పారిశ్రామిక విప్లవం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
వాట్ ఆవిరి యంత్రం, ప్రధానంగా బొగ్గు ఇంధనంగా పనిచేసిన ఆవిరి యంత్రం గ్రేట్ బ్రిటన్ మరియు ప్రపంచంలో పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని ప్రేరేపించింది.[1]

18 నుండి 19 వ శతాబ్ద మధ్యకాలంలో వ్యవసాయం, యాంత్రిక ఉత్పత్తి, గనుల త్రవ్వకం, రవాణా మరియు సాంకేతికతలలోని ప్రధాన మార్పులు ఆ కాలంలోని సాంఘిక ఆర్ధిక మరియు సాంస్కృతిక పరిస్థితులపై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపిన కాలం పారిశ్రామిక విప్లవం గా పిలువబడుతుంది. ఇది యునైటెడ్ కింగ్డంలో ప్రారంభమై, అనతరం ఐరోపా, ఉత్తర అమెరికా, తుదకు ప్రపంచం అంతటా వ్యాపించింది.

పారిశ్రామిక విప్లవం మానవ చరిత్రలో ఒక ప్రధాన మలుపుగా ఉంది; నిత్య జీవితంలో దాదాపు ప్రతి అంశము ఏదో ఒక విధంగా ప్రభావితమైంది. ముఖ్యంగా, సగటు ఆదాయం మరియు జనాభా అనూహ్యంగా నిలకడతో కూడిన అభివృద్ధిని ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాయి. 1800 తరువాత రెండు శతాబ్దాలలో, ప్రపంచం యొక్క సగటు తలసరి ఆదాయం 10- రెట్లకు పైగా పెరుగగా, ప్రపంచం యొక్క జనాభా 6-రెట్లకు పైగా పెరిగింది.[2] నోబెల్ బహుమతి విజేత రాబర్ట్ E. లుకాస్, జూనియర్ మాటలలో, "చరిత్రలో మొదటిసారి, సాధారణ ప్రజా సమూహాల జీవన ప్రమాణాలు నిలకడతో అభివృద్ధి చెందాయి..... ఈ ఆర్ధిక స్వభావం వంటి దానికి వేరే విధమైనది గతంలో ఎప్పుడూ ఏర్పడలేదు."[3]

18వ శతాబ్దపు తరువాత భాగంలో ప్రారంభించి, గతంలో మానవశ్రమ మరియు జంతువులతో-లాగబడటంపై ఆధారపడిన గ్రేట్ బ్రిటన్ యొక్క ఆర్ధిక వ్యవస్థలోని భాగాలలో మార్పు ప్రారంభమై, యంత్ర-ఆధారిత తయారీవైపు మరలాయి. అది నూలు పరిశ్రమల యాంత్రీకరణ, ఇనుము-తయారీ పద్ధతులలో అభివృద్ధి మరియు శుద్ధమైన బొగ్గు ఉపయోగంలో పెరుగుదలలతో ప్రారంభమైంది.[4] కాలువలు, మెరుగుపరచబడిన రహదారులు మరియు రైలుమార్గాల ద్వారా వర్తక విస్తరణకు అవకాశం కల్పించబడింది.[5]

బొగ్గు ప్రాధాన ఇంధనంగా ఆవిరి శక్తి ప్రవేశం, జల చక్రముల విస్తృత వినియోగం మరియు యంత్రాల యొక్క శక్తి (ప్రధానంగా నూలు తయారీలో) ఉత్పత్తి సామర్ధ్యంలో నాటకీయ పెరుగుదలలకు బలాన్ని కలిగించాయి.[5] 19వ శతాబ్దం యొక్క మొదటి రెండు దశాబ్దాలలో అన్ని రకాల-లోహ యాంత్రిక పరికరముల అభివృద్ధి ఇతర పరిశ్రమలలో తయారీకి అవసరమైన ఉత్పత్తి యంత్రాల తయారీకి వీలు కలిగించింది. 19వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రభావాలు పశ్చిమ ఐరోపా మరియు ఉత్తర అమెరికా అంతా వ్యాపించి, చివరకు పారిశ్రామికీకరణగా కొనసాగుతున్న ప్రక్రియలో ప్రపంచం మొత్తాన్ని ప్రభావితం చేసాయి. సమాజంపై ఈ మార్పు యొక్క ప్రభావం అపరిమితంగా ఉంది.[6]

18వ శతాబ్దంలో మొదలైన మొదటి పారిశ్రామిక విప్లవం, సుమారు 1850 నాటికి రెండవ పారిశ్రామిక విప్లవంలో కలిసిపోయింది, ఆ సమయంలో ఆవిరి-శక్తితో కూడిన పడవలు, రైలు మార్గాలు, మరియు తరువాత 19వ శతాబ్దంలో అంతర్గత దహన యంత్రం మరియు విద్యుచ్ఛక్తి ఉత్పత్తి యొక్క అభివృద్ధితో సాంకేతిక మరియు ఆర్ధిక అభివృద్ధి ఊపందుకుంది. పారిశ్రామిక విప్లవం జరిగిన కాలాన్ని వివిధ చరిత్రకారులు విభిన్న రకాలుగా పేర్కొన్నారు. ఎరిక్ హాబ్స్బావ్మ్, అది బ్రిటన్‌లో 1780లలో "ఒక్కసారిగా ప్రారంభమైందని" మరియు 1830లు లేదా 1840ల వరకు పూర్తిగా గుర్తించబడలేదని పేర్కొనగా, [7] T. S. అష్టన్, సుమారుగా 1760 మరియు 1830ల మధ్యభాగంలో జరిగిందని చెప్పాడు.[8]

జాన్ క్లాఫం మరియు నికోలస్ క్రాఫ్ట్స్ వంటి కొందరు 20వ శతాబ్ద చరిత్రకారులు ఆర్ధిక మరియు సాంఘిక మార్పు క్రమంగా జరిగిందని మరియు విప్లవం అనేది తప్పు పేరని వాదించారు. చరిత్రకారుల మధ్య ఇది ఇప్పటికీ వివాదాస్పద విషయంగానే ఉంది.[9][10] పారిశ్రామిక విప్లవం మరియు ఆధునిక సామ్రాజ్యవాద ఆర్దికవ్యవస్థల ఉద్భవానికి ముందు GDP తలసరి స్థూలంగా స్థిరంగా ఉంది.[11] పారిశ్రామిక విప్లవం సామ్రాజ్యవాద ఆర్ధికవ్యవస్థలలో తలసరి ఆర్ధిక పెరుగుదల యుగాన్ని ప్రారంభించింది.[12] పశువులు మరియు మొక్కల పెంపకం తరువాత పారిశ్రామిక విప్లవ ప్రారంభం మానవ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటన అని ఆర్ధిక చరిత్రకారులు అంగీకరిస్తారు.[13]

విషయ సూచిక

ఆవిష్కరణలు[మార్చు]

ఆవిష్కర్త అయిన సామ్యూల్ క్రాంప్టన్ చే నిర్మించబడి, మిగిలిఉన్న ఏకైక స్పిన్నింగ్ మ్యూల్

పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ఆరంభం అనేక చిన్న ఆవిష్కరణలతో జతచేయబడింది,[14] ఇవి 18వ శతాబ్ద రెండవ అర్ధభాగంలో తయారయ్యాయి.

  • నూలు – రిచర్డ్ ఆర్క్ రైట్ యొక్క వాటర్ ఫ్రేమ్ (నీటి చట్రం), జేమ్స్ హర్గ్రీవ్స్ యొక్క స్పిన్నింగ్ జెన్నీ, మరియు సామ్యూల్ క్రాంప్టన్ యొక్క స్పిన్నింగ్ మ్యూల్ (స్పిన్నింగ్ జెన్నీ మరియు వాటర్ ఫ్రేమ్‌ల కలయిక)లను ఉపయోగించి పత్తి వడకటం జరిగింది. ఇది 1769లో పేటెంట్ చేయబడి 1783లో పేటెంట్ నుండి బయటకు వచ్చింది. పేటెంట్ యొక్క ముగింపు అనేక పత్తి మిల్లులచే అనుసరించబడింది. తరువాత ఇదే విధమైన సాంకేతికత అనేక వస్త్రాల కొరకు ఉన్ని నూలు మరియు లినెన్ కొరకు నార వడకుటకు ఉపయోగించబడ్డాయి.
  • ఆవిరి శక్తిజేమ్స్ వాట్‌చే కనుగొనబడిన మెరుగు పరచబడిన ఆవిరి యంత్రం 1775లో పేటెంట్ చేయబడింది, ప్రారంభంలో ఇది గనుల నుండి నీటిని వెలుపలికి పంపే గొట్టాలకు శక్తిని ఇవ్వడానికి ఉపయోగించబడింది, అయితే 1780ల నుండి ఇతర రకాల యంత్రాలకు శక్తిని ఇవ్వడానికి ఉపయోగించబడింది. ఇది జలశక్తి అందుబాటులో లేని ప్రదేశాలలో, గతంలో అనూహ్యమైన పరిమాణంలో సమర్ధవంతమైన అర్ధ-స్వీయచలిత కార్మాగారాల వేగవంతమైన అభివృద్ధికి వీలు కలిగించింది.
  • ఇనుము తయారీ –ఇనుప పరిశ్రమలో, ఇనుమును శుద్ధిచేయుటలో అన్ని స్థాయిలకు చివరగా పూయబడే బొగ్గుకు బదులుగా కోక్ పూయబడింది. ఇది ఒక విస్ఫోటన కొలిమిలో సీసము మరియు రాగి వాటితో పాటు దుక్క ఇనుము తయారీలలో ఎంతో ముందుగానే సాధించబడింది, కానీ కడ్డీ ఇనుము ఉత్పత్తిలో రెండవ దశ సుత్తితో కొట్టడం మరియు అణగ ద్రొక్కడం (దీనికి పేటెంట్ 1786లో ముగిసింది ) లేదా పుడ్డ్లింగ్ (1783 మరియు 1784లో హెన్రీ కోర్ట్‌చే పేటెంట్ చేయబడింది) పై ఆధారపడింది.

ఇవి మూడు 'ప్రధాన రంగాలను' సూచిస్తున్నాయి, వీటిలో కీలకమైన ఆవిష్కరణలు జరిగాయి, ఇవి సాధారణంగా పారిశ్రామిక విప్లవం నిర్వచించబడే ఆర్ధిక ఉన్నతికి అనుమతించాయి. ఇది అనేక ఇతర ఆవిష్కరణలను, ప్రత్యేకించి నూలు పరిశ్రమలో, తక్కువ చేయడానికి కాదు. నూలు పరిశ్రమలో స్పిన్నింగ్ జెన్నీ మరియు ఫ్లయింగ్ షటిల్ వంటివి మరియు దుక్క ఇనుము తయారీలో కోక్ ఉపయోగం వంటి ఆవిష్కరణలు గతంలో లేనట్లయితే, వీటిని సాధించడం అసాధ్యంగా మారేది. తరువాత కనుగొనబడిన విద్యుత్ మగ్గం మరియు రిచర్డ్ ట్రెవితిక్ యొక్క అధిక పీడన ఆవిరి యంత్రం కూడా బ్రిటన్‌లో పెరిగిన పారిశ్రామికీకరణకు ముఖ్యమైనవి. నూలు మిల్లులకు మరియు ఇతర ఇనుప పనులకు శక్తిని అందించడానికి ఈ ఆవిరి యంత్రాలను వినియోగించడం వలన, వాటిని నీటియంత్రాలకు శక్తిని ఇవ్వడానికి నీటికి దగ్గరలో నెలకొల్పడానికి బదులుగా, ఇతర వనరులు లభ్యమయ్యే అత్యంత అనువైన ప్రదేశాలలో నెలకొల్పడానికి వీలుకలిగింది.

నూలు రంగంలో, ఆ విధమైన మిల్లులు కార్మాగారాలలో మానవ శ్రమ వ్యవస్థీకరణకు నమూనాలుగా మారాయి, కాటనోపోలిస్‌గా సూచించబడిన ఈ విస్తృత సంఖ్యలోని కాటన్ మిల్లులు, కార్మాగారాలు మరియు పరిపాలనా కార్యాలయాలు మాంచెస్టర్ కేంద్రంగా ఉండేవి. దీనిలో మరియు ఇతర పరిశ్రమలలో సమీకరణ ప్రక్రియ సమర్ధతను ఎంతో మెరుగుపరచింది. ఒక ఉత్పత్తిలో ఒక ప్రత్యేక పనిని చేయడానికి కొంతమంది వ్యక్తులు శిక్షణ పొంది, ఆ తరువాత దానిని శిక్షణ పొందిన కార్మికునికి అందించడం ద్వారా, తయారైన వస్తువులు గణనీయంగా పెరిగాయి.

1300 సంవత్సరాలు క్రితం అంతరించిన కాంక్రీట్ (హైడ్రాలిక్ సున్నపు మోర్టార్ పై ఆధారపడింది), బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ అయిన జాన్ స్మేటన్‌చే 1756లో తిరిగి కనుగొనబడింది.[15]

విజ్ఞానం యొక్క బదిలీ[మార్చు]

ఒర్రేరి పై ఉపన్యసిస్తున్న ఒక జ్ఞాని (ca. 1766)ప్రత్యేక తత్వజ్ఞాన సమాజాలు శాస్త్రీయ పురోగతులను విస్తరించాయి

ఆవిష్కరణల విజ్ఞానం అనేక మార్గాల ద్వారా విస్తరించింది. ఈ సాంకేతిక పద్ధతిలో శిక్షణ పొందిన కార్మికులు మరొక యజమాని వద్దకు వెళ్ళడం లేదా దొంగతనంగా వేటాడబడటం జరిగేది. సమాచారం పొందగలిగిన చోట దానిని సేకరిస్తూ జరిపే అధ్యయన పర్యటన ఒక సాధారణ పద్ధతిగా ఉండేది. పారిశ్రామిక విప్లవం జరిగిన సమయం మొత్తం మరియు దానికి ముందు ఉన్న శతాబ్దంలో, అన్ని ఐరోపా దేశాలు మరియు అమెరికా అధ్యయన పర్యటనలు చేపట్టాయి; స్వీడన్ మరియు ఫ్రాన్స్ వంటి కొన్ని దేశాలు దానిని ప్రభుత్వ విధానంగా చేపట్టడానికి పౌర అధికారులు లేదా సాంకేతిక నిపుణులను నియమించాయి. ఇతర దేశాలలో, ప్రత్యేకించి బ్రిటన్ మరియు అమెరికాలలో, ఈ పద్ధతి తమ స్వంత ఉత్పత్తులను మెరుగు పరచుకోవడానికి ఆసక్తి చూపే వ్యక్తిగత తయారీదారులచే చేపట్టబడింది. ఇప్పటి వలెనె అప్పుడు కూడా అధ్యయన పర్యటనలు మరియు పర్యటన డైరీలు సాధారణంగా ఉండేవి. ఆ కాలంలోని పారిశ్రామిక వేత్తలు మరియు సాంకేతిక నిపుణుల ద్వారా తయారుచేయబడిన నమోదులు వారి పద్ధతుల యొక్క అమూల్యమైన వనరులుగా ఉన్నాయి.

ఆవిష్కరణల వ్యాప్తికి మరొక మార్గంగా తత్వజ్ఞాన సమాజాల వ్యవస్థ ఉండేది, బర్మింగ్‌హామ్‌లోని లూనార్ సొసైటీ వంటివి, ఈ సంస్థ యొక్క సభ్యులు 'ప్రాకృతిక తత్వం' (అనగా విజ్ఞానం) మరియు తయారీలో దాని అన్వయం గురించి తరచూ సమావేశమయ్యేవారు. లూనార్ సొసైటీ 1765 నుండి 1809 వరకు వర్ధిల్లింది, మరియు వారి గురించి ఈ విధంగా చెప్పబడింది, "వారు, మీరు ఒప్పుకుంటే, పద్దెనిమిదవ శతాబ్ద విప్లవాలలో అన్నిటికంటే గొప్పదైన పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క విప్లవ సంఘం".[16] ఆ విధమైన ఇతర సంఘాలు సంపుటాలకొద్దీ వ్యవహారాలను మరియు నిర్వహణలను ప్రచురించాయి. ఉదాహరణకు, లండన్-కేంద్రంగా ఉన్న రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ నూతన ఆవిష్కరణల సచిత్ర సంకలనంతో పాటు, వాటి గురించిన పత్రాలను తన సాంవత్సరిక ట్రాన్సాక్షన్స్ ‌లో ప్రకటించింది.

సాంకేతిక విషయాలను వివరించే ప్రచురణలు కూడా వెలువడ్డాయి. హారిస్ యొక్క లెక్సికన్ టెక్నికమ్ (1704) మరియు అబ్రహాం రీస్ యొక్క సైక్లోపేడియా (1802–1819) వంటి విజ్ఞానసర్వస్వాలు అధిక విలువను కలిగి ఉన్నాయి. సైక్లోపీడియా మంచి చిత్రాలతో, పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క మొదటి అర్ధభాగంలోని శాస్త్రం మరియు సాంకేతికతల గురించి చిత్రాలలో చెక్కబడిన అపరిమిత సమాచారాన్ని కలిగి ఉంది. డిస్క్రిప్షన్స్ డెస్ ఆర్ట్స్ ఎట్ మెటియర్స్ అండ్ డిడెరోట్ యొక్క ఎన్సైక్లోపీడియా చెక్కబడిన ఫలకాలపై విదేశీ పద్ధతులను వివరించింది.

18వ శతాబ్ద చివరి దశాబ్దంలో వస్తువుల తయారీ మరియు సాంకేతికతల గురించి పత్రికా ప్రచురణలు కనిపించడం ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిలో అనేకం క్రమంగా కొత్త పేటెంట్‌ల ప్రకటనలను కలిగి ఉన్నాయి. అన్నలెస్ డెస్ మైన్స్ వంటి విదేశీపత్రికలు అధ్యయన పర్యటనలలో బ్రిటిష్ పద్ధతులను పరిశీలించిన ఫ్రెంచ్ ఇంజనీర్ల ప్రయాణాల వివరాలను ప్రచురించాయి.

బ్రిటన్‌లో సాంకేతికత పురోగతులు[మార్చు]

నూలు తయారీ[మార్చు]

వుప్పర్తల్, జర్మనీలోని ఒక సంగ్రహాలయంలో గల స్పిన్నింగ్ జెన్నీ యొక్క నమూనా. ఈ స్పిన్నింగ్ జెనీ విప్లవాన్ని ప్రారంభించిన ఆవిష్కరణలలో ఒకటి

18వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో, తమ స్వంత ప్రాంగణంలో వ్యక్తిగత నిపుణులు వడికి మరియు నేసిన ఉన్నిపై బ్రిటిష్ నూలు తయారీ ఆధారపడి ఉండేది. ఈ వ్యవస్థ ఒక కుటీర పరిశ్రమగా పిలువబడేది. ఉత్తమ పదార్ధాల కొరకు నార మరియు పత్తి కూడా ఉపయోగించబడేవి, వీటిని ఉపయోగించడానికి ముందు చేసే ప్రక్రియ కష్టమైనదిగా ఉండేది, అందువలన ఈ పదార్ధాల నుండి తయారైన వస్తువులు మొత్తం ఉత్పత్తిలో కేవలం ఒక చిన్న నిష్పత్తిగా ఉండేవి.

వడికే చక్రం మరియు చేతి మగ్గం యొక్క ఉపయోగం ఈ పరిశ్రమ యొక్క ఉత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని నియంత్రించాయి, అయితే పురోగతులు పెరగడం వలన ఉత్పాదకత ఎంతగా పెరిగిందంటే 19వ శతాబ్ద ప్రారంభ దశాబ్దాలకు బ్రిటిష్ ఎగుమతులలో నేత వస్త్రాలు ఆధిపత్యం వహించాయి. నేత వస్త్రాల ప్రధాన సరఫరాదరుగా భారతదేశం తన స్థానాన్ని కోల్పోయింది.

లెవిస్ పాల్, రోలర్ స్పిన్నింగ్ యంత్రానికి మరియు జాన్ వ్యాట్ సహాయంతో బర్మింగ్‌హామ్‌లో అభివృద్ధి పరచిన ఉన్నిని మరింత సమమైన మందంతో తీసే పద్ధతి అయిన ఫ్లయర్-అండ్-బాబిన్ పద్ధతిని పేటెంట్ చేసాడు. పాల్ మరియు వ్యాట్ తమ నూతన రోలింగ్ యంత్రానికి గాడిద యొక్క శక్తిని ఉపయోగించి బర్మింగ్‌హామ్‌లో ఒక మిల్లును ప్రారంభించారు. 1743లో, నార్తాంప్టన్‌లో పాల్ మరియు వ్యాట్ యొక్క యంత్రాలలో ఒకొక్కదానిపై ఐదుగా యాభై కుదురులతో ఒక కార్మార్గారం ప్రారంభించబడింది. ఇది సుమారు 1764 వరకు నడిచింది. ఇదే విధమైన మిల్లు డానియెల్ బౌర్న్‌చే లియోమిన్స్టర్‌లో నిర్మించబడింది, కానీ ఇది కాలిపోయింది. లెవిస్ పాల్ మరియు డేనియల్ బౌర్న్ చిక్కుదీయు యంత్రాలను 1748లో పేటెంట్ చేసారు. విభిన్న వేగాలతో ప్రయాణించిన రెండు జతల రోలర్లను ఉపయోగించి, ఇది తరువాత కాలంలో మొదటి పత్తి వడికే మిల్లులో ఉపయోగించబడింది. లెవిస్ యొక్క ఆవిష్కరణ రిచర్డ్ ఆర్క్ రైట్ ‌చే తన నీటి చట్రంలోను మరియు సామ్యూల్ క్రాంప్టన్‌చే అతని స్పిన్నింగ్ మ్యూల్‌లోను అభివృద్ధి మరియు మెరుగుపరచబడ్డాయి.

ఇతర ఆవిష్కర్తలు వడకటంలో గల వేర్వేరు దశలలో (శుభ్రపరచడం, మెలిత్రిప్పడం, వడకటం మరియు చుట్టడం) సామర్ధ్యాన్ని పెంచారు అందువలన దారం యొక్క సరఫరా ఎంతో పెరిగింది, ఇది నాడెలు మరియు మగ్గం లేదా 'చట్రం'తో పురోగమిస్తున్న నేతపరిశ్రమకు సహాయపడింది. వ్యక్తిగత కార్మికుని ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగింది, నూతన యంత్రాల ఫలితం ఉద్యోగాలకు ముప్పుగా భావించబడింది, మరియు ప్రారంభ ఆవిష్కర్తలపై దాడులు జరుపబడి, వారి ఆవిష్కరణలు నాశనం చేయబడ్డాయి.

ఈ పురోగతులను మూలధనీకరించడానికి అవస్థాపకుల యొక్క ఒక నూతన తరగతి ఏర్పడింది, దీనిలో రిచర్డ్ ఆర్క్ రైట్ అత్యంత ప్రసిద్ధిచెందాడు. ఆయన అనేక ఆవిష్కరణలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, కానీ ఇవి నిజానికి థామస్ హిగ్స్ మరియు జాన్ కే వంటి వారిచే అభివృద్ధిపరచబడ్డాయి; ఆర్క్ రైట్ ఆవిష్కర్తలను పోషించి, వారి ఆలోచనలను పేటెంట్ చేసి, ప్రారంభ ప్రయత్నాలకు ద్రవ్యాన్ని అందించి, యంత్రాలకు రక్షణ కల్పించాడు. ఆయన ఉత్పత్తి ప్రక్రియలను ఒకే కార్మాగారంలోకి తెచ్చిన ఒక పత్తి మిల్లును ప్రారంభించి, మొదట అశ్వ శక్తి దాని తరువాత జల శక్తితో శక్తి వినియోగాన్ని అభివృద్ధిపరచాడు—ఇది నేత తయారీని ఒక యాంత్రిక పరిశ్రమగా తయారుచేసింది. తరువాత కొద్దికాలానికే నూలు యంత్రాలను నడిపించడానికి ఆవిరి శక్తి ఉపయోగించబడింది.

లోహశాస్త్రము[మార్చు]

కోల్‌బ్రూక్డేల్ బై నైట్, 1801, ఫిలిప్ జాకోబ్ లౌతేర్బోర్గ్ యంగర్‌బ్లాస్ట్ కొలిమిలు ఇనుము తయరీ నగరమైన కోల్‌‌బ్రూక్‌డేల్‌ను కాంతివంతం చేసాయి.
గని నుండి తీసిన బొగ్గును ఉపయోగించి రెవెర్బేరాటరీ ఫర్నేస్ చేత ఇనుమును తయారుచేయగలదు.ముడి ఇనుము నుండి మండుతున్న బొగ్గు వేరుగా ఉంది అందువలన అది సల్ఫర్ వంటి వ్యర్ధాల వలన కలుషితం కాలేదు.ఇది ఇనుము యొక్క అధిక ఉత్పత్తికి మార్గం తెరచింది.

పారిశ్రామిక విప్లవ కాలపు లోహ పరిశ్రమలలో ముఖ్యమైన మార్పు కలపపై ఆధారపడిన సేంద్రియ ఇంధనాల స్థానాన్ని బొగ్గుపై ఆధారపడిన శిలాజ ఇంధనాలు ఆక్రమించటం. దీనిలో అధికభాగం పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు, 1678 నుండి క్యుపొలస్ అని పిలువబడే బొగ్గు రివెర్బరేటరీ కొలిమిలను ఉపయోగించి క్లెమెంట్ క్లెర్క్ మరియు ఇతరులచే చేయబడిన ఆవిష్కరణలపై ఆధారపడి జరిగింది. ఇవి ముడిఖనిజంపై పనిచేసి ఆక్సైడ్‌ను లోహంగా క్షయకరణం చేసే, కార్బన్ మోనాక్సైడ్ మంటలచే నడుపబడతాయి. దీనిలో ఉన్న ఒక ప్రయోజనం బొగ్గులోని మలినాలు (సల్ఫర్ వంటివి) లోహంతో చేరకపోవటం. ఈ సాంకేతికత 1678 నుండి సీసంకి మరియు 1687 నుండి రాగికి అనువర్తించబడింది. ఇది 1690లలో ఇనుము కర్మాగారంలో కూడా ఉపయోగించబడింది, కానీ ఈసందర్భంలో రివెర్బరేటరీ కొలిమి వాయు కొలిమిగా పిలువబడింది. లోహ కర్మాగారపు క్యుపోల వేరొక విభిన్న(మరియు తరువాతి కాలపు) ఆవిష్కరణ.

ఇది 1709లో కోల్‌బ్రూక్‌డేల్ వద్ద తన విస్ఫోటన కొలిమిలకు ఇంధనంగా కోక్‌ను వాడి ఈ ప్రక్రియలో ముందడుగు వేసిన అబ్రహాం డర్బీచే అనుసరించబడింది. అయినప్పటికీ, అతను తయారుచేసిన కోక్ దుక్క ఇనుము ఎక్కువగా పోత ఇనుము వస్తువులైన కుండలు మరియు పాత్రలు ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడింది. అతను హక్కులు పొందిన పద్ధతిలో తయారుచేసిన పాత్రలు అతని ప్రత్యర్ధుల వాటి కంటే పలుచగాను మరియు చౌకగాను ఉండి అతనికి అదనపు ప్రయోజనాన్ని కల్పించాయి. అతని కుమారుడు అబ్రహాం డర్బీ II హార్స్హె మరియు కెట్లే కొలుములను (కోల్‌బ్రూక్‌డేల్ నుండి దూరంలో కాదు) నిర్మించేదాకా కోక్ దుక్క ఇనుమును, కడ్డీ ఇనుము తయారుచేయటానికి 1750ల వరకూ కమ్మరి దుకాణములలో ఉపయోగించేవారు కాదు. అప్పటికి, బొగ్గు దుక్క ఇనుము కంటే కోక్ దుక్క ఇనుము చౌకైంది.

లోహకారులకు వినియోగ వస్తువుల తయారీకి కాల్చి సాగదీయవలసిన కడ్డీ ఇనుము అప్పటికి చాలా కాలంగా తయారుచేస్తున్న విధంగా ఇంకా ఫైనరీ కొలిమిల నుండే తయారవుతుండేది. ఏమైనప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాలలో నూతన పద్ధతులు అవలంబించబడ్డాయి. ఈ రోజుకీ మొట్టమదటిదిగా చెప్పబడేది సుత్తితో కొట్టడం మరియు అణగ ద్రొక్కడం, కానీ ఇది హెన్రీ కోర్ట్ యొక్క పుడ్లింగ్ పధ్ధతిచే అధిగమించబడింది. 1785 నుండి, బహుశా సుత్తితో కొట్టడం మరియు అణగ ద్రొక్కడం యొక్క వృద్ధిచేయబడిన రూపం పేటెంట్ పొందటం వలన, బ్రిటిష్ ఇనుప పరిశ్రమ యొక్క ఉత్పత్తి బాగా విస్తరించింది. నూతన పద్ధతులు బొగ్గు ఉపయోగంపై ఏమాత్రం ఆధారపడకపోవటం వలన బొగ్గు వనరుల పరిమితికి ఇవి లోబడలేదు.

అప్పటివరకూ, బ్రిటిష్ ఇనుప తయారీదారులు తమ ప్రాంతీయ సరఫరాలకు గణనీయ పరిమాణంలో దిగుమతి చేసుకున్న ఇనుమును ఉపయోగించారు. ఇది ముఖ్యంగా 17వ శతాబ్దం మధ్య మరియు ఆతరువాత స్వీడన్ నుండి మరియు 1720ల చివరినుండి రష్యా నుండి కూడా దిగుమతి అయ్యేది. ఏమైనప్పటికీ, 1785 నుండి బ్రిటన్‌లో, ఇనుము తయారీలో నూతన సాంకేతికత వలన దిగుమతులు తగ్గి, ఆ దేశం కడ్డీ ఇనుముతో పాటుగా చేత ఇనుముతో తయారైన వినియోగ వస్తువుల ఎగుమతిదారుగా మారింది.

ఇనుము చౌకగాను మరియు తగినంతగా లభించి, ఇది ఒక భారీ నిర్మాణ పదార్ధంగా ఉపయోగపడటంతో 1778లో అబ్రహం డర్బీ III చేత వినూత్న రీతిలో ది ఐరన్ బ్రిడ్జ్ నిర్మాణం జరిగింది.

ది ఐరన్ బ్రిడ్జ్, ష్రాప్షైర్, ఇంగ్లాండ్

ఖరీదైన వస్తువు మరియు ఇనుము ఉపయోగించలేని చోట మాత్రమే ఉపయోగించే ఉక్కు యొక్క ఉత్పత్తిలో మెరుగుదల చోటుచేసుకొని పరికరాలు మరియు స్ప్రింగులు వంటి అత్యాధునికమైన వాటిని తయారుచేయుటకు ఉపయోగపడింది. బెంజమిన్ హన్ట్స్‌మన్ 1740లలో తన మూస ఉక్కు పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశాడు. దీనికి ముడి పదార్ధం అయిన బ్లిస్టర్ ఉక్కు, సిమెన్టేషన్ పధ్ధతిలో తయారవుతుంది.

చౌకగా ఇనుము మరియు ఉక్కు లభించటం బాయిలర్లు మరియు ఆవిరి యంత్రముల అభివృద్ధికి తద్వారా రైలు మార్గాలకు దోహదపడింది. యంత్ర పరికరాలలో మెరుగుదలలు ఇనుము మరియు ఉక్కుతో ఎక్కువ నాణ్యతతో పనిచేయటానికి సహాయపడి బ్రిటన్ యొక్క పారిశ్రామిక అభివృద్ధిని వేగవంతం చేశాయి.

గనుల త్రవ్వకం[మార్చు]

వారి స్వంత బొగ్గు గనులలో పనిచేస్తున్న వ్యక్తులు.1900ల ప్రారంభం, USA

బ్రిటన్‌లో బొగ్గు త్రవ్వకం, ప్రత్యేకించి సౌత్ వేల్స్‌లో ముందుగా ప్రారంభమైంది. ఆవిరి యంత్రానికి పూర్వం, బొగ్గును తవ్వి వదలివేయబడిన గోతులు తరచుగా ఉపరితలం వెంట వుండే బొగ్గు పొరవలన లోతు తక్కువైన బెల్ పిట్స్ గా ఉండేవి. ఇతర సందర్భాలలో, భూవిజ్ఞానశాస్త్ర అనుకూలత ఉన్నట్లయితే, ఒక కొండ ప్రక్కనుంచి తవ్వే ఎడిట్ లేదా డ్రిఫ్ట్ మైన్ పద్ధతుల ద్వారా తవ్వబడుతుంది. కొన్ని ప్రాంతాలలో షాఫ్ట్ మైనింగ్ జరుగుతుంది, కానీ నీటిని తొలగించే సమస్య దీనికి ఒక పరిమిత కారకం అవుతుంది. ఇది బకెట్ల కొద్దీ నీటిని షాఫ్ట్ వరకు లేదా ఒక ఖాళీ వరకు ( ఒక కొండలోకి గని కోసం తవ్వబడిన సొరంగం) తోడివేయటం ద్వారా జరిగేది. ఏ సందర్భంలోనైనా, నీటిని ఒక ఎత్తులో ఉన్న ప్రవాహంలోకి లేదా కందకంలోకి పంపిస్తే అక్కడనుండి భూమ్యాకర్షణ ప్రభావంతో దూరంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆవిరి యంత్రం కనుగొనబడటంతో దానివలన నీటిని తొలగించటం సులభమై షాఫ్ట్‌లను లోతులో ఏర్పాటు చేయటం సాధ్యమై తద్వారా ఎక్కువ బొగ్గును తీయటం సాధ్యమైంది. ఇవి పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు ప్రారంభమైన మార్పులు, కానీ 1770ల నుండి జేమ్స్ వాట్ యొక్క అధిక నైపుణ్యంగల ఆవిరి యంత్రంను వాడటంతో యంత్రముల ఇంధన ఖర్చులు తగ్గి, గనులు లాభదాయకంగా మారాయి. లోపలి బొగ్గు పొరలలో ఫైర్ డామ్ప్ (బొగ్గు గనిలో మీథేన్ వాయువు గాలితో కలిసి మండటం) వలన బొగ్గు గని పని చాలా ప్రమాదకరమైనది. 1816లో సర్ హంఫ్రీ డెవీచేత మరియు విడిగా జార్జ్ స్టీఫెన్సన్‌చేత కనుగొనబడిన రక్షణ దీపం వలన కొంత స్థాయి వరకూ రక్షణ కల్పించబడింది. ఏమైనప్పటికీ, ఈ దీపాలు త్వరలోనే ప్రమాదకరంగామారి బలహీన కాంతిని ఇవ్వటంతో ప్రారంభంలోనే వైఫల్యంచెందాయి. ఫైర్ డామ్ప్ పేలుడులు కొనసాగి, తరచుగా బొగ్గు ధూళి పేలుడులు జరిగి, 19వ శతాబ్దం అంతటా మరణాలు పెరుగుతూవచ్చాయి. రాళ్ళు పడిపోవటం వలన మరణాల రేటు అధికంగా ఉండి, పని చేసే పరిస్థితులు చాలా దుర్భరంగా ఉండేవి.

ఆవిరి శక్తి[మార్చు]

1698 సేవరీ ఇంజన్ – వాణిజ్యపరంగా ఉపయోగకరమైన ప్రపంచపు మొట్టమొదటి ఆవిరి యంత్రం: థామస్ సేవరీచే నిర్మించబడింది.

స్థిర ఆవిరి యంత్రం యొక్క ఆవిష్కరణ పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ప్రారంభదశ ముఖ్య అభివృద్ధికారకం; ఏమైనప్పటికీ, పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో అత్యధిక కాలం, ఎక్కువ పరిశ్రమలు వాయు మరియు నీటి శక్తితోపాటు చిన్న యంత్రాలను నడపటానికి అశ్వం-మరియు మనిషి-సామర్ధ్యంపైనే ఆధారపడ్డాయి.

ఆవిరి శక్తిని పారిశ్రామిక ప్రయోజనానికి ఉపయోగించే నిజమైన మొదటి ప్రయత్నం 1698లో థామస్ సవేరిచే జరుపబడింది. అతడు లండన్‌లో ఒక తక్కువ-పైకెత్తు మిశ్రిత శూన్య మరియు పీడన నీటి పంపును నిర్మించి పేటెంట్‌ను పొందాడు, ఇది ఒక ఆశ్వ సామర్ధ్యం (hp) శక్తిని ఉత్పత్తి చేసి అనేక నీటి పనులలో ఉపయోగించబడి కొన్ని గనులలో ప్రయత్నించబడింది (అందుకే దాని "బ్రాండ్ నేమ్", ది మైనర్స్ ఫ్రెండ్ ), కానీ ఇది ఎత్తుకు తోడటంలో పరిమితి కలిగిఉండటం మరియు బాయిలర్ పేలుడుకి అనువుగా ఉండటంతో ఇది విజయవంతం కాలేదు.

న్యూకొమెన్ యొక్క ఆవిరిశక్తితో కూడిన వాతావరణ యంత్రం మొదటి ఆచరణాత్మక యంత్రం. తరువాత వచ్చిన ఆవిరి యంత్రాలు పారిశ్రామిక విప్లవానికి శక్తిని ఇచ్చాయి

1712కి ముందు థామస్ న్యూకొమెన్ చేత మొట్టమొదటి సురక్షితమైన మరియు విజయవంతమైన ఆవిరి ఆధారిత శక్తి కేంద్రం ప్రారంభించబడింది. సవేరితో సంబంధం లేకుండా న్యూకొమెన్ తన స్వంతంగా న్యూకొమెన్ ఆవిరి యంత్రం తయారుచేసినప్పటికీ, సవేరి విస్తృత పరిధిగల పేటెంట్‌ను పొందటంతో, న్యూకొమెన్ మరియు అతని సహచరులు అతనితో ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకొని, 1733 వరకూ దానిని ఉమ్మడి పేటెంట్ క్రింద విక్రయం నడిపారు.[17][18] న్యూకొమెన్ యొక్క యంత్రం అప్పటికి 30 సంవత్సరాల క్రితం పాపిన్ చేసిన ప్రయోగాలపై ఆధారపడి, ఒక ముషలకము మరియు స్థూపము కలిగి, దాని ఒక చివర ముషలకం పైన వాతావరణంలోకి తెరువబడిఉంటుంది. భూమ్యాకర్షణ- ప్రేరిత ఎగువఘాతం జరిగినపుడు, వాతావరణ పీడనానికి కొద్దిగా ఎక్కువ పీడనంలో ఉన్న ఆవిరి (బాయిలర్ భరించగలిగేదిగా ఉండాలి) ముషలకం క్రింద ఉన్న స్థూపం యొక్క దిగువ అర్ధ భాగంలోకి పంపబడుతుంది; ఈ ఆవిరిలోకి చల్లని నీటి తుంపర పంపబడి అది ద్రవీకరణ చెందటం వల్ల ఆవిరి అంతరాళంలో పాక్షిక శూన్యం ఏర్పడుతుంది; ముషలకానికి ఇరువైపులా వాతావరణం మరియు శూన్య ప్రదేశాల మధ్య పీడన వ్యత్యాసం దానిని స్థూపంలోనికి స్థానభ్రంశం చెందిస్తుంది, దానితో ఒక ఊగుతున్న లోహ దండం యొక్క రెండవ కొన పైకిలేచి దానికి సంధానించి ఉన్న గనిరంధ్రంలోకి ఉన్న భూమ్యాకర్షణ-ప్రేరేపిత పరస్పర బలాధార పంపులను ముందుకు కదుపుతుంది. యంత్రం యొక్క దిగువ ఘాతం పంపును పైకిలేపి, పంపును పైకి క్రిందికి కదపటానికి ప్రేరేపిస్తుంది. ప్రారంభంలో దశలు చేతితో నియంత్రించబడ్డాయి, కానీ పది సంవత్సరాలలోనే ఒక క్రమపరచే యాంత్రీకరణ కనుగొనబడి ఊగుతున్న లోహదండం నుండి వ్రేలాడే నిలువైన ప్లగ్ ట్రీ యంత్రాన్ని స్వయం-చోదితంగా చేసింది.

బ్రిటన్‌లో అనేక న్యూకొమెన్ యంత్రాలు, వీటిని ఉపరితలంపై ఉంచి, ఇంతకు ముందు పనిచేయలేని లోతైన గనుల నుండి తోడివేయడానికి విజయవంతంగా ఉపయోగించబడ్డాయి; ఇవి తమ నిర్మాణానికి మరియు ఉత్పాదనకు పెద్ద మొత్తంలో మూలధనం అవసరమైన భారీ యంత్రాలు5 hp (3.7 kW). ఆధునిక ప్రమాణాల ప్రకారం ఇవి ఏ మాత్రం సామర్ధ్యం లేనివి, అయితే బొగ్గు చౌకగా లభించే గనుల వద్ద ఉపయోగించినపుడు, గనులలో లోతుకు వెళ్ళడానికి వీలు కల్పించి బొగ్గు తవ్వకంలో విస్తరణకు తోడ్పడ్డాయి. వాటిలో లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, న్యూకొమెన్ యంత్రాలు విశ్వసనీయంగా మరియు నిర్వహణకు తేలికగా ఉండి 19వ శతాబ్ద ప్రారంభ దశాబ్దాల వరకు బొగ్గుగనులలో ఉపయోగించబడ్డాయి. 1729లో న్యూకొమెన్ మరణించేనాటికి, అతని యంత్రాలు 1722లో (మొదట) హంగరీకి, జర్మనీ, ఆస్ట్రియా, మరియు స్వీడన్‌లకు విస్తరించాయి. 1733లో ఉమ్మడి పేటెంట్ ముగిసే నాటికి మొత్తం 110 నిర్మించబడ్డాయని, వీటిలో 14 విదేశాలలో ఉన్నాయని తెలిసింది. 1770లలో, ఇంజనీర్ జాన్ స్మేటన్ కొన్ని అతి పెద్ద నమూనాలను నిర్మించి, అనేక మెరుగుదలలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1800 నాటికి మొత్తం 1,454 యంత్రాలు నిర్మించబడ్డాయి.[19]

జేమ్స్ వాట్

జేమ్స్ వాట్‌చే క్రియాశీలక నియమాలలో ఒక మౌలిక మార్పు ప్రవేశపెట్టబడింది. మాత్త్యూ బౌల్టన్ యొక్క సన్నిహిత సహకారంతో, 1778 నాటికి అతను తన ఆవిరి యంత్రానికి పరిపూర్ణత సాధించడంలో విజయవంతమయ్యాడు, దీనికి వరుసగా సమూల మార్పులు చేయబడ్డాయి, వీటిలో ముఖ్యమైనవి, స్థూపం యొక్క పై భాగాన్ని మూసివేయడం ద్వారా వాతావరణ పీడనానికి బదులుగా తక్కువ పీడనం కలిగిన ఆవిరి ముషలకం యొక్క పై భాగాన్ని నెట్టివేసేటట్లు చేయడం, ఒక ఆవిరి జాకెట్‌ను ఉపయోగించడం మరియు ఆవిరి ద్రవీకరణ ప్రదేశం విడిగా ఉంచడం ఉన్నాయి. దీనర్ధం స్థూపంలో ఎక్కువ స్థిరమైన ఉష్ణోగ్రతను ఉండేలా చేయటం మరియు వాతావరణ పరిస్థితులనుబట్టి యంత్రం యొక్క సామర్ధ్యం మారకుండా ఉంటుంది. ఈ మెరుగుదలలు యంత్రం యొక్క సామర్ధ్యాన్ని ఐదోవంతు పెంచి, బొగ్గు ఖర్చులో 75% ఆదా చేశాయి.

ఒక భ్రమణ చక్రాన్ని నడపటానికి వాతావరణ యంత్రాన్ని తేలికగా ఉపయోగించలేము, అయితే వస్బోరౌ మరియు పికార్డ్‌లు 1780 నాటికి ఆవిధంగా చేయటంలో విజయం సాధించారు. ఏమైనప్పటికీ 1783 నాటికి ఎక్కువ పొదుపైన వాట్ ఆవిరి యంత్రం ద్వంద్వ-చర్య భ్రమణ రకానికి చెందినదిగా పూర్తి స్థాయిలో అభివృద్ధి చేయబడింది, అంటే దానిని ఒక కర్మాగారం లేదా మిల్లు యొక్క భ్రమణ యంత్రాలను నడపటానికి నేరుగా ఉపయోగించవచ్చు. వాట్ యొక్క రెండు ప్రాధమిక రకాల యంత్రములు వ్యాపారపరంగా విజయం సాధించాయి, మరియు 1800నాటికి, బౌల్టాన్ & వాట్ సంస్థ 164 పరస్పర చోదిత పంపులతో, 24 పనిచేస్తున్న విస్ఫోటక కొలిమిలతో, 308 శక్తి సరఫరా మిల్లు యంత్రాలతో మొత్తం 496 యంత్రాలను నిర్మించింది; అధికభాగం యంత్రాలు 5 నుండి 10 hp (7.5 kW) ఉత్పత్తి చేశాయి.

కోత పరికరం వంటి యంత్ర పరికరముల అభివృద్ధి, ఈ ఇంజనుల చేత నడుపబడే యంత్రముల తయారీ యొక్క ప్రణాళిక మరియు రూపకల్పన వలన, యంత్ర పరికరాల యొక్క అన్ని లోహ భాగాలు తేలికగా మరియు ఖచ్చితంగా కోయటం సాధ్యమై దానివల్ల మరింత భారీ మరియు సామర్ధ్యంగల యంత్రాలను నిర్మించటం సాధ్యమైంది.

దాదాపు 1800 వరకూ, దండ యంత్ర రూపమే ఆవిరి యంత్రం యొక్క అత్యంత సాధారణ శైలిగా ఉండేది, ఇది ఒక రాతి లేదా ఇటుక ఇంజను-గృహంలో అంతర్భాగమై నిర్మితమయ్యేది, కానీ త్వరలోనే టేబుల్ ఇంజన్ వంటి వివిధ రూపాల సొంత-పట్టు కలిగిన క్లుప్తమైన (తేలికగా తొలగించగలిగేవి, అయితే చక్రాల మీద కాదు) యంత్రములు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. 19వ శతాబ్దపు అనటానికి, కార్నిష్ ఇంజనీర్ రిచర్డ్ ట్రెవితిక్, మరియు అమెరికన్, ఆలివర్ ఎవాన్స్‌లు అధిక పీడన ద్రవీకరణం చెందని ఆవిరి యంత్రాలు, వాతావరణ ప్రభావానికి లోనుకానివి నిర్మించటం ప్రారంభించారు. దీనివల్ల ఒక ఇంజను మరియు బాయిలర్ కలిపి ఒకే భాగంగా, రోడ్డు మరియు రైలు లోకోమోటివ్‌లపై మరియు స్టీమ్ బోట్స్‌పై ఇమిడిపోగల విధంగా తయారుచేయటం సాధ్యమైంది.

19వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో వాట్ యొక్క పేటెంట్ కాలం ముగిసిన తర్వాత, అనేకమంది ఆవిష్కర్తలు మరియు ఇంజనీర్లచేత అనేక మార్పులకు లోనైంది.

రసాయనాలు[మార్చు]

ది థేమ్స్ టన్నెల్ (1843లో ప్రారంభించబడింది).ప్రపంచం యొక్క మొదటి జలాంతర్గ సొరంగంలో సిమెంట్ ఉపయోగించబడింది

భారీ స్థాయిలో రసాయనాల ఉత్పత్తి పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో ఒక ముఖ్యమైన అభివృద్ధి. వీటిలో 1746లో ఆంగ్లేయుడైన జాన్ రోబక్ (జేమ్స్ వాట్ యొక్క మొదటి భాగస్వామి) చేత సీసపు కోష్టికా విధానంలో సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం తయారీ మొట్టమొదటిది. అతడు అంతకుముందు దాకా వాడబడుతున్న ఖరీదైన గాజు పాత్రల స్థానంలో, సాపేక్షంగా తక్కువ ఖరీదైన మేకులతో అతుకబడిన సీసపు పలకలతో తయారైన కోష్టికాలను ప్రవేశపెట్టి ఉత్పాత్తిని భారీగా పెంచగలిగాడు. ప్రతిసారీ కొద్ది మొత్తంలో తయారుచేయటానికి బదులుగా, ప్రతి కోష్టికంలో కనీసం పదిరెట్ల అధిక స్థాయిలో దాదాపు 100 pounds (50 kg) తయారు చేయగలిగాడు.

భారీ స్థాయిలో క్షార ఉత్పత్తి కూడా ఒక ముఖ్యమైన లక్ష్యంగా ఉండి, 1791లో నికొలస్ లెబ్లాన్క్ సోడియం కార్బోనేట్ తయారీకి ఒక పద్ధతిని కనుగొనటంలో విజయం సాధించాడు. లెబ్లాన్క్ పధ్ధతిలో సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం సోడియం క్లోరైడ్‌తో చర్య జరిపి సోడియం సల్ఫేట్ మరియు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ఏర్పడతాయి. సోడియం సల్ఫేట్ సున్నపురాయి (కాల్షియం కార్బోనేట్) మరియు బొగ్గుతో కలిపి వేడిచేసినపుడు సోడియం కార్బోనేట్ మరియు కాల్షియం సల్ఫైడ్‌ల మిశ్రమం ఏర్పడుతుంది. నీటితో కలపటంవల్ల సోడియం కార్బోనేట్ నీటిలో కరిగి కాల్షియం సల్ఫైడ్ నుండి వేరు చేయబడుతుంది. ఈ పధ్ధతి అధిక పరిమాణంలో కాలుష్యాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది (హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ప్రారంభంలో గాలిలోకి వదిలివేయబడేది, మరియు కాల్షియం సల్ఫైడ్ ఉపయోగంలేని ఉత్పత్తి). ఐనప్పటికీ, ఈ సంశ్లిష్ట బట్టల సోడా అంతకుముందు ప్రత్యేకంగా దాని ముఖ్య వనరులైన (బరిల్ల) లేదా కెల్ప్‌లను కాల్చుట ద్వారా తయారుచేసే పధ్ధతి కంటే ఆర్ధికంగా పొదుపైనదిగా నిరూపించబడినది,[20] మరియు హార్డ్ వుడ్ పొడి నుండి తయారుచేసే పొటాష్ (పొటాషియం కార్బోనేట్) కంటే కూడా.

ఈ రెండు రసాయనాలు చాలా ముఖ్యమైనవి, ఎందుకంటే వీటివల్ల అనేక తక్కువ స్థాయి ప్రక్రియల బదులుగా ఇతర ఖర్చు-తక్కువ మరియు నియంత్రిత పద్ధతుల ఆవిష్కరణల పర్వం ప్రారంభమైంది. గాజు, నూలు, సబ్బు, మరియు కాగితపు పరిశ్రమలలో సోడియం కార్బోనేట్ అనేక విధాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం యొక్క ప్రారంభ ఉపయోగాలలో ఇనుము మరియు ఉక్కు పిక్లింగ్ (తుప్పు తొలగించటం), మరియు బట్టను విరంజనం చేయటం వంటివి ఉన్నాయి.

ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త క్లాడే లూయిస్ బెర్తోల్లెట్ ఆవిష్కరణల ఆధారంగా షుమారు 1800 నాటికి స్కాటిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త ఛార్లెస్ టెన్నంట్ చేత విరంజన పొడి (కాల్షియం హైపోక్లోరైట్) తయారుచేయబడటం, అప్పటికి అమలులో ఉన్న సాంప్రదాయ పధ్ధతి ప్రకారం నూలును క్షారము లేదా పుల్లని పాలలో నానబెట్టిన తర్వాత విరంజన క్షేత్రాలలో అనేకమార్లు ఎండబెట్టవలసిన ప్రక్రియ యొక్క కాలాన్ని నాటకీయంగా తగ్గించి (నెలల నుండి రోజులకు) ఈ ప్రక్రియను విప్లవాత్మకంగా మార్చివేసింది. సెయింట్ రోలొక్స్, నార్త్ గ్లాస్గోవ్ లోని టెన్నంట్ యొక్క కర్మాగారం ప్రపంచంలోకెల్లా అతి పెద్ద రసాయన కర్మాగారంగా నిలిచింది.

1824లో ఒక తాపీ పనివాని దశనుండి నిర్మాణదారుడిగా ఎదిగిన బ్రిటిష్ జాతీయుడైన జోసెఫ్ ఆస్ప్డిన్, పోర్ట్ ల్యాండ్ సిమెంట్ తయారీకి ఒక రసాయన పద్ధతికి హక్కులు పొందటం నిర్మాణరంగ వ్యాపారాలలో ముఖ్య పురోగతి. ఈ పద్ధతిలో మన్ను మరియు సున్నపు రాయిల మిశ్రమాన్ని1,400 °C (2,552 °F) దాకా సింటెరింగ్ చేసి, తదుపరి మెత్తని పొడిగా విసరిన తరువాత దానిని నీరు, ఇసుక మరియు కంకర తో కలిపి కాంక్రీట్ తయారు చేయటం జరుగుతుంది. చాలా సంవత్సరాల తర్వాత థేమ్స్ టన్నెల్ నిర్మాణానికి ప్రఖ్యాత ఆంగ్లేయ ఇంజనీరు అయిన మార్క్ ఇసాంబర్డ్ బృనేల్ చేత పోర్ట్ ల్యాండ్ సిమెంట్ ఉపయోగించ బడింది.[21] ఒక తరం తర్వాత లండన్ మురుగునీటి వ్యవస్థ నిర్మాణంలో సిమెంట్ భారీ పరిమాణంలో ఉపయోగించబడింది.

యంత్ర పరికరాలు[మార్చు]

సర్ జోసెఫ్ విట్వర్త్

యంత్ర పరికరములు లేకుండా పారిశ్రామిక విప్లవం వృద్ధి చెందేది కాదు, దీనికి కారణం ఉత్పాదక యంత్రములను తయారు చేయుటకు ఇవి అవసరమైనవి. ఇవి వాటి మూలాలను 18వ శతాబ్దములో గడియారములు మరియు చేతి గడియారముల తయారీదారుల చేత మరియు చిన్న యంత్రముల సామూహిక-ఉత్పత్తికి అవసరమైన వాటిని తయారుచేసే శాస్త్ర పరికరాల తయారీదారుల చేత అభివృద్ధి చేయబడిన పరికరాలలో కలిగిఉన్నాయి. ప్రారంభ నూలు యంత్రాల యంత్ర భాగాలు వాటిలో లోహపు ఇరుసులు మరియు చలనము కలిగించే భాగాలను కలిగి ఉండటము చేత వాటిని కొన్నిసార్లు 'గడియారపు పని'గా పిలిచేవారు. నూలు యంత్రాల తయారీకి అవసరమైన వృత్తి నిపుణులు ఈ రంగాలనుండి లభించటమే కాక ఆధునిక ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమకు ఇది మూలంగా ఉంది.

యంత్రములు వివిధ వృత్తినిపుణుల చేత తయారుచేయబడేవి— చెక్క చట్రాలను వడ్రంగులు, మరియు లోహ భాగాలను లోహకారులు మరియు తరిమొన పెట్టువాళ్ళు తయారు చేసేవారు. ఉత్పత్తిని యంత్ర పరికరాలు ఏవిధంగా మార్చివేశాయో తెలిపే ఒక మంచి ఉదాహరణ 1830లో బర్మింగ్‌‌హామ్, ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగింది. జోసెఫ్ గిల్లోట్, విలియం మిచెల్ మరియు జేమ్స్ స్టీఫెన్ పెర్రిలచే ఒక నూతన యంత్ర ఆవిష్కరణ ధృడమైన, చౌకైన ఉక్కు కలము పాళీల సామూహిక ఉత్పత్తికి దోహదపడింది; ఇది శ్రమతో మరియు ఖర్చుతో కూడుకున్నదిగా ఉండేది. లోహంతో చేతిపని చేయటం కష్టం కావటం మరియు యంత్ర పరికరాలు లేకపోవటం వలన, లోహాన్ని ఉపయోగించటం అతి తక్కువ స్థాయిలో ఉండేది. చెక్క చట్రములో ఉష్ణోగ్రత మరియు ఆర్ద్రతల ప్రభావంతో కొలతలలో మార్పులు రావటమనే అసౌకర్యం ఉంది మరియు వివిధ అతుకులు కాలంతో పాటు సాగతీతకు (పని చేయటం వలన వదులు కావటం) గురి అవుతాయి. పారిశ్రామిక విప్లవం పురోగతితోపాటు, లోహ చట్రాలతో కూడిన యంత్రములు సాధారణమయ్యాయి, కానీ వాటిని చౌకగా తయారుచేయటానికి యంత్ర పరికరాల అవసరంఉంది. యంత్ర పరికరాలు రావటానికి ముందు, ప్రాధమిక చేతి పరికరాలైన సుత్తులు, ఆకురాళ్ళు, తురుముడు సాధనాలు, రంపములు మరియు ఉలులతో లోహపు పని జరిగేది. చిన్న లోహపు భాగాలు వీటితో సులువుగా తయారు చేయవచ్చు, కానీ భారీ యంత్ర భాగాల విషయంలో, తయారీ శ్రమ మరియు ఖర్చులతో కూడుకున్నది.

1911 నాటి లేత్, ఈ యంత్ర పరికరం ఇతర యంత్రాల కొరకు భాగాలకు (సాధారణంగా లోహ) రూపం ఇస్తుంది

వృత్తిపనివారి చేత ఉపయోగించబడే వర్క్‌షాపు తరిమొన సాధనములను ప్రత్యేకించితే, ప్రారంభ ఆవిరి యంత్రములలో దీర్ఘ-వ్యాసపు స్థూపాలను తొలుచుటకు ఉపయోగించే స్థూప తొలుచు యంత్రము మొట్టమొదటి భారీ యంత్ర పరికరం. 19వ శతాబ్దపు మొదటి దశాబ్దాలలో ప్లానింగ్ యంత్రము, స్లాటింగ్ యంత్రము మరియు షేపింగ్ యంత్రములు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈకాలంలోనే మిల్లింగ్ యంత్రం కనుగొనబడినప్పటికీ, రెండవ పారిశ్రామిక విప్లవం వరకు దీనిని ఒక ముఖ్యమైన వర్క్‌షాప్ పరికరంగా అభివృద్ధి చేయలేదు.

యంత్ర పరికరాల అభివృద్ధిలో సైనిక రంగపు ఉత్పత్తి యొక్క హస్తం కూడా ఉంది. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో యంత్ర పరికరాల తయారీదారులకు శిక్షణ ఇచ్చిన హెన్రీ మాడ్స్లె, రాయల్ అర్సెనల్ , వూల్విచ్‌లో నియమింపబడ్డాడు, యువకుడుగా ఇతడు వెర్బ్రుగ్గన్స్ చేత తయారు చేయబడి మరియు పని చేయబడిన ఫిరంగికి రంధ్రం చేయటానికి వాడే గుర్రాలతో-లాగబడే భారీ చెక్క యంత్రాలను పర్యవేక్షించాడు. అతడు తర్వాత లోహపు తాళాల తయారీలో జోసెఫ్ బ్రమాకు పనిచేసి, త్వరలోనే తను స్వంతంగా పని చేసుకోవటం ప్రారంభించాడు. పోర్ట్స్‌మౌత్ బ్లాక్ మిల్స్‌లో రాయల్ నేవీ కోసం ఓడల కప్పీ దిమ్మల తయారీకి ఉపయోగించే యంత్రాలను తయారు చేయటానికి నియమించబడ్డాడు. ఇవన్నీ లోహంతో చేసినవి మరియు సామూహిక ఉత్పత్తిలో మొదటివి మరియు పరస్పర మార్పిడికి అనువైనవిగా తయారు చేయబడిన భాగాలు కలవి. నిలకడ యొక్క అవసరం గురించి మాడ్స్లె నేర్చుకున్న పాఠాలు మరియు యంత్ర పరికరాల అభివృద్ధికి అతను అనుసరించిన ఖచ్చితత్వం, అతని వర్క్‌షాపులలో తన పనితనాన్ని కొనసాగించటానికి రిచర్డ్ రాబర్ట్స్, జోసెఫ్ క్లెమెంట్ మరియు జోసెఫ్ విట్వర్త్ వంటి ఒక తరం వారికి శిక్షణ ఇవ్వటానికి దోహదపడ్డాయి.

డెర్బీకి చెందిన జేమ్స్ ఫాక్స్ లీడ్స్‌కు చెందిన మాథ్యూ ముర్రే వలెనే శతాబ్దపు మొదటి మూడవ భాగంలో లాభదాయక యంత్ర పరికరాల ఎగుమతి వ్యాపారాన్ని కలిగి ఉన్నారు. రాబర్ట్స్ మంచి నాణ్యత కలిగిన యంత్ర పరికరాలను తయారు చేసేవాడు మరియు ఖచ్చితమైన వర్క్‌షాప్ ప్రమాణానికి అవసరమైన పని నిర్వహణ పరికరాలు మరియు ప్రమాణాలు ఉపయోగించటంలో మార్గదర్శిగా ఉన్నాడు.

గ్యాస్ లైటింగ్[మార్చు]

పారిశ్ర్రామిక విప్లవ చివరి భాగపు మరియొక భారీ పరిశ్రమ గ్యాస్ లైటింగ్. వేరే ప్రాంతంలో ఇతరులు ఇలాంటి ఆవిష్కరణను చేసినప్పటికీ, భారీ పరిమాణంలో దీనిని ప్రవేశపెట్టిన పనితనం మాత్రం బర్మింగ్‌హామ్ ఆవిరి యంత్రం మార్గదర్శులైన బౌల్టన్ అండ్ వాట్ యొక్క ఉద్యోగి అయిన విలియం ముర్డోక్ లది. ఈ పద్ధతిలో కొలుములలో భారీ స్థాయిలో బొగ్గుని వాయువీకరణ చేయటం, వాయువుని శుభ్రపరచటం (సల్ఫర్, అమ్మోనియా, మరియు భార హైడ్రోకార్బన్లు తొలగించుట), దానిని నిల్వ చేసి పంపిణీ చేయుట వంటి దశలు ఉన్నాయి. గ్యాస్ లైటింగ్ యొక్క మొదటి సేవా కేంద్రాలు 1812-20ల మధ్య లండన్‌లో స్థాపించబడ్డాయి. అవి త్వరలోనే UKలోని బొగ్గు యొక్క ముఖ్య వినియోగదారులలో ఒకటిగా మారాయి. సాంఘిక మరియు పారిశ్రామిక సంస్థలపై గ్యాస్ లైటింగ్ ప్రభావాన్ని చూపింది, ఎందుకంటే దీనివల్ల కర్మాగారాలు మరియు దుకాణములు కొవ్వు లేదా చమురు దీపాలు వాడినప్పటికంటే ఎక్కువ కాలం తెరచి ఉంచబడటానికి అవకాశం ఏర్పడింది. వీటి పరిచయం వల్ల నగరాలలో మరియు పట్టణాలలో రాత్రి జీవితం వర్ధిల్లి ఇంతకుముందు కంటే వాటి లోపలి భాగాలు మరియు వీధులు ఎక్కువగా కాంతివంతం చేయబడ్డాయి.

గాజు తయారీ[మార్చు]

1851 యొక్క గొప్ప ప్రదర్శనను ది క్రిస్టల్ పాలస్ నిర్వహించింది

19వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో ఐరోపాలో స్థూప పధ్ధతి అని పిలవబడే ఒక నూతన పధ్ధతి గాజు తయారీకి కనుగొనబడింది. 1832లో, ఈ పధ్ధతి ఛాన్స్ బ్రదర్స్‌చే పలక గాజు తయారు చేయటానికి ఉపయోగించబడింది. వారు కిటికీ మరియు పలక గాజు ఉత్పత్తిలో అగ్రగాములయ్యారు. ఈ రకమైన అభివృద్ధి ఆటంకం లేని పెద్ద గాజు పలకల తయారీకి దోహదపడి, భవనాంతరాలలో స్థల ప్రణాళికతో పాటు భవనాల కిటికీల నిర్మాణకళను నిరాటంకమైనదిగా చేసింది. పలక గాజును ఒక నూతన మరియు కల్పనాత్మకంగా వినియోగించిన విశేష నిర్మాణ ఉదాహరణ ది క్రిస్టల్ పాలెస్.

కాగిత యంత్రం[మార్చు]

ఒక తీగ చట్రం యొక్క ఉచ్చుపై అతుకులు లేకుండా కొనసాగే కాగితపు ఉత్పత్తికి ఉపయోగపడే యంత్రంపై 1798లో ఫ్రాన్స్‌లో సెయింట్-లేగర్ డిడాట్ కుటుంబానికి పనిచేసిన నికొలస్ లూయిస్ రాబర్ట్‌చే హక్కులు పొందబడ్డాయి. కాగిత యంత్రం లండన్‌లో వ్రాత సంబంధ వస్తు సామగ్రి వ్యాపారులు, ఆర్ధిక సహకారులు, సోదరులు అయిన సీలే మరియు హెన్రీ ఫొర్డ్రినియెర్ పేరు మీదుగా ఫొర్డ్రినియెర్ అని పిలువబడుతుంది. చాలా రకాలుగా మార్పులుపొంది గొప్పగా మెరుగుపరచబడినప్పటికీ, ఫొర్డ్రినియెర్ యంత్రం కాగితపు ఉత్పత్తికి ఉన్న పద్ధతులలో ఈనాటికీ ముఖ్యమైనదిగా ఉంది.

వ్యవసాయంపై ప్రభావాలు[మార్చు]

బ్రిటిష్ వ్యవసాయ విప్లవాన్ని ముందుకు నడిపించడంలో యంత్రాల యొక్క ఆవిష్కరణ ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. పారిశ్రామిక విప్లవానికి శతాబ్దాల ముందే వ్యవసాయ అభివృద్ధి ప్రారంభమైంది మరియు 18వ శతాబ్దం యొక్క పారిశ్రామిక మిల్లులకు కావలసిన శ్రామికులను వ్యవసాయ పనుల నుండి పంపడంలో ఇది ఒక పాత్ర వహించి ఉండవచ్చు. పరిశ్రమలలో విప్లవం ఊపందుకోవడంతో యంత్రాల క్రమం అందుబాటులోకి వచ్చి ఎప్పటికంటే తక్కువ మంది శ్రామికులతో ఆహార ఉత్పత్తి పెరిగింది.

1701లో కనుగొనబడిన జెత్రో తుల్ యొక్క విత్తనాలు నాటే యంత్రం ఒక భూభాగం మొత్తంలో విత్తనాలు సమర్ధవంతంగా నాటగల విత్తనయంత్రం. 1730 నాటి జోసెఫ్ ఫోల్జమ్బే యొక్క రోతేర్హం నాగలి, మొట్టమొదటిసారిగా వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన నాగలి.[22] 1784 నాటి ఆండ్రూ మైకేల్ యొక్క నూర్చే యంత్రం అనేక మంది వ్యవసాయ కార్మికులకు చివరి అసహనంగా మారి 1830 నాటి స్వింగ్ రయట్స్ యొక్క వ్యవసాయ విప్లవానికి దారితీసింది.

బ్రిటన్‌లో రవాణా[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవ ప్రారంభంలో, దేశీయ రవాణా జల రవాణాకు అనుకూలమైన నదులు మరియు రహదారుల ద్వారా జరిగేది, సముద్రం ద్వారా భారీ వస్తువులను తరలించడానికి తీరప్రాంత ఓడలు వినియోగించబడేవి. తరువాత నౌకాయానం కొరకు రైలు మార్గాలు మరియు వేగన్ మార్గాల ద్వారా బొగ్గు నదుల వద్దకు చేర్చబడేది, అయితే కాలువలు ఇంకా నిర్మించబడలేదు. భూభాగంపై జంతువులు చలన శక్తిని అందించగా, తెరచాపలు సముద్రంపై చలన శక్తిని అందించాయి.

పారిశ్రామిక విప్లవం బ్రిటన్ యొక్క రవాణా అవస్థాపనను, సుంకం చెల్లించే రహదారుల అనుసంధానం, కాలువలు మరియు జలమార్గ అనుసంధానం, మరియు ఒక రైల్వే అనుసంధానంతో మెరుగుపరచింది. ముడిపదార్ధాలు మరియు తయారైన వస్తువులు గతంలో కంటే త్వరగా మరియు చౌకగా తరలించబడ్డాయి. మెరుగైన రవాణా వ్యవస్థ నూతన ఆలోచనలు వేగంగా విస్తరించడానికి కూడా వీలు కలిగించింది.

తీర నౌకాయానం[మార్చు]

బ్రిటిష్ తీరం వెంబడి సరుకులను తరలించడానికి చాలాకాలంగా పడవలు ఉపయోగించబడేవి. న్యూకాజిల్ నుండి లండన్‌కు బొగ్గును రవాణా చేయడం మధ్యయుగ కాలంలోనే ప్రారంభమైంది. అనేక శతాబ్దాల నుండి జరుగుతున్న విధంగానే పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలో బ్రిటన్‌లో సముద్రం ద్వారా తీరప్రాంత సరుకుల రవాణా కొనసాగింది. ఈ కాలం ముగిసేనాటికి రైల్వేల పెరుగుదలతో దీని ప్రాముఖ్యత తగ్గిపోయింది.

నౌకాయనమునకు అనువైన నదులు[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో యునైటెడ్ కింగ్డంలోని అన్ని పెద్ద నదులు నౌకాయానానికి అనుకూలంగా ఉండేవి. సెవెర్న్, థేమ్స్, మరియు ట్రెంట్ పురాతన కాలం నుండి నౌకాయానానికి ప్రసిద్ధిచెందాయి. కొన్ని అభివృద్ధి పరచబడ్డాయి లేదా నౌకాయానం పొడిగించబడింది , అయితే ఇది పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలో కాక, దానికి ముందే జరిగింది.

ప్రత్యేకించి సెవెర్న్, విదేశాల నుండి బ్రిస్టల్‌కు దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులను మిడ్‌లాండ్స్‌కు చేరవేయడానికి, మరియు ష్రోప్ షైర్ (కోల్‌‌‌బ్రూక్‌డేల్ నుండి ఇనుప వస్తువుల వంటివి) మరియు బ్లాక్ కంట్రీ వంటి ఉత్పత్తి కేంద్రాల నుండి వస్తువులను ఎగుమతి చేయడానికి ఉపయోగించబడేది. రవాణా, నదులలో ఉండే గాధ ప్రాంతాలు మరియు వంతెనల నుండి పోగల చిన్న ట్రోలు (పడవల)—ద్వారా జరిగేది. ఈ ట్రోలు బ్రిస్టల్ ఛానెల్ నుండి సౌత్ వేల్స్ నౌకాశ్రయాలకు మరియు బ్రిడ్జ్ వాటర్ వంటి సోమర్సెట్ నౌకాశ్రయాలకు మరియు ఫ్రాన్స్ అంత దూరానికి కూడా నౌకాయానానికి అనువుగా ఉండేవి.

పెద్ద కాలువలు:[మార్చు]

పాంట్సైస్యల్ల్టే ఆక్విడెక్ట్, లంగోల్లెన్, వేల్స్

18వ శతాబ్ద చివరి భాగంలో మిడ్‌లాండ్స్ మరియు ఉత్తరభాగంలో ఉన్న పెద్ద తయారీ కేంద్రాలను నౌకాశ్రయాలతో మరియు ఆ సమయంలో దేశంలో అతిపెద్ద తయారీ కేంద్రమైన లండన్‌తో కలుపడానికి కాలువలను నిర్మించడం మొదలైంది. దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద మొత్తంలో పదార్ధాలను తేలికగా రవాణా చేయడానికి ప్రారంభ సాంకేతికతగా కాలువలు ఉన్నాయి. కాలువలోని పడవ ఒక బండి కంటే పన్నెండు రెట్ల బరువును దాని కంటే వేగంగా లాగగలదు. 1820 నాటికి దేశవ్యాప్త అనుసంధానం ఉనికిలో ఉంది. తరువాత కాలంలో రైల్వేల నిర్మాణానికి కాలువల త్రవ్వకం ఒక నమూనా వ్యవస్థ మరియు పద్ధతిగా పనిచేసింది. 1840ల తరువాత నుండి రైలుమార్గాల విస్తరణతో అవి లాభదాయకమైన వాణిజ్య సంస్థలుగా తమ స్థానాన్ని కోల్పోయాయి.

బ్రిటన్ యొక్క కాలువల అనుసంధానం, ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్న దాని మిల్లు భవనాలతో సహా, బ్రిటన్‌లో ప్రారంభమైన పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ఎక్కువకాలం నిలిచి ఉన్న లక్షణంగా ఉంది.

రహదారులు[మార్చు]

ప్రారంభ బ్రిటిష్ రహదారి వ్యవస్థ వేల మంది స్థానిక పారిష్‌లచే అధ్వాన్నంగా నిర్వహించబడింది, కానీ 1720ల నుండి (అప్పుడప్పుడూ దానికి ముందు నుండి) పన్నులు వసూలు చేయడానికి మరియు కొన్ని రహదారులను నిర్వహించడానికి రహదారి సుంక ట్రస్ట్‌లు స్థాపించబడ్డాయి. 1750ల నుండి పెరుగుతున్న ప్రధాన రహదారులు ఎంతగా సుంకం విధించబడ్డాయంటే, ఇంగ్లాండ్ మరియు వేల్స్ మధ్య ఉన్న ప్రతి ప్రధాన రహదారి ఏదో ఒక రహదారి సుంక ట్రస్ట్ యొక్క బాధ్యతగా ఉంది. జాన్ మెట్కాఫ్, థామస్ టెల్ఫోర్డ్ మరియు జాన్ మకాడమ్‌లచే నూతన సాంకేతికతో కూడిన రహదారులు నిర్మించబడ్డాయి. ప్రధాన రహదారులు లండన్ నుండి బయలు దేరి దేశవ్యాప్తంగా రాయల్ మెయిల్ చేరవేయడానికి మార్గాలుగా ఉండేవి. నిదానంగా, వెడల్పైన చక్రాలను కలిగి, గుర్రాల సమూహంచే లాగబడే బళ్ళలో ఈ రోడ్లపై భారీ వస్తువులు రవాణా చేయబడేవి. తేలికైన వస్తువులు చిన్న బల్లద్వారా లేదా సరుకు రవాణా గుర్రాల సమూహాలచే రవాణా చేయబడేవి. ధనవంతులు స్టేజ్ బళ్ళలో ప్రయాణించగా, సామాన్యులు రుసుము చెల్లించి రవాణా బళ్ళలో ప్రయాణించేవారు.

రైల్వేలు[మార్చు]

పఫ్ఫింగ్ బిల్లీ, ప్రారంభ రైల్వే ఆవిరి లోకోమోటివ్, 1813-1814లో బొగ్గు గనుల పని కొరకు నిర్మించబడింది.

17వ శతాబ్దంలో గనులు ఉన్న ప్రాంతం నుండి బొగ్గును రవాణా చేయడానికి వాగన్ మార్గాలు ప్రారంభించబడ్డాయి, ఇవి బొగ్గు యొక్క మరింత రవాణా కొరకు తరచు కాలువ లేదా నదీ వ్యవస్థలతో సంబంధం కలిగి ఉండేవి. వాలు యొక్క పైభాగానికి వాగన్ లను నెట్టడానికి ఒక స్థావర ఆవిరి యంత్రాన్ని కలిగి, ఇవి గుర్రాలతో లాగబడేవి లేదా గురుత్వాకర్షణపై ఆధారపడినవి. ఆవిరి లోకోమోటివ్ యొక్క మొదటి ఉపయోగాలు వాగన్ లేదా పలక మార్గాలపై చేయబడ్డాయి (పోత ఇనుము పలకలను ఉపయోగించడం వలన అవి తరచూ ఆవిధంగా పిలువబడేవి). 19వ శతాబ్ద ప్రారంభ సంవత్సరాల వరకు అశ్వంతో లాగబడే ప్రభుత్వ రైల్వేలు ప్రారంభం కాలేదు. ఆవిరితో నెట్టబడే ప్రభుత్వ రైల్వేలు 1825లో స్టాక్టన్ అండ్ డార్లింగ్టన్ రైల్వేలో మరియు 1830లో లివర్పూల్ అండ్ మాంచెస్టర్ రైల్వేలో ప్రారంభించబడ్డాయి. పెద్ద నగరాలను మరియు పట్టణాలను కలిపే ప్రధాన రైలు మార్గాల నిర్మాణం 1830లలో ప్రారంభమైంది కానీ మొదటి పారిశ్రామిక విప్లవం అంతమయ్యేనాటికి వేగాన్ని అందుకుంది.

రైలు మార్గాల నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసిన తరువాత అనేక మంది శ్రామికులు తమ గ్రామీణ జీవనశైలికి తిరిగి మళ్లక, నగరాలలోనే నిలిచిపోయి, కర్మాగారాలకు అదనపు శ్రామికులను అందించారు.

రైల్వేలు బ్రిటన్ యొక్క వర్తకానికి గొప్ప సహాయాన్ని అందించి, రవాణాకు ఒక వేగవంతమైన మరియు సులువైన మార్గాన్ని, తపాల మరియు వార్తల రవాణాకు ఒక తేలికైన మార్గాన్ని అందించింది.

సమాజం పై ప్రభావాలు[మార్చు]

సాఘిక నిర్మాణపరంగా, పారిశ్రామిక విప్లవం, కులీన వర్గాలు మరియు ప్రత్యేక వర్గాలకు చెందిన అనువంశిక భూస్వామ్య పారిశ్రామికవేత్తలు మరియు వ్యాపారవేత్తలపై మధ్య తరగతి యొక్క విజయాన్ని చూసింది.

సాధారణ శ్రామిక ప్రజానీకానికి నూతన మిల్లులు మరియు కర్మాగారాలలో ఉద్యోగ అవకాశాలు పెరిగాయి, కానీ ఇవి తరచూ యంత్రముల చేత నిర్దేశించబడిన వేగానికి దీటుగా దీర్ఘ పనిగంటలతో కూడిన కఠిన పరిస్థితులలో ఉండేవి. ఏదేమైనా, కఠినమైన పని పరిస్థితులు పారిశ్రామిక విప్లవ ప్రారంభానికి చాలా ముందు నుండే ప్రబలంగా ఉన్నాయి. పూర్వ పారిశ్రామిక సమాజం చాలా నిశ్చలంగా మరియు తరచు క్రూరంగా ఉండేది—బాల కార్మికులు, దుర్భర జీవన పరిస్థితులు, మరియు సుదీర్ఘ పనిగంటలు పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు నుండే ప్రబలంగా ఉన్నాయి.[23]

కార్మాగారాలు మరియు పట్టణీకరణ[మార్చు]

మాంచెస్టర్, ఇంగ్లాండ్ ("కాటనోపోలిస్"), 1840 లో చిత్రీకరించబడింది, పెద్ద సంఖ్యలో కార్మాగార పొగగొట్టాలను చూపుతుంది

పారిశ్రామికీకరణ కర్మాగార సృష్టికి దారితీసింది. 1721లో డెర్బీలో పనిచేయడం ప్రారంభించిన జాన్ లోమ్బే'యొక్క నీటి-శక్తితో నడిచే సిల్క్ మిల్లు వాదనాపరంగా మొదటిదిగా చెప్పవచ్చు. ఏదేమైనా, పత్తి వడకటం యాంత్రీకరించబడిన తరువాత కర్మాగారం ఉద్భవించింది.

ఈ కర్మాగారాలలో ఉద్యోగాల కొరకు పెద్ద సంఖ్యలో కార్మికులు పట్టణాలకు వలస రావడం వలన, ఆధునిక నగర పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణంగా కర్మాగార వ్యవస్థఉంది. దీనిని అన్ని ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా "కాటనోపోలిస్"గా మారుపేరు పెట్టబడిన మాంచెస్టర్ మారియు దాని పరిసర ప్రాంతాలలోని మిల్లులు మరియు సంబంధిత పరిశ్రమలలో బాగా చూడవచ్చు, వాదనాపరంగా ఇది ప్రపంచంలోని మొదటి పారిశ్రామిక నగరంగా ఉంది. 19వశతాబ్దంలో ఉత్పత్తి ఎక్కువభాగం చిన్న మిల్లులలో జరిగేది, ఇవి సాధారణంగా నీటి-శక్తితో నడిచి స్థానిక అవసరాలను తీర్చేవిధంగా నిర్మించబడేవి. తరువాత ప్రతి కర్మాగారం తన స్వంత ఆవిరి యంత్రాన్ని మరియు తన బాయిలర్ యొక్క త్రుక్కును సమర్ధవంతంగా బయటకు పంపడానికి పొగగొట్టాలను కలిగి ఉండేది.

పారిశ్రామికీకరణకు ఈ మార్పు అంత తేలికగా సాధ్యపడలేదు. ఉదాహరణకు, లుడ్డిటేగా పిలువబడే ఒక ఆంగ్ల ఉద్యోగుల సమూహం పారిశ్రామికీకరణను వ్యతిరేకించడానికి ఏర్పడింది మరియు కొన్నిసార్లు కర్మాగారాలను విధ్వంసం చేసేది.

ఇతర పరిశ్రమలలో కర్మాగార ఉత్పత్తికి మారడం అంత కలహకారకంగా లేదు. కొందరు పారిశ్రామికవేత్తలు తమంతట తామే కర్మాగార మరియు కార్మికుల నివాస పరిస్థితులను మెరుగు పరచడానికి ప్రయత్నించారు. ఆ విధమైన ప్రారంభ సంకరణ వాదులలో ఒకరైన రాబర్ట్ ఓవెన్, న్యూ లానర్క్ మిల్స్‌లో కార్మికుల పరిస్థితి మెరుగుపరచడానికి తన ప్రయత్నాల ద్వారా ప్రసిద్ధిచెందాడు, మరియు ప్రారంభ సామ్యవాద ఉద్యమం యొక్క కీలక ఆలోచనాపరులలో ఒకరిగా భావించబడతాడు.

1746 నాటికి ఒక సమీకృత ఇత్తడి మిల్లు బ్రిస్టల్ సమీపంలోని వార్మ్లే‌లో పనిచేస్తోంది. ఒక వైపు ఉంచిన ముడిపదార్ధం, ఇత్తడిగా కరిగించబడి పెనములు, సూదులు, తీగలు మరియు ఇతర వస్తువులుగా మార్చబడింది. కార్మికులకు పనిప్రదేశం వద్దే నివాసం కల్పించబడింది. జోసయ్య వెడ్జ్ వుడ్ మరియు మాథ్యూ బటన్ కర్మాగార వ్యవస్థను స్థాపించిన ఇతర ప్రముఖ ప్రారంభ పారిశ్రామికవేత్తలు.

బాల కార్మికులు[మార్చు]

ఒక నడవాలో బొగ్గుతో నిండిన తొట్టిని లాగుతున్న యువ "లాగే కార్మికుకు"

పారిశ్రామిక విప్లవం జనాభా పెరుగుదలకు దారితీసింది, అయితే బాల్యదశలో బ్రతికి ఉండే అవకాశాలు పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో అభివృద్ధిచెందలేదు ( కానీ శిశు మరణాల రేట్లు గణనీయంగా తగ్గాయి).[24][25] అప్పటికీ చదువుకొనే అవకాశం తక్కువగా ఉంది, పిల్లలు పనిచేయాలని భావించేవారు. పిల్లల ఉత్పాదకత పెద్దవారితో పోల్చదగినదిగా ఉన్నప్పటికీ యజమానులు వారికి తక్కువ చెల్లించేవారు; ఒక పారిశ్రామిక యంత్రాన్ని పనిచేయడానికి బలం అవసరం లేదు మరియు ఈ పారిశ్రామిక వ్యవస్థ పూర్తిగా కొత్తది కావడం వలన అనుభవం ఉన్న పెద్ద వయసు కార్మికులు ఎవరూ లేరు. అందువలన 18 మరియు 19వ శతాబ్దాల మధ్య పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ప్రారంభ దశలలో ఉత్పత్తికొరకు కార్మికులను నియమించడంలో బాలకార్మికులకు ప్రాధాన్యత ఉండేది. 1788లో ఇంగ్లాండ్ మరియు స్కాట్లాండ్‌లలోని, 143 నీటి శక్తితో నడిచే పత్తి మిల్లులు పిల్లలవిగా వర్ణించబడ్డాయి.[26]

బాల కార్మికులు పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు కూడా ఉన్నారు, కానీ జనాభా మరియు విద్యల పెరుదలతో అది మరింతగా గోచరమైంది. సాపేక్షంగా దుర్భరమైన పరిస్థితులలో, వారి పెద్ద వారి కంటే చాలా తక్కువ జీతాలతో [27] పెద్దవాడైన ఒక మగ కార్మికుని జీతంలో 10-20% తో పనిచేయడానికి ఎక్కువమంది బాలలు వత్తిడి చేయబడేవారు.[28] నాలుగు సంవత్సరాల వయసు కలిగిన పిల్లలు కూడా పనిచేసేవారు.[28] కొట్టడం మరియు దీర్ఘకాలం పనిచేయించడం సాధారణంగా ఉండేవి, బొగ్గు గనులలోని కొందరు బాల కార్మికులు ఉదయం 4 గంటల నుండి సాయంత్రం 5 గంటల వరకు పనిచేసేవారు.[28] పరిస్థితులు ప్రమాదకరంగా ఉండేవి, కొందరు పిల్లలు నిద్ర మత్తులో బళ్ళ మార్గంలో పడి చనిపోగా, మరికొందరు వాయువులు ప్రేలడం కారణంగా చనిపోయారు.[28] అనేక మంది పిల్లలలో ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్ మరియు ఇతర వ్యాధులు సంభవించి 25 సంవత్సరాల వయసు వచ్చేలోగానే మరణించారు. [28] వర్క్‌హౌస్‌లు అనాధలను మరియు వదలివేసిన పిల్లలను "భిక్షుక శిక్షకులు"గా, నివాసం మరియు భోజనం కోసం వేతనం లేకుండా పనిచేయించడానికి అమ్మేవి.[28] ఇక్కడ నుండి పారిపోయిన వారిని కొరడాలతో కొట్టి వారి యజమానులకు తిరిగి అప్పగించేవారు, కొందరు యజమానులు పారిపోకుండా బేడీలు వేసేవారు.[28] పత్తి మిల్లులలో పారిశుధ్య కార్మికులుగా నియమించబడినవారు యంత్రాల క్రిందకి ఎక్కి పత్తిని సేకరిస్తూ వారానికి ఆరు రోజులు రోజుకు 14 గంటలు పనిచేసేవారు. కొందరు చేతులు లేదా అవయవాలను కోల్పోయారు, మరి కొందరు యంత్రాల క్రింద నలిపివేయబడ్డారు, కొందరు నరికివేయబడ్డారు.[28] అగ్గిపెట్టెల కర్మాగారంలో యువతులు పనిచేసేవారు, ఆక్కడ భాస్వరపు మంటలు వారిలో చాలామందికి ఫాజి జా రావటానికి కారణమయ్యేవి.[28] గాజుపనుల వద్ద నియమింపబడిన పిల్లలకు కాలటం మరియు అంధులవటం మామూలుగా జరిగేది, మరియు మృణ్మయశాలలు విషపూరిత బంకమన్ను బూడిదచే హానికి అనువుగా ఉండేవి.[28]

కొన్ని దుర్వినియోగాల గురించి వివరంగా నివేదికలు రాయబడ్డాయి, ప్రత్యేకించి బొగ్గు గనులు[29] మరియు నూలు కర్మాగారాలలో[30] ఇవి పిల్లల యొక దుస్థితిని వెలుగులోకి తెచ్చాయి. ప్రత్యేకించి ఎగువ మరియు మధ్యతరగతి వర్గాలలో, దీనిపై పెల్లుబికిన ప్రజా నిరసన, యువ శ్రామికుల సంక్షేమంలో మార్పులు తేవటానికి దోహదపడింది.

రాజకీయ నాయకులు మరియు ప్రభుత్వం చట్టం ద్వారా బాల కార్మిక వ్యవస్థను అదుపులో పెట్టటానికి ప్రయత్నిచారు, కానీ కర్మాగార యజమానులు వ్యతిరేకించారు; వీరిలో కొంతమంది, పేదవారి పిల్లలు ఆకలితో బాధపడకుండా వారికి డబ్బులు ఇవ్వటం ద్వారా సహాయపడుతున్నామని భావించగా మరికొందరు చౌకగా లభ్యమౌతున్న శ్రామికతను స్వాగతించారు. 1833 మరియు 1844లలో ఇంగ్లాండ్‌లో బాల కార్మిక వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా మొట్టమొదటి సాధారణ చట్టాలు ఫ్యాక్టరీ యాక్ట్స్ ఆమోదించబడ్డాయి: తొమ్మిది సంవత్సరాల వయసు కన్నా తక్కువున్న బాలలు పనిలోకి అనుమతించబడరు, బాలలు రాత్రిపూట పనిచేయుటకు అనుమతింపబడరు, మరియు 18సంవత్సరాల లోపు యువజనులకు పనిరోజు పన్నెండు గంటలుగా పరిమితి పెట్టబడినది. కర్మాగార తనిఖీ అధికారులు ఈ చట్ట అమలును పర్యవేక్షించేవారు, అయితే, వారు తగినంతమంది లేనందున దీనిని ఆచరింపచేయుట కష్టమైంది.[28] దాదాపు పది సంవత్సరాల తర్వాత, గనుల త్రవ్వకంలో బాలలను మరియు స్త్రీలను నియమించుట నిషేధించబడినది. ఈ చట్టాలు బాల కార్మికుల సంఖ్యను తగ్గించాయి; అయితే, ఐరోపాలోను మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోను 20వ శతాబ్దం వరకు బాల కార్మిక వ్యవస్థ మిగిలిఉంది.[31] 1900నాటికి, అమెరికా పరిశ్రమల్లో 1.7 మిలియన్ల మంది పదిహేనేళ్లలోపు వయస్సు ఉన్న బాల కార్మికులు ఉన్నారు.[10]

నివాసం[మార్చు]

ఓవర్ లండన్ బై రైల్ గుస్టావ్ డోరే c. 1870. నూతన పారిశ్రామిక నగరాలలో సృష్టించబడిన జన సాంద్రతతో కూడిన మరియు కలుషిత పరిసరాలను చూపుతుంది

పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో జీవన పరిస్థితులు అద్భుత గృహాల యజమానులనుండి శ్రామికుల పేద జీవితాల వరకు మారతాయి. పేదలు ఇరుకైన వీధులలో చాలా చిన్న గృహాలలో నివసించేవారు. ఈ నివాసాలలో పారిశుధ్య సౌకర్యాలు పంచుకోబడేవి, మరియు బహిర్గత విసర్జక సేకరణ వ్యవస్థ కలిగి అసౌకర్య తేమ పరిస్థితులకు అనువుగా ఉండేవి. నిల్వ ఉన్న నీటి సరఫరా వల్ల వ్యాధి వ్యాపించేది. 19వ శతాబ్దంలో వ్యర్ధాలు, ప్రాధమిక ఆరోగ్యం మరియు గృహ నిర్మాణంపై కొన్ని హద్దులు నిర్దేశించటం వంటి వాటి గురించి యోచనతో ప్రవేశపెట్టిన ప్రజారోగ్య చట్టాల వలన పరిస్థితులు మెరుగు పడ్డాయి. ప్రతి ఒక్కరూ ఇలాంటి గృహాలలో నివసించారని కాదు. పారిశ్రామిక విప్లవం న్యాయవాదులు మరియు వైద్యుల వంటి వృత్తి నిపుణులతో కూడిన ఒక పెద్ద మధ్యతరగతి వర్గాన్ని సృష్టించింది. 19వ శతాబ్దం గడిచే కొద్దీ ప్రభుత్వం మరియు ప్రాంతీయ ప్రణాళికల వలన నగరాలు పరిశుభ్రమైన ప్రాంతాలుగా మారి పేదల పరిస్థితులు మెరుగు పడ్డాయి, కానీ పారిశ్రామికీకరణకు ముందు పేదల జీవనం తేలికగా మాత్రం లేదు. ఏమైనప్పటికీ, విప్లవం ఫలితంగా, అసౌకర్య జీవన పరిస్థితులవలన వ్యాపించిన వ్యాధులతో అధిక సంఖ్యలో శ్రామిక వర్గ ప్రజలు మరణించారు. గనుల వలన ఛాతీ రోగములు, కలుషిత నీటి వలన కలరా మరియు టైఫాయిడ్ జబ్బులు మసూచి వలెనే సర్వ సాధారణంగా ఉండేవి. కర్మాగారాలలో బాలలకు మరియు స్త్రీలకు క్రమంతప్పకుండా ప్రమాదాలు జరిగేవి. శ్రామికుల సమ్మెలు మరియు దాడులు కూడా సాధారణంగా ఉండేవి.

1844లో ఇంగ్లాండ్‌లో ఒక మిల్లు కార్మికుల గృహ వివరణ ఫ్రెడరిక్ ఎంగెల్స్‌చే ఇవ్వబడినది.[32]

యంత్రవ్యతిరేకవాదులు[మార్చు]

లుడ్డిటేస్ యొక్క నాయకుడు, 1812 నాటి చెక్కడం
1848లో కెన్నింగ్టన్ కామన్ పై ది గ్రేట్ చర్టిస్ట్ మీటింగ్

ఇంగ్లీష్ ఆర్ధిక వ్యవస్థ యొక్క వేగవంతమైన పారిశ్రామికీకరణ అనేకమంది వృత్తి పనివారు తమ ఉద్యోగాలు కోల్పోయేలా చేసింది. ఈ ఉద్యమం మొదట నాటింగ్‌హామ్ సమీపంలోని అల్లిక మరియు హోజియరీ పనివారితో ప్రారంభమై ప్రారంభ పారిశ్రామికీకరణ మూలంగా వస్త్ర పరిశ్రమ యొక్క ఇతర రంగాలకు కూడా వ్యాపించింది. పరిమిత(మరియు నైపుణ్యం లేని ) శ్రమతో ఒక నేత కార్మికుని కంటే ఎక్కువ వస్త్రాన్ని ఉత్పత్తి చేయగల యంత్రాలతో పోటీపడలేకపోవడం వలన అనేకమంది నేత పనివారు ఆకస్మికంగా నిరుద్యోగులుగా మారారు. ఆ విధంగా నిరుద్యోగులైన పనివారిలో అధికభాగం, నేత పనివారు మరియు ఇతరులు, యంత్రాలు తమ పనిని తీసుకున్నందువలన వాటి పట్ల శత్రుత్వాన్ని పెంచుకొని కర్మాగారాలను మరియు యంత్రాలను ధ్వంసం చేయడం ప్రారంభించారు. జానపద ప్రముఖుడైన నెడ్ లుడ్ పేరుమీదుగా ఈ విధ్వంసకారులు లుడ్డిటెస్‌గా పిలువబడ్డారు. ఈ లుడ్డిటె ఉద్యమ మొదటి దాడులు 1811లో ప్రారంభమయ్యాయి. లుడ్డిటెస్ వెంటనే ప్రజాదరణ పొందారు, మరియు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పరిశ్రమ యొక్క రక్షణకు అత్యవసర సైన్యం లేదా సైన్యాన్ని ఉపయోగించి తీవ్రమైన చర్యలను చేపట్టింది. ఈ విధ్వంసకారులు పట్టుకోబడి విచారణ మరియు ఉరితీయబడ్డారు లేదా జీవిత పర్యంత బహిష్కారం పొందారు.

పారిశ్రామికీకరణకు గురైన ఇతర రంగాలలో కూడా అనిశ్చితి కొనసాగింది, దక్షిణ బ్రిటన్‌లో అధికభాగం కెప్టెన్ స్వింగ్ ఆందోళనల కారణంగా ప్రభావితమైనపుడు, 1830లలోని వ్యవసాయ కