దంత క్షయం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Dental caries
Classification and external resources
Toothdecay.png
Destruction of a tooth by cervical decay from dental caries. This type of decay is also known as root decay.
ICD-10 K02
ICD-9 521.0
DiseasesDB 29357
MedlinePlus 001055

దంత క్షయం లేదా కుహరం (పుచ్చు) గా కూడా తెలిసిన దంతాలు పుచ్చిపోవడం అనేది ఒక వ్యాధి. అంటే బ్యాక్టీరియా సంబంధిత చర్యలు దృఢమైన దంత నిర్మాణాన్ని (దంతిక, దంత ధాతువు మరియు పంటిగార (అతికేపదార్థం)) దెబ్బతీయడం.[1] తద్వారా ఈ కణజాలాలు త్వరితగతిన నాశనమవుతాయి. ఫలితంగా దంత క్షయం (పళ్లు పుచ్చిపోవడాలు, పళ్లలో రంధ్రాలు) సంభవిస్తుంది. దంత క్షయాలకు రెండు రకాలైన బ్యాక్టీరియాలు కారణమవుతున్నాయి. అవి స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్ మరియు లాక్టోబాసిల్లస్ . చికిత్స చేసుకోని పక్షంలో ఈ వ్యాధి నొప్పి, పళ్లు రాలిపోవడం, గాయాలకు దారితీస్తుంది. కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో మరణం కూడా సంభవించవచ్చు.[2] నేడు ప్రపంచమంతటా (దంత) క్షయాలు సర్వసాధారణ వ్యాధులుగా ఉన్నాయి. దంత క్షయాలకు సంబంధించిన అధ్యయన శాస్త్రాన్ని క్యారియాలజీ అంటారు.

ఏదేమైనప్పటికీ, క్షయాలు కన్పించే తీరు చాలా వరకు అస్థిరంగా ఉంటుంది. అయితే ప్రమాద అంశాలు మరియు అభివృద్ధి దశలు మాత్రం సారూప్యతను కలిగి ఉంటాయి. ప్రాథమికంగా ఇదొక చిన్న తెల్లటి ప్రాంతంగా కన్పిస్తుంది. అది చివరకు ఒక అతిపెద్ద రంధ్రంగా మారుతుంది. కొన్నిసార్లు క్షయాలు ప్రత్యక్షంగా కన్పించవచ్చు. ఏదేమైనప్పటికీ రేడియోగ్రాఫ్‌లు వంటి ఇతర గుర్తింపు పద్ధతులను తక్కువగా కన్పించే పంటి ప్రాంతాలకు మరియు విధ్వంసం యొక్క విస్తృతిని నిర్ణయించడానికి అనుసరిస్తారు.

నేడు క్షయం అనేది ఆమ్లంను విడుదల చేసే ప్రత్యేక బ్యాక్టీరియా రకాల ద్వారా వస్తోంది. అది సుక్రోజ్, ఫ్రక్టోజ్ మరియు గ్లూకోజ్ వంటి కిణ్వనం చెందగలిగే పిండిపదార్థాల సమక్షంలో నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది.[3][4][5] పంటి యొక్క ఖనిజ (లోహ) పదార్థం క్షీరామ్లం ఉత్పత్తి ద్వారా ఆమ్లతను పెంచే విధంగా సున్నితంగా ఉంటుంది. విలక్షణంగా, ఒక పన్ను (ప్రాథమికంగా ఖనిజ పదార్థంగా ఉంటుంది) అనేది పళ్లు మరియు చుట్టూ ఉన్న లాలాజలం మధ్య ముందుకు వెనుకకు విఖనిజీకరణం మరియు పునఃఖనిజీకరణం యొక్క ఒక స్థిరమైన స్థితిలో ఉంటుంది. పంటి ఉపరితలంపై ఉండే pH విలువ 5.5 కంటే తగ్గితే, విఖనిజీకరణం అనేది పునఃఖనిజీకరణం (అంటే పంటి ఉపరితలంపై ఖనిజ నిర్మాణం యొక్క నికర నష్టం) కంటే శరవేగంగా జరుగుతుంది. ఫలితంగా దంత క్షయం అనివార్యమవుతుంది. పంటి విధ్వంసం యొక్క విస్తృతి మరియు సౌందర్య శాస్త్రంపై ఆధారపడి, కచ్చితమైన రూపం మరియు చక్కగా పనిచేసే విధంగా పళ్ల పునరుద్ధరణకు వివిధ రకాల చికిత్సలు చేసుకోవచ్చు. మూల కణ సంబంధిత పరిశోధన ఒక సాధ్యతను సూచించినప్పటికీ, పంటి నిర్మాణాన్ని భారీ స్థాయిలో పునరుత్పత్తి చేసే పద్ధతి మాత్రం తెలియదు. బదులుగా, దంత వైద్య సంస్థలు దంత క్షయాన్ని అరికట్టడానికి ప్రతినిత్య నోటి పరిశుభ్రత మరియు ఆహార మార్పులు వంటి నివారణ మరియు రోగనిరోధక చర్యలను సిఫార్సు చేస్తున్నాయి.[6]

విషయ సూచిక

వర్గీకరణ[మార్చు]

దంత క్షయాలను అవి ఏర్పడే ప్రాంతం, రోగోత్పత్తి శాస్త్రం, క్రమాభివృద్ధి రేటు మరియు ప్రభావిత కఠిన కణజాలాల ద్వారా వర్గీకరిస్తారు.[7] ఈ వర్గీకరణ రూపాలను అసలు పరిస్థితిని ఒక ప్రత్యేకమైన దంత క్షయంను ఇతరులకు సుస్పష్టంగా వివరించడానికి మరియు దంత విధ్వంస తీవ్రతను తెలపడానికి ఉపయోగించుకోవచ్చు.

G.V. బ్లాక్ యొక్క పునరుద్ధరణల వర్గీకరణ

ప్రాంతం[మార్చు]

సాధారణంగా ప్రాంతంను బట్టి దంత క్షయాలు రెండు రకాలుగా ఉన్నాయి. అవి సున్నితమైన ఉపరితలాలపై గుర్తించే క్షయాలు మరియు రంధ్రాలు, పగుళ్లలో గుర్తించే క్షయాలు.[8] సున్నితమైన ఉపరితల క్షయాల యొక్క ప్రాంతం, అభివృద్ధి మరియు పురోగమనం అనేది రంధ్రాలు మరియు పగుళ్లకు సంబంధించిన క్షయాలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. పళ్లపై క్షయాల యొక్క ప్రాంతాలను బట్టి G.V. బ్లాక్ విస్తృతంగా వాడుతున్న ఒక వర్గీకరణ విధానాన్ని ఆవిష్కరించారు. వాస్తవిక వర్గీకరణ క్షయాలను ఐదు గ్రూపులుగా వివరించింది. వాటిని "Class" అనే పదంతోనూ మరియు ఒక రోమన్ అంకెతోనూ సూచించారు. రంధ్రం మరియు పగుళ్లకు సంబంధించిన క్షయాలను క్లాస్ Iగా గుర్తించారు. ఉపరితల క్షయాలను తర్వాత క్లాస్ II, క్లాస్ III, క్లాస్ IV మరియు క్లాస్ Vగా విభజించారు.[9] బ్లాక్ యొక్క క్షయాలకు సంబంధించిన పాఠాల వర్గీకరణలో చేర్చిన క్లాస్ VI ఒక సున్నితమైన ఉపరితల క్షయ సంబంధ పాఠంను కూడా తెలుపుతుంది.

పంటి రంధ్రాలు మరియు పగుళ్లు క్షయాల సంభవానికి ఒక ప్రాంతంకు ఆస్కారం కల్పించడం

రంధ్రం మరియు పగుళు క్షయాలు (క్లాస్ I దంత క్షయం)[మార్చు]

రంధ్రాలు మరియు పగుళ్లు అనేవి అతికేపదార్థం (ఎనామెల్) లోపలి వైపు ఉండే ఒక పంటిపై శరీర నిర్మాణ సంబంధి గుర్తులుగా ఉంటాయి. గాడుల అభివృద్ధి సమయంలో పగుళ్లు ఏర్పడుతాయి. అయితే ఆ ప్రాంతంలోని ఎనామెల్ మాత్రం పూర్తిగా కరగదు. దాని ఫలితంగా ఎనామెల్ ఉపరితల నిర్మాణంపై ఒక లోతైన మరియు సరళంగా ఉండే రంధ్రం ఏర్పడుతుంది. ఇది దంత క్షయం అభివృద్ధి మరియు వికాసానికి ఒక ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. పగుళ్లు ఎక్కువగా పృష్ఠ (వెనుక వైపు) దంతం యొక్క నమిలే ఉపరితలాలు మరియు పై దవడ పూర్వ (ముందు భాగం) దంతాల యొక్క తాలవ్య (అంగిలికి సంబంధించిన) ఉపరితలాలపై ఏర్పడుతాయి. రంధ్రాలు అనేవి చిన్నవిగా సూది వంటి రంధ్రాలు. ఇవి సర్వసాధారణంగా చివరి భాగంలో లేదా గాడుల యొక్క అడ్డుకోత వద్ద ఏర్పడుతాయి.[10] ప్రత్యేకించి, ఆస్య రంధ్రాలు దవడల యొక్క ముఖ ఉపరితలాలపై కన్పిస్తాయి. అన్ని రకాల రంధ్రాలు మరియు పగుళ్లకు ఎనామెల్ యొక్క లోతైన అంతర్ముఖీనత అనేది ఈ ఉపరితాల వెంట నోటి పరిశుభ్రతను క్లిష్టతరం చేస్తుంది. తద్వారా దంత క్షయం ఆయా ప్రాంతాల్లో సర్వసాధారణంగా అభివృద్ధి చెందడానికి ఆస్కారం కల్పిస్తాయి.

పంటికి సంబంధించిన నమిలే ఉపరితలాలు అన్ని పంటి ఉపరితలాలలో 12.5%కి ప్రాతినిథ్యం వహిస్తాయి. అయితే అన్ని దంత క్షయాల్లో 50%కి పైగా అది అనుకూల ప్రాంతం.[11] పిల్లల్లో రంధ్రం మరియు పగుళు క్షయాలు మొత్తం దంత క్షయాల్లో 90% వరకు ఉంటాయి. రంధ్రం మరియు పగుళు క్షయాలను గుర్తించడం కొన్నిసార్లు కష్టతరమవుతుంది. క్షయం గనుక క్రమాభివృద్ధి చెందితే, పళ్ల ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉండే ఎనామెల్‌లోని పుచ్చు క్రమేపీ మరింత లోతుగా విస్తరిస్తుంది. పుచ్చు గనుక ఒక్కసారి డెంటినో-ఎనామెల్ జంక్షన్ (DEJ) వద్ద ఉన్న దంత ధాతువును చేరినట్లయితే క్షయం త్వరితగతిన ఒక పక్క నుంచి వ్యాపిస్తుంది. దంత ధాతువులో క్షయం ఒక త్రికోణ క్రమాన్ని అనుసరిస్తుంది. అది దంతపు గుజ్జును లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది. ఈ రకమైన క్షయ క్రమం సాధారణంగా రెండు త్రికోణాలుగా (వాటిలో ఒక త్రికోణం ఎనామెల్‌లోనూ రెండోది దంత ధాతువులోనూ ఉంటుంది) వివరించబడింది. వాటి మూలాలు DEJ వద్ద పరస్పరం కలుస్తాయి. ఈ మూలం నుంచి మూలం క్రమం అనేది సున్నితమైన ఉపరితల క్షయం (ఇక్కడ రెండు త్రికోణాల యొక్క మూలం మరియు శిఖరం కలుస్తాయి) మాదిరిగా కాక ఒక విలక్షణమైన రంధ్ర మరియు పగుళు క్షయంగా చెప్పబడుతుంది.

సున్నితమైన ఉపరితల క్షయం[మార్చు]

సున్నితమైన ఉపరితల క్షయం రెండు రెండు రకాలు. వాటిలో ఒకటి సన్నిహిత క్షయ రూపం. దీనినే అంతర్‌సమీప క్షయం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది సమీప పళ్ల మధ్య ఉండే సున్నితమైన ఉపరితలాలపై ఏర్పడుతుంది. మూల క్షయ (పుచ్చు) రూపం. ఇది పంటి యొక్క ప్రధాన ఉపరితలాలపై ఏర్పడుతుంది. ఇక మూడో రకం సున్నితమైన ఉపరితల క్షయం అనేది ఏదైనా ఇతర సున్నితమైన పంటి ఉపరితలంపై సంభవించవచ్చు.

ఈ రేడియోగ్రాఫ్‌లో, పళ్లకు ఆనుకుని కన్పించే ముదురు రంగు మచ్చలు సన్నిహిత క్షయాలను తెలుపుతాయి.

సన్నిహిత క్షయం అనేది గుర్తించడానికి అత్యంత క్లిష్టమైనది.[12] తరచుగా, ఈ రకం క్షయంను ఒక దంత అన్వేషకి ద్వారా దృశ్యపరంగా లేదా భౌతికంగా గుర్తించలేము. సన్నిహిత క్షయ రూపం అనేది గొంతు సంబంధమైనదిగా (పళ్ల మూలాల దిశగా ఉంటుంది) రెండు పళ్ల మధ్య స్పర్శ దిగువ ఉంటుంది. ఫలితంగా, సన్నిహిత క్షయంను ముందుగానే పసిగట్టడానికి రేడియోగ్రాఫ్‌లు అవసరమవుతాయి.[13] బ్లాక్ వర్గీకరణ విధానం కింద, పృష్ఠ పంటిపై ఏర్పడే సన్నిహిత క్షయం (పక్క పళ్లు మరియు దవడలు)ను క్లాస్ II క్షయంగా పేర్కొన్నారు.[14] ముందరి పంటి అంచు (నమిలే ఉపరితలం) చేర్చబడని పక్షంలో పూర్వ పంటి (ముందరి పళ్లు మరియు కోర పళ్లు)పై ఏర్పడే సన్నిహిత క్షయాలను క్లాస్ IIIగానూ అదే ముందరి పంటి అంచు చేర్చబడితే అలాంటి సన్నిహిత క్షయాలను క్లాస్ IVగానూ సూచిస్తారు.

కొన్నిసార్లు సున్నితమైన ఉపరితల క్షయాల తరగతిగా అభివర్ణించే మూల క్షయాలు మూడో సర్వసాధారణ క్షయ రకం. సాధారణంగా పంటి చిగురు సంబంధ క్షీణత వల్ల మూల ఉపరితలాలు బహిర్గతమైనప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంటుంది. పంటి చిగురు ఆరోగ్యవంతంగా ఉంటే, మూల క్షయం అనేది అభివృద్ధి చెందకపోవచ్చు. అందుకు కారణం మూల ఉపరితలాలు బ్యాక్టీరియా సంబంధ కల్మషం (పిప్పిక) యొక్క ప్రవేశానికి అవకాశం కల్పించకపోవడం. మూల ఉపరితలం అనేది ఎనామెల్ కంటే విఖనిజీకరణ ప్రక్రియకు అత్యంత దుర్బలంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే పంటి గార 6.7 pH వద్ద విఖనిజీకరణం చెందడం మొదలవుతుంది. ఇది ఎనామెల్ యొక్క సందిగ్ధ pH కంటే ఎక్కువ.[15] సంబంధరహితంగా, మూలాలకు ఎనామెల్ కంటే ఫ్లోరైడ్‌ను అత్యధికంగా పునర్వినియోగం చేసుకునే సామర్థ్యం ఉన్నందు వల్ల ఎనామెల్ క్షయం కంటే మూల క్షయం యొక్క క్రమాభివృద్ధిని అరికట్టడం సులువు. మూల క్షయాలు ముఖగామి ఉపరితలాలు తర్వాత అంతర్‌సన్నిహిత ఉపరితలాలు ఆ తర్వాత జిహ్వ సంబంధి ఉపరితలాలపై ఎక్కువగా గుర్తించబడుతాయి. దిగువ దవడకు సంబంధించిన దంతాలు మూల క్షయాలు కన్పించే సర్వసాధారణ ప్రాంతం. తర్వాత దిగువ దవడ పక్క పళ్లు, దవడ సంబంధ ముందరి పళ్లు, దవడకు సంబంధించిన పృష్ఠ పళ్లు మరియు దిగువ దవడ సంబంధ ముందరి పళ్లపై కన్పిస్తాయి.

పంటి యొక్క సున్నితమైన (మృదువైన) ఉపరితలాలపై గాయాలు ఏర్పడటం కూడా సాధ్యమే. అంతర్‌సన్నిహిత ప్రాంతాలు మినహా ఎనామెల్ యొక్క అన్ని సున్నిత ఉపరితల ప్రాంతాలపై ఇవి సంభవిస్తున్న నేపథ్యంలో ఇలాంటి క్షయ రకాలు సులువుగా గుర్తించబడుతాయి. అంతేకాక క్షయాలు ఏర్పడటానికి దోహదపడే అత్యధికమైన కల్మషం మరియు పథ్యాలతో ఇది ముడిపడి ఉంటుంది.[12] బ్లాక్ యొక్క వర్గీకరణ విధానం కింద, ముఖగామి లేదా జిహ్వ సంబంధ ఉపరితలాలపై ఉండే పంటి చిగురుకు సమీపంలోని క్షయాలను క్లాస్ Vగా పేర్కొన్నారు.[14] క్లాస్ VIను పృష్ఠ పళ్లు లేదా పూర్వ పళ్ల యొక్క నమిలే అంచులపై ఉండే దంతాగ్ర (చిగురు) కొనలకు పరిమితమైన క్షయాలకు కేటాయించారు.

ఇతర సాధారణ వివరణలు[మార్చు]

ఇంతకుముందు తెలియజేసిన రెండు తరగతులతో పాటు క్షయాలకు సంబంధించిన గాయాలను పంటి యొక్క ఒక ప్రత్యేకమైన ఉపరితలంపై వాటి ప్రాంతంను బట్టి తిరిగి వివరించవచ్చు. చక్కిళ్లు లేదా పెదాలకు సమీపంలోని పళ్ల ఉపరితలంపై ఉండే క్షయాలను "ముఖగామి క్షయాలు" అని మరియు నాలుక వైపుకు ఉండే ఉపరితలాలపై ఏర్పడే క్షయాలను "జిహ్వ సంబంధి క్షయాలు" అని పిలుస్తారు. ముఖగామి క్షయాలను నోటికి సంబంధించిన (చక్కిళ్లకు సమీపంలోని పృష్ఠ పంటి ఉపరితలాలపై గుర్తించబడేవి) మరియు పెదవులకు సంబంధించినవి (పెదవులకు సమీపంలోని పూర్వ పంటి ఉపరితలాలపై గుర్తించబడేవి)గా ఉప వర్గీకరించడం జరిగింది. జిహ్వ సంబంధమైన క్షయాలు పై దవడ పంటి యొక్క జిహ్వసంబంధి ఉపరితలాలపై గుర్తించినప్పుడు వాటిని అంగిలికి సంబంధించినవిగా కూడా వివరించవచ్చు. అందుకు కారణం అవి కఠిన అంగిలికి పక్కన ఉండటం.

పంటి శిఖరం మరియు దాని మూలాలు కలుసుకునే ప్రాంతంగా చెప్పబడే పంటి మెడ భాగానికి సమీపంలో ఉండే క్షయాలను గ్రీవసంబంధి క్షయాలుగా సూచిస్తారు. నోటి యొక్క ద్వారబంధన క్షయాలు పృష్ఠపంటి యొక్క నమిలే ఉపరితలాలపై గుర్తించబడుతాయి. కత్తెరపళ్ల సంబంధిత క్షయాలు పూర్వ పంటి యొక్క నమిలే ఉపరితలాలపై గుర్తించబడతాయి. క్షయాలను "మధ్యస్తమైన" లేదా "దూరమైన (అగ్ర)"విగా కూడా పేర్కొంటారు. మధ్యస్తమైన అనేది ముఖం యొక్క మధ్యరేఖకు దగ్గరగా ఉండే పంటిపై ఉండే ఒక ప్రాంతంను సూచిస్తుంది. ఇది కళ్ల మధ్య ఒక క్షితిజ అక్షంపై, ముక్కు దిగువ మరియు మధ్య కత్తెరపళ్లు కలిసే ప్రదేశం మధ్య ఉంటుంది. మధ్యరేఖ నుంచి కొద్దిగా దూరంగా ఉండే పంటిపై ప్రాంతాలను సుదూరమైనవిగా పేర్కొంటారు.

కారణశాస్త్రం[మార్చు]

ప్రబలిన క్షయాలు

కొన్ని ఉదాహరణల్లో, కారణాన్ని తెలిపే విధంగా క్షయాలను ఇతర మార్గాల్లో వివరిస్తుంటారు. "బేబి బాటిల్ క్షయం", "ప్రారంభ శైశవ క్షయం" లేదా "బేబి బాటిల్ దంత క్షయం" అనేది తాత్కాలికమైన (పాల) దంతం ఉన్న చిన్న పిల్లల్లో గుర్తించబడే ఒక దంత క్షయ క్రమం. పై దవడ యొక్క పూర్వ దంతాలు దెబ్బతినే అవకాశం అధికంగా ఉంటుంది. అయితే అన్ని దంతాలు సైతం ప్రభావితం కావొచ్చు.[16] పిల్లలు తియ్యటి పానీయాలు ఉన్న బుడ్డీలను వారి నోటిలో అలాగే పెట్టుకుని నిద్రపోవడం లేదా ఒక రోజుల్లో పిల్లలకు అనేక మార్లు తియ్యటి పానీయాలను ఆహారంగా పట్టించడం ఫలితంగా ఈ తరహా క్షయానికి ఈ పేరు వచ్చింది. మరో క్షయ క్రమంగా "ప్రబలిన క్షయం"ను చెబుతారు. ఇది పలు పళ్లపై ఉండే బహుళ ఉపరితలాలపై ఏర్పడే ఒక అధునాతన లేదా తీవ్రమైన క్షయం.[17] ప్రబలిన (హద్దుమీరిన) క్షయం అనేది జరోస్టోమియా (1.లాలాజల గ్రంధుల విధి లోపము వల్ల నోరు ఎండిపోవడం) వ్యక్తులు, పేలవమైన నోటి పరిశుభ్రత, ఉత్తేజక పదార్థాల వినియోగం (మత్తుమందు ప్రేరిత అనార్థ్ర నోరు వల్ల[18]) మరియు/లేదా చక్కెరను ఎక్కువగా తీసుకునే వారిలో కన్పించవచ్చు. తల మరియు మెడకు గత వికిరణం యొక్క ఫలితంగా ప్రబలిన క్షయం వస్తే దానిని వికిరణ-ప్రేరిత క్షయంగా పేర్కొంటారు. మూలాల యొక్క స్వీయ విధ్వంసం ద్వారా సమస్యలు కూడా ఏర్పడుతాయి. అంతేకాక కొత్త దంతాలు మొలిచినప్పుడు లేదా తర్వాత తెలియని కారణాల వల్ల మొత్తం దంత పునశ్శోషణం కూడా సంభవిస్తుంది. 1887లో డాక్టర్ మిల్లర్ ఈ విధంగా పేర్కొన్నారు, "దంత క్షయం అనేది రెండు దశల్లో జరిగే రసాయనిక-పరాన్నజీవి సంబంధ ప్రక్రియ. వాటిలో ఒకటి ఎనామెల్ యొక్క డీకాల్షిఫికేషన్ (కాల్షియం నష్టం). దీని ఫలితంగాగా అది మొత్తంగా నాశనమవుతుంది. రెండోది దంత ధాతువు యొక్క డీకాల్షిఫికేషన్. ఇదొక ప్రాథమిక ప్రక్రియ. దీని తర్వాత మొత్తగా మారిన అవశేషం యొక్క కరగడం ఉంటుంది". డాక్టర్ మిల్లర్ ఆయన పరికల్పనలో మూడు అంశాలకు ఆవశ్యక పాత్రలను కేటాయించారు. అవి

  1. పిండిపదార్థపు అధస్తరం (కార్బొహైడ్రేట్ సబ్‌స్ట్రేట్)
  2. పళ్ల ఖనిజాలను కలిగించే ఆమ్లం
  3. ఆమ్లంను ఉత్పత్తి చేసే మరియు ప్రొటియోలిసిస్ (ప్రొటీన్ల విచ్ఛిన్నత)ను కూడా కలిగించే నోటి సూక్ష్మ జీవులు.

క్రమాభివృద్ధి రేటు[మార్చు]

క్రమాభివృద్ధి రేటు మరియు గత చరిత్రను తెలపడానికి క్షయాలకు లౌకిక వివరణలను జోడించవచ్చు. "తీవ్రమైన" అనేది శరవేగ అభివృద్ధి పరిస్థితిని తెలుపుతుంది. మరోవైపు "పునఃసంభవ" అనేది వేలాది భోజనాలు మరియు తిను బండారాలు తీసుకోవడం ద్వారా క్షయం అభివృద్ధి చెందడానికి పొడగింపు సమయాన్ని తీసుకునే పరిస్థితిని తెలుపుతుంది. వీటిలో అనేకం కొంత ఆమ్ల విఖనిజీకరణంకు కారణమవుతాయి. అయితే అది తిరిగి ఖనిజీకరణం చెందదు. ఫలితంగా దంత క్షయాలు వస్తాయి. ఫ్లోరైడ్ చికిత్స అనేది పళ్ల ఎనామెల్ యొక్క రీకాల్షిఫికేషన్‌కు దోహదపడుతుంది.

అప్రధాన లేదా ద్వితీయ క్షయాలుగా కూడా పిలిచే పునఃసంభవ క్షయాలు గత క్షయాల చరిత్ర ఉన్న ప్రాంతం వద్ద దర్శనమిస్తాయి. ఇవి తరచుగా పంటి తొర్రలో నింపే పదార్థాల అంచులు మరియు ఇతర దంతసంబంధి పునఃస్థాపనలపై గుర్తించబడుతాయి. మరోవైపు ఆరంభ క్షయాలు అనేవి అంతకుముందు క్షయం ఏర్పడని ఒక ప్రాంతం వద్ద ఏర్పడే క్షయంను వివరిస్తాయి. నిరోధిత క్షయాలు గతంలో విఖనిజీకరణం చెందిన ఒక పంటిపై గాయాన్ని వివరిస్తాయి. అయితే పుచ్చుకు ముందే అది తిరిగి ఖనిజీకరణం చెందుతుంది. ఫ్లోరైడ్ చికిత్సల వినియోగం రీకార్షిఫికేషన్‌కు దోహదపడుతాయి.

ప్రభావిత కఠిన కణజాలం[మార్చు]

దెబ్బతిన్న కఠిన కణజాలాల ఆధారంగా ఎనామెల్, దంత ధాతువు లేదా పంటిగారలకు సంబంధించిన క్షయాలను వివరించడం సాధ్యమవుతుంది. క్షయాలు వాటి అభివృద్ధి ప్రారంభంలో అవి ఎనామెల్‌ను మాత్రమే దెబ్బతీయొచ్చు. క్షయ వ్యాప్తి ఒక్కసారి దంత ధాతువు యొక్క లోపలి పొరను చేరినప్పుడు "దంత ధాతువు సంబంధి క్షయం" అనే మాట వాడబడుతుంది. పళ్ల మూలాలను కప్పి ఉంచే పంటిగార అనేది కఠిన కణజాలమైన నేపథ్యంలో పళ్ల యొక్క మూలాలు నోటి వైపు బహిర్గతమైతే తప్ప అది తరచూ క్షయం ధాటికి గురికాదు. "పంటిగార క్షయాలు" అనే మాట పళ్ల మూలాలపై ఏర్పడే క్షయంను వివరించడానికి వాడొచ్చు. చాలా అరుదుగా వచ్చే ఇలాంటి క్షయాలు పంటిగారను మాత్రమే దెబ్బతీయొచ్చు. దంత ధాతువు యొక్క అతిపెద్ద పొరపై ఒక పల్చటి పంటిగార పొరను మూలాలు కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల పంటిగారను దెబ్బతీసే అత్యధిక క్షయాలు దంత ధాతువుపై కూడా ప్రభావం చూపొచ్చు.

సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు[మార్చు]

దంత అన్వేషకి యొక్క అగ్రభాగం, దీనిని క్షయాల నిర్థారణకు ఉపయోగిస్తారు.

క్షయాలను అనుభవించే ఒక వ్యక్తికి సదరు వ్యాధి గురించి తెలియకపోవచ్చు.[19] కొత్తగా పుచ్చిన గాయం యొక్క తొట్టతొలి సంకేతంగా పళ్ల ఉపరితలంపై కన్పించే ఒక తెల్లటి మచ్చను చెప్పుకోవచ్చు. అది ఎనామెల్ యొక్క డీకాల్షిఫికేషన్ ప్రాంతంను సూచిస్తుంది. ఇది తొలి క్షయంగా సూచించబడుతుంది. గాయం గనుక విఖనిజీకరణం దిశగా కొనసాగితే, అది గోధుమ వర్ణంలోకి మారుతుంది. అయితే అది చివరకు పుచ్చు ("రంధ్రం")గా పరిణమిస్తుంది. పుచ్చు ఏర్పడటానికి ముందు, ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయంగా ఉంటుంది. అయితే ఒక్కసారి గనుక పుచ్చు ఏర్పడితే, నష్టపోయిన పళ్ల నిర్మాణం యొక్క పునరుద్ధరణ వీలుపడదు.[citation needed] గోధుమ రంగులో మరియు మెరుస్తూ కన్పించే ఒక గాయం ఒకప్పడు ఉన్న దంత క్షయాలను సూచిస్తుంది. అయితే విఖనిజీకరణ ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది. తద్వారా ఒక మచ్చ ఏర్పడుతుంది. చూడటానికి కాంతి విహీనంగా కన్పించే ఒక గోధుమ రంగు మచ్చ అనేది క్రియాశీల క్షయాలకు ఒక సంభవనీయమైన సంకేతంగా గోచరిస్తుంది.

ఎనామెల్ మరియు దంత ధాతువులు నాశనమవడంతో పుచ్చు బాగా గుర్తించే విధంగా కన్పిస్తుంది. పంటి యొక్క ప్రభావిత ప్రాంతాలు రంగు మారడం మరియు అవి స్పర్శించినప్పుడు మెత్తగా అనిపించడం జరుగుతుంది. ఎనామెల్, దంత ధాతువు గొట్టాల ద్వారా క్షయం ఒక్కసారి ప్రవేశించినప్పుడు అది పంటి నరానికి చేరుతుంది. తద్వారా అది బహిర్గతమవడం మరియు చివరకు పంటినొప్పి సంభవిస్తుంది. వేడి, చలి లేదా తియ్యటి ఆహారాలు మరియు పానీయాల ద్వారా నొప్పి మరింత తీవ్రమవుతుంది.[1] దంత క్షయం ఇబ్బందికర శ్వాస మరియు చెడు రుచులను కూడా కారణమవుతుంది.[20] ఎక్కువగా క్రమాభివృద్ధి చెందిన కేసుల్లో, గాయం అనేది పళ్ల నుంచి చుట్టుపక్కల ఉండే మృదువైన కణజాలాలకు విస్తరిస్తుంది. బిలంసంబంధి ద్వారం మూసుకుపోవడం మరియు లడ్‌విగ్స్ గొంతువాపు వంటి క్లిష్టతలు జీవితానికి ముప్పుకలిగించేవిగా పరిణమించవచ్చు.[21][22][23]

కారణాలు[మార్చు]

క్షయాలు ఏర్పడటానికి నాలుగు ప్రధాన ప్రమాణాలు అవసరం. అవి పంటి ఉపరితలం (ఎనామెల్ (అతికేపదార్థం) లేదా దంత ధాతువు), క్షయ కారక బ్యాక్టీరియా, పులిసే పిండిపదార్థాలు (సుక్రోజ్ వంటి) మరియు కాల వ్యవధి.[24] క్షయ ప్రక్రియ ఒక అనివార్య ఫలితాన్ని కలిగి ఉండదు. వివిధ వ్యక్తులు వారి పంటి ఆకృతి, నోటి పరిశుభ్రతా అలవాట్లు మరియు వారి యొక్క లాలాజల బఫరింగ్ సామర్ఖ్యాలను బట్టి భిన్న స్థాయిల్లో ప్రభావానికి గురయ్యే విధంగా ఉంటారు. దంత క్షయాలు నోటి పుచ్చుకు గురయ్యే అవకాశమున్న పళ్ల యొక్క ఎలాంటి ఉపరితలంపైనైనా సరే ఏర్పడవచ్చు. అయితే ఎముక పరిధిలోనే ఉండే నిర్మాణాలపై మాత్రం ఏర్పడవు.[25]

దంతాలు[మార్చు]

పళ్లను దెబ్బతీసే కొన్ని వ్యాధులు మరియు రుగ్మతల కారణంగా ఒక వ్యక్తి క్షయాల బారిన పడే ప్రమాదం అధికంగా ఉంటుంది. ప్రతి 718 మందిలో ఒకరికి మరియు ప్రతి 14,000 మందిలో ఒకరికి సంభవించే అమెలోజెనిసిస్ ఇంపర్‌ఫెక్టా అనేది ఒక వ్యాధి. ఇది వస్తే ఎనామెల్ పూర్తిగా లేదా తగినంత మొత్తాల్లో ఏర్పడకపోవడం జరుగుతుంది. ఫలితంగా పన్ను రాలిపోతుంది.[26] రెండు సందర్భాల్లో, పళ్లు క్షయానికి గురయ్యే ప్రమాదం అధికంగా ఉంటుంది. అందుకు కారణం పళ్లను ఎనామెల్ సంరక్షించలేకపోవడం.[27]

చాలా మందిలో, పళ్లపై ప్రభావం చూపే రుగ్మతలు లేదా రోగాలు దంత క్షయాలకు ప్రాథమిక కారణాలు కావు. తొంబై ఆరు శాతం పళ్ల ఎనామెల్ ఖనిజాలతో నిండి ఉంటుంది.[28] ఈ ఖనిజాలు, ప్రత్యేకించి, హైడ్రాక్సీఅపటైట్, ఆమ్ల వాతావరణ పరిస్థితులకు గురైనప్పుడు కరుగుతాయి. 5.5. pH వద్ద ఎనామెల్ విఖనిజీకరణం చెందడం మొదలవుతుంది.[29] దంత ధాతువు మరియు పంటిగార అనేవి ఎనామెల్ కంటే ఎక్కువగా క్షయాలకు అనువుగా ఉంటాయి. అందుకు కారణం అవి ఖనిజ పదార్థంను తక్కువగా కలిగి ఉండటం.[30] అందువల్ల చిగురు సన్నగిల్లడం లేదా చిగుళ్ల నొప్పి వ్యాధి ద్వారా పళ్ల యొక్క మూల (ఆధార) ఉపరితలాలు దెబ్బతిన్నప్పుడు క్షయాలు శరవేగంగా విజృంభిస్తాయి. ఏదేమైనప్పటికీ, ఆరోగ్యవంతమైన నోటి వాతావరణంలోనూ పళ్లు దంత క్షయాలకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది.

పళ్ల యొక్క నిర్మాణం క్షయ నిర్మాణ సంభావ్యతపై ప్రభావం చూపొచ్చు. పళ్ల యొక్క లోతైన కొనలు అసంఖ్యాకమైనవిగానూ మరియు అబ్బురపరిచేవిగా ఉన్నప్పుడు రంధ్రం మరియు పగులు క్షయాలు అనేవి బహుశా అభివృద్ధి చెందొచ్చు. అంతేకాక పళ్ల మధ్య ఆహారం ఇరుక్కున్నపుడు కూడా క్షయాలు సంభవించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్ యొక్క ఒక గ్రాము మురికి చిత్రం

బ్యాక్టీరియా[మార్చు]

నోరు విభిన్న రకాల అంగిలి బ్యాక్టీరియాను కలిగి ఉంటుంది. అయితే కొన్ని ప్రత్యేకమైన సూక్ష్మజీవులు దంత క్షయాలకు కారణమవుతున్నట్లు భావిస్తున్నారు. వాటిలో స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్ మరియు లాక్టోబాసిల్లి ఉన్నాయి.[3][5] లాక్టోబాసిల్లస్ యాసిడోఫిలస్ , యాక్టినోమైసెస్ విస్కాసస్ , నొకార్డియా spp. మరియు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్ అనేవి దంత క్షయాలు ప్రత్యేకించి మూల (ఆధార) క్షయాలతో అతి దగ్గరి సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. పళ్లు మరియు చిగుళ్ల చుట్టూ గట్టిగా, మీగడ వంటి రంగులో చేరిన బ్యాక్టీరియాను పిప్పిక (పంటిపై చేరిన మురికి) అని అంటారు. ఇది ఒక సూక్ష్మజీవుల సమూహం (బయోఫిల్మ్)గా పనిచేస్తుంది. కొన్ని ప్రదేశాలు మురికిని ఇతర వాటి కంటే సర్వసాధారణంగా సేకరిస్తాయి. దవడ పళ్లు మరియు పక్క పళ్ల యొక్క కొరికే ఉపరితలాలపై ఉండే మొనలు పళ్ల మధ్య స్పర్శ బిందువు చేసినట్లుగా సూక్ష్మదర్శిని సంబంధిత ధారణను కలిగిస్తాయి. మురికి (కల్మషం) పంటి చిగురు చుట్టూ కూడా చేరుతుంది.

కిణ్వనం చెందే పిండిపదార్థాలు[మార్చు]

ఒక వ్యక్తి నోటిలోని బ్యాక్టీరియా (సూక్ష్మక్రిమి) గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్ మరియు సర్వసాధారణంగా సుక్రోజ్ (టేబుల్ షుగర్)లను కిణ్వనం అని పిలిచే గ్లైకాలసిస్ సంబంధిత ప్రక్రియ ద్వారా క్షీరామ్లం వంటి ఆమ్లాలుగా మారుస్తుంది.[4] ఒకవేళ పళ్లకు అలాగే అంటుకుని ఉన్న పక్షంలో ఈ ఆమ్లాలు విఖనిజీకరణానికి ఆస్కారం కల్పిస్తాయి. అంటే పళ్ల యొక్క ఖనిజ పదార్థం కరిగిపోవడం. ఏదేమైనప్పటికీ, ఆమ్లం అనేది లాలాజలం లేదా నోటిశుభ్రత ద్వారా తటస్థీకరణ చేయబడితే పునఃఖనిజీకరణం సంభవిస్తున్న కారణంగా ఈ ప్రక్రియ క్రియాశీలమైనదిగా పేర్కొనబడుతుంది. పునఃఖనిజీకరణకు ఫ్లోరైడ్ టూత్‌పేస్టులు లేదా దంత వార్నీషులు దోహదపడుతాయి.[31] ఒకవేళ విఖనిజీకరణం గనుక ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే తగినంత ఖనిజ పదార్థం నష్టపోవచ్చు. అందువల్ల మృదువైన కర్బన పదార్థం విచ్ఛిన్నం చెందుతుంది. తత్ఫలితంగా కుహరం లేదా రంధ్రం ఏర్పడుతుంది. దంత క్షయాల పురోగమనంపై అలాంటి చక్కెరల యొక్క ప్రభావాన్ని క్షయ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం (కారియోజనిసిటీ) అని పిలుస్తారు. సుక్రోజ్ అనేది గ్లూ మరియు ఫ్రక్టోజ్‌ల మిశ్రమ పదార్థంలో భాగమైనప్పటికీ, వాస్తవానికి అది గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్‌ల సరిసమాన భాగాల యొక్క మిశ్రమం కంటే కూడా క్షయాలను అధికంగా ఏర్పరిచే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అందుకు కారణం గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్ ఉప యూనిట్ల మధ్య చక్కెర బంధంలోని శక్తిని బ్యాక్టీరియా వినియోగించుకోవడం. S.మ్యూటన్స్ అనేది సుక్రోజ్‌ను ఎంజైము డెక్స్‌ట్రాన్సుక్రనేస్ ద్వారా డెక్స్‌ట్రాన్ పాలీసక్కరైడ్ అని పిలవబడే తీవ్రమైన సంసంజన పదార్థంగా మార్చడం ద్వారా పళ్లపై ఉండే బయోఫిల్మ్‌కు అంటుకుని ఉంటుంది.[32]

కాలం (వ్యవధి)[మార్చు]

క్షయ ఉత్పత్తి సామర్థ్య (ఆమ్ల) పరిస్థితులకు తరచూ గురయ్యే పళ్లు దంత క్షయం బారినపడే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.[33] భోజనాలు లేదా అల్పాహారాలు తీసుకున్న తర్వాత నోటిలోని బ్యాక్టీరియా చక్కెరను జీవక్రియ చెందే విధంగా చేస్తుంది. ఫలితంగా ఒక ఆమ్ల ఉప ఉత్పన్నం ఏర్పడుతుంది. ఇది pH విలువను తగ్గిస్తుంది. కాలం గడిచే కొద్దీ pH తిరిగి సాధారణ స్థాయికి వస్తుంది. అందుకు కారణం లాలాజలం యొక్క బఫరింగ్ సామర్థ్యం మరియు పళ్ల ఉపరితలాల యొక్క కరిగిన ఖనిజ సంబంధ పదార్థం. ఆమ్ల వాతావరణ పరిస్థితికి గురైన ప్రతిసారీ పళ్ల ఉపరితలంపై ఉండే అకర్బన ఖనిజ పదార్థ భాగాలు కరగడం మరియు అవి సుమారు రెండు గంటల వరకు కరగడం కొనసాగించగలవు.[34] ఈ ఆమ్ల కాలాల్లో పళ్లు దుర్భలమైన నేపథ్యంలో దంత క్షయ అభివృద్ధి ఎక్కువగా తరచూ ఆమ్ల ప్రభావానికి గురయ్యే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

తగిన పిండిపదార్థాలుగా పథ్యం అనేది తగినంత ఖరీదుతో కూడుకుని ఉన్నప్పుడు పళ్లు నోటిలోకి జరిగిన కొద్ది రోజులకే క్షయ అభివృద్ధి ప్రక్రియ మొదలుకాగలదు. ఫ్లోరైడ్ చికిత్సలను అమలు చేయడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియను చూపించాయనేది ఒక నిదర్శనంగా చెప్పబడుతోంది.[35] సన్నిహిత క్షయం శాశ్వత దంతాల యొక్క ఎనామెల్ ద్వారా ప్రవేశించడానికి సుమారు నాలుగేళ్లు పడుతుంది. పంటి పైభాగంను ఎనామెల్ ఉంచినంత దృఢంగా మూల ఉపరితలంను పంటిగార ఉంచలేనందున మూల క్షయం అనేది ఇతర ఉపరితలాలపై క్షయం కంటే శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. క్రమాభివృద్ధి మరియు మూల ఉపరితలంపై ఖనిజీకరణ నష్టం అనేది ఎనామెల్‌లో క్షయం కంటే 2.5 రెట్లు వేగంగా ఉంటుంది. చాలా తీవ్రమైన కేసుల్లో అంటే మామూలు పరిశుభ్రత చాలా పేలవంగా ఉన్న సందర్భాల్లో మరియు కిణ్వనం చెందగలిగే పిండిపదార్థాల పరంగా పథ్యం అనేది చాలా ఖరీదైనదిగా ఉన్నప్పుడు పళ్లు పగిలిన కొద్ది నెలలకే పుచ్చులనేవి ఏర్పడవచ్చు. ఉదాహరణకు పిల్లలు శిశు సీసాల్లో తియ్యగా ఉండే పానీయాలను అదే పనిగా సేవిస్తే, ఇది సంభవించవచ్చు.

ఇతర ప్రమాదాంశాలు[మార్చు]

కొన్ని పదార్థాల ద్వారా సంభవించిన ఆమ్ల వాతావరణాన్ని తుల్యపరచడానికి లాలాజలం యొక్క బఫరింగ్ సామర్థ్యపు ఉనికి లేనందున తగ్గిన లాలాజలం అనేది పురోభివృద్ధి క్షయాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ఫలితంగా లాలాజల (అధోజిహ్వ) గ్రంథుల ద్వారా ప్రత్యేకించి అధోజంబిక గ్రంథి మరియు లాలాజల గ్రంథి నుంచి విడుదలైన లాలాజల మొత్తంను తగ్గించే వైద్య పరిస్థితులు విస్తృత దంత క్షయం ఏర్పడటానికి దారితీస్తాయి. ఉదాహరణలుగా Sjögren's సిండ్రోమ్, డయాబిటిస్ మెల్లిటిస్, డయాబిటిస్ ఇన్సిపిడస్ మరియు సార్కోయిడోసిస్‌లను చెప్పుకోవచ్చు.[36] యాంటీహిస్టేమైన్లు (అలర్జీని తగ్గించేవి) మరియు యాంటీడిప్రెసంట్లు (వ్యాకులత/కుంగిపోవటంను నయం చేసే ఔషధాలు) వంటి వైద్య ఔషధప్రయోగాలు కూడా లాలాజల ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోగలవు. ప్రముఖంగా తెలిసిన మిథైల్‌ఆంపిటమైన్ వంటి ఉత్తేజకాలు కూడా లాలాజల ప్రవాహంను విశేష స్థాయి వరకు అడ్డుకోగలవు. ఉత్తేజకాల దుర్వినియోగదారులు పేలవమైన నోటి పరిశుభ్రతను కలిగి ఉంటారు. గంజాయిలోని క్రియాశీల రసాయన పదార్థంగా చెప్పుకునే టెట్రాహైడ్రోకన్నాబినాల్ కూడా లాలాజల అధికస్రావంను దాదాపు పూర్తిగా అడ్డుకునేందుకు కారణమవుతుంది. దీనిని అనధికారికంగా "కాటన్ మౌత్" అని పిలుస్తారు. అంతేకాక అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో సర్వసాధారణంగా సూచించిన దాదాపు అరవై మూడు శాతం ఔషధప్రయోగాలు అనార్థ్ర నోరు ఒక తెలిసిన దుష్ప్రభావంగా పేర్కొనబడింది.[36] తల మరియు మెడ యొక్క రేడియోధార్మిక (వికిరణ) చికిత్స కూడా లాలాజల గ్రంథుల్లోని కణాలను నాశనం చేయగలదు. తద్వారా దంత క్షయం ఏర్పడటం మరింత పెరిగే అవకాశముంది.[37]

పొగాకు వినియోగం కూడా దంత క్షయాలు ఏర్పడే ప్రమాదాన్ని మరింత పెంచుతుంది. కొన్ని ధూమరహిత పొగాకు రకాలు చక్కెర పదార్థంను ఎక్కువగా కలిగి ఉండటం క్షయాలు ఏర్పడే ప్రమాదాన్ని పెంచే విధంగా ఉంటాయి.[38] చిగుళ్లనొప్పి వ్యాధికి పొగాకు వాడకం అనేది ఒక విశిష్ట ప్రమాదాంశం. ఇది చిగురు దెబ్బతినడానికి కారణమవుతుంది.[39] పంటితో సంబంధాన్ని చిగురు కోల్పోవడంతో మూల ఉపరితలం అనేది నోటిలో స్పష్టంగా కన్పించే విధంగా తయారవుతుంది. ఇది గనుక సంభవిస్తే, మూల క్షయం అనేది ఆందోళనకరంగా మారుతుంది. ఎందుకంటే పళ్ల యొక్క మూలాలను ఆవరించే పంటిగార ఎనామెల్ కంటే ఆమ్లాల ద్వారా చాలా తేలికగా విఖనిజీకరణం చెందగలదు.[15] సమకాలీకంగా, ధూమపానం మరియు మస్తక సంబంధి క్షయాల మధ్య ఒక కారణ సంబంధాన్ని దృఢపరచడానికి తగన ఆధారం లేదు. అయితే ధూమపానం మరియు మూల ఉపరితల క్షయాల మధ్య సంబంధాన్ని తెలపడానికి మాత్రం ఆధారం ఉంది.[40]

గర్భాశయంలోని మరియు పుట్టిన ఒక నెలలోగా సీసం ప్రభావానికి గురికావడం వల్ల దంత క్షయం వచ్చే అవకాశముంది.[41][42][43][44][45][46][47] సీసంతో పాటు ద్విబంధక కాల్షియం మాదిరిగా విద్యుత్ ఆవేశం మరియు అయాను వ్యాసార్థం కలిగిన అన్ని పరమాణువులు,[48] అంటే కాడ్మియం వంటివి కాల్షియం అయానును అనుకరిస్తాయి. అందువల్ల బహిర్గతం అనేది దంత క్షయంను కలిగించవచ్చు.[49]

లాలాజల సంబంధ మరియు పథ్య సంబంధ అయోడిన్ దంత క్షయం యొక్క వ్యాధిజననం మరియు లాలాజల సంబంధ గ్రంథుల పదార్థ తత్వ వివేచక శాస్త్రంలో ముఖ్య పాత్రను పోషించే విధంగా కన్పిస్తుంది. లాలాజలం అనేది పెరోక్సిడేస్ ఎంజైముల్లో బలమైనదిగానూ మరియు అయోడైడ్ల అధికస్రావంను కలిగి ఉంటుంది. అయోడిన్ దంత ధాతువులోని చెక్కుచెదరని ఎనామెల్, పంటి గుజ్జు మరియు పళ్లచుట్టూ ఉండే కణజాలాల ద్వారా నేరుగా చొచ్చుకునిపోయే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొంతమంది పరిశోధకుల ప్రకారం, దీనికి కొన్ని దంతసంబంధి రోగలక్షణాలను సూక్ష్మక్రిమినిరోధక చర్యతో ప్రత్యక్షంగానూ మరియు ఒక ప్రతిక్షకారిని యంత్రాంగం ద్వారా పరోక్షంగానూ అడ్డుకునే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది.

- వెంటురి S, వెంటురి M. (2009). అయోడిన్ ఇన్ ఎవల్యూషన్ ఆఫ్ సలివరీ గ్లాండ్స్ అండ్ ఇన్ ఓరల్ హెల్త్. Nutr Health. 2009;20(2):119-34.

- బెనర్జీ, R.K. మరియు దత్తా, A.G. (1986). సలివరీ పెరాక్సిడేసెస్ మోల్ సెల్ బయోకెమ్, 70, 21-9.

- హార్డ్‌గ్రూవ్, T.A.: ADA Booklet (1939). “డెంటల్ కేరీస్”, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ (ADA) ద్వారా 1939లో ముద్రించబడింది. (లించ్, కెటరింగ్, జీస్ eds.).

- బార్టెల్‌స్టోన్ H. J. (1951). రేడియోఅయోడిన్ పెనట్రేషన్ థ్రూ ఇంటాక్ట్ ఎనామెల్ విత్ అప్‌టేక్ బై బ్లడ్‌స్ట్రీమ్ అండ్ థైరాయిడ్ గ్లాండ్. J డెంట్ Res., 5, 728–33.

- బార్టెల్‌స్టోన్ H.J., మండల్, I.D., ఓష్రీ, E మరియు సీడ్లిన్ S.M. (1947). యూజ్ ఆఫ్ రేడియోయాక్టివ్ అయోడిన్ యాజ్ ఎ ట్రేసర్ ఇన్ ది స్టడీ ఆఫ్ ది ఫిజియాలజీ ఆప్ టీత్. సైన్స్, 106, 132.

వ్యాధివిజ్ఞాన శరీరధర్మశాస్త్రం[మార్చు]

రెండు త్రిభుజాలు వాటి మూలాలు ఎనామెల్ మరియు దంత ధాతువు కూడలి వెంట కలిసినట్లుండే రంధ్రం మరియు పగుళు క్షయాల యొక్క పురోగమనం

ఎనామెల్[మార్చు]

ఎనామెల్ అనేది ఎక్కువగా ఖనిజీకరించబడిన కణరహిత కణజాలం. ఒక రసాయనిక ప్రక్రియ ద్వారా దానిపై ప్రభావం చూపే క్షయాలు బ్యాక్టీరియా ఉత్పత్తి చేసే ఆమ్ల వాతావరణం ద్వారా ఉత్పత్తవుతాయి. బ్యాక్టీరియా చక్కెరను వినియోగించుకోవడం మరియు దానిని తన సొంత శక్తికి ఉపయోగించడం వల్ల అవి క్షీరామ్లాన్ని విడుదల చేస్తాయి. ఈ ప్రక్రియ యొక్క ప్రభావాలుగా ఆమ్లం ద్వారా సంభవించే ఎనామెల్‌లోని స్ఫటికాల విఖనిజీకరణంను చెప్పుకోవచ్చు. కాలక్రమంలో అంటే బ్యాక్టీరియా దంత ధాతువులోకి భౌతికంగా చొరబడేంత వరకు ఈ ప్రక్రియ జరుగుతుంది. ఎనామెల్ నిర్మాణానికి మూల ప్రమాణమైన ఎనామెల్ రాడ్‌లు పళ్ల ఉపరితలం నుంచి దంత ధాతువుగా నిలువుగా ఏర్పడుతాయి. క్షయాల వల్ల ఎనామెల్ యొక్క విఖనిజీకరణం అనేది సాధారణంగా ఎనామెల్ రాడ్ల యొక్క దిశను అనుసరించే నేపథ్యంలో రంధ్రం, పగులు మరియు సున్నితమైన ఉపరితలం మధ్య విభిన్న త్రికోణీయ క్రమాల వల్ల ఎనామెల్‌‌లో క్షయాలు ఏర్పడుతాయి. ఎందుకంటే పళ్ల యొక్క రెండు ప్రాంతాల్లో ఎనామెల్ రాడ్ల యొక్క మలుపు భిన్నంగా ఉంటుంది.[50]

ఎనామెల్ ఖనిజాలను నష్టపోవడం మరియు దంత క్షయం అభివృద్ధి చెందడంతో ఎనామెల్ అనేది అనేక విలక్షణమైన ప్రాంతాలను ఏర్పరుస్తుంది. అవి ఒక కాంతి సూక్ష్మదర్శిని దిగువ కన్పిస్తాయి. ఎనామెల్ యొక్క అత్యంత అడుగున ఉండే పొర నుంచి దాని ఉపరితలం వరకు గుర్తించబడిన ప్రాంతాలు: అపారదర్శక ప్రాంతం, అంధకార ప్రాంతాలు, గాయం యొక్క భాగం మరియు ఉపరితల ప్రాంతం.[51] అపారదర్శక ప్రాంతం అనేది క్షయాల యొక్క మొట్టమొదటగా కన్పించే సంకేతం. ఇది ఒకటి నుంచి రెండు శాతం నష్టపోయిన ఖనిజాల ద్వారా ఏకకాలంలో సంభవిస్తుంది.[52] అంధకార ప్రాంతంలో ఎనామెల్ యొక్క కొంత పునఃఖనిజీకరణం సంభవిస్తుంది. ప్రత్యామ్నాయ మార్పులతో దంత క్షయాల అభివృద్ధి అనేది ఎలా ఒక క్రియాశీల ప్రక్రియ అవుతుందనే దానికి ఇదొక ఉదాహరణగా పనిచేస్తుంది.[53] అత్యధిక విఖనిజీకరణం మరియు విధ్వంస ప్రాంతంగా గాయం యొక్క భాగాన్నే చెబుతారు. ఉపరితల ప్రాంతం అనేది సాపేక్షకంగా ఖనిజీకరించబడినదిగానే ఉంటుంది. పంటి నిర్మాణం నాశనమవడం తద్వారా ఒక పుచ్చు ఏర్పడేంత వరకు ఇది ఉంటుంది.

దంత ధాతువు[మార్చు]

ఎనామెల్ మాదిరిగా కాకుండా దంత ధాతువు అనేది దంత క్షయాల క్రమాభివృద్ధికి ప్రతిస్పందిస్తుంది. పళ్ల నిర్మాణం తర్వాత ఎనామెల్‌ను ఉత్పత్తి చేసే అమీలోబ్లాస్ట్‌లు ఎనామెల్ నిర్మాణం ఒక్కసారి పూర్తికాగానే నాశనమవుతాయి. అందువల్ల దాని విధ్వంసం తర్వాత ఎనామెల్ యొక్క తదనంతర పునరుద్ధరణ జరుగుతుంది. మరోవైపు దంత ధాతువు ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌ల ద్వారా జీవితమంతా నిరంతరాయంగా ఉత్పత్తవుతుంది. ఇది పంటి గుజ్జు మరియు దంత ధాతువు మధ్య ఉండే సరిహద్దుపై ఉంటుంది. ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌లు ఉండటం వల్ల క్షయం వంటి ఒక ఉద్దీపకం జీవసంబంధమైన ప్రతిస్పందన ఏర్పడగలదు. ఈ రక్షణ యంత్రాంగాలుగా దృఢమైన మరియు మూడో దంత ధాతువు నిర్మాణంను చెప్పుకోవచ్చు.[54]

దంత ధాతువులో అట్టడుగు పొర నుంచి ఎనామెల్ వరకు, క్షయాల వల్ల దెబ్బతిన్న విలక్షణ ప్రాంతాలుగా అపారదర్శక ప్రాంతంను చెబుతారు. ఇది విధ్వంసక ప్రాంతం. అలాగే బ్యాక్టీరియా సంబంధిత ప్రవేశ ప్రాంతం కూడా దెబ్బతింటుంది.[50] అపారదర్శక ప్రాంతం అనేది పుచ్చిన ప్రక్రియ యొక్క పురోగమన భాగాన్ని సూచిస్తుంది. అంతేకాక ఇది ప్రాథమిక విఖనిజీకరణం మొదలైన చోట ఉంటుంది. బ్యాక్టీరియా సంబంధిత ప్రవేశం మరియు విధ్వంస ప్రాంతాలుగా బ్యాక్టీరియా దాడిచేసే ప్రాంతాలు మరియు చివరకు దంత ధాతువు శైథిల్యంను చెబుతారు.

దంత ధాతువు ద్వారా క్షయాల శరవేగ వ్యాప్తి సున్నితమైన ఉపరితల క్షయాల్లో ఈ త్రికోణీయ సాక్షాత్కారాన్ని సృష్టిస్తుంది.

దృఢమైన దంత ధాతువు[మార్చు]

దంత ధాతువు నిర్మాణం అనేది ఒక సూక్ష్మదర్శినిసంబంధ మార్గాల అమరికగా చెప్పబడుతుంది. దీనినే దంత ధాతువు సంబంధ గొట్టాలని అంటారు. ఇది గుజ్జు గది నుంచి బాహ్య పంటిగార లేదా ఎనామెల్ సరిహద్దుకు బయటకు వ్యాపిస్తుంది.[55] దంత ధాతువు గొట్టాల యొక్క వ్యాసం గుజ్జు (పంటి జిగురు)కు సమీపంలో అత్యధికంగా (సుమారు 2.5 μm) మరియు దంత ధాతువు మరియు ఎనామెల్ కలిసే ప్రాంతంలో అత్యల్పంగా సుమారు (900 nm) ఉంటుంది.[56] పుచ్చు ప్రక్రియ దంత ధాతువు సంబంధ గొట్టాల ద్వారా కొనసాగుతుంది. ఇవి త్రికోణీయ క్రమాలకు కారణమవుతాయి. ఫలితంగా క్షయాల క్రమాభివృద్ధి అనేది పళ్లలో చాలా లోతు వరకు ఏర్పడుతుంది. అంతేకాక గొట్టాలు క్షయాలు శరవేగంగా వ్యాప్తి చెందేందుకు కూడా అనుమతిస్తాయి.

ప్రతిస్పందనగా, గొట్టాల్లోని ద్రవం బ్యాక్టీరియా సంబంధ గాయంతో పోరాడే విధంగా వ్యాధినిరోధక వ్యవస్థ నుంచి ఇమ్యూనోగ్లోబులిన్‌లను తీసుకువస్తుంది. అదే సమయంలో పరిసర గొట్టాల యొక్క ఖనిజీకరణం పెరుగుతుంది.[57] దీని ఫలితంగా గొట్టాల నిర్మాణం జరుగుతుంది. బ్యాక్టీరియా సంబంధ అభివృద్ధి నెమ్మదిగా జరిగేలా చేసే ఒక ప్రయత్నంగా ఇది చెప్పబడుతుంది. అదనంగా, బ్యాక్టీరియా నుంచి వచ్చే ఆమ్లం హైడ్రాక్సీఅపటైట్ స్ఫటికాలను విఖనిజీకరించడం వల్ల కాల్షియం, భాస్వరం విడుదలవుతాయి. తద్వారా దంత ధాతువు గొట్టంలో కిందకు చేరే అనేక స్ఫటికాల అపక్షేపం ఏర్పడుతుంది. ఈ స్ఫటికాలు ఒక అవరోధంను ఏర్పరచడం మరియు క్షయాల పురోగమనాన్ని నెమ్మది చేస్తాయి. ఈ సంరక్షక ప్రతిస్పందనల తర్వాత దంత ధాతువు దృఢమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.

దంత ధాతువులోపల ఉండే ద్రవాలు అనేవి పంటి గుజ్జు (చిగురు) లోపల నొప్పి గ్రాహకాలు క్రియాశీలకంగా మారే ఒక యంత్రాంగంగా భావించబడుతోంది.[58] దృఢమైన దంత ధాతువు అలాంటి ద్రవాల ప్రవాహాన్ని అడ్డుకునే నేపథ్యంలో బ్యాక్టీరియా దాడికి ఒక హెచ్చరికగా సూచించే నొప్పి మొదట ఎక్కువకాకపోవచ్చు. పర్యవసానంగా, ఎలాంటి పంటి సూక్ష్మగ్రాహ్యత లేకుండా దంత క్షయాల క్రమాభివృద్ధికి ఎక్కువ కాలం పడుతుంది. తద్వారా పంటి నిర్మాణానికి అత్యధిక నష్టం వాటిల్లుతుంది.

తృతీయ దంత ధాతువు[మార్చు]

దంత క్షయాలకు స్పందనగా గుజ్జు (పంటి చిగురు) వైపుగా అధిక దంత ధాతువు ఉత్పత్తి అనేది ఉండొచ్చు. ఈ కొత్త దంత ధాతువు తృతీయ దంత ధాతువుగా సూచించబడుతుంది.[56] తృతీయ దంత ధాతువు అనేది గుజ్జును సాధ్యమైనంత ఎక్కువ కాలం పాటు ఆధిపత్య బ్యాక్టీరియా నుంచి రక్షించే విధంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. తృతీయ దంత ధాతువు ఎంత ఎక్కువగా ఉత్పత్తయితే గుజ్జు పరిమాణం అంతగా తగ్గుతుంది. ఈ రకమైన దంత ధాతువు వాస్తవిక ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌ల యొక్క ఉనికి లేదా లేమి ప్రకారం ఉప విభజన చేయడం జరిగింది.[59] ఒకవేళ ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌లు దంత క్షయాలను సాధ్యమైనంత ఎక్కువ కాలం పాటు ఎదుర్కొని నిలవగలిగితే, అప్పుడు ఉత్పత్తయిన దంత ధాతువును "ప్రతికూల" దంత ధాతువు అని అంటారు. అదే ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌లు గనుక నాశనం చేయబడినప్పుడు ఉత్పత్తయిన దంత ధాతువును "సన్నాహక" దంత ధాతువు అంటారు.

సన్నాహక దంత ధాతువు విషయంలో ఇతర కణాలు నాశనం చేయబడిన ఒడోంటోబ్లాస్ట్‌ల పాత్రను వహించడానికి అవసరమవుతాయి. వృద్ధి కారకాలు (సాధారణంగా ప్రొటీన్లు), ప్రత్యేకించి TGF-β,[59] అనేవి గుజ్జు యొక్క ఫైబ్రోబ్లాస్ట్‌లు మరియు మెసెంచిమల్ కణాల ద్వారా సన్నాహక దంత ధాతువు ఉత్పత్తిని మొదలుపెడతాయని భావించబడుతోంది.[60] సన్నాహక దంత ధాతువు ఒక రోజుకు సగటున 1.5 μm ఉత్పత్తవుతుంది. అయితే ఇది రోజుకు 3.5 μm వరకు పెరగగలదు. ఫలిత దంత ధాతువు ఒక పద్ధతి లేని ఆకృతి ఉన్న దంత ధాతువు సంబంధి గొట్టాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇవి అప్పటికే ఉన్న దంత ధాతువు గొట్టాల క్రమంలో అమరకపోవచ్చు. ఇది దంత ధాతువు గొట్టాల్లో దంత క్షయాల అభివృద్ధి సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది.

రోగ నిర్ధారణ[మార్చు]

(A) పంటి ఉపరితలంపై కన్పించే ఒక చిన్న క్షయ మచ్చ(B) దంత ధాతువు (బాణం గుర్తులు) పరిధిలో విఖనిజీకరణం యొక్క విస్తృత ప్రాంతంను రేడియోగ్రాఫ్ బహిర్గతం చేసిన దృశ్యం(C) పుచ్చు ప్రారంభ తొలగింపు సమయంలో పంటి పక్క భాగంలో గుర్తించబడిన ఒక రంధ్రం(D) అన్ని పుచ్చులు తొలగించబడటం

పైకి కన్పించే అన్ని పళ్ల ఉపరితలాల పరిశీలన ద్వారా ప్రాథమిక రోగ నిర్థారణ చేయబడుతుంది. దీనికి ఒక చక్కటి కాంతి వనరు, దంత ధాతువు దర్పణం మరియు అన్వేషకిని ఉపయోగిస్తారు. దంత రేడియోగ్రాఫ్‌లు (X-రేలు) దంత క్షయాలు కన్పించడం కంటే ముందుగానే ప్రత్యేకించి పళ్ల మధ్య వచ్చిన క్షయాలను చూపుతాయి. భారీ దంత క్షయాలు తరచూ నగ్ననేత్రానికి కన్పిస్తాయి. అయితే చిన్న చిన్న పుచ్చులు గుర్తించడం కష్టం. రేడియోగ్రాఫ్‌లతో పాటు దృశ్యమాన మరియు స్పర్శసంబంధి పరిశీలనలను దంతవైద్యులు ప్రత్యేకించి రంధ్రం మరియు పగుళు క్షయాలను నిర్థారించడానికి తరచూ అనుసరిస్తుంటారు.[61] మొదట్లో, పుచ్చని క్షయాలను అనుమానిత ఉపరితలం చుట్టూ గాలిని పంపడం ద్వారా తరచూ నిర్థారించేవారు. ఇలా చేస్తే తేమ తొలగిపోవడం మరియు విఖనిజీకరణం చెందని ఎనామెల్ యొక్క ప్రకాశ ధర్మాలు మారుతాయి.

కొందరు దంత పరిశోధకులు క్షయాలను గుర్తించడానికి దంత అన్వేషకిలను వాడటం పట్ల హెచ్చరిక చేశారు.[12] పళ్ల యొక్క ఒక చిన్న ప్రాంతం విఖనిజీకరణం మొదలైన మరియు రంధ్రాలు లేదా పుచ్చులు వంటివి ఏర్పడని పరిస్థితుల్లో దంత అన్వేషకి యొక్క ఒత్తిడి అనేది పుచ్చు ఏర్పడటానికి కారణమవుతుంది. ఒక రంధ్రం ఏర్పడటానికి ముందు పుచ్చు ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయమైనది కావడంతో ఫ్లోరైడ్ ద్వారా క్షయాలను అరికట్టడం మరియు పంటి ఉపరితలంను ఖనిజీకరణం చేయడం సాధ్యమే. పుచ్చు ఏర్పడినప్పుడు క్షీణించిన పంటి నిర్మాణాన్ని మార్చడానికి పునరుద్ధరణ అవసరమవుతుంది.

అలాంటి సమయాల్లో రంధ్రం మరియు పగులు క్షయాలను గుర్తించడం కష్టం కావొచ్చు. దంత ధాతువును చేరే దిశగా బ్యాక్టీరియా ఎనామెల్‌లోకి చొచ్చుకుపోగలదు. అయితే అప్పుడు బాహ్య ఉపరితలం ప్రత్యేకించి ఫ్లోరైడ్ గనుక ఉంటే తిరిగి ఖనిజీకరణం చెందవచ్చు.[62] కొన్నిసార్లు "ప్రచ్ఛన్న క్షయాలు"గా సూచించే ఈ క్షయాలు x-రే రేడియోగ్రాఫ్‌లపై ఇప్పటికీ కన్పిస్తాయి. అయితే పళ్ల యొక్క దృశ్యమాన పరీక్ష అనేది ఎనామెల్ స్థిరతను లేదా తక్కువగా రంధ్రం పడినట్లు చూపిస్తుంది.

చికిత్స[మార్చు]

పంటిలో సంజీవి పదార్థాంగా ఉపయోగించినఒక రసమిశ్రమం

దంత పరిశుభ్రత అనేది ఉత్తమ స్థాయిలో ఉంచబడినట్లయితే చాలా చిన్న పుచ్చుల పునఃఖనిజీకరణ జరుగుతుంది. అయితే నాశనమైన పంటి నిర్మాణం పూర్తిగా పునరుద్ధరించబడదు.[1] చిన్న గాయాలకు, పునఃఖనిజీకరణంను ప్రోత్సహించే దిశగా సమయోచిత ఫ్లోరైడ్‌ను కొన్నిసార్లు వాడుతారు. పెద్ద గాయాలకు సంబంధించి, చికిత్స ద్వారా దంత క్షయం యొక్క క్రమాభివృద్ధికి అడ్డుకట్ట వేయొచ్చు. చికిత్స యొక్క లక్ష్యం పంటి నిర్మాణాలను కాపాడటం మరియు పళ్ల యొక్క తదుపరి నాశనాన్ని నివారించడం.

సాధారణంగా, తీవ్రమైన క్షయంతో పోల్చితే, ప్రారంభ చికిత్స తక్కువ నొప్పిని కలిగి ఉండటం మరియు ఖరీదు తక్కువగా ఉంటుంది. స్పర్శనాశకాలు—స్థానికంగా, నైట్రస్ ఆక్సైడ్ ("హాస్యకర వాయువు") లేదా ఇతర సూచించిన ఔషధప్రయోగాలు కొన్ని సందర్భాల్లో చికిత్స సమయంలో నొప్పిని తగ్గించడానికి లేదా చికిత్స సమయంలో ఆందోళనను తగ్గించడానికి అవసరం కావొచ్చు.[63] ఒక దంత పరికరం ("డ్రిల్") పళ్ల నుంచి పెద్ద మొత్తంలో క్షయంచెందిన పదార్థంను తొలగించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. క్షయంను జాగ్రత్తగా తొలగించడానికి వాడే ఒక దంత పరికరమైన ఒక స్పూన్‌ను కొన్నిసార్లు దంత ధాతువులోని క్షయం గుజ్జు (చిగురు)ను సమీపించినప్పుడు ఉపయోగిస్తారు.[64] క్షయం ఒక్కసారి తొలగించబడితే, పళ్లు తిరిగి చక్కగా పనిచేసే విధంగా మరియు మళ్లీ కళాత్మక పరిస్థితికి వచ్చే విధంగా దెబ్బతిన్న పంటి నిర్మాణానికి ఒక దంత పునరుద్ధరణ అవసరమవుతుంది.

దంత రసమిశ్రమం, మిశ్రమ జిగురు, పింగాణీ మరియు బంగారంను పునరుద్ధారక పదార్థాలుగా పేర్కొంటారు.[65] మిశ్రమ జిగురు మరియు పింగాణీలను రోగి యొక్క సహజమైన పంటి రంగును తలపించే విధంగా తయారు చేస్తారు. కాబట్టి కళాత్మకతకు (అందానికి) సంబంధించిన ఆందోళనలు తలెత్తినప్పుడు వాటిని సాధారణంగా ఉపయోగిస్తుంటారు. మిశ్రమ పునరుద్ధరణలు అనేవి దంత రసమిశ్రమం మరియు బంగారం మాదిరిగా దృఢంగా ఉండవు. కొందరు దంత వైద్యులు నమిలే దంతాలు పెద్దవిగా ఉండే పృష్ఠ ప్రాంతాలకు రెండో సూచన మాత్రమే సిఫార్సు చేయదగిన పునరుద్ధరణగా చెప్పబడుతుంది.[66] ఒకవేళ క్షయం అనేది చాలా విస్తృతమైనదిగా ఉంటే, పళ్లలోపల ఒక పునరుద్ధరణ పదార్థంను ఏర్పాటు చేయడానికి తగినంత పంటి నిర్మాణం లేకపోవచ్చు. కాబట్టి ఒక పంటి పైభాగం (శిఖర భాగం) అవసరం రావొచ్చు. ఈ పునరుద్ధరణ ఒక టోపీని తలపిస్తుంది. ఇది సహజమైన పంటి యొక్క పైభాగ అవశేషంపై అమర్చబడుతుంది. పంటి పైకప్పులను తరచూ బంగారం, పింగాణీ లేదా లోహంతో కలిపిన పింగాణీతో చేస్తారు.

విస్తృతమైన క్షయాలకు గురైన పళ్లు చివరకు పీకేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడుట

కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో, దంతవైద్య చికిత్స ఒక పంటి యొక్క పునరుద్ధరణకు అవసరం కావొచ్చు.[67] క్షయ కారక బ్యాక్టీరియా లేదా అఘాతం ద్వారా పళ్లలోని గుజ్జు (చిగురు) నాశనం చెందినట్లయితే "ప్రధాన మార్గం"గా తెలిసిన దంతవైద్య చికిత్స సిఫార్సు చేయబడుతుంది. ప్రధాన మార్గం సమయంలో నాడీ మరియు రక్తనాళమయ కణజాలాలు సహా పంటి చిగురు పంటి యొక్క క్షయ భాగాలతో పాటుగా తొలగించబడుతుంది. ఈ మార్గాలు దంతవైద్య సంబంధ దస్త్రాలతో వాటి శుభ్రత మరియు రూపకల్పన దిశగా సిద్ధం చేయబడి ఉంటాయి. తర్వాత అవి సాధారణంగా గుట్టా పెర్చా అని పిలిచే ఒక రబ్బరు వంటి పదార్థంతో నింపబడుతాయి.[68] పళ్లు నింపబడటం మరియు ఒక పైకప్పు ఏర్పాటు చేయబడుతుంది. ప్రధాన మార్గం పూర్తయ్యేసరికి పళ్లు ప్రాణాధారయేతరమైనవిగా ఉంటాయి. అందుకు కారణం అవి ఎలాంటి జీవం ఉన్న కణజాలంను కలిగి ఉండకపోవడమే.

నిష్కర్షణ (పీకడం) అనేది కూడా దంత క్షయానికి ఒక చికిత్సగా పనిచేస్తుంది. పళ్లు ఒకవేళ క్షయ ప్రక్రియ ద్వారా చాలా ఎక్కువగా నాశనమై ఉంటే సదరు క్షయం చెందిన పళ్ల తొలగింపును చేపడుతారు. ఇదంతా కూడా పళ్ల పునరుద్ధరణను సమర్థవంతంగా చేయడానికే. ఒక పన్ను ప్రతికూల పన్నును కలిగిలేని పక్షంలో లేదా భవిష్యత్తులో ఏదైనా సమస్య వస్తుందని భావిస్తే అలాంటి సందర్భాల్లో పళ్లను పీకడం అనేది జరుగుతుంది. ఇది జ్ఞాన దంతాలకు సంబంధించినది.[69] పళ్ల పునరుద్ధరణ ఖరీదైనదని లేదా క్లిష్టతలు ఉంటాయని రోగులు భావించినప్పుడు పళ్ల తొలగింపులు అనేవి చేపట్టబడుతుంటాయి.

దంత క్షయాలకు ఉపయోగించే ఔషధ మొక్కలు[మార్చు]

[70]

వరుస సంఖ్య జీవశాస్త్ర నామం వాడే భాగం నిరోధక జీవులు
1. అకాసియా ల్యూకోఫ్లోయా బెరడు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
2. అల్బిజియా లెబ్బెక్ బెరడు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
3. అబీస్ కనాడెన్‌సిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
4. అరిస్టోలోచియా సింబిఫెరా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
5. అన్నోనా సెనెగాలెన్సిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
6. అల్బిజియా జులిబ్రిసిన్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
7. అల్లియమ్ సాటివమ్ పిలకలు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
8. అనాసిక్లస్ పిరిథ్రమ్ వేరు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
9. అరికా కేటిచు గింజలు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
10. బ్రేనియా నివోసస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
14. సిట్రస్ మెడికా వేర్లు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
15. కాప్టిడిస్ రిజోమా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
16. కాసల్‌పినియా మార్టియస్ పళ్లు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ ఒరాలిస్, లాక్టోబాసిల్లస్ క్యాసీ
17. కోకోస్ న్యూసిఫెరా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
18. కాసల్‌పినియా పిరమిడాలిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
19. చెలిడోనియం మజూస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
20. డ్రోసెరా పెల్టాటా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సోబ్రినస్
21. ఎంబీలియా రైబ్స్ పండు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
22. ఎరిథ్రినా వెరైగాటా వేరు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
23. యూక్లియా నటాలెన్సిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
24. ఫిస్కస్ మైక్రోకార్పా ఊడ స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
25. జిమ్‌నెమా సిల్వెస్టర్ ఆకులు, వేర్లు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
27. గ్లిసిరిజా గ్లాబ్రా వేరు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
28. హమామెలిస్ వర్జీనియానా ఆకులు ప్రివియోటెల్లా spp., యాక్టినోమైసిస్ ఒడోంటోలిటికస్
29. హరుంగానా మడగాస్కరీన్‌సిస్ ఆకులు ఆక్టినోమైసిస్, ఫ్యూసోబ్యాక్టీరియం, లాక్టోబాసిల్లస్, ప్రివోటెల్లా, ప్రొపియోని బ్యాక్టీరియం, స్ట్రెప్టోకాకస్ spp.
30. హెలిచ్రిసమ్ ఇటాలికం మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సోబ్రినస్
31. జింక్‌గో బిలోబా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
32. జునిపెరస్ వర్జీనియానా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
33. కెంపెరియా పండురట ఎండిన రైజోమ్‌లు, వేరు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
34. లెజెనారియా సిసెరానియా ఆకులు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
35. మెంథా అర్వెన్‌సిస్ ఆకులు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
36. మికానియా లావిగాటా ఊడ భాగాలు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సోబ్రినస్
37. మికానియా గ్లోమెరటా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ క్రిసెటస్
38. మెలిస్సా అఫిషినాలిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
39. మంగోలియా గ్రాండిఫ్లోరా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
40. మెలిస్సా అఫిషినాలిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
41. మంగోలియా గ్రాండిఫ్లోరా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
42. నికోటియానా టబాకుమ్ ఆకులు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
43. ఫిసాలిస్ అంగులాటా పువ్వు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
44. పైనస్ వర్జీనియానా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
45. పిస్టాకియా లెంటిస్‌కస్ నమిలే జిగురు పోర్ఫిరోమోనాస్ జింజివాలిస్
46. పిస్టాసియా వెరా మొక్క పూర్తిగా ఓరల్ స్ట్రెప్టోకాకి
47. పైపర్ క్యూబెబా మొక్క పూర్తిగా పళ్ల చుట్టూ ఉండే రోగ కారకాలు
48. పాలీగోనమ్ కస్పిడేటమ్ వేరు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సోబ్రినస్
49. రీడియా బ్రాసిలీన్‌సిస్ పండు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
50. రస్ కొరియారియా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
51. రస్ కొరియారియా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
52. రోస్మారినస్ అఫిషినాలిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
53. క్యూర్‌కస్ ఇన్ఫెక్టోరియా ఏపుగా పెరిగిన మొక్కలు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
54. రస్ కొరియారియా మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
55. సిజీజియం కుమిని బెరడు స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
56. సాస్సాఫ్రాస్ అల్బిడం మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
57. సొలానమ్ జాథావోకార్పమ్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్
58. సిజీజియం అరోమాటిసియం ఎండిన పువ్వు స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్
59. థిమస్ ఉల్గారిస్ మొక్క పూర్తిగా స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్, స్ట్రెప్టోకాకస్ సాంగ్విస్
60. టానాసిటమ్ ఉల్గరీ మొక్క పూర్తిగా స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్
61. థుజా ప్లికాటా మొక్క పూర్తిగా స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్
62. జిజిఫస్ జోయాజీరో మొక్క పూర్తిగా స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్

నివారణ[మార్చు]

పళ్ల శుభ్రతకు మామూలుగా టూత్‌బ్రష్‌లను వాడుతారు

నోటి పరిశుభ్రత[మార్చు]

చక్కగా పళ్లు తోముకోవడం మరియు ప్రతిరోజూ పళ్ల మధ్య మురికిని శుభ్రం చేసుకోవడం వంటి వ్యక్తిగత పరిశుభ్రతను పాటించాలి.[6] నోటి పరిశుభ్రత యొక్క ప్రయోజనం నోటిలోని వ్యాధికారకాలను సాధ్యమైనంత వరకు తగ్గించడం. పళ్లు తోముకోవడం (బ్రషింగ్) మరియు పాచిని పక్కాగా తొలగించడం యొక్క ప్రాథమిక దృష్టి మురికిని తొలగించడం మరియు అది పేరుకుపోకుండా నివారించడం. మురికి ఎక్కువగా బ్యాక్టీరియాను కలిగి ఉంటుంది.[71] భోజనాలు లేదా అల్పాహారాలు తీసుకున్న తర్వాత ఆహారంలోని పిండిపదార్థాలు పళ్ల మధ్యలో చిక్కుకుపోయినప్పుడు బ్యాక్టీరియా సంబంధిత మురికి పెరిగితే పళ్లు దంత క్షయం రావడానికి ఎక్కువ అనుకూలంగా ఉంటాయి. అనువుగా ఉండే ఉపరితలాలపై పేరుకుపోయిన మురికిని తొలగించడానికి టూత్‌బ్రష్‌ను ఉపయోగించుకోవచ్చు. అయితే పళ్ల మధ్యలో లేదా నమిలే ఉపరితలాలపై ఉండే రంధ్రాలు మరియు పగుళ్ల లోపల దానిని ఉపయోగించరాదు. దానిని చక్కగా ఉపయోగించినప్పుడు, దంత శుభ్రత ద్వారా మురికి పేరుకుపోయిన ప్రాంతాల నుంచి తొలగించబడుతుంది. అలా చేయకుంటే సన్నిహిత క్షయాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. అంతర్‌దంత బ్రష్‌లు, సాధారణ పారిశుధ్యకారులు మరియు నోటి శుభ్రతలు అనేవి ఇతర సమ్మిళిత పరిశుభ్రతా సహాయాలుగా పనిచేస్తాయి.

ఏదేమైనప్పటికీ, నోటి పరిశుభ్రత అనేది దంత క్షయం కంటే చిరుగు వ్యాధిని నిరోధించడానికి సంభవనీయంగా అత్యంత సమర్థవంతమైనది. నమిలే ఒత్తిడి కారణంగా ఆహారం రంధ్రాలు మరియు పగుళ్ల లోపల ఇరుక్కుపోతుంది. అది పిండిపదార్థాల ద్వారా అభివృద్ధి చెందిన ఆమ్ల విఖనిజీకరణంకు దారితీస్తుంది. అలాంటప్పుడు బ్రష్, ఫ్లోరైడ్ టూత్‌పేస్టు మరియు లాలాజలానికి ఇరుక్కుపోయిన ఆహారాన్ని తొలగించడానికి, ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించడానికి లేదా ఆహారం ఇరుక్కునే మరింత అవకాశమున్న పళ్ల ఉపరితలాలపై మాదిరిగా విఖనిజీకరణ పళ్లను పునఃఖనిజీకరణం చేయడానికి ఎలాంటి ఆస్కారం ఉండదు. (పిల్లల్లో సంభవిస్తున్న 80 నుంచి 90 శాతం మధ్య క్షయాలు నమిలే దంతాలకు సంబంధించినవి వీన్‌ట్రాబ్, 2001). ఆహారం తీసుకున్న తర్వాత పీచు వంటి పచ్చి కూరలు తినడం వల్ల లోపల ఇరుక్కున్న ఆహారాన్ని లాలాజలం చక్కెర వంటి పిండిపదార్థంగా మార్చే విధంగా చేస్తుంది. అలాగే ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించడం మరియు విఖనిజీకరణ పళ్లను పునఃఖనిజీకరణ కూడా చేస్తుంది. (పుచ్చులతో గాయాల బారినపడే ప్రమాదాన్ని ఎక్కువగా కలిగి ఉన్న పళ్లుగా మొదటి మరియు శాశ్వత దవడ పళ్లను చెబుతారు)

వృత్తిపరమైన పరిశుభ్రతా చర్యలుగా క్రమబద్ధ దంత పరీక్షలు మరియు పరిశుభ్రతలను పేర్కొంటారు. కొన్నిసార్లు మురికిని పూర్తిగా తొలగించడం కష్టం. అప్పుడు ఒక దంత వైద్యుడు లేదా దంత పరిశుభ్రతా వైద్యుడు అవసరమవుతాడు. నోటి పరిశుభ్రతతో పాటు నోటిలో ప్రమాదం ఎక్కువగా పొంచి ఉన్న ప్రాంతాల్లో సంభవనీయ దంత క్షయాల అభివృద్ధిని గుర్తించడానికి రేడియోగ్రాఫ్‌లు దంత సందర్శనల సందర్భంగా తీయవచ్చు.

పథ్యసంబంధమైన మార్పు[మార్చు]

దంత ఆరోగ్యానికి వినియోగించే చక్కెర మొత్తం కంటే చక్కెర అంతర్గ్రహణం అనేది చాలా ముఖ్యం.[33] చక్కెర మరియు ఇతర ఆహారపదార్థాల సమక్షంలో నోటిలోని బ్యాక్టీరియా ఆమ్లాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అవి ఎనామెల్, దంత ధాతువు మరియు పంటిగారలను విఖనిజీకరణం చెందించగలవు. ఈ విధమైన పరిస్థితికి పళ్లు ఎంత ఎక్కువగా గురైతే దంత క్షయాల సంభవం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి అల్పాహారం తీసుకోవడం తగ్గించాలని సిఫార్సు చేయబడుతుంది. ఎందుకంటే అల్పాహారం అనేది నోటిలో ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియాకు నిరంతరాయంగా పోషక పదార్థాన్ని సరఫరా చేస్తుంది. అంతేకాక నమిలే మరియు జిగటగా ఉండే ఆహార పదార్థాలు (ఎండిన పళ్లు లేదా కలకండ వంటివి) పళ్లకు చాలా కాలం వరకు అంటుకునే విధంగా తయారవుతాయి. అందువల్ల వాటిని భోజనంలో భాగంగా తీసుకోవడమే ఉత్తమం. భోజనం తర్వాత పళ్లు తోముకోవడం సిఫార్సు చేయబడుతోంది. పిల్లల విషయానికొస్తే, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ మరియు యూరోపియన్ అకాడమీ ఆఫ్ పీడియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ చక్కెర ఉండే పానీయాల వినియోగాన్ని తగ్గిస్తే మంచిదని మరియు నిద్రించేటప్పుడు శిశువులకు పాల డబ్బాలు ఇవ్వొద్దని సూచిస్తున్నాయి.[72][73] తల్లి యొక్క నోటి నుంచి బ్యాక్టీరియా వ్యాపించకుండా నివారించే దిశగా తల్లులు సైతం వారి శిశువులకు పాత్రలు మరియు కప్పులు వంటివి మార్చడం మంచిదికాదని కూడా సిఫారసు చేయబడుతోంది.[74]

పాలు మరియు కొన్ని రకాల జున్ను వంటి చద్దర్ పదార్థాలు దంత క్షయంను ఎదుర్కోవడానికి దోహదపడగలవని మరియు ఒకవేళ వాటిని ఆహార పదార్థాలు తిన్న వెంటనే గనుక తీసుకున్నట్లయితే పళ్లకు సంభవనీయంగా హానికరమని గుర్తించారు.[33] అంతేకాక కొన్ని దేశాల్లో పళ్ల సంరక్షణకు జిలిటల్ (ఒక రకం చక్కెర ఆల్కాహాలు) కలిగిన చూయింగ్ గమ్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు. ప్రత్యేకించి ఫిన్లాండ్ సంబంధ కలకండ పరిశ్రమలో ఇది ప్రసిద్ధిగాంచింది.[75] మురికిని తగ్గించగలిగే జిలిటల్ ప్రభావం అనేది బహుశా ఇతర చక్కెరలు మాదిరిగా దానిని ఉపయోగించుకోవడంలో బ్యాక్టీరియా అసమర్థత కావొచ్చు.[76] నమలడం మరియు నాలుకపై పరిమళ గ్రాహకాల ఉద్దీపనం లాలాజలంను ఎక్కువగా ఉత్పత్తి చేసి, విడుదల చేస్తాయని కూడా తెలుసు. ఇది ఎనామెల్ విఖనిజీకరణం చెందే బిందువుకు నోటిలోని pH విలువ పడిపోకుండా నిరోధించే విధంగా తటస్థ బఫర్లను కలిగి ఉంటుంది.[77]

ఫ్లోరైడ్‌ను పంపిణీ చేయడానికి ఉపయోగించిన సాధారణ దంతవైద్య శాస్త్ర ట్రేలు

ఇతర నివారణ చర్యలు[మార్చు]

దంత సీలెంట్‌ల వినియోగమంటే ఒక విధమైన నివారణ చర్య అని అర్థం. సీలెంట్ అంటే ఒక పల్చని ప్లాస్టిక్ తరహా పూతను దవడల యొక్క నమిలే ఉపరితలాలకు అంటిస్తారు. నమిలే బలానికి పై భాగాల్లోని రంధ్రాలు మరియు పగుళ్ల మధ్య ఆహారం ఇరుక్కుపోకుండా ఈ పూత నిరోధిస్తుంది. కావున నివాసం ఏర్పరుచుకున్న మురికి సూక్ష్మక్రిములు పిండిపదార్థాల నుంచి దూరమవుతాయి. తద్వారా అవి ఆమ్ల విఖనిజీకరణంకు మారలేవు. అందువల్ల సర్వసాధారణ దంత క్షయ రకమైన పుచ్చు మరియు పగులు క్షయాలు ఏర్పడకుండా నివారించడం జరుగుతుంది. సీలెంట్లను సాధారణంగా పిల్లలకు దవడ పళ్లు మొలిచిన కొద్ది కాలానికే వారి పళ్లపై అంటిస్తారు. పళ్ల సీలెంట్ల ద్వారా ముసలివాళ్లు సైతం ప్రయోజనం పొందగలరు. అయితే వారి దంత చరిత్ర మరియు క్షయాల సంభావ్యత అనేవి సాధారణంగా పరిశీలించడం జరుగుతుంది.

పాలు మరియు పచ్చటి కూరగాయలు వంటి ఆహారంలో గుర్తించబడే కాల్షియం దంత క్షయాల నుంచి రక్షణకు తరచూ సిఫార్సు చేయబడుతుంటుంది. కాల్షియం మరియు ఫ్లోరైడ్ సరఫరాలు దంత క్షయ సంభవాన్ని తగ్గిస్తాయని చూపించడం జరిగింది. ఎనామెల్‌లోని హైడ్రాక్సీఅపటైట్ స్ఫటికాలతో కలవడం ద్వారా పళ్లు క్షయానికి గురికాకుండా నివారించడంలో ఫ్లోరైడ్ సాయపడుతుంది.[78] సంస్థీకృత కాల్షియం విఖనిజీకరణం పట్ల ఎనామెల్ మరింత నిరోధకతను కలిగి ఉండేలా చేస్తుంది. తద్వారా అది క్షయ నిరోధం కలిగి ఉంటుంది.[79] సమయోచిత ఫ్లోరైడ్ కూడా పంటి ఉపరితల సంరక్షణకు సిఫార్సు చేయబడుతోంది. అంటే ఫ్లోరైడ్ కలిగిన టూత్‌పేస్ట్ లేదా నోటిపరిశుభ్రత వంటివి. పలువురు దంత వైద్యులు సాధారణ సందర్శనల్లో భాగంగా సమయోచిత ఫ్లోరైడ్ సొల్యూషన్ల యొక్క ప్రయోజనాన్ని చేర్చారు.

మూస:Cleanup-spam

పునఃఖనిజీకరణ ప్రయోజన సమర్థతకు ఎంతో కొంత సిఫార్సు చేయబడిన శాస్త్రీయ ఆధారం ఉన్న ఇతర ఉత్పత్తులుగా DCPD, ACP, కాల్షియం మిశ్రమాలు, ఫ్లోరైడ్ మరియు ఎనామెలాన్‌లను చెప్పవచ్చు.

పునఃఖనిజీకరణ ప్రక్రియను దంతవైద్యుడి సమక్షంలో కూడా వృత్తిపరంగా నిర్వహించడం జరుగుతుంది.

అంతేకాక ఆర్గాన్ ఆయాను లేజర్ల యొక్క స్వల్ప తీవ్రత కలిగిన లేజర్ వికిరణం అనేది ఎనామెల్ క్షయాలు మరియు తెలుపు రంగు మచ్చలతో కూడిన గాయాల ఏర్పడే ప్రమాదాన్ని నివారించగలదని ఇటీవలి నిర్వహించిన ఒక పరిశోధన వెల్లడించింది.[80]

పేలవమైన నోటి ఆరోగ్యానికి బ్యాక్టీరియా ప్రధాన కారణాంశమైన నేపథ్యంలో దంత క్షయ టీకా మందు కోసం ప్రస్తుతం పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. 2004 నాటికి అలాంటి టీకా మందును జంతువుల,[81]పై విజయవంతంగా పరీక్షించారు. మానవుల కోసం మే, 2006 నాటికి సదరు టీకా మందు క్లినికల్ ట్రయల్స్‌లో ఉంది.[82]

భోజనం తర్వాత చూయింగ్ గమ్ నమలడం ద్వారా లాలాజల ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది. ఇది సహజంగా ఆమ్ల pH వాతావరణంను తగ్గించడం మరియు పునఃఖనిజీకరణంను ప్రోత్సహిస్తుంది.

జిలిటల్ ఉన్న మిఠాయిలు మరియు (చూయింగ్) గమ్ సైతం స్ట్రెప్టోకాకస్ మ్యూటన్స్ వృద్ధిని తగ్గిస్తాయి.

సాంక్రమిక రోగ విజ్ఞానం[మార్చు]

2004లో 100,000 మందికి దంత క్షయాల యొక్క వైకల్య-సర్దుబాటు జీవిత సంవత్సరం[83][142][143][144][145][146][147][148][149][150][151][152][153][154]

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, అనేక మంది పిల్లలు మరియు సుమారు తొంభై శాతం మంది పెద్దలు దంత క్షయాల బారిన పడినట్లు అంచనా వేశారు. ఆసియన్ మరియు లాటిన్ అమెరికన్ దేశాల్లో ఈ వ్యాధి ప్రాబల్యం అధికం మరియు ఆఫ్రికన్ దేశాల్లో తక్కువ.[84] అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో, దంత క్షయం అనేది పునఃసంభవ శైశవ వ్యాధి. ఉబ్బసం కంటే కనీసం ఐదు రెట్లు సర్వసాధారణమైనది.[85] ఇది పిల్లల్లో పళ్ల క్షీణతకు ప్రాథమిక రోగ లక్షణ సంబంధ కారణం.[86] యాభై ఏళ్లకు పైబడిన ఇరవై తొమ్మది నుంచి యాభై తొమ్మిది శాతం మంది పెద్దలు క్షయాల బారినపడ్డారు.[87]

కొన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో కేసుల సంఖ్య తగ్గుముఖం పట్టింది. ఈ తగ్గుదలకు కారణం చక్కటి నోటి పరిశుభ్రత అలవాట్లు మరియు ఫ్లోరైడ్ చికిత్స వంటి నివారణ చర్యలను మరింత ఎక్కువగా అనుసరించడం.[88] ఏదేమైనప్పటికీ, దంత క్షయ కేసుల పరంగా సరాసరి తగ్గుదలను నమోదు చేసుకున్న దేశాలు వ్యాధి వ్యాప్తిలో అసమానతలను మాత్రం కొనసాగిస్తున్నాయి.[87] అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు మరియు యూరప్‌లకు చెందిన పిల్లల్లో సుమారు ఇరవై శాతం మంది జనాభా అరవై నుంచి ఎనభై శాతం దంత క్షయాలబారిన పడ్డారు.[89] అదే విధంగా వక్రీకరించిన ఈ వ్యాధి యొక్క వ్యాప్తి ప్రపంచమంతటా గుర్తించబడింది. కొందరు పిల్లలు అసలు ఎలాంటి క్షయాల బారిన పడకపోవడం లేదా చాలా తక్కువగా గురికావడం మరియు ఇతరులు అత్యధిక క్షయాలకు గురైనట్లు తెలిసింది.[87] ఆస్ట్రేలియా, నేపాల్ మరియు స్వీడెన్ దేశాలకు చెందిన పిల్లల్లో ఈ వ్యాధి సంభవం తక్కువగా ఉంది. మరోవైపు కోస్టా రికా మరియు స్లొవేకియా దేశాల్లో మాత్రం దీని ప్రాబల్యం అధికంగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు.[90]

ప్రామాణిక "DMF" (డికే/మిస్సింగ్/ఫిల్డ్) సూచి అనేది దంత క్షయాల యొక్క ప్రాబల్యం అదే విధంగా జనాల యొక్క దంత సంబంధ చికిత్స అవసరాలను అంచనా వేయడానికి అనుసరించే సర్వసాధారణ పద్ధతుల్లో ఒకటి. ఈ సూచి విచారణ, దర్పణం మరియు పత్తి చుట్టలు ఉపయోగించి వ్యక్తులపై నిర్వహించే అంతర్‌క్షేత్ర వైద్యసంబంధ పరీక్షపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎందుకంటే DMF సూచి X-రే చిత్రణ లేకుండా చేయబడుతుంది. ఇది వాస్తవిక క్షయాల ప్రాబల్యం మరియు చికిత్సా అవసరాలను తక్కువగా అంచనా వేస్తుంది.[62]

చరిత్ర[మార్చు]

1300ల (A.D.) కాలానికి చెందిన ఒక చిత్రంశ్రావణం సాయంతో ఒక దంతవైద్యుడు పంటిని తొలగించడాన్ని ఇగ్లాండ్ చిత్రించింది.

దంత క్షయాలకు సంబంధించి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. పదిలక్షల పైచిలుకు ఏళ్లకు ముందు ఆస్ట్రాలోపిదకస్ వంటి రెండు కాళ్ల ప్రాగ్వానరాలు (మానవులే) దంత క్షయాల బారిన పడ్డారు.[91] దంత క్షయాల ప్రాబల్యంలో భారీ పెరుగుదల అనేది పథ్యసంబంధమైన మార్పులతో ముడిపడింది.[91][92] దంత క్షయం అనేది చరిత్ర పూర్వపు (మానవ సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందుతున్న సమయం) కాలానికి సంబంధించిన ఒక పురాతన వ్యాధి అని పురావస్తుశాస్త్ర సంబంధ ఆధారం పేర్కొంది. నవీన శిలాయుగం నడిచిన పదిలక్షల ఏళ్లకు పూర్వపు పుర్రెలు దంత క్షయాలకు సంబంధించిన సంకేతాలను చూపించాయి. అయితే పూర్వ శిలాయుగం మరియు మధ్య శిలాయుగంకు సంబంధించినవి మాత్రం లభించలేదు.[91] నవీన శిలాయుగంలో దంత క్షయాల్లో పెరుగుదలకు కారణం పిండిపదార్థాలు ఉన్న మొక్కల ఆహారాన్ని తీసుకోవడం పెరగడమే కావొచ్చు.[93] దక్షిణాసియాలో వరి సాగు ప్రారంభం కూడా క్షయాల వృద్ధికి కారణమని భావించబడుతోంది.

5000 BC కాలానికి చెందిన ఒక సుమేరియన్ మూల గ్రంథం దంత క్షయాలకు "పంటి పురుగు" కారణమని పేర్కొంది.[94] ఈ విశ్వాసానికి సంబందించిన ఆధారం కూడా భారతదేశం, ఈజిప్టు, జపాన్ మరియు చైనా దేశాల్లో గుర్తించబడింది.[92] తవ్వితీసిన పురాతన పుర్రెలు అనాగరిక దంత కృతికి సంబంధించిన ఆధారాన్ని చూపాయి. పాకిస్తాన్‌లో సుమారు 5500 BC నుంచి 7000 BC వరకు గుర్తించిన పళ్లు అనాగరిక దంత బెజ్జాలు వేసే సాధనాల ద్వారా ఏర్పడిన దగ్గరదగ్గర పక్కా రంధ్రాలు కన్పించాయి.[95] 1550 BC కాలానికి చెందిన ఈజిప్టు‌కు సంబంధించిన ఒక మూలగ్రంథం ఇబెర్స్ పాపిరస్ పంటి వ్యాధులను ప్రస్తావించింది.[94] 668- 626 BC మధ్యకాలంలోని అస్సీరియా యొక్క సార్గోనిడ్ సామ్రాజ్య సమయంలో రాజ వైద్యుడి యొక్క రచనలు వాపు (నొప్పి) వ్యాపించడం వల్ల పంటిని పీకాల్సిన అవసరాన్ని సూచించాయి.[92] రోమన్ సామ్రాజ్యంలో వండిన ఆహార పదార్థాలను ఎక్కువగా వాడటం క్షయాల ప్రాబల్యంలో స్వల్ప వృద్ధికి దారితీసింది.[89] ఈజిప్షియన్‌కు తోడు గ్రీకో-రోమన్ నాగరికత దంత క్షయాల ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే నొప్పికి సంబంధించిన చికిత్సలను కలిగి ఉంది.[92]

కాంస్య యుగం మరియు ఇనుప యుగం అంతటా క్షయాల రేటు తక్కువగానే ఉంది. అయితే మధ్యయుగాలలో ఇది స్వల్పంగా పెరిగింది.[91] పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి చెరకు గడలు అధికంగా అందుబాటులోకి వచ్చిన 1000 AD కాలంలోని పెరుగుదలతో పోల్చిచూస్తే, దంత క్షయాల ప్రాబల్యంలో ఆవర్తన వృద్ధి అనేది తక్కువ. వీటికి చికిత్సలుగా ప్రధానంగా ఔషధ తరుణోపాయాలు మరియు మంత్రాలు ఉండేవి. అయితే కొన్నిసార్లు రక్తపాతంను కూడా అనుసరించేవారు.[96] అప్పటి కాలానికి చెందిన అనాగరిక శస్త్రవైద్యులు పళ్లను పీకడం వంటి సేవలను అమలు చేసేవారు.[92] శిష్యరికాల (అప్రెంటీషిప్) ద్వారా శిక్షణ పొందిన సదరు ఆరోగ్య సంరక్షకులు పంటి నొప్పిని నివారించడంలో చాలా వరకు విజయం సాధించారు. అంతేకాక అనేక సందర్భాల్లో గాయాల దైహిక వ్యాప్తిని కూడా కొంత వరకు నివారించారు. రోమన్ కేథలిక్కుల్లో, దంతవైద్యశాస్త్ర ఇలవేల్పుయైన సెయింట్ అపోలోనియాకు ప్రార్థనలు చేయడమంటే పంటి గాయం కారణంగా సంభవించిన నొప్పిని నయం చేయమని అర్థం.[97]

వలస యూరోపియన్లను సంప్రతించిన తర్వాత ఉత్తర అమెరికాకు చెందిన భారతీయుల్లో దంత క్షయాల పెరుగుదలకు సంబంధించిన ఆధారం కూడా లభించింది. వలసరాజ్యాల స్థాపనకు ముందు, ఉత్తర అమెరికా భారతీయులు (నార్త్ అమెరికన్ ఇండియన్స్) వేటాడి-సేకరించే ఆహార పదార్థాలపై ఆధారపడేవారు. అయితే ఆ తర్వాత మొక్కజొన్న సాగుపై ఎక్కువగా ఆధారపడ్డారు. వారు క్షయాల బారిన పడేందుకు అదే ఎక్కువగా కారణమయింది.[91]

మధ్యయుగ ముస్లిం ప్రపంచంలో అల్-గజ్జర్ మరియు అవిసెన్నా (ది కెనాన్ ఆఫ్ మెడిసిన్‌ లో) వంటి ముస్లిం వైద్యులు క్షయాలు అనేవి పంటి పురుగుల ద్వారా సంభవిస్తాయని చెప్పిన వారి పూర్వీకుల మాటలను విశ్వసించినప్పటికీ, వాటి నివారణకు మొట్టమొదటగా గుర్తించబడిన చికిత్సలను వారే అందించడం గమనార్హం. ఎట్టకేలకు 1200 సంవత్సరంలో మరో ముస్లిం దంత వైద్యుడు గౌబరి ఇది తప్పని నిరూపించారు. ఆయన తన పుస్తకం, బుక్ ఆఫ్ ది ఎలైట్ కన్సర్నింగ్ ది అన్‌మాస్కింగ్ ఆఫ్ మిస్టరీస్ అండ్ టియరింగ్ ఆఫ్ వీల్స్‌ లో క్షయాలు పంటి పురుగుల ద్వారా సంభవిస్తాయనే ఆలోచనను తొలిసారిగా తోసిపుచ్చారు. అసలు పంటి పురుగులు లేనే లేవని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అందువల్ల పంటి పురుగు సిద్ధాంతం 13వ శతాబ్దం తర్వాత ముస్లిం వైద్య వర్గంలో ఎంతమాత్రం సమ్మతించబడలేదు.[98]

యూరోపియన్ జ్ఞానోదయ యుగంలో "పంటి పురుగు" క్షయాలకు కారణమవుతుందన్న విశ్వాసం యూరోపియన్ వైద్య వర్గంలో ఎంతమాత్రం అంగీకరించబడలేదు.[99] ఆధునిక వైద్యశాస్త్ర పితామహుడుగా సుపరిచితులైన పియర్రీ ఫాకర్డ్ పురుగులు దంత క్షయాలను కలిగిస్తాయనే ఆలోచనన తోసిపుచ్చిన మొట్టమొదటి వ్యక్తుల్లో ఒకరు. పళ్లు మరియు చిగుళ్లకు చక్కెర హానికరమైనదని పేర్కొన్నారు.[100] 1850లో దంత క్షయాల ప్రాబల్యంలో మరో విశేష పెరుగుదల సంభవించింది. అందుకు కారణం ఆహార సంబంధమైన మార్పులు ఎక్కువకావడమేనని భావించబడింది.[92] అంతకుముందు గర్భాశయసంబంధమైన క్షయాలు అనేవి చాలా తరచుగా సంభవించే క్షయాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. అయితే చక్కెర గడలు, శుద్ధిచేసిన పిండి, రొట్టె మరియు తియ్యటి తేనీరుల లభ్యత విపరీతంగా పెరగడం రంధ్రం మరియు పగులు క్షయాల సంఖ్య అత్యధికమవడానికి కారణమయింది.

1890ల్లో W.D. మిల్లర్ దీనిపై వరుస అధ్యయనాలు చేపట్టారు. సమకాలీన సిద్ధాంతాలపై ప్రభావం చూపుతున్న దంత క్షయాలకు సంబంధించిన ఒక విశ్లేషణను ప్రతిపాదించడానికి అవి ఆయనకు అవకాశం కల్పించాయి. సూక్ష్మక్రిములు నోటిలో ఆవాసం ఏర్పరుచుకుని, ఆమ్లాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయని అవి కిణ్వనం చెందే పిండిపదార్థాల సమక్షంలో పళ్ల నిర్మాణాలను దెబ్బతీస్తాయని ఆయన గుర్తించారు.[101] ఈ వివరణ రసాయన పరాన్నజీవి సంబంధ క్షయ సిద్ధాంతంగా సుపరిచితం.[102] నోటిలోని మురికిపై G.V.బ్లాక్ మరియు J.L. విలియమ్స్ పరిశోధనకు తోడు మిల్లర్ యొక్క కృషి క్షయాల కారణశాస్త్రం యొక్క సమకాలీన వివరణకు ఒక పునాదిగా పనిచేసింది.[92] వివిధ బ్యాక్టీరియా యొక్క ప్రత్యేక జాతులు 1921లో ఫెర్నాండో E. రోడ్రిగ్వెజ్ వార్గాస్ ద్వారా గుర్తించబడ్డాయి.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • ఫిలైన్ ఒడోంటోక్లాస్టిక్ పునఃశ్శోషణ గాయం
  • ఆమ్ల క్షయం
  • నోటి సూక్ష్మజీవశాస్త్రం

అధసూచికలు మరియు వనరులు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 మూస:MedlinePlus
  2. కేవిటీస్/టూత్ డికే, మాయో క్లినిక్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 25 మే 2008న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  3. 3.0 3.1 Hardie JM (May 1982). "The microbiology of dental caries". Dent Update 9 (4): 199–200, 202–4, 206–8. PMID 6959931. 
  4. 4.0 4.1 Holloway PJ; Moore, W.J. (September 1983). "The role of sugar in the etiology of dental caries". J Dent 11 (3): 189–213. doi:10.1016/0300-5712(83)90182-3. PMID 6358295. 
    Moore WJ; Moore, W.J. (September 1983). "1. Sugar and the antiquity of dental caries". J Dent 11 (3): 189–90. doi:10.1016/0300-5712(83)90182-3. PMID 6358295. 
    Rugg-Gunn AJ, Murray JJ (September 1983). "2. The epidemiological evidence". J Dent 11 (3): 190–9. doi:10.1016/0300-5712(83)90183-5. PMID 6358296. 
    Edgar WM (September 1983). "3. The physiochemical evidence". J Dent 11 (3): 199–205. doi:10.1016/0300-5712(83)90184-7. PMID 6358297. 
    Drucker DB (September 1983). "4. The microbiological evidence". J Dent 11 (3): 205–7. doi:10.1016/0300-5712(83)90185-9. PMID 6358298. 
    Ryan LA (September 1983). "5. Confectionery and dental caries". J Dent 11 (3): 207–9. doi:10.1016/0300-5712(83)90186-0. PMID 6358299. 
    Shaw JH (September 1983). "6. Evidence from experimental animal research". J Dent 11 (3): 209–13. doi:10.1016/0300-5712(83)90187-2. PMID 6417207. 
  5. 5.0 5.1 Rogers AH (editor). (2008). Molecular Oral Microbiology. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-24-0. 
  6. 6.0 6.1 ఓరల్ హెల్త్ టాపిక్స్: క్లీనింగ్ యువర్ టీత్ అండ్ గమ్స్. అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  7. Sonis, Stephen T. (2003). Dental Secrets (3rd ed.). Philadelphia. పేజీ. 130. ISBN 1-56053-573-3.  Unknown parameter |unused_data= ignored (సహాయం)
  8. Schwartz RB,.; Summitt, James B.; Robbins, J. William (2001). Fundamentals of operative dentistry: a contemporary approach (2nd ed.). Chicago: Quintessence Pub. Co. పేజీ. 30. ISBN 0-86715-382-2. 
  9. షీద్, రిక్నీ C. "ఊల్ఫెల్స్ డెంటల్ అనాటమీ : ఇట్స్ రిలవెన్స్ టు డెంటిస్ట్రీ" 7వ ఎడిషన్ లిపిన్‌కాట్ విలియమ్స్ & విల్కిన్స్, 2007, పేజీ 434. ISBN 0-78176-860-8. ఇక్కడ ప్రివ్యూ ఏర్పాటు చేయబడింది.
  10. యాష్ & నెల్సన్, "వీలర్స్ డెంటల్ అనాటమీ, ఫిజియాలజీ అండ్ అక్యూల్యూసన్" 8వ ఎడిషన్ శాండర్స్, 2003, పేజీ 13. ISBN 0-7216-9382-2.
  11. డోనిగర్, షెరి, B. "సీల్డ్." డెంటల్ ఎకనామిక్స్, 2003. 13 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  12. 12.0 12.1 12.2 సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షీవార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్ కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టెస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్, 2001, పేజీ, 31. ISBN 0-86715-382-2.
  13. హెల్త్ స్ట్రాటజీ ఓరల్ హెల్త్ టూల్‌కిట్, న్యూజిలాండ్ ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ చేత పొందుపరచబడింది. 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  14. 14.0 14.1 క్వాల్‌ట్రాఫ్, A. J. E. , J D శాటర్త్‌వైట్, L A మిర్రో, పాల్ A. బ్రంటన్ "ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ" బ్లాక్‌వెల్ పబ్లిషింగ్, 2005, పేజీ 28. ISBN 1-40511-821-0.
  15. 15.0 15.1 బాంటింగ్, D.W. "ది డయాగ్నోసిస్ ఆఫ్ రూట్ కేరీస్." డయాగ్నోసిస్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ ఆఫ్ డెంటల్ కేరీస్ త్రూఔట్ లైఫ్‌పై నిర్వహించిన జాతీయ ఆరోగ్య ఏకాభిప్రాయ అభివృద్ధి సంస్థ సదస్సులో pdf ఫార్మాట్‌లో సమర్పించిన నివేదిక. ఇది నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ అండ్ క్రానియోఫేసియల్ రీసెర్చ్‌లో పొందుపరచబడింది. పేజీ 19. 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  16. ADA ఎర్లీ చైల్డ్‌హుడ్ టూత్ డికే (బేబి బాటిల్ టూత్ డికే). అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  17. రేడియోగ్రాఫిక్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ కేరీస్. ఓహియో స్టేట్ యూనివర్శిటీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  18. ADA మెథంఫిటామైన్ యూజ్ (METH MOUTH). అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఫిబ్రవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  19. హెల్త్ ప్రమోషన్ బోర్డ్: డెంటల్ కేరస్, సింగపూర్ ప్రభుత్వంతో అనుబంధం కలిగి ఉంది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  20. టూత్ డికే, న్యూయార్క్ యూనివర్శిటీ మెడికల్ సెంటర్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  21. కావెన్నస్ సైనస్ త్రోంబోసిస్, WebMD.లో పొందుపరచబడింది. మే 25, 2008న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  22. మూస:MedlinePlus
  23. హర్ట్‌మన్, రిచర్డ్ W. లడ్‌విగ్స్ అంజినా ఇన్ చిల్డ్రన్, అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫ్యామిలీ ఫిజీషియన్స్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 25 మే 2008న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  24. Southam JC, Soames JV (1993). "2. Dental Caries". Oral pathology (2nd ed.). Oxford: Oxford Univ. Press. ISBN 0-19-262214-5. 
  25. Smith B, Pickard HM, Kidd EAM (1990). "1. Why restore teeth?". Pickard's manual of operative dentistry (6th ed.). Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 0-19-261808-3. 
  26. నెవిల్లే, B.W., డౌగ్లస్ డామ్, కార్ల్ అలెన్, జెర్రీ బౌకట్ "ఓరల్ & మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ పాథాలజీ " 2వ ఎడిషన్, 2002, పేజీ 89. ISBN 0-7216-9003-3
  27. నెవిల్లే, B.W., డౌగ్లస్ డామ్, కార్ల్ అలెన్, జెర్రీ బౌకట్ "ఓరల్ & మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ పాథాలజీ " 2వ ఎడిషన్, 2002, పేజీ 94. ISBN 0-7216-9003-3
  28. కేట్, A.R. టెన్ "ఓరల్ హిస్టాలజీ: డెవలప్‌మెంట్, స్ట్రక్షర్ అండ్ ఫంక్షన్ " 5వ ఎడిషన్, 1998, పేజీ 1. ISBN 0-8151-2952-1.
  29. Dawes C (December 2003). "What is the critical pH and why does a tooth dissolve in acid?". J Can Dent Assoc 69 (11): 722–4. PMID 14653937. 
  30. Mellberg JR (1986). "Demineralization and remineralization of root surface caries". Gerodontology 5 (1): 25–31. doi:10.1111/j.1741-2358.1986.tb00380.x. PMID 3549537. 
  31. Silverstone LM (May 1983). "Remineralization and enamel caries: new concepts". Dent Update 10 (4): 261–73. PMID 6578983. 
  32. మడిగన్ M.T. & మార్టింకో J.M. బ్రాక్ - బయాలజీ ఆఫ్ మైక్రోఆర్గానిజమ్స్ 11వ ఎడిషన్. పియర్సన్, USA. పేజలు. 705
  33. 33.0 33.1 33.2 "డెంటల్ హెల్త్", బ్రిటీష్ న్యూట్రిషన్ ఫౌండేషన్ వెబ్‌‍సైటు, 2004లో పొందుపరచబడింది. 13 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  34. డెంటల్ కేరీస్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా లాస్‌ఏంజిల్స్ స్కూల్ ఆఫ్ డెంటిస్ట్రీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  35. సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షీవార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్. కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టెస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్., 2001, పేజీ 75. ISBN 0-86715-382-2.
  36. 36.0 36.1 నెవిల్లే, B.W., డౌగ్లస్ డామ్, కార్ల్ అలెన్, జెర్రీ బౌకట్ "ఓరల్ & మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ పాథాలజీ " 2వ ఎడిషన్, 2002, పేజీ 398. ISBN 0-7216-9003-3.
  37. ఓరల్ కాంప్లికేషన్స్ ఆఫ్ కెమోథెరపీ అండ్ హెడ్/నెక్ రేడియేషన్, నేషనల్ క్యాన్సర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 8 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  38. నెవిల్లే, B.W., డౌగ్లస్ డామ్, కార్ల్ అలెన్, జెర్రీ బౌకట్ "ఓరల్ & మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ పాథాలజీ " 2వ ఎడిషన్, 2002, పేజీ 347. ISBN 0-7216-9003-3
  39. టుబాకో యూజ్ ఇంక్రీజెస్ ది రిస్క్ ఆఫ్ గమ్ డిసీజ్, అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ పీరియోడాంటాలజీలో పొందుపరచబడింది. 9 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  40. "ది హెల్త్ కాన్సిక్వెన్సెస్ ఆఫ్ స్మోకింగ్: ఎ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ది సర్జన్ జనరల్" శీర్షికతో CDC వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడిన U.S. సర్జన్ జనరల్ నివేదిక యొక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ సమ్మరీ పేజీ 12. 9 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  41. Brudevold F, Steadman LT (1956). "The distribution of lead in human enamel". J Dent Res 35 (3): 430–437. doi:10.1177/00220345560350031401. PMID 13332147. 
  42. Brudevold F, Aasenden R, Srinivasian BN, Bakhos Y (1977). "Lead in enamel and saliva, dental caries and the use of enamel biopsies for measuring past exposure to lead.". J Dent Res 56 (10): 1165–1171. doi:10.1177/00220345770560100701. PMID 272374. 
  43. Goyer RA (1990). "Transplacental transport of lead". Environ Health Perspect (Brogan &#38) 89: 101–105. doi:10.2307/3430905. JSTOR 10.2307/3430905. PMC 1567784. PMID 2088735. 
  44. Moss ME, Lamphear BP, Auinger P (1999). "Association of dental caries and blood lead levels". JAMA 281 (24): 2294–2298. doi:10.1001/jama.281.24.2294. PMID 10386553. 
  45. Campbell JR, Moss ME, Raubertas RF (2000). "The association between caries and childhood lead exposure". Environ Health Perspect (Brogan &#38) 108 (11): 1099–1102. doi:10.2307/3434965. JSTOR 10.2307/3434965. PMC 1240169. PMID 11102303. 
  46. Gemmel A, Tavares M, Alperin S, Soncini J, Daniel D, Dunn J,Crawford S, Braveman N, Clarkson TW, McKinlay S, Bellinger DC (2002). "Blood Lead Level and Dental Caries in School-Age Children". Environ Health Perspect 110 (10): A625–A630. doi:10.1289/ehp.021100625. PMC 1241049. PMID 12361944. 
  47. Billings RJ, Berkowitz RJ, Watson G (2004). "Teeth". Pediatrics 113 (4): 1120–1127. PMID 15060208. Archived from the original on 2009-12-18. 
  48. Leroy N, Bres E. (2001). "Structure and substitutions in fluorapatite.". Eur Cell Mater. 2: 36–48. PMID 14562256. 
  49. Arora M, Weuve J, Schwartz J, Wright RO (2008). "Association of environmental cadmium exposure with pediatric dental caries". Environ Health Perspect. 116 (6): 821–825. doi:10.1289/ehp.10947. PMID 8909881. 
  50. 50.0 50.1 Kidd EA, Fejerskov O (1 July 2004). "What constitutes dental caries? Histopathology of carious enamel and dentin related to the action of cariogenic biofilms". J Dent Res. 83 (Spec No C): C35–8. doi:10.1177/154405910408301S07. PMID 15286119. 
  51. Darling AI (1963). "Resistance of the Enamel to Dental Caries". J Dent Res. 42 (1): 488–96. doi:10.1177/00220345630420015601. PMID 14041429. 
  52. Robinson C, Shore RC, Brookes SJ, Strafford S, Wood SR, Kirkham J (2000). "The chemistry of enamel caries". Crit Rev Oral Biol Med. 11 (4): 481–95. doi:10.1177/10454411000110040601. PMID 11132767. 
  53. కేట్, A.R. టెన్. "ఓరల్ హిస్టాలజీ: డెవలప్‌మెంట్, స్ట్రక్షర్ అండ్ ఫంక్షన్ " 5వ ఎడిషన్, 1998, పేజీ 417. ISBN 0-8151-2952-1.
  54. "టీత్ & జాస్: కేరీస్, పల్ప్ & పెరియాపికల్ కండిషన్స్," యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సదరన్ కాలిఫోర్నియా స్కూల్ ఆఫ్ డెంటిస్టరీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 22 జూన్ 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  55. రాస్, మైఖేల్ H., గోర్డాన్ I. కయే మరియు వోజ్‌సిచ్ పాలీనా, 2003. హిస్టాలజీ: ఎ టెక్స్ట్ అండ్ అట్లాస్ 4వ ఎడిషన్, పేజీ. 450. ISBN 0-683-30242-6
  56. 56.0 56.1 కేట్, A.R. టెన్. "ఓరల్ హిస్టాలజీ: డెవలప్‌మెంట్, స్ట్రక్షర్ అండ్ ఫంక్షన్ " 5వ ఎడిషన్, 1998, పేజీ 152. ISBN 0-8151-2952-1.
  57. సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షీవార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్ కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టెస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్., 2001, పేజీ 13. ISBN 0-86715-382-2
  58. Dababneh RH, Khouri AT, Addy M (December 1999). "Dentine hypersensitivity - an enigma? A review of terminology, mechanisms, aetiology and management". Br Dent J 187 (11): 606–11; discussion 603. doi:10.1038/sj.bdj.4800345a. PMID 16163281. 
    సూచించిన సిద్ధాంతం అనేది విస్తృత ఆమోదం పొందిన సూక్ష్మగ్రాహ్యత యొక్క హైడ్రోడైనమిక్ సిద్ధాంతం.
  59. 59.0 59.1 Smith AJ, Murray PE, Sloan AJ, et al. (August 2001). "Trans-dentinal Stimulation of Tertiary Dentinogenesis". Advances in Dental Research 15 (1): 51–4. doi:10.1177/08959374010150011301. PMID 12640740. 
  60. సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షీవార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్. కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టెస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్., 2001, పేజీ 14 ISBN 0-86715-382-2.
  61. రోసెన్‌స్టీల్, స్టీఫెన్ F. క్లినికల్ డయాగ్నోసిస్ ఆఫ్ డెంటల్ కేరీస్: ఎ నార్త్ అమెరికన్ పర్స్‌పెక్టివ్. నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్, నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ అండ్ క్రానియోఫేసియల్ రీసెర్చ్‌తో పాటు యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మిచిగాన్ డెంటిస్ట్రీ లైబ్రరీ నిర్వహిస్తోంది. 2000. 13 ఆగస్టు 2006 పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  62. 62.0 62.1 Zadik Yehuda, Bechor Ron (June/July 2008). "Hidden Occlusal Caries - Challenge for the Dentist" (PDF). New York State Dental Journal 74 (4): 46–50. PMID 18788181. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-08-08. 
  63. ఓరల్ హెల్త్ టాపిక్స్: అనస్తీసియా ఫ్రీక్వెంట్లీ ఆస్క్డ్ క్వశ్చన్స్, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 16 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  64. సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షీవార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటవ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్ కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టెస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్.,, 2001 పేజీ 128 ISBN 0-86715-382-2.
  65. డిసీజ్ కంట్రోల్ ప్రియారిటీస్ ప్రాజెక్టుకు చెందిన "యాస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ట్రీట్‌మెంట్ ఆఫ్ కేవిటీస్ అండ్ ఆఫ్ కేరీస్ డిసీజ్" 15 ఆగస్టు 2006 పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  66. ఓరల్ హెల్త్ టాపిక్స్: డెంటల్ ఫిల్లింగ్ ఆప్షన్స్, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 16 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  67. వాట్ ఈజ్ ఎ రూట్ కెనాల్?, అకాడమీ ఆఫ్ జనరల్ డెంటిస్ట్రీ ద్వారా పొందుపరచబడింది. 16 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  68. FAQs ఎబౌట్ రూట్ కెనాల్ ట్రీట్‌మెంట్, అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఎండోడాంటిస్ట్స్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 16 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  69. అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఓరల్ అండ్ మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ సర్జన్స్ ద్వారా పొందుపరచబడిన విజ్డమ్ టీత్ pdf ఫార్మాట్ ప్యాకెట్. 16 ఆగస్టు 2006 పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  70. B.పరిమళ దేవి మరియు సహ బృందం /జర్నల్ ఆఫ్ ఫార్మసీ రీసెర్చ్ 2009, 2(11),1669-1675 http://jpronline.info/article/view/906/708
  71. ఇంట్రడక్షన్ టు డెంటల్ ప్లాక్. లీడ్స్ డెంటల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  72. ఎ గైడ్ టు ఓరల్ హెల్త్ టు ప్రాస్పెక్టివ్ మదర్స్ అండ్ దెయిర్ ఇన్ఫాంట్స్, యూరోపియన్ అకాడమీ ఆఫ్ పీడియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  73. ఓరల్ హెల్త్ టాపిక్స్: బేబి బాటిల్ టూత్ డికే, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  74. గైడ్‌లైన్ ఆన్ ఇన్ఫాంట్ ఓరల్ హెల్త్ కేర్, అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ పీడియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 13 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  75. "హిస్టరీ", Xylitol.net వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 22 అక్టోబరు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  76. Ly KA, Milgrom P, Roberts MC, Yamaguchi DK, Rothen M, Mueller G (2006). "Linear response of mutans streptococci to increasing frequency of xylitol chewing gum use: a randomized controlled trial [ISRCTN43479664]". BMC Oral Health 6: 6. doi:10.1186/1472-6831-6-6. PMC 1482697. PMID 16556326. 
  77. Bots CP, Brand HS, Veerman EC, van Amerongen BM, Nieuw Amerongen AV (June 2004). "Preferences and saliva stimulation of eight different chewing gums". Int Dent J 54 (3): 143–8. PMID 15218894. 
  78. కేట్, A.R. టెన్. "ఓరల్ హిస్టాలజీ: డెవలప్‌మెంట్, స్ట్రక్షర్ అండ్ ఫంక్షన్ " 5వ ఎడిషన్, 1998, పేజీ 223. ISBN 0-8151-2952-1
  79. రాస్, మైఖేల్ H., గోర్డాన్ I. కయే మరియు వోజ్‌సియచ్ పాలినా, 2003. "హిస్టాలజీ: ఎ టెక్స్ట్ అండ్ అట్లాస్ " 4వ ఎడిషన్, పేజీ. 453. ISBN 0-683-30242-6.
  80. Westerman GH, Hicks MJ, Flaitz CM, Powell GL (1 May 2006). "In vitro caries formation in primary tooth enamel: role of argon laser irradiation and remineralizing solution treatment". J Am Dent Assoc 137 (5): 638–44. PMID 16739544. 
  81. న్యూ డ్రిల్ ఫర్ టుమారోస్ డెంటిస్ట్స్. WIRED మేగజైన్, మే, 2004. 24 మే 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  82. "Planet Biotechnology:Products". Planet Biotechnology. 
  83. [141]
  84. ది వరల్డ్ ఓరల్ హెల్త్ రిపోర్ట్ 2003: కంటిన్యూవస్ ఇంప్రూమెంట్ ఆఫ్ ఓరల్ హెల్త్ ఇన్ ది 21st సెంచురీ – ది అప్రోచ్ ఆఫ్ ది WHO గ్లోబల్ ఓరల్ హెల్త్ ప్రోగ్రామ్, దీనిని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ విడుదల చేసింది. (దస్త్రం pdf ఫార్మాట్‌లో) 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  85. హెల్తీ పీపుల్: 2010. Healthy People.gov వెబ్‌సైటులో Html వెర్షన్ పొందుపరచబడింది. 13 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  86. ఫ్రీక్వెంట్లీ ఆస్క్డ్ క్వశ్చన్స్, అమెరికన్ డెంటల్ హైజీన్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  87. 87.0 87.1 87.2 డిసీజ్ కంట్రోల్ ప్రియారిటీస్ ప్రాజెక్టుకు చెందిన "డెంటల్ కేరీస్" 15 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  88. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వెబ్‌సైటు, "వరల్డ్ వాటర్ డే 2001: ఓరల్ హెల్త్", పేజీ 2. 14 ఆగస్టు 2006న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  89. 89.0 89.1 Touger-Decker R, van Loveren C (1 October 2003). "Sugars and dental caries". Am J Clin Nutr. 78 (4): 881S–92S. PMID 14522753. 
  90. "టేబుల్ 38.1. డిసీజ్ కంట్రోల్ ప్రియారిటీస్ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన మీన్ DMFT అండ్ SiC ఇండెక్స్ ఆఫ్ 12-ఇయర్-ఓల్డ్స్ ఫర్ సమ్ కంట్రీస్, బై అసెండింగ్ ఆర్డర్ ఆఫ్ DMFT 8 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  91. 91.0 91.1 91.2 91.3 91.4 ఎపిడిమాలజీ ఆఫ్ డెంటల్ డిసీజ్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఇల్లినాయిస్ ఎట్ చికాగో వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 9 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  92. 92.0 92.1 92.2 92.3 92.4 92.5 92.6 Suddick RP, Harris NO (1990). "Historical perspectives of oral biology: a series". Crit Rev Oral Biol Med. 1 (2): 135–51. PMID 2129621. 
  93. Richards MP (December 2002). "A brief review of the archaeological evidence for Palaeolithic and Neolithic subsistence". Eur J Clin Nutr 56 (12): 16 p following 1262. doi:10.1038/sj.ejcn.1601646. PMID 12494313. 
  94. 94.0 94.1 హిస్టరీ ఆఫ్ డెంటిస్ట్రీ: యాన్షియంట్ ఆరిజన్స్, అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 9 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  95. [http://www.msnbc.msn.com/id/12168308/ డిగ్ అన్‌కవర్స్ యాన్షియంట్ రూట్స్ ఆఫ్ డెంటిస్ట్రీ: టూత్ డ్రిల్లింగ్ గోస్ బ్యాక్ 9,000 ఇయర్స్ ఇన్ పాకిస్తాన్, సైంటిస్ట్స్ సే], MSNBC వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 10 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  96. Anderson T (October 2004). "Dental treatment in Medieval England". Br Dent J 197 (7): 419–25. doi:10.1038/sj.bdj.4811723. PMID 15475905. 
  97. ఎలియట్, జానే మిడీవల్ టీత్ 'బెటర్ ద్యాన్ బాల్డ్రిక్స్, BBC న్యూస్ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. అక్టోబరు 8, 2004. 11 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  98. Almahdi, Salma (2003). "Muslim Scholar Contribution in Restorative Dentistry". Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine 2: 56–57. 
  99. Gerabek WE (March 1999). "The tooth-worm: historical aspects of a popular medical belief". Clin Oral Investig 3 (1): 1–6. doi:10.1007/s007840050070. PMID 10522185. 
  100. మెక్‌కాలీ, H. బెర్టన్. పియర్రీ ఫాచర్డ్ (1678-1761), పియర్రీ ఫాచర్డ్ అకాడమీ వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. 13 మార్చి 2001న మేరీల్యాండ్ PFA సమావేశంలో ఇచ్చిన ఒక ప్రసంగం నుంచి ఈ సారాంశం తీసుకోబడింది. 17 జనవరి 2007న పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  101. Kleinberg I (1 March 2002). "A mixed-bacteria ecological approach to understanding the role of the oral bacteria in dental caries causation: an alternative to Streptococcus mutans and the specific-plaque hypothesis". Crit Rev Oral Biol Med. 13 (2): 108–25. doi:10.1177/154411130201300202. PMID 12097354. 
  102. Baehni PC, Guggenheim B (1996). "Potential of diagnostic microbiology for treatment and prognosis of dental caries and periodontal diseases". Crit Rev Oral Biol Med. 7 (3): 259–77. doi:10.1177/10454411960070030401. PMID 8909881. 

సూచనలు[మార్చు]

ముద్రిత వనరులు

  • యాష్ & నెల్సన్, "వీలర్స్ డెంటల్ అనాటమీ, ఫిజియాలజీ, అండ్ అక్యూల్యూసన్." 8వ ఎడిషన్ శాండర్స్, 2003. ISBN 0-7216-9382-2.
  • కేట్, A.R. టెన్. "ఓరల్ హిస్టాలజీ: డెవలప్‌మెంట్, స్ట్రక్షర్, అండ్ ఫంక్షన్ " 5వ ఎడిషన్, 1998. ISBN 0-8151-2952-1.
  • "ది హెల్త్ కాన్సిక్వెన్సెస్ ఆఫ్ స్మోకింగ్: ఎ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ది సర్జన్ జనరల్," శీర్షికతో U.S. సర్జన్ జనరల్ రూపొందించిన ఎగ్జిక్యూటివ్ సమ్మరీ. ఇది CDC వెబ్‌సైటులో పొందుపరచబడింది. పేజీ 9 జనవరి 2007 నుంచి అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  • Fejerskov, Ole (2008). Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management. Oxford: Blackwell Munksgaard. ISBN 1405138890. 
  • ఫ్రీత్, క్రిస్సీ "యాన్షియంట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ట్రిప్స్ టు ది డెంటిస్ట్" బ్రిటీష్ ఆర్కియాలజీ, 43, ఏప్రిల్ 1999. 11 జనవరి 2007 నుంచి పేజీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  • Kidd, E.A.M. (2005). Essentials of Dental Caries. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0198529783. 
  • కిడ్, E.A.M. మరియు B.G.N. స్మిత్. (1990). పికార్డ్స్ మాన్యూవల్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ , ఆరో ఎడిషన్. ఛాప్టర్ 1 - వై రెస్టోర్ టీత్?.
  • నెవిల్లే, B.W., డౌగ్లస్ డామ్, కార్ల్ అలెన్, జెర్రీ బౌకట్. "ఓరల్ & మ్యాక్సిల్లోఫేసియల్ పాథాలజీ " 2వ ఎడిషన్, 2002. ISBN 0-7216-9003-3
  • రోజర్స్, ఆంథోని H (2008). మొలాక్యులర్ ఓరల్ మైక్రోబయాలజీ కైస్టర్ అకాడమిక్ ప్రెస్ ISBN 978-1-904455-24-0
  • రాస్, మైఖేల్ H., గోర్డాన్ I. కయే మరియు వోజ్‌సీచ్ పాలినా, 2003. హిస్టాలజీ: ఎ టెక్స్ట్ అండ్ అట్లాస్ 4వ ఎడిషన్. ISBN 0-683-30242-6
  • రోజర్స్, ఆంథోని H (2008). మొలాక్యులర్ ఓరల్ మైక్రోబయాలజీ కైస్టర్ అకాడమిక్ ప్రెస్ ISBN 978-1-904455-24-0
  • సోయామీస్, J.V. మరియు సౌథమ్, J.C. (1993). ఓరల్ పాథాలజీ , రెండో ఎడిషన్, ఛాప్టర్ 2 - డెంటల్ కేరీస్
  • సోనిస్, స్టీఫెన్ T. "డెంటల్ సీక్రెట్స్: క్వశ్చన్స్ అండ్ ఆన్సర్స్ రివీల్ ది సీక్రెట్స్ టు ది ప్రిన్సిపల్స్ అండ్ ప్రాక్టీస్ ఆఫ్ డెంటిస్ట్రీ" 3వ ఎడిషన్ హన్లీ & బెల్ఫస్, ఇంక్., 2003. ISBN 1-56053-573-3
  • సమిత్, జేమ్స్ B., J. విలియం రాబిన్స్ మరియు రిచర్డ్ S. షివార్ట్జ్ "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆపరేటివ్ డెంటిస్ట్రీ: ఎ కంటెంపరరీ అప్రోచ్" 2వ ఎడిషన్ కరోల్ స్ట్రీమ్, ఇల్లినాయిస్, క్విన్‌టిస్సెన్స్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, ఇంక్, 2001. ISBN 0-86715-382-2

ఆన్‌లైన్ వనరులు


బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Acquired tooth disease

'బొద్దు పాఠ్యం'

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=దంత_క్షయం&oldid=1291714" నుండి వెలికితీశారు