45]

టింబక్టు యొక్క స్వదేశీ నిర్మాణకళను బురదతో నిర్మించిన మసీదులలో గమనించవచ్చు, అంటోని గుడీ వీటిచే ప్రేరణ పొందాడు. వాటిలో:

ఇతర ఆకర్షణలలో ఒక మసీదు, పై కప్పుపై ఉన్న తోటలు మరియు ఒక నీటి గోపురం ఉన్నాయి.

భాష[మార్చు]

టింబక్టు యొక్క ప్రధాన భాష కొయర చినిగా పిలువబడే సొంఘయ్ భాష, 80% పైగా నివాసితులు ఈ భాషను మాట్లాడుతారు. 1990-1994 యొక్క టువరెగ్/అరబ్ తిరుగుబాటు సమయంలో బహిష్కరించబడిన అనేక చిన్న సమూహాలు, 10% ఉండి హస్సనియ అరబిక్ మరియు తమషేక్ భాషలు మాట్లాడతారు.

వాతావరణం[మార్చు]

సంవత్సరం పొడవునా వేడి మరియు పొడి వాతావరణం ఉండి సూర్యరశ్మి పుష్కలంగా ఉంటుంది. సంవత్సరంలో అత్యంత వేడిగా ఉండే నెలలైన-మే మరియు జూన్ లలో-సగటు దినసరి గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 40 డిగ్రీల సెంటిగ్రేడ్ ను దాటుతుంది. జూలై నుండి సెప్టెంబర్ వరకు ఉష్ణోగ్రతలు కొంచెం తగ్గినప్పటికీ, ఇంకా వేడిగానే ఉంటుంది, స్వల్ప సాంవత్సరిక వర్షపాతం ఈ సమయంలోనే ఉంటుంది. శీతాకాలమైన డిసెంబర్ మరియు జనవరి నెలలలోనే దినసరి గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 32 డిగ్రీల సెంటిగ్రేడ్ కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.


Climate data for Timbuktu
Month Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec
Average high °C (°F) 30.0
(86)
33.2
(92)
36.6
(98)
40.0
(104)
42.2
(108)
41.6
(107)
38.5
(101)
36.5
(98)
38.3
(101)
39.1
(102)
35.2
(95)
30.4
(87)
Average low °C (°F) 13.0
(55)
15.2
(59)
18.5
(65)
22.5
(73)
26.0
(79)
27.3
(81)
25.8
(78)
24.8
(77)
24.8
(77)
22.7
(73)
17.7
(64)
13.5
(56)
Precipitation mm (inches) 0.6
(0.02)
0.1
(0)
0.1
(0)
1.0
(0.04)
4.0
(0.16)
16.4
(0.65)
53.5
(2.11)
73.6
(2.9)
29.4
(1.16)
3.8
(0.15)
0.1
(0)
0.2
(0.01)
Source: World Meteorological Organization [47] 19-Oct-2009


జనరంజక సంస్కృతిలో[మార్చు]

ఒక రహస్యంగా లేదా కల్పితంగా ఈ నగరం యొక్క గుర్తింపు ఇతర దేశాలలో ఇప్పటికీ నిలిచి ఉంది:2006లో 150 మంది యువ బ్రిటనీయులను ఈ నగరం గురించి ప్రశ్నించగా, 34% ఈ నగరం ఇంకా ఉందని నమ్మలేదు, మిగిలిన 66% దీనిని "ఒక కల్పిత ప్రదేశం"గా భావించారు.[48]

"ది ఫ్యూచర్ ఈస్ సో బ్రైట్, ఐ గొట్ట వేర్ షేడ్స్" సింగిల్ తో ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ ప్రత్యామ్నాయ పాప్ సమూహం "టింబక్ 3", వర్డ్ ప్లేలో టింబక్టు యొక్క ఉచ్చారణ నుండి ఉద్భవించింది. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఆధారిత మెసేజ్ బేగ్ల తయారీదారు టింబక్ 2 కూడా వారి పేరును ఇదే విధమైన వర్డ్ ప్లే నుండే పొందింది.[49]

డోనాల్డ్ డక్ టింబక్టును రక్షిత స్వర్గంగా ఉపయోగిస్తుంది, మరియు ఒక డొనాల్డ్ డక్ ఉప ధారావాహికకు ఈ నగరం స్థావరంగా ఉంది.[50] 1970లోని, డిస్నీ అనిమేటెడ్ చిత్రం ది అరిస్టోకాట్స్ లో, ఎడ్గర్ అనే నౌకరు పిల్లులను ఒక పెట్టెలో పెట్టి టింబక్టు పంపాలని అనుకుంటాడు. అది పొరబాటున ఫ్రెంచ్ వెస్ట్ ఆఫ్రికాకు బదులుగా ఫ్రెంచ్ ఈక్వెటోరియల్ ఆఫ్రికాగా రాయబడింది.[51]

