నిర్విషీకరణ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ఈ వ్యాసం Detoxification గురించినది. ఇతర వాడుకలు కొరకు, Detox (disambiguation) చూడండి.

నిర్విషీకరణ (సంక్షిప్తంగా డీటాక్స్ )[1] అనేది మానవ శరీరాన్ని కూడా కలిపి ప్రాణంతో ఉన్న జీవి నుండి విషపూరిత పదార్థాల యొక్క శారీరిక లేదా వైద్య సంబంధ తొలగింపు, కానీ ఇది మానవ శరీరానికి పరిమితం కాదు మరియు అదనంగా దురలవాటుకు బానిసను చేసే పదార్ధం యొక్క దీర్ఘ-కాలిక వాడుక తరువాత జీవి అంతర్గత సమతౌల్యతకు తిరిగివచ్చేటటువంటి ఉపసంహరణ కాలంగా సూచించవచ్చు.[2][3] సాంకేతిక వైద్యంలో, లోనికి తీసుకోబడిన విషం యొక్క మాలిన్యహరణంచే మరియు విరుగుడు పదార్థాలు యొక్క వాడుకతోపాటు డయాలిసిస్ వంటి పద్ధతులు మరియు (చాలా పరిమిత సందర్భాలలో) కీలేషన్ చికిత్సతో నిర్విషీకరణను సాధించవచ్చు.[4]

చాలామంది ప్రత్యామ్నాయ వైద్యమును సాధన చేసేవారు "ఆహార నిర్విషీకరణ" వంటి వివిధ రకాల ఇతర నిర్విషీకరణ విధానాలను ప్రోత్సహిస్తుంటారు, కానీ నిర్విషీకరణ ఆహార నియమాలు ఎటువంటి ఆరోగ్యపరమైన లాభాలను కలిగి ఉన్నాయనడానికి రుజువులేదు.[5] అంతేకాక, సెన్స్ అబౌట్ సైన్స్ అనే ఒక UK-ఆధారిత దాతృత్వ ట్రస్టు చాలా వ్యాపార సంబంధ ఉత్పత్తుల' "నిర్విషీకరణ" మాటలు ఎటువంటి సమర్ధించే ఆధారాన్ని కలిగి ఉండవు మరియు "ధన వృధా"గా పరిగణించవచ్చని తేల్చి చెప్పింది.[6][7]

నిర్విషీకరణ రకాలు[మార్చు]

మధ్యపాన నిర్విషీకరణ[మార్చు]

మధ్యపాన నిర్విషీకరణ అనేది నిరంతర ప్రాతిపదికన శరీరంలోకి మధ్యాన్ని తీసుకోవడానికి అలవాటుపడిన తరువాత ఒక తాగుబోతు యొక్క వ్యవస్థను తిరిగి సాధారణ స్థితికి తీసుకువచ్చే ప్రక్రియ. ప్రమాదకరమైన మధ్యపాన వ్యసనం GABA అనే నాడీమండల-నిరోధకం యొక్క ఉత్పత్తిని తగ్గించుటకు కారణం అవుతుంది ఎందుకంటే మధ్యం దాని స్థానాన్ని తీసుకుంటుంది. దీర్ఘకాలిక మధ్యపాన వ్యసనం నుండి వైద్యపరమైన పర్యవేక్షణ లేని ఆకస్మిక ఉపసంహరణ తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలను కలుగచేయవచ్చు మరియు ప్రాణాంతకం కావచ్చు. మధ్యం నిర్విషీకరణ మదాత్యముకు చికిత్స కాదు. నిర్విషీకరణ తరువాత, మధ్యం యొక్క ఉపయోగానికి కారణమైన ప్రాధమిక వ్యసనాన్ని అదుపులో పెట్టేందుకు ఇతర చికిత్సలను చేయించుకోవాలి.

మత్తుపదార్థాల నిర్విషీకరణ[మార్చు]

మత్తుపదార్థాల నిర్విషీకరణ ఉపసంహరణ లక్షణాలను తగ్గించేందుకు లేక వాటి నుండి ఉపశమనం పొందేందుకు ఉపయోగించబడుతుంది అదే సమయంలో వ్యసనపరుడైన వ్యక్తి మత్తుపదార్థాల ఉపయోగించకుండా జీవించటానికి సర్దుబాటు చేసుకోవటానికి సహాయపడేందుకు ఉపయోగించబడుతుంది; మత్తుపదార్థాల నిర్విషీకరణ అనేది వ్యసనానికి చికిత్స చేయటానికి కాదు కానీ దీర్ఘకాలిక చికిత్సలో కాస్త ముందడుగు. నిర్విషీకరణను ఔషధరహితంగా సాధించవచ్చు లేదా చికిత్స యొక్క ఒక దశగా ఔషధాలను వాడవచ్చు. తరచుగా మత్తుపదార్థాల నిర్విషీకరణ మరియు చికిత్స సామాజిక కార్యక్రమంలో జరుగుతూ అనేక నెలలపాటు కొనసాగుతుంది మరియు వైద్య కేంద్రంలోకంటే ఒక నివాస స్థలంలో చోటుచేసుకుంటుంది.[8]

మత్తుపదార్థాల నిర్విషీకరణ అనేది చికిత్స యొక్క ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుతుంది, కానీ చాలా నిర్విషీకరణ కేంద్రాలు మద్యపానం మరియు ఇతర మత్తుపదార్థాల యొక్క శారీరిక ఉపసంహరణ లక్షణాలను నివారించేందుకు చికిత్సను అందిస్తాయి. చాలా కేంద్రాలు ఉపసంహరణ యొక్క పర్యవసానాల విషయంలో సహాయపడేందుకు కౌన్సిలింగ్ మరియు చికిత్సను కుడా చేర్చుతాయి.

జీవనక్రియ నిర్విషీకరణ[మార్చు]

ఒక జంతువు యొక్క జీవనక్రియ ప్రమాదకరమైన పదార్థాలను ఉత్పత్తిచేయవచ్చు వాటిని అది ఆక్సీకరణ, సంయోగం మరియు కణాలు లేదా కణజాలాల నుండి అణువుల యొక్క విసర్జన ద్వారా తక్కువ విషపూరితం చేయగలదు[9][10]. ఇది జీనోబయాటిక్ జీవనక్రియ అని పిలవబడుతుంది[11][11][12][13][14]. నిర్విషీకరణ జీవనక్రియలో ప్రధానమైన ఎంజైములు అనగా సైటోక్రోమ్ P450 ఆక్సిడేస్s,[15] UDP-గ్లూక్యురినోసిల్ ట్రాన్స్ఫరేసులు,[16] మరియు గ్లుటాథయోన్ S -ట్రాన్స్ఫరేస్లు.[17] శరీరంలో ఔషధం యొక్క ఔషధబలగతిని ఇవి ప్రభావితం చేస్తాయి గనుక ఔషధ జీవనక్రియలో భాగంగా ఈ పద్ధతులు విశేషంగా బాగా-అధ్యయనం చేయబడ్డాయి[18][19][20].

ప్రత్యామ్నాయ వైద్యం[మార్చు]

ప్రత్యామ్నాయ వైద్యంలోని కొన్ని విధానాలలో మూలికలు, విద్యుత్ లేదా విద్యుదైస్కాంత చికిత్సల (ఆక్వా డీటాక్స్ చికిత్స వంటివి) ద్వారా శరీరం నుండి "విషపదార్థాల"ను తొలిగిస్తాయని చెప్పుకుంటాయి. అటువంటి పద్ధతుల యొక్క క్రమబద్ధతను ప్రశ్నార్థకం చేస్తూ ఈ విషపదార్థములు నిర్వచించబడలేదు మరియు వీటికి శాస్త్రీయమైన ఆధారం లేదు.[5] కాలేయం మరియు మూత్రపిండాలు వాటంతటవే జీవనక్రియ వ్యర్థాలతోసహా అనేక విష పదార్థాలను నిర్విషీకరణ మరియు విసర్జన చేస్తాయి కనుక ఈ సందర్భాలలో విషపదార్థాలు పోగవడం అనేదానికి రుజువులేదు.[5] ఈ సిద్ధాంతం కింద విషపదార్థాలు క్షేమంగా తొలిగించబడకుండా చాలా వేగంగా విడుదల చేయబడతాయి (విషపదార్థాలను నిల్వచేసే కొవ్వును దహనం చేయటం వంటిది) అవి శరీరానికి హాని కలిగించవచ్చు మరియు అసౌకర్యం కలిగిస్తాయి. వ్యత్యాస జల్లులు , నిర్విషీకరణ పాదాల మెత్తలు, ఆయిల్ పుల్లింగ్, జెర్సన్ థెరపీ, పాము-రాళ్ళు, శరీర ప్రక్షాళన, సైన్టాలజీ'స్ ప్యురిఫికేషన్ రన్ డౌన్, నీటి ఉపవాసం మరియు జీవక్రియ చికిత్స వంటి చికిత్సలు ఉన్నాయి.[21]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • పెద్ద పేగు ప్రక్షాళన
  • డికాంపికల్చర్
  • జీనోబయాటిక్
  • టాక్సిఫికేషన్
  • కీలేషన్ థెరపీ (హెవీ మెటల్ డిటాక్సిఫికేషన్)
  • నీటి శుద్దీకరణలో ఉపయోగించబడే జీవులు

సూచనలు[మార్చు]

  1. http://www.thefreedictionary.com/detoxification
  2. http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/detoxify
  3. http://www.uic.edu/sph/glakes/kids/case1/tox_primer.htm
  4. http://www.birds.cornell.edu/NetCommunity/Page.aspx?pid=1508
  5. 5.0 5.1 5.2 మాయో క్లినిక్ వెబ్ సైట్
  6. సైన్టిస్ట్స్ డిస్మిస్ డీటాక్స్ స్కీమ్స్
  7. నో ప్రూఫ్ సో-కాల్డ్ డీటాక్స్ ప్రోడక్ట్స్ వర్క్: సైన్టిస్ట్స్
  8. ఎ CRC హెల్త్ గ్రూప్ వెబ్ సైట్
  9. http://www.mdcom.qc.ca/
  10. http://www.beautiful-freak.com/2009/02/16/detoxification
  11. 11.0 11.1 http://amigo.geneontology.org/cgi-bin/amigo/term-details.cgi?term=GO:0006805&session_id=6158amigo1247950855
  12. http://web.archive.org/web/20090311203506/http://www.usd.edu/med/som/somdept/biochem/courses/bioc520/b520_60.htm
  13. http://zoology.muohio.edu/oris/ZOO462/notes/03_462.html
  14. http://www.oxfordbiomed.com/commerce/ccc2433-xenobiotic-metabolism.htm
  15. Danielson P (2002). "The cytochrome P450 superfamily: biochemistry, evolution and drug metabolism in humans". Curr Drug Metab 3 (6): 561–97. doi:10.2174/1389200023337054. PMID 12369887. 
  16. King C, Rios G, Green M, Tephly T (2000). "UDP-glucuronosyltransferases". Curr Drug Metab 1 (2): 143–61. doi:10.2174/1389200003339171. PMID 11465080. 
  17. Sheehan D, Meade G, Foley V, Dowd C (2001). "Structure, function and evolution of glutathione transferases: implications for classification of non-mammalian members of an ancient enzyme superfamily". Biochem J 360 (Pt 1): 1–16. doi:10.1042/0264-6021:3600001. PMC 1222196. PMID 11695986. 
  18. http://www.ionsource.com/tutorial/metabolism/met_slide5.htm
  19. http://tpx.sagepub.com/cgi/content/abstract/29/1_suppl/161
  20. http://www.fasebj.org/cgi/content/abstract/2/7/2235?ck=nck
  21. మెటబాలిక్ థెరపీ

బాహ్య లింకులు[మార్చు]