తుఫాను (సైక్లోన్)

వికీపీడియా నుండి
 ఈ వ్యాసం పూర్తిగానో, పాక్షికంగానో గూగుల్ అనువాద పరికరం ఉపయోగించి యాంత్రికంగా అనువదించబడింది. అందుచేత ఇందులోని వాక్య నిర్మాణాలు, పదాల ఎంపిక కాస్త కృత్రిమంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. అనువాదాన్ని వీలైనంతగా సహజంగా తీర్చిదిద్ది, ఈ మూసను తొలగించండి.
ఈ వ్యాసాన్ని వికీకరించి ఈ మూసను తొలగించండి.
ఫిబ్రవరి 27, 1987న బారెంట్స్ సముద్రం మీద ధ్రువ అల్పం

వాతావరణ శాస్త్రంలో, భూమి తిరిగే దిశలో భ్రమణం చేసే మూయబడిన, వృత్తాకార ద్రవ చలనాలను తుఫాను(సైక్లోన్) అని అంటారు [2][4]. ఇవి సాధారణంగా భూమి యొక్క ఉత్తర అర్ధ గోళంలో లోపలకి అపసవ్య దిశలో భ్రమించే సర్పిలాకార గాలులుగా మరియు దక్షిణ అర్ధ గోళంలో సవ్య దిశలో భ్రమించే గాలులుగా పేర్కొనబడతాయి.

భారీ తుఫాను వ్యాప్తి దాదాపు ఎల్లప్పుడూ తక్కువ వాతావరణ పీడనం గల ప్రాంతాల పై కేంద్రీకృతమవుతుంది.[1][2] అత్యధిత అల్ప-పీడన మండలాలు అంటే శీతల-మూలాంశ ధ్రువ తుఫానులు మరియు అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు, ఇవి సంగ్రహణ ప్రమాణం మీద ఉంటాయి. ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు, మధ్య స్థాయి తుఫానులు మరియు అల్ప ధ్రువాలు వంటి ఉష్ణ-మూలాంశ తుఫానులు చిన్న మధ్య స్థాయి ప్రమాణాలలో సంభవిస్తాయి. ఉష్ణమూలాంశంనకు చెందిన తుఫానులు మధ్యస్థ పరిమాణంలో ఉంటాయి.[3][4] తుఫానులు భూమి మీదనే కాకుండా ఇతర ఉపగ్రహాల మీద కూడా కనిపించాయి, వీటిలో కుజ గ్రహం మరియు నెప్ట్యూన్ ఉన్నాయి.[5][6]

తుఫాను అభివృద్ధి చేసే ప్రక్రియ తుఫాను ఏర్పాటు విధానాన్ని మరియు తీవ్రతను వర్ణిస్తుంది[7]. అధిక ఉష్ట మండలీయ తుఫానులు అనేవి బారోక్లినిక్ మండలాలు అని పిలవబడే అధిక మధ్య అక్షాంశ ఉష్ట్రోగత వ్యత్యసాలు గల అతిపెద్ద ప్రాంతాల్లో గాలులు వలె సంభవిస్తాయి. ఈ మండలాలు అన్నీ కలిసి తుఫాను భ్రమణ ఆవరణాలు మరియు తీవ్రతలగా వాతావరణ పరిస్థితులకు కారణమవుతాయి. ఈ తుఫానులు వాటి జీవిత చక్రంలో తరువాత శీతల మూలాంశ విధానాలుగా మారతాయి. తుఫాను ట్రాక్‌కు ధ్రువ లేదా ఉప ఉష్ణ మండలీయ ఈదురు గాలుల యొక్క దిశపై దాని 2 నుండి 6 రోజుల చక్రం యొక్క క్రమం ఆధారంగా తెలపబడుతుంది.

వాతావరణ గాలులు వేర్వేరు సాంద్రతల యొక్క రెండు గాలి ద్రవ్యరాశులను వేరు చేస్తుంది మరియు ప్రసిద్ధ వాతావరణ శాస్త్ర దృగ్విషయంతో అనుబంధించబడి ఉంటుంది. ముందు వేరు చేయబడిన గాలి ద్రవ్యరాశుల ఉష్టోగ్రత లేదా తేమ వేరుగా ఉండవచ్చు. శక్తివంతమైన శీతల గాలులు ఉరుములతో కూడిన విలక్షణమైన సన్నని పట్టీల వలే మరియు తీవ్రమైన వాతావరణాన్ని ఏర్పరుస్తాయి మరియు కొన్ని సందర్భాలలో వీటికి ముందుగా వాన గాలులు లేదా పొడి గాలులు సంభవించవచ్చు. అవి పశ్చిమ భ్రమణ కేంద్రంగా ఏర్పడి మరియు సాధారణంగా పశ్చిమం నుండి తూర్పు వైపు కదులుతాయి. వేడి పరిధులు తుఫాను కేంద్రం తూర్పున ఏర్పడుతుంది మరియు సాధారణంగా స్ట్రాటిఫాం ప్రేసిపిటేషన్ ఇంకా పొగ మంచును అనుసరిస్తుంది. అవి తుఫాను మార్గంకు ధ్రువ దిశ వైపు కదులుతాయి. అవరోధ పరిధి తుఫాను జీవిత చక్రంలో ఆలస్యంగా దాని ప్రవేశం దగ్గరగా ఏర్పడి తరుచుగా తుఫాను కేంద్రం చుట్టూ కప్పివేయబడుతుంది.

ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుల అభివృద్ధి యొక్క ప్రక్రియను ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను ప్రక్రియ వర్ణిస్తుంది. ఉష్ణమండలీయ తుఫానులు గుర్తించదగిన భారీ వర్షకారణంచే అంతర్గతంగా ఉన్న వేడి మూలంగా ఏర్పడతాయి, ఇంకా ఇవి వేడి మూలాంశాలు.[8] అనుకూల పరిస్థితులలో తుఫానులు, అధిక ఉష్ణ మండలీయ, ఉప ఉష్ణ మండలీయ మరియు ఉష్ణ మండలీయ దశలలోకి పరావర్తనం చెందుతాయి. మధ్య స్థాయి తుఫానులు భూమి మీద ఉష్ణ మూలాంశ తుఫానులుగా ఏర్పడి మరియు సుడిగాలిగా మారతాయి.[9] మధ్య స్థాయి తుఫానుల మూలంగా భారీ వర్షపాతం కూడా ఏర్పడవచ్చు, కాని తరుచుగా పర్యావరణ అధిక అస్థిరత్వం మరియు అల్ప లంబ గాలి కోత‌ల నుండి ఇవి వృద్ధి చెందుతాయి.[10]

విషయ సూచిక

ఆకృతి[మార్చు]

అన్ని తుఫానులకు పలు నిర్మాణ లక్షణాలు ఒకే విధంగా ఉన్నాయి. అవి అల్ప పీడన ప్రదేశాలు కావడం వలన, ఆ ప్రాంతంలో వాటి కేంద్రమే అతి తక్కువ వాతావరణ పీడన ప్రదేశంగా ఉంటుంది, ఇవి తరుచుగా పరిపక్వ తుఫానుల్లో వీటిని ఒక కేంద్రంగా చెబుతారు.[11] కేంద్రం సమీపంలో, పీడన ప్రవణత శక్తి (తుఫాను కేంద్రంలో ఉన్న పీడనం దగ్గర నుండి తుఫాను బయట ఉన్న పీడనంతో పోల్చబడుతుంది) మరియు కొరియోలిస్ శక్తి తప్పకుండా ఇంచుమించు తుల్యతలో ఉండాలి లేదా పీడనంలో ఉన్న వ్యత్యాసం ఫలితంగా తుఫాను తనకు తానే కూలిపోతుంది.[12] కొరియోలిస్ ప్రభావం ఫలితంగా ఒక భారీ తుఫాను చుట్టూ వుండే గాలి ఉత్తర అర్ధ గోళంలో అపసవ్య దిశలో మరియు దక్షిణ అర్ధ గోళంలో సవ్య దిశలో ఉంటుంది.[13] (మరొక వైపు ఒక ప్రతి తుఫానులో ఉత్తర అర్ధ గోళంలో సవ్య దిశలో మరియు దక్షిణ అర్ధ గోళంలో అపసవ్య దిశలలో ఉంటుంది).

నిర్మాణం[మార్చు]

ప్రతి రూపం మీద ఎరుపు చుక్క వద్ద ప్రాధమిక అధిక ఉష్ణ మండలీయ అల్ప పీడన ప్రదేశం తయారు అవుతుంది.ఇది సాధారణంగా లంబంగా ఉంటుంది (లంబ కోణం వద్ద)తుఫాను అభివృద్ధి చేసే ప్రక్రియ ఆరంభ దశలో ఉపగ్రహం మీద ఆకు వంటి మేఘ నిర్మాణంతో కనిపిస్తుంది. అక్షం యొక్క స్థానంలో ఎగువ స్థాయి ధారాప్రవాహం లేత నీలంలో ఉంటుంది.
ప్రధాన వ్యాసంs: Cyclogenesis and Tropical cyclogenesis

తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియ అనేది వాతావరణంలో (ఒక అల్ప పీడన ప్రదేశం) తుఫాను ప్రసరణ అభివృద్ధి లేదా శక్తివంతం కావడమని చెప్పవచ్చు.[7] తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియ అనేది అనేక పద్దతులలో ఒక గొడుగు వంటి పదం వంటిది, ఇవన్నీ ఒక విధమైన తుఫాను అభివృద్దికి కారణమవుతాయి. ఇది సూక్ష్మ ప్రమాణం నుండి స్థూల ప్రమాణం వరకు అనేక ప్రమాణాల వద్ద ఏర్పడవచ్చు. వాటి జీవిత చక్రంలో మలి దశలో శీతల మూలంశ తుఫానులుగా మారుతున్నట్టే అవరోధానికి ముందు అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు వాతావరణ పరిధులతో పాటు తరంగాలుగా మారుతాయి. ఉష్ణమండలీయ తుఫానులు గుర్తించదగిన భారీ వర్షకారణంచే అంతర్గతంగా ఉన్న వేడి మూలంగా ఏర్పడతాయి, ఇంకా ఇవి వేడి మూలాంశాలు.[8] మధ్య స్థాయి తుఫానులు భూమి మీద ఉష్ణ మూలాంశ తుఫానులుగా ఏర్పడి మరియు సుడిగాలిగా మారతాయి.[9] మధ్య స్థాయి తుఫానుల మూలంగా భారీ వర్షపాతం కూడా ఏర్పడవచ్చు, కాని తరుచుగా పర్యావరణ అధిక అస్థిరత్వం మరియు అల్ప లంబ గాలి కోత‌ల నుండి ఇవి వృద్ధి చెందుతాయి.[10] తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియ వాయుగుండంకు వ్యతిరేకం, మరియు తుఫాను వ్యతిరేకంగా ఉంటూ అధిక పీడన ప్రదేశాలను ఏర్పరుస్తుంది,—తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియకు వ్యతిరేక ప్రక్రియ.[14]

ఉపరితల అల్పం వేర్వేరు మార్గాల్లో సంభవిస్తుంది. ఉత్తర-దక్షిణ పర్వత అవరోధం యొక్క తూర్పులో అల్ప-స్థాయి సాంద్రతతో అధిక పీడన మండలం ఉన్నప్పుడు నైసర్గిక స్వరూపం ఒక ఉపరితల అల్పాన్ని ఏర్పర్చవచ్చు.[15] మధ్య స్థాయి సంవహన వ్యవస్థలు ప్రారంభంలో ఉష్ణ మూలాంశాలుగా ఉన్న ఉపరితల అల్పాలకు కారణం కావచ్చు.[16] ఒక తరంగ-రూప ఆకృతి యొక్క పరిధిలో ఈ సంక్షోభం వృద్ధి చేయబడుతుంది మరియు అల్పం కొనపై కేంద్రీకృతమవుతుంది. నిర్వచనం ప్రకారం అల్పం చుట్టూ ఉన్న ప్రవాహం తుఫానుగా మారుతుంది. ఈ భ్రమణ ప్రవాహం తన శీతల పరిధి ద్వారా ధ్రువ గాలిని అల్పం యొక్క పశ్చిమ భూమధ్య రేఖ వైపు నెడుతుంది మరియు ఉష్ణ పరిధి ద్వారా ధ్రువ దిశ అల్పంలో వేడి గాలి ఉంటుంది. సాధారణంగా శీతల పరిధి ఉష్ణ పరిధి కన్నా ఎక్కువ వేగంతో కదులుతుంది మరియు తుఫాను బయట ఉండే అధిక సాంద్రత గాలి పరిమాణం యొక్క నెమ్మది కోత కారణంగా "సాధించ" బడుతుంది మరియు పరిమిత ఉష్ణ వృత్తంలో సాధారణంగా అధిక సాంద్రత గాలి పరిమాణం తుఫాను వెనుక తుడిచి పెడుతుంది.[17] ఈ సమయంలో అవరోధ పరిధి ఏర్పడి ఉష్ణగాలుల రాశులను పైకి ఉష్ణగాలుల ఉర్ధ్వతలంలోకి నెట్టబడతాయి, దీనిని ట్రోవాల్ అని కూడా అంటారు.[18]

ఉష్ణమండలీయ తుఫానులు లేస్తున్న గాలిలోని తేమను సంగ్రహించి వేడి సముద్ర నీటిపై అనుకూలంగా ఉండటంవల్ల విడుదలయ్యే శక్తి ద్వారా ఏర్పడతాయి.[19]

ఉష్ణమండలీయ తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియ అనేది వాతావరణంలో ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను యొక్క అభివృద్ధి మరియు బలోపేతాన్ని వర్ణించే ఒక సాంకేతిక పదం.[20] ఉష్ణ మండల తుఫాను సంభవించే క్రమంలో వచ్చే ఏర్పాటుకు మధ్య-అక్షాంశ తుఫాను సంభవించే క్రమంలో వచ్చే దానికి స్పష్టమైన తేడాను కలిగి ఉంటుంది. ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను సంభవించే క్రమం సానుకూల వాతావరణ పరిస్థితిలో గణనీయమైన ఉష్ణ ప్రసరణ కారణంగా ఉష్ణ-మూలాంశం యొక్క అభివృద్ధిలో కలుస్తుంది. ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను సంభవించే ప్రక్రియకు ముఖ్యంగా ఆరు అవసరాలు ఉంటాయి: కావలసినంత వేడి సముద్ర ఉపరితల వాతావరణం, వాతావరణ అనిశ్చిత, చైతన్యావరణం యొక్క అల్ప మరియు మధ్య స్థాయిలలో అధిక తేమ ఉండటం, అల్ప పీడనం కేంద్రం అభివృద్ధి అవ్వటానికి తగినంత కొరియోలిస్ బలం, ముందుగానే ఉన్న అల్పస్థాయి కేంద్రీకరణం లేదా అలజడి, మరియు అల్ప లంబ గాలి కోత ఉన్నాయి.[21] ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను తీవ్రత రూపం కలిగిన 86 ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు ఏర్పడుతున్నాయి, అందులో 47 హరికేన్‌/టైఫూన్ బల స్థాయి, మరియు 20 తీవ్ర ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులుగా (సఫ్ఫీర్-సింప్సన్ హరికేన్‌ ప్రమాణం మీద కనీసం 3 వర్గ తీవ్రత) ఉన్నాయి.[22]

మధ్య స్థాయి తుఫానులు గాలి వేగంలో బలోపేతం అయిన మార్పులు సంభవించినప్పుడు మరియు/లేదా వాతావరణ క్రింద భాగం కనిపించని చుట్లు లాగా తిరుగుతూ దిశ ఎత్తుతో కలసి భాగాలు ఏర్పరచినప్పుడు ("గాలి కోత") కలగవచ్చు. ఉరుములతో కూడిన వాన యొక్క ఉష్ణ ప్రసారం గిర గిరా తిరుగుతున్న గాలిని లాగుతుంది, చుట్ల యొక్క వైపు మొగ్గుతుంది (భూమికి సమాంతరంగా ఉన్న దాని నుంచి లంబంగా ఉంటుంది) మరియు దీని ద్వారా మొత్తం ప్రసారం నిలువుగా గీతలాగా తిరుగుతుంది. మధ్య స్థాయి తుఫానులు సాధారణంగా సాపేక్షంగా స్థానికం అయి ఉంటాయి: అవి సంగ్రహణ ప్రమాణం (వందల కిలోమీటర్లు) మరియు సూక్ష్మ ప్రమాణం (వందల మీటర్లు) మధ్య ఉంటాయి. రాడార్ చిత్రాలు ఈ లక్షణాలను గుర్తించటానికి ఉపయోగిస్తారు.[23] తుఫాను యొక్క కేంద్రం సాధారణంగా ప్రశాంతంగా మరియు సంక్షేపంగా ఉంటుంది.

రకాలు[మార్చు]

ఆరు ముఖ్యమైన తుఫాను రకాలు వున్నాయి: అవి ధ్రువ తుఫానులు, ధ్రువ అల్పాలు, అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు, ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు, ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు మరియు మధ్య స్థాయి తుఫానులు.

ధ్రువ తుఫాను[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Polar cyclone

ఒక ధ్రువ , ఉప-ధ్రువ లేదా ఆర్క్టిక్ తుఫాను , (ఇది ధ్రువ సుడి గుండం గా కూడా సూచింబడుతుంది)[24] అల్ప పీడనం యొక్క అపార ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది శీతాకాలంలో బలపడుతూ వేసవి కాలంలో బలహీన పడుతుంది.[25] ధ్రువ తుఫాను ఒక అల్ప పీడన వాతావరణ మండలం, సాధారణంగా

1,000 kilometres (620 mi)నుండి

2,000 kilometres (1 mi) వరకు ఆవరించుకుని ఉన్న దీనిలో గాలి ఉత్తర అర్ధ గోళంలో వ్యతిరేక సవ్య దిశలో మరియు దక్షిణ అర్ధ గోళంలో సవ్య దిశలో తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఉత్తర అర్ధ గోళంలో, ధ్రువ తుఫానుకు సగటున రెండు కేంద్రాలు ఉంటాయి. ఒక కేంద్రం బాఫిన్ ద్వీపంకు దగ్గరగా మరొకటి ఈశాన్య సైబీరియా మీదుగా ఉంటాయి.[24] దక్షిణ అర్ధ గోళంలో రాస్ మంచు పలక యొక్క అంచుకు దగ్గరగా ఉండడానికి మొగ్గు చూపుతూ 160 పశ్చిమ రేఖాంశానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.[26] ధ్రువ సుడిగుండం బలంగా ఉంటే భూమి ఉపరితలంకు పశ్చిమ ప్రవాహం అవరోహణంగా ఉంటుంది. ధ్రువ తుఫాను బలహీనం అయితే ప్రబలమైన మంచు విచ్ఛిన్నం జరుగుతుంది.[27]

ధ్రువ అల్పం[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: Polar low

ధ్రువ అల్పం అనేది ఒక కనిష్ట స్థాయి, తక్కువ కాలం జీవించే అల్ప పీడన పద్దతి (వాయుగుండం), ఇది ముఖ్య ధ్రువ పరిధిలోని ఉత్తర మరియు దక్షిణ అర్ధగోళాల సముద్ర ప్రదేశాల ధ్రువ దిశ పైన కనుగొనబడుతుంది. ఈ పద్దతులు సాధారణంగా సమాంతర ప్రమాణం

1,000 kilometres (620 mi)కన్నా తక్కువ ఉంటాయి మరియు రెండు రోజుల కన్నా ఎక్కువ సమయం ఉండవు. అవి భారీ తరగతి మధ్య స్థాయి ప్రమాణ వాతావరణ పద్దతుల యొక్క భాగాలుగా ఉంటాయి. ధ్రువ అల్పాలు సాంకేతికమైన వాతావరణ నివేదికలను ఉపయోగించి కనుగొనుట కష్టం మరియు అధిక-అక్షాంశ పనులకు అపాయకరంగా ఉంటాయి, వీటిలో చమురు ఇంకా గ్యాస్ మరియు చమురు తిన్నెలు ఉన్నాయి. ధ్రువ అల్పాలు చాలా ఇతర పదాలతో కూడా పిలువబడుతూ వస్తున్నాయి, అవి ధ్రువ మధ్య స్థాయి ప్రమాణ సుడిగుండం, ఆర్కిటిక్ హరికేన్‌, ఆర్కిటిక్ అల్పం మరియు శీతల గాలి తుఫాను వంటివి ఉన్నాయి. ఈ రోజులలో ఈ పదం సాధారణంగా మరింత శక్తివంత విధానాలకు అనగా కనీసం 17 m/s ఉపరితలం-దగ్గర గాలుల కోసం ప్రత్యేకించబడింది.[28]

అధిక ఉష్ణ మండలీయ[మార్చు]

UK మరియు ఐర్ల్యాండ్ లను ప్రభావితం చేసిన అధిక ఉష్ణమండలీయ తుఫాను యొక్క కల్పిత సంగ్రహ పట్టిక. సమభార రేఖ మధ్య నీలి రంగు బాణం గుర్తులు గాలి దిశను సూచిస్తాయి, అయితే "L"గుర్తు "అల్పం" యొక్క కేంద్రాన్ని సూచిస్తుంది. అవరోధాలను, చల్ల మరియు వేడి పరిధుల నియంత్రాలను గుర్తిస్తుంది.
ప్రధాన వ్యాసం: Extratropical cyclone

అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను ఒక సంగ్రహణ ప్రమాణ అల్ప పీడన వాతావరణ మండలం, ఇది ఉష్ణ మండలీయ లేదా ధ్రువ లక్షణాలను కలిగి ఉండదు, ఉష్ణోగ్రత మరియు బిందు స్థానాలలో ఇది మరో రకంగా "బారోక్లీనిక్" ప్రాంతాలలో సమాంతర ప్రవణతలు మరియు పరిధులతో అనుసంధానమై ఉంటాయి.

"అధిక ఉష్ణ మండలీయ" వర్ణన ప్రకారం ఈ రకం తుఫాను సాధారణంగా ఉష్ణ మండలాలకు బయట గ్రహం యొక్క మధ్య అక్షాంశాలలో సంభవిస్తుందని సూచిస్తుంది. అవి ఏర్పడే ప్రదేశం ఆధారంగా ఈ మండలాలు "మధ్య-అక్షాంశ తుఫానులు"గా కూడా వర్ణించబడ్డాయి లేదా అధిక ఉష్ణ మండలీయ పరివర్తన జరిగిన చోట "అనంతర-ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు"గా [55] [57] మరియు తరుచుగా "తుఫానులు"గా లేదా "అల్పాలు"గా వాతావరణ భవిష్య సూచకులు మరియు సాధారణ ప్రజానీకం చేత వర్ణించబడతాయి. ప్రతి రోజు జరిగే ప్రక్రియలు, వ్యతిరేక-తుఫానులతో కలిసి భూమి మీద ఉండే అత్యధిక వాతావరణాన్ని నడిపిస్తాయి.

ఏదేమైనా అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు ఎప్పుడూ పశ్చిమ దిశలో ఉష్ణోగ్రత మరియు బిందు స్థాన ప్రవణత యొక్క ప్రాంతాలతో కలసి ఏర్పడుతున్నప్పుడు బారోక్లినిక్‌గా వర్గీకరించబడ్డాయి, తుఫాను చుట్టూ ఉష్ణోగ్రత పంపిణీ వ్యాసార్ధంతో సముచిత ఏక రూపం అయినప్పుడు వాటి జీవిత చక్రం చివరలో కొన్ని సార్లు అవి బారోట్రాపిక్‌గా అవుతాయి. [58] ఒక అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను ఉష్ణ జలాల మీద ఉంటూ దాని మూలాంశాన్ని వేడి చేసే కేంద్ర ఉష్ణ ప్రసరణను అభివృద్ధి చేస్తే ఒక ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుగా మారి అక్కడ నుండి ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుగా మారుతుంది.

ఉప ఉష్ణ మండలీయ[మార్చు]

ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను 2007లో ఆండ్రియా
ప్రధాన వ్యాసం: Subtropical cyclone

ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను అనేది కొన్ని ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను మరియు కొన్ని అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను లక్షణాలను కలిగి ఉండే ఒక వాతావరణ వ్యవస్థ. అవి భూమధ్య రేఖ మరియు 50వ సమాంతరానికి మధ్య ఏర్పడతాయి. [62] 1950ల తొలి రోజులలో వాటిని ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు లేదా అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులుగా వర్ణించే విషయంలో వాతావరణ శాస్త్రజ్ఞులు అస్పష్టంగా ఉండేవారు మరియు మిశ్రమ తుఫానులను వర్ణించడానికి సదృశ్య-ఉష్ణ మండలీయ ఇంకా అర్ధ-ఉష్ణ మండలీయ వంటి పదాలు వాడారు. [63] 1972వ సంవత్సరం నుండి ఈ తుఫాను వర్గాన్ని జాతీయ హరికేన్‌ కేంద్రం అధికారికంగా గుర్తించింది. [64] 2002వ సంవత్సరంలో అట్లాంటిక్ ప్రాంత అధికారిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను జాబితా నుండి ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులకు పేర్లు పెట్టడం మొదలైంది. [65] విలక్షణ ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుల కన్నా కేంద్రం నుండి భారీ గాలులతో అవి విస్తృత గాలి రీతిని కలిగి ఉన్నాయి మరియు బలహీన ప్రదేశాలలో ఉనికిని కలిగి ఉంటూ ప్రవణత ఉష్ణోగ్రతను సమన్వయం చేస్తాయి.

ముందుగా అధిక ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుల నుండి ఏర్పడడం వలన సాధారణంగా ఉష్ణ మండలాలలో ఉన్నట్టుగా కాక అవి శీతల ఉష్ణోగ్రత ఉపరితలాన్ని కలిగి ఉంటాయి. సుమారు 23 డిగ్రీల సెల్సియస్‌తో వాటి ఏర్పాటు కోసం సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత ఉష్ణ మండలీయ ప్రభావసీమ మూడు సెల్సియస్ డిగ్రీలు కన్నా తక్కువ లేదా ఐదు డిగ్రీల ఫారెన్‌హీట్ ఉండాలి. [68] దీని అర్ధం ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు హరికేన్‌ కాలం యొక్క సంప్రదాయ హద్దుకు అవతల ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. అయినప్పటికీ ఉప ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు అరుదుగా హరికేన్‌ బలమైన గాలులు కలిగి ఉంటాయి, వాటి ఉష్ణ మూలాంశాలలాగే అవి స్వభావంలో ఉష్ణ మండలీయలుగా తయారు కావచ్చు.

ఉష్ణ మండలీయ[మార్చు]

దస్త్రం:Cyclone Catarina from the ISS on March 26, 2004.JPG
కతరినా తుఫాను, ఒక అరుదైన దక్షిణ అట్లాంటిక్ ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను, మార్చ్ 26 2004న అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి చూడ బడింది.
ప్రధాన వ్యాసం: Tropical cyclone

ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను ఒక అల్ప పీడన కేంద్రం, బలమైన గాలులు మరియు వరదలకు కారణమయ్యే వర్షాన్ని కురిపించే విస్తారమైన ఉరుముల తుఫానులతో ఒక తుఫాను మండలం. తేమ గాలి ఎగసినప్పుడు విడుదలయ్యే ఉష్ణం మీద తేమ గాలిలో ఉండే నీటి ఆవిరి యొక్క సంక్షేపణం ఫలితంగా ఒక ఉష్ణ మండల తుఫాను సంభవిస్తుంది. వాటి ఉష్ణ మూలాంశ తుఫాను మండలాల వర్గీకరణాలు వలె నార్'ఈస్టర్‌లు, యూరోప్ గాలి తుఫానులు మరియు ధ్రువ అల్పం లాంటి గాలి తుఫానుల కన్నా అవి భిన్న ఉష్ణ యంత్రంగాల చేత రూపొందుతాయి.

"ఉష్ణ మండలీయ" పదం ఈ రెండింటి భౌగోళిక ఆరంభాన్ని సూచిస్తుంది, అది ప్రత్యేకంగా గోళం యొక్క ఉష్ణ మండలీయ ప్రాంతాలలో మరియు సముద్ర ఉష్ణ మండల వాయు పరిమాణాలలో ఏర్పడుతుంది. తుఫాను పదం తుఫాను స్వభావంతో పాటు ఉత్తర అర్ధ గోళంలో వ్యతిరేక సవ్య దిశ భ్రమణం మరియు దక్షిణ అర్ధ గోళంలో సవ్య దిశ భ్రమణాన్ని కలిగి ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. అవి ఉన్న ప్రదేశం ఇంకా బలం ఆధారంగా, ఉష్ణమండలీయ తుఫానులు ఇతర పేర్లతో సూచిస్తారు, వీటిలో హర్రికేన్, తుఫాను, ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను, సుడిగాలి తుఫాను, ఉష్ణ మండలీయ పీడనం, లేదా సరళంగా తుఫాను అనేవి ఉన్నాయి. అట్లాంటిక్ ప్రాంతం మరియు పసిఫిక్‌లో ఒక తుఫాను సాధారణంగా సంబోధించేటప్పుడు ఒక ఉష్ణ మండలీయ హరికేన్‌గా సూచించబడుతుంది (ప్రాచీన మధ్య అమెరికాలో వాయు దేవత యొక్క పేరు హరకాన్ నుండి తీసుకోబడింది).[29]

ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు అత్యంత బలమైన గాలులు మరియు కుండపోత వర్షాన్ని కురిపించడమే కాక పెద్ద తరంగాలను ఇంకా నష్టపరిచే తుఫాను అలలను తయారు చేస్తాయి.[30] ఇవి అత్యధిక ఉష్ణ జలం గల ప్రాంతాలపై అభివృద్ధి చెందుతాయి [31] మరియు ఇవి భూమిపైకి వచ్చినప్పుడు వీటి శక్తి క్షీణిస్తుంది.[32] ఈ కారణంగానే కోస్తా ప్రాంతాలు ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను వల్ల అసాధారణ నష్టాన్ని చవిచూస్తాయి, అయితే తీరం వెంబడి ఉండని ప్రదేశాలు ఈదురు గాలుల నుంచి చాలా వరకూ సురక్షితంగా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ భారీ వర్షాలు భూభాగ ప్రాంతాల్లో ప్రభావవంతమైన వరదలను సృష్టిస్తాయి మరియు తుఫాను అలలు తీర ప్రాంతాల్లో తీరం నుండి

40 kilometres (25 mi)వరకు తీర ప్రాంతపు వరదలను సృష్టిస్తాయి. ఏదేమైనా వాటి ప్రభావం మానవ జనాభాపై విధ్వంసకరంగా ఉంటుంది, ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు ఇంకా అనావృష్టి పరిస్థితుల నుండి సడలింపు ఇస్తాయి.[33] ఇవి ఉష్ణం మరియు శక్తిని ఉష్ణమండలం నుండి దూరంగా తీసుకుని పోయి, సమ శీతోష్ణ అక్షాంశాల వైపుకు బట్వాడా చేస్తాయి, కనుక ఇవి అంతర్జాతీయ వాతావరణ వ్యాప్తి సంవిధానంలో ముఖ్యమైన పాత్రను నిర్వహిస్తాయి. ఫలితంగా, భూమి యొక్క చైతన్యావరణంలో సమతౌల్య స్థితిని కొనసాగించడానికి ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు సహాయపడతాయి.

వాతావరణంలో బలహీనమైన సంక్షోభం చుట్టూ వాతావరణ పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు పలు ఉష్ణ మండలీయ తుఫాన్లు అభివృద్ధి అవుతాయి. మిగిలిన తుఫాను రకాలు ఉష్ణ మండలీయ లక్షణాలు పొందినప్పుడు అవి ఏర్పడతాయి. ఉష్ణ మండలీయ మండలాలు అప్పుడు చైతన్యావరణంలో ఈదురుగాలులు వల్ల కదలబడతాయి; ఒకవేళ పరిస్థుతులు అనుకూలంగానే ఉంటే, ఉష్ణ మండలీయ అలజడులు తీవ్రమవుతాయి, మరియు కేంద్రంను అభివృద్ధి కూడా చేయవచ్చు. వర్ణపటం ఇంకొక వైపు, వ్యవస్థ చుట్టూ పరిస్థితులు క్షీణించినట్లయినా లేదా తీవ్రమైన తుఫాను సముద్రంలో ఏర్పడినా, వ్యవస్థ క్షీణిస్తుంది మరియు క్రమంగా తొలగిపోతుంది. గాలి పరిమాణాల మధ్య ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసానికి సంక్షేపం చేత ఉష్ణ విడుదల నుండి వాటి శక్తి వనరు మార్పు చెందితే ఎగువ అక్షాంశాల దిశగా తరిలినప్పుడు ఒక ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను అధిక ఉష్ణ మండలీయంగా మారుతుంది;[8] ఒక కార్యాచరణ ఆధారంగా చూసినప్పుడు ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను సాధారణంగా అధిక ఉష్ణ మండలీయ పరివర్తన సమయంలో ఉప ఉష్ణ మండలీయంగా మారుతుందని భావించటంలేదు.[34]

మధ్య స్థాయి ప్రమాణం[మార్చు]

గ్రీన్స్‌బర్గ్ నుండి ఒక మధ్య స్థాయి తుఫాను, కాన్సస్ సుడిగాలి డాప్లర్ వాతవరణ రాడార్ మీద సూచించబడ్డాయి.
ప్రధాన వ్యాసం: Mesocyclone

మధ్య స్థాయి తుఫాను అనేది ఒక సుడి గాలి, గాలి యొక్క సుడిగుండ ప్రవాహంలో సుమారుగా

2.0 kilometres (1.2 mi) నుండి

10 kilometres (6.2 mi)వరకు వ్యాసం (వాతావరణ శాస్త్రంలోని మధ్య స్థాయి ప్రమాణం) ఉంటుంది.[35] గాలి లంబ అక్షాంశంలో లేచి ఇంకా గుండ్రంగా తిరుగుతుంది, ఉత్తర మరియు దక్షిణ అర్ధగోళాలలో అల్ప పీడన మండలాల వల్ల సాధారణంగా ఇవి ఒకే దిశలో ఉంటాయి. అవి తరచుగా తుఫానులుగా మారతాయి, తీవ్ర ఉరుములతో కూడిన తుఫానులో స్థానిక అల్ప-పీడన ప్రదేశంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[36] అట్లాంటి తుఫానులు బలమైన ఉపరితల గాలులు మరియు తీవ్ర వడగళ్ళు వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉండవచ్చు. మధ్య స్థాయి తుఫానులు తరచుగా సుడిగాలులు సంభవించే సూపర్ సెల్‌లో పెను గాలుల పీడనంతో కలిసి సంభవిస్తాయి. సంయుక్త రాష్టాలలో సంవత్సరానికి 1700 మధ్య స్థాయి తుఫానులు సంభవిస్తాయి, కానీ వీటిలో సగం మాత్రమే సుడి గాలులను రూపొందిస్తాయి.[9]

అంగారక గ్రహం మీద తుఫాను హబ్బెల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోప్‌తో చిత్రం తీయబడింది.

భూమికి తుఫానులు అనేది కొత్తేమీ కాదు. నెప్ట్యూన్ మీద చిన్న నల్లటి చుక్క వలే జోవియన్ గ్రహాల మీద తీవ్రమైన తుఫానులు సర్వ సాధారణం. దీన్ని ఇంకా విజార్డ్ యొక్క కేంద్రంగా కూడా పిలుస్తారు, ఇది మహా చీకటి స్థానం యొక్క వ్యాసంలో మూడో వంతు ఉంటుంది. ఒక కన్నులాగా కనిపిస్తుంది కాబట్టి దానికి "విజార్డ్‌ కన్ను" అని పేరు వచ్చింది. విజార్డ్ యొక్క కన్ను మధ్యలో ఒక తెల్లని మేఘంచే ఈ రీతిలో కనిపిస్తుంది.[6] అంగారక గ్రహం మీద కూడా తుఫానులు సంభవించాయి.[5] మహా ఎరుపు మచ్చ వలే ఉండే జోవియన్ తుఫానులు సాధారణంగా భారీ హరికేన్‌లు లేదా తుఫానులని తప్పుగా పేర్కొంటారు. అయితే, ఇది యథార్థం కాదు ఎందుకంటే మహా ఎరుపు మచ్చ అనేది ఒక విలోమ దృగ్విషయం, ఒక విలోమ తుఫాను.

సూచనలు[మార్చు]

  1. ↑ "BBC Weather Glossary - Cyclone". BBC Weather. Retrieved 2006-10-24. 
  2. ↑ "UCAR Glossary - Cyclone". University Corporation for Atmospheric Research. Retrieved 2006-10-24. 
  3. ↑ Robert Hart (2003-02-18). "Cyclone Phase Analysis and Forecast: Help Page". Florida State University Department of Meteorology. Retrieved 2006-10-03. 
  4. ↑ [11] ^ ఒర్లన్‌స్కి ,ఐ, 1975. వాతవరణ ప్రక్రియల కోసం ప్రమాణాల యొక్క సహేతుక ఉప విభజన అమెరికన్ మెటియోరోలాజికల్ సొసైటీ యొక్క బులెటిన్, 56(5), 527-530.
  5. ↑ 5.0 5.1 డేవిడ్ బ్రాండ్. కలోస్సాల్ సైక్లోన్ స్విర్లింగ్ నియర్ మార్టియన్ నార్త్ పోల్ ఇస్ అబ్సర్వ్ద్ బై కార్నెల్ -లెడ్ టీం ఆన్ హుబ్బ్లె టెలిస్కోప్ . రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  6. ↑ 6.0 6.1 [13] ^ NASA. హిస్టోరిక్ హరికేన్స్. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-14.
  7. ↑ 7.0 7.1 [14] ^ ఆర్కటిక్ క్లైమేట్యోలజి అండ్ మెటీరీయోలాజి. తుఫాను జనన క్రమం రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2006-12-04.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division. "Frequently Asked Questions: What is an extra-tropical cyclone?". NOAA. Retrieved 2007-03-23. 
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 ప్రకృతి యొక్క బలాలు. సుడి గాలులు : మధ్య స్థాయి తుఫాను. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  10. ↑ 10.0 10.1 [27] ^ నేషనల్ వెదర్ సర్వీస్ కీ వెస్ట్ సుమ్మరీ అఫ్ వాటర్‌స్పౌట్ టైప్స్: http://www.srh.noaa.gov/eyw/HTML/spoutweb.htm
  11. ↑ Landsea, Chris and Sim Aberson.. "What is the "eye"?", Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, August 13, 2004.
  12. ↑ [21] ^ యూనివర్సిటీ అఫ్ అబెర్దీన్.ది ఎట్మాస్ఫియర్ ఇన్ మోషన్.జే
  13. ↑ [37] ^ క్రిస్ లాండ్సి. సబ్జక్ట్: డి3) ఎందుకు ఉష్ణ మండలీయ తుఫానుల గాలులు ఉత్తర (దక్షిణ) అర్ధ గోళంలో వ్యతిరేక-సవ్య దిశలో (సవ్య దిశ) తిరుగుతాయి? రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2009-06-26
  14. ↑ "American Meteorological Society Glossary - Cyclogenesis". Allen Press Inc. 2000-06. Retrieved 2006-10-12. 
  15. ↑ COMET ప్రోగ్రాం స్థల వర్ణనంతో ప్రవాహ పరస్పర సంబంధం
  16. ↑ రేమాండ్ D. మేనార్డ్ 1, మరియు J.M. ఫ్రిత్స్చ్ అ మేసో స్కేల్ కాన్వేక్టివ్ కాంప్లెక్స్ -జెనరేటెడ్ ఇనెర్షియల్లీ స్టేబుల్ వాం కోర్ వోర్టేక్స్
  17. ↑ [32] ^ ది ఫిజిక్స్ ఫాక్ట్‌ బుక్ డెన్సిటీ అఫ్ ఎయిర్
  18. ↑ St. లూయిస్ విశ్వవిద్యాలయం వాట్ ఇస్ అ ట్రోవాల్?
  19. ↑ కెర్రీ ఏమన్యుఎల్. ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను కార్యకలాపం మీద మానవ పరిణామ ప్రభావాలు.తిరిగి పొందినది 2008-02-25.
  20. ↑ Arctic Climatology and Meteorology. "Definition for Cyclogenesis". National Snow and Ice Data Center. Retrieved 2006-10-20. 
  21. ↑ [37] ^ క్రిస్ లాండ్సి. సబ్జెక్టు: A15) హౌ డు ట్రోపికాల్ సైక్లోన్స్ ఫాం? రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-08.
  22. ↑ Chris Landsea. "Climate Variability table - Tropical Cyclones". Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2006-10-19. 
  23. ↑ రోగెర్ ఎడ్వర్డ్స్. ది ఆన్‌లైన్ టోర్నడో FAQ: సుడి గాలి కోసం తరుచుగా అడిగే ప్రశ్నలు రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-14.
  24. ↑ 24.0 24.1 గ్లోస్సరీ అఫ్ మెటియోరాలజీ. పోలార్ వొర్టెక్స్. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  25. ↑ హల్ల్దోర్ బ్జోర్న్ సన్ . గ్లోబల్ సర్క్యులేషన్. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  26. ↑ [47] ^ రుయి-రోంగ్ చెన్, డాన్ ఎల్. బోయర్, మరియు లిజున్ టో. లేబరేటరీ సిములేషన్ ఆఫ్ అట్మోస్ఫెరిక్ మోషన్స్ ఇన్ ది విసినిటీ ఆఫ్ అంటార్క్టికా. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  27. ↑ [48] ^ జేమ్స్ ఈ. క్లోయెప్పెల్. స్ట్రాటోషెరిక్ పోలార్ వోర్టేక్స్ ఇన్ఫ్లుఎన్సేస్ వింటర్ ఫ్రీజింగ్, రిసేర్చెర్స్ సే. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.
  28. ↑ E. A. Rasmussen and J. Turner (2003). Polar Lows: Mesoscale Weather Systems in the Polar Regions. Cambridge University Press. 
  29. ↑ National Hurricane Center (2005). "Glossary of NHC/TPC Terms". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2006-11-29. 
  30. ↑ James M. Shultz, Jill Russell and Zelde Espinel (2005). "Epidemiology of Tropical Cyclones: The Dynamics of Disaster, Disease, and Development". Oxford Journal. Retrieved 2007-02-24. 
  31. ↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division. "Frequently Asked Questions: How do tropical cyclones form?". NOAA. Retrieved 2006-07-26. 
  32. ↑ నేషనల్ హర్రికేన్ సెంటర్. సబ్జెక్టు : C2) డజ్న్'ట్ ది ఫ్రిక్షన్ ఓవర్ ల్యాండ్ కిల్ ట్రోపికాల్ సైక్లోన్స్? రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-02-25.
  33. ↑ నేషనల్ ఒషనిక్ అండ్ అట్మోస్ఫెరిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్. 2005 ఉష్ణ మండలీయ ఈశాన్య పసిఫిక్ హరికేన్ దృక్పథం రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2006-05-02.
  34. ↑ Padgett, Gary (2001). "Monthly Global Tropical Cyclone Summary for December 2000". Retrieved 2006-03-31. 
  35. ↑ "American Meteorological Society Glossary - Mesocyclone". Allen Press Inc. 2000-06. Retrieved 2006-12-07. 
  36. ↑ [90] ^ జాతీయ వాతావరణ సేవ ఫర్‌కాస్ట్ ఆఫీస్ స్టేట్ కాలేజ్, పెన్సిల్వానియా. తుఫానులను విభజించడం మరియు ఉరుములటో కూడిన తుఫానులో తుఫాను వ్యతిరేక మధ్య స్థాయి తుఫాను తిరగడం ఎల్క్ కౌంటీ జూలై 10th, 2006. రిట్రీవ్డ్ ఆన్ 2008-06-15.

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=తుఫాను_(సైక్లోన్)&oldid=813075" నుండి వెలికితీశారు