బ్రిటిష్ సంగీతం ఆలివర్! లో కూడా టింబక్టు ఉంటుంది. "నేను నీ కోసం ఏదైనా చేస్తాను, ప్రియా, ఏదైనా చేస్తాను" అని ఆర్ట్ ఫుల్ డాడ్జర్ నాన్సీ కోసం పాడినపుడు, నాన్సీ ప్రతిగా, "నీ మొహానికి నీలం రంగు పూసుకున్తావా?" అని పాడుతుంది. "ఏదైనా చేస్తాను", అని డాడ్జర్ ప్రతిస్పందిస్తాడు. "టింబక్టుకు వెళతావా?" నాన్సీ అడుగుతుంది. "మళ్ళీ తిరిగి వస్తాను",అని డాడ్జర్ ప్రతిస్పందించగా, ఈ పాట కొనసాగుతుంది.

టాం రాబిన్స్ నవల హాఫ్ అస్లీప్ ఇన్ ఫ్రాగ్ పజామాస్ లో, టింబక్టు ముఖ్య విషయంగా ఉంది. ఒక ముఖ్యపాత్ర అయిన, లారీ డైమండ్, ఈ నగరం యొక్క గొప్ప చరిత్ర మరియు మానవాతీత ప్రాముఖ్యత గురించి విని ఆకర్షితుడవుతాడు.

సోదరీ నగరాలు[మార్చు]

టింబక్టు ఈ నగరాలకు జంటనగరంగా ఉంది:[52]

ఇది కూడా చూడండి[మార్చు]

నోట్స్[మార్చు]

  1. Resultats Provisoires RGPH 2009 (Région de Tombouctou), République de Mali: Institut National de la Statistique 
  2. టింబక్టు — వరల్డ్ హెరిటేజ్ (Unesco.org)
  3. టింబక్టు . (2007) ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా. చికాగో: ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా.
  4. ఒకోలో రషీద్. లెగసీ అఫ్ టింబక్టు : వండర్స్ అఫ్ ది రిటెన్ వర్డ్ ఎక్జిబిట్- ఇంటర్నేషనల్ మ్యూజియం అఫ్ ముస్లిం కల్చర్స్[1]
  5. 5.0 5.1 5.2 హిస్టరీ అఫ్ టింబక్టు , మాలి - టింబక్టు ఎడ్యుకేషనల్ ఫౌండేషన్
  6. 6.0 6.1 6.2 ఎర్లీ హిస్టరీ అఫ్ టింబక్టు - ది హిస్టరీ ఛానల్ క్లాస్ రూమ్
  7. Homer, Curry. Snatched from the Serpent. Berrien Springs, Michigan: Frontiers Adventist. 
  8. [11]
  9. Mann, Kenny (1996). hana Mali Songhay: The Western Sudan. (African Kingdoms of the Past Series). South Orange, New Jersey: Dillon Press. 
  10. 10.0 10.1 10.2 Hunwick 1999, p. 444
  11. Bosworth, Edmund C. (2007). Historic Cities of the Islamic World. Leiden: Brill Academic Publishers. pp. 521–522. ISBN 9004153888. 
  12. "Timbuktu". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. Retrieved 9 Januari 2010. 
  13. 13.0 13.1 Boddy-Evans, Alistair. "Timbuktu: The El Dorado of Africa". About.com Guide. Retrieved 7 Februari 2010. 
  14. "Timbuktu Hopes Ancient Texts Spark a Revival". New York Times. August 7, 2007. "The government created an institute named after Ahmed Baba, Timbuktu's greatest scholar, to collect, preserve and interpret the manuscripts." 
  15. 15.0 15.1 Entry on Timbuktu at [[Archnet|Archnet.com]], retrieved 12 February 2010  Wikilink embedded in URL title (help)
  16. "TIMBUKTU (French spelling Tombouctou)". Encyclopædia Britannica V26. Encyclopædia Britannica, Inc. 1911. p. 983. Retrieved 12 February 2010. 
  17. 17.0 17.1 లారీ బ్రూక్, రే వెబ్ (1999) డైలీ లైఫ్ ఇన్ and Modern టింబక్టు . Retrieved d.d. సెప్టెంబరు 7, 2009.
  18. de Vries, Fred (7 Januari 2006). "Randje woestijn". de Volkskrant (in Dutch) (Amsterdam: PCM Uitgevers). Retrieved 7 Februari 2010. 
  19. Fleming F. Off the Map. Atlantic Monthly Press, 2004. pp. 245–249. ISBN 0-87113-899-9. 
  20. Caillié 1830
  21. కాల్హౌన్, వారెన్ గ్లెన్; ఫ్రమ్ హియర్ టు టింబక్టు , పేజీ 273 ISBN 0-7388-4222-2
  22. Sandford, Charles Adams; Robert Adams (2005). The Narrative of Robert Adams, a Barbary Captive: Critical Edition. New York, New York: Cambridge University Press. pp. XVIII (preface). ISBN 978-0-521-84284-6. 
  23. Barth 1857, p. 534 Vol. 1
  24. Buisseret, David (2007), "Oskar Lenz", The Oxford companion to world exploration 1, Oxford: Oxford University Press, pp. 465–466 
  25. 25.0 25.1 Pelizzo, Riccardo (2001). "Timbuktu: A Lesson in Underdevelopment". Journal of World-Systems Research 7 (2): 265–283. Retrieved 25 March 2010. 
  26. Maugham, Reginal Charles Fulke (Januari 1924). "NATIVE LAND TENURE IN THE TIMBUKTU DISTRICTS". Journal of the Royal African Society (London: Oxford University Press on behalf of The Royal African Society) 23 (90): 125–130. Retrieved 11 February 2010. 
  27. Neumann, Bernard de (1 November 2008), British Merchant Navy Graves in Timbuktu, retrieved 17 February 2010 
  28. Lacey, Montague (10 February 1943). "The Man from Timbuctoo". Daily Express (London: Northern and Shell Media). p. 1. Retrieved 18 May 2010. 
  29. Arts & Life in Africa, 15 October 1998, retrieved 20 February 2010 
  30. Brooke, James (23 March 1988). "Timbuktu Journal; Sadly, Desert Nomads Cultivate Their Garden". New York Times (New York City, NY: Arthur Ochs Sulzberger, Jr.). Retrieved 20 February 2010. 
  31. కొలిన్స్, రాబర్ట్ O. (1990) వెస్ట్రన్ ఆఫ్రికన్ హిస్టరీ, లండన్: మార్కస్ వీనర్ పబ్లిషర్స్.
  32. Leo Africanus 1896, p. 3
  33. సిస్సోకో, S.M (1996). టౌంబౌక్టౌ et l’ ఎంపైర్ సొంఘై . పారిస్: L’ హర్మట్టాన్
  34. బోవిల్, E. W. (1921). ది ఎన్క్రోచ్మెంట్ అఫ్ ది సహారా ఆన్ ది సుడాన్, జర్నల్ అఫ్ ది ఆఫ్రికన్ సొసైటీ 20 : పేజీ 174-185
  35. Freeman, Shane (2008). "Leo Africanus Describes Timbuktu". North Carolina Digital History. University of North Carolina. Retrieved 25 april 2010. 
  36. Leo Africanus 1896, pp. Vol. 3
  37. 37.0 37.1 Brians, Paul (1998). Reading About the World. Fort Worth, TX, USA: Harcourt Brace College Publishing. pp. vol. II. 
  38. Insoll 2004
  39. Jackson, James Grey (1820). An Account of Timbuctoo and Housa, Territories in the Interior of Africa By El Hage Abd Salam Shabeeny. London: Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. 
  40. Un patrimoine inestimable en danger : les manuscrits trouvés à టొమ్బౌక్టౌ , par Jean-Michel Djian dans Le Monde diplomatique d'août 2004.
  41. రిక్లైమింగ్ ది ఏన్షిఎంట్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ అఫ్ టింబక్టు
  42. కర్టిస్ అబ్రహాం, "స్టార్స్ అఫ్ ది సహారా", న్యూ సైంటిస్ట్ , 18 ఆగష్టు 2007: 37-39
  43. 2007
  44. UNESCO జూలై 10, 2008.
  45. [90]
  46. Salak, Kira. "Photos from "KAYAKING TO TIMBUKTU"". National Geographic Adventure. 
  47. World Weather Information Service - Tombouctou, World Meteorological Organization, retrieved 2009-10-19 
  48. "సెర్చ్ ఆన్ ఫర్ టింబక్టు'స్ ట్విన్" BBC న్యూస్, 18 అక్టోబర్ 2006. 13 మార్చి 2007న తిరిగి పొందబడింది.
  49. "Timbuk2 corporate website". Retrieved 20 April 2010. 
  50. Donald Duck Timboektoe subseries (Dutch) on the C.O.A. Search Engine (I.N.D.U.C.K.S.). Retrieved d.d. 14-అక్టోబర్-05
  51. నోట్స్ ఆన్ ది అరిస్టోకాట్స్ ఎట్ ది ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేస్. సేకరణ తేదీ: అక్టోబరు 19, 2009.
  52. "Timbuktu 'twins' make first visit". BBC News. British Broadcasting Corporation. 24 October 2007. Retrieved 24 May 2010. 

సూచనలు[మార్చు]

  • Barth, Heinrich (1857), Travels and discoveries in North and Central Africa: Being a journal of an expedition undertaken under the auspices of H. B. M.'s government, in the years 1849-1855. (3 Vols), New York: Harper & Brothers . గూగుల్ బుక్స్: వాల్యూం 1, వాల్యూం 2, వాల్యూం 3.
  • 109 గూగుల్ బుక్స్: వాల్యూం 1, వాల్యూం 2.
  • Dubois, Felix; White, Diana (trans.) (1896), Timbuctoo the mysterious, New York: Longmans .
  • Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, ISBN 0-520-24385-4 . 1986లో ప్రధమంగా ప్రచురించబడింది, ISBN 0-520-05771-6.
  • Hacquard, Augustin (1900), Monographie de Tombouctou, Paris: Société des études coloniales & maritimes .
  • Hunwick, John O. (1999), Timbuktu and the Songhay Empire: Al-Sadi's Tarikh al-Sudan down to 1613 and other contemporary documents, Leiden: Brill, ISBN 9004112073 . 272-291 పేజీలు మధ్య నైగర్, హుసలాండ్ మరియు బోర్నుల గురించి లియో అఫికానస్ యొక్క వర్ణనల ఆంగ్ల అనువాదాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
  • Hunwick, John O.; Boye, Alida Jay; Hunwick, Joseph (2008), The Hidden Treasures of Timbuktu: Historic city of Islamic Africa, London: Thames and Hudson, ISBN 978-0-500-51421-4 .
  • Insoll, Timothy (2001-2002), "The archaeology of post-medieval Timbuktu", Sahara 13: 7–11  .
  • Insoll, Timothy (2004), "Timbuktu the less Mysterious?", in Mitchell, P.; Haour, A.; Hobart, J., Researching Africa's Past. New Contributions from British Archaeologists, Oxford: Oxbow, pp. 81–88 .
  • Leo Africanus (1896), The History and Description of Africa (3 Vols), Brown, Robert, editor, London: Hakluyt Society . 1600 నాటి పోరీ యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం యొక్క నమూనా సంపాదకుని పరిచయం మరియు సూచనలతో సహా. ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్: వాల్యూం 1, వాల్యూం 2, వాల్యూం 3
  • Levtzion, Nehemia (1973), Ancient Ghana and Mali, London: Methuen, ISBN 0841904316 . లింక్ రిక్వైర్స్ సబ్స్క్రిప్షన్ టు అలుకా.
  • Miner, Horace (1953), The primitive city of Timbuctoo, Princeton University Press . లింక్ రిక్వైర్స్ సబ్స్క్రిప్షన్ టు అలుకా. 1965లో యాంకర్ బుక్స్, న్యూ యార్క్ చే తిరిగి జారీచేయబడింది.
  • Saad, Elias N. (1983), Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400–1900, Cambridge University Press, ISBN 0-5212-4603-2 .
  • Trimingham, John Spencer (1962), A History of Islam in West Africa, Oxford University Press, ISBN 0-1928-50385 .

మరింత చదువుటకు[మార్చు]

  • బ్రుదేల్, ఫెర్నాండ్, 1979 (1984 ఆంగ్లంలో). ది పెర్స్పెక్టివ్ అఫ్ ది వరల్డ్, వాల్యూం. III సివిలైజేషన్ అండ్ కాపిటలిజం
  • Houdas, Octave (ed. and trans.) (1901), Tedzkiret en-nisiān fi Akhbar molouk es-Soudān, Paris: E. Laroux . 18వ శతాబ్దానికి చెందిన తద్కిరాట్ అల్-నిస్యాన్ అనే పాష్యాస్ ఆత్మకథా నిఘంటువు టింబక్టును మొరాకో ఆక్రమణ నుండి 1750 వరకు ఉండే దశలను తెలియచేస్తుంది.
  • జెంకిన్స్, మార్క్, (జూన్ 1997) టింబక్టుకు, ISBN 978-0-688-11585-2 విలియం మారో& Co. రివీలింగ్ ట్రావెలాగ్ ఎలాంగ్ నైగర్ టు టింబక్టు
  • పెలిజ్జో, రికార్డో, టింబక్టు : ఎ లెస్సన్ ఇన్ అండర్ డెవెలప్మెంట్, జర్నల్ అఫ్ వరల్డ్ సిస్టం రిసెర్చ్, వాల్యూం 7, n.2, 2001, పేజీలు  265–283, jwsr.ucr.edu/archive/vol7/number2/pdf/jwsr-v7n2-pelizzo.pdf

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]

Commons-logo.svg
వికీమీడియా కామన్స్‌లో కి సంబంధించిన మీడియా ఉంది.

పర్యాటకం[మార్చు]

Wikivoyage has a travel guide for Timbuktu.


మూస:Niger River మూస:Communes of the Tombouctou Region

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=టింబక్టు&oldid=934664" నుండి వెలికితీశారు