టెలిస్కోపు

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
టెలిస్కొపు

టెలిస్కోపు (ఆంగ్లం Telescope), 'విద్యుదయస్కాంత రేడియేషన్' సేకరించుటద్వారా సుదూర ప్రాంతాలలో వున్న వస్తువులను పరిశీలించుటకు ఉపయోగిందు సాధనం . 'టెలిస్కోపు' పదానికి మూలం 'గ్రీకుభాష', టెలి అనగా 'సుదూరం', స్కోపు అనగా 'వీక్షణం' లేక 'దర్శనం', క్లుప్తంగా "దూరవీక్షణి" లేదా "దూరదర్శిని".[1].టెలిస్కొపు అనెది అంతరిక్షములొ చాలా దూరములొ ఉన్న వస్తువులను చుసేందుకు ఉపయొగించు ఉపకరణం.మొట్టమొదటి టెలిస్కొపు నెదర్లాలెంద్స్ లో 17వ శతాబ్దము మొదటలో కనుగొన్నారు.ఇది గాజు లెంసులను ఉపయోగించి రూపొందించబడింది.ఇది భూమి నుండి దూరపు ప్రంతాలను చుసేందుకు వాడబడింది.

కొన్ని దశాబ్దాల్లో, 'ప్రతిబింబ టెలిస్కోప్' కనుగొనబడింది. అందులో అద్దాలను ఉపయోగించారు . 20 వ శతాబ్దంలో టెలీస్కోప్ యొక్క అనేక కొత్త రకాల పరిసోధనలలో భాగంగా 1930 లో రేడియో టెలీస్కోప్ మరియు 1960 లో పరారుణ టెలీస్కోప్ ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ప్రస్తుతం టెలిస్కోప్ అను పదం విస్తృతంగా విద్యుదయస్కాంత వర్ణపటం యొక్క వివిధ సాధనాలను సూచించుటకు మరియు డిటెక్టర్లను సూచించుటకు వినియోగిస్తున్నారు.

చరిత్ర[మార్చు]

17 వ శతాబ్దం ప్రారంభం దాకా ఛాందస మత శక్తులు మన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని గురించిన సత్యాలను అన్వేషించటానికి గానీ, అభిప్రాయాలు ప్రకటించటానికి గానీ వీలు లేకుండా యూరప్ శాస్త్రజ్ఞుల నోళ్ళను అదిమి పెట్టాయి. పైగా నక్షత్రాలను, గ్రహాలను నిశితంగా పరిశీలించడానికి అప్పట్లో పరికరాలు లేవు. 1609 లో ఇటలీ కి చెందిన ప్రఖ్యాత ఖగోళ శాస్త్రవేత్త గెలీలియో గెలీలి తొలి దూరదర్శిని ని నిర్మించటమే కాకుండా కొన్ని నమ్మరని నిజాలను ప్రకటించాడు. చంద్రగ్రహం యొక్క ఉపరితలం నునుపుగా కాకుండా పర్వతాలను, లోయలను కలిగి ఉందనీ, పాలపుంత అనేక నక్షత్రాల సముదాయమనీ, బృహస్పతి గ్రహం చుట్టూ నాలుగు ఉపగ్రహాలున్నాయనీ అతడు ప్రతిపాదించాడు. విశ్వ్ం యొక్క మూల స్వరూపం ఎలా ఉంటుందో ఊహించి చెప్పాడు కూడా. అయితే ఈ కొత్త అభిప్రాయాలన్నీ చర్చి అధికారులకు నచ్చలేదు. అతన్ని రోమ్ నగరానికి రప్పించి, మత నియమాలను భంగపరిచాడన్న ఆరోపణ మోపి, అభిప్రాయాలను అతనిచేత ఉపసంహరింపజేసి, శేష జీవితంలో నోరు మెదపరాదన్న ఆంక్ష విధించారు.

గెలీలియో తో బాటే కెప్లర్ కూడా ఇంచుమించు అదే సమయంలో దూరదర్శిని నిర్మించాడు. ఇప్పుడు మనం వాడుతున్న బైనాక్యులర్స్ వీటి నమూనా ప్రకారమే తయారుచేయబడింది. అయితే ఖగోళ వస్తువుల్ని చూడడానికి ఉపయోగించే ఇప్పటి దూరదర్శినులన్నీ 1670 లో న్యూటన్ నిర్మించిన పరావర్తక దూరకర్శిని పై ఆధారపడ్డవే. ఓ పెద్ద పుటాకార దర్పణం వస్తును నుంచి వచ్చే కిరణాలను పరావత్యనం చేసి ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. మరో అక్షికటకం దీన్ని ఇంకా పెద్దదిగా కనబడేలా చేస్తుంది. ఈ ప్రతిబింబం తలకిందులుగా ఏర్పడుతుంది. కానీ ఖగోళ వస్తువులన్నీ గోళాకారంగా ఉండటం మూలాన దీని వల్ల ఇబ్బంది అంతగా తోచదు. ఇలాంటి ఓ పెద్ద దూరదర్శిని కాలిఫోర్నియా లో పాలోమర్ శిఖరం పై ఉంది. ఇక్కడి దర్పణ వ్యాసం 200 అంగుళాలు. దీని ఆవర్థన సామర్థ్యం 10,00,000.

కాంతి ని పరావర్తనం లేదా ఉద్గారం చేయగలిగే గ్రహాలను, నక్షత్రాలను మాత్రమే దూరదర్శినులు చూడగలవు. కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం దాకా కాంతిని కాకుండా ఇతర రకాల కిరణాలను ఉద్గారం చేయగల నక్షత్రాలుంటాయని ఎవరూ ఊహించలేకపోయారు. కానీ 1932 లో బెల్ టెలిఫోన్ ప్రయోగశాలలో పనిచేసే డాక్టర్ కార్ల్ జాన్‍స్కీ అంతరిక్షంలో సుదూర ప్రాంతాల నుంచి వస్తున్నట్లు కనబడుతున్న రేడియో తరంగాలను కనుగొన్నాడు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో నిర్మించబడ్డ అతి సున్నితమైన పరికరాలు లేకుంతె ఈ ఆవిష్కరణ సాధ్యమయ్యేది కాదు. ఇలాంటి మొదటి పరికరాన్ని ఉపయోగించి 1948 లో సైగ్నస్, కాసియోపియా అనె రెండు నక్షత్ర సముదాయాలు రేడియో తరంగాలను ఉద్గారం చేస్తుంటాయని కనుగొన్నారు. వీటిని రేడియో నక్షత్రాలు అని చెప్పవచ్చు. అప్పటి నుంచి ఇలాంటి వేలకొద్దీ రేడియో నక్షత్రాలను కనుక్కోవడం జరిగింది. మనకు చాలా దగ్గరగా ఉన్న డ్రోమిడా నెబ్యులా యిలాంటివి చాలా ఉన్నాయని, ఇవి ఉద్గారం చేసే రేడియో తరంగాల పొడవు కొన్ని సెంటీ మీటర్ల నుంచి 20 మీటర్ల దాకా ఉంటుందనీ తెలిసింది. తరంగ దైర్ఘ్యం 4000 ఆంగ్ స్ట్రాం లనుండి 7000 ఆగ్ స్ట్రాం ల మధ్య ఉండే తరంగాలను మాత్రమె మన కంటికి కనబడతాయి. తతిమా వాటిని పరికరంతో గుర్తించాల్సిందే.

వివిధ రకముల టెలిస్కోపులు[మార్చు]

టెలిస్కోపు అను పదము ఎన్నో రకాల సాధనాలకు వినియోగిస్తారు. ముఖ్యంగా విద్యుదయస్కాంత వికిరణం గుర్తించడంతో పాటుగా వివిధ పౌనఃపున్య బ్యాండ్లలో కాంతిని సేకరించడం ద్వారా దూర ప్రాంత వస్తువులను తెలుసుకోవడంలో అనేక పద్ధతులు ఉంటాయి.

టెలిస్కోపులను కాంతిని గుర్తించే తరంగదైర్ఘ్యాల ద్వారా వర్గీకరిస్తారు
  • ఎక్స్-రే టెలిస్కోపులు
  • అతినీలలోహిత టెలీస్కోప్
  • ఆప్టికల్ టెలిస్కోపులు
  • ఇన్ఫ్రారెడ్ టెలిస్కోపులు
  • Submillimeter టెలీస్కోప్

ఎక్స్-రే టెలిస్కోపులు[మార్చు]

ఎక్స్-రే టెలిస్కోపులలో వోల్టర్ టెలిస్కోపులవలెనే బరువైన లోహాలతో తయారు చేయబడిన వలయాకారపు అద్దాలను వినియోగిస్తారు. అందులో ఎక్స్-రే ఆప్టిక్స్ ను ఉపయోగిస్తారు. ఇవి కొద్ది కోణం వరకు కిరణాన్ని ప్రతిబింబించగలవు. 1952లో హాంస్ వొల్టర్ ఇటువంటి అద్దాలను వినియోగించి 3 రకాల టెలిస్కోపులను తయారు చేయవచ్చని పేర్కొన్నాడు. ఇటువంటి టెలిస్కోపులను ఐన్స్టీన్ అబ్జర్వేటరీ, ROSAT మరియు చంద్రా X-రే అబ్జర్వేటరీ వంటి ప్రయోగశాలలో వినియోగించారు.

ఆప్టికల్ టెలిస్కోపులు[మార్చు]

ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ విద్యుదయస్కాంత వర్ణపటం యొక్క కనిపించే భాగం నుంచి కాంతి సేకరిస్తుంది. ఆప్టికల్ టెలిస్కోపుల దూరంగా ఉన్న వస్తువులను స్పష్టమైన కోణీయ పరిమాణాన్ని అలాగే వాటి కచ్చితమైన కాంతిని పెంచుతుంది. ఆప్టికల్ టెలిస్కోపులలో 3 రకాలు కలవు.

  • అవర్తక దూరదర్శిని
  • పరావర్తక దూరద్శని
  • కెటాడియోప్ట్రిక్ దూరద్శని

ఇతర సాధనాలు[మార్చు]

"విద్యదయస్కాంత స్పెక్ట్రం" చిత్రం.

పేర్కొనదగ్గ టెలీస్కోపులు[మార్చు]

అమెరికా, న్యూ మెక్సికో లో గల పెద్ద అర్రే.

ఇవీ చూడండి[మార్చు]

Notes[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

బయటి లింకులు[మార్చు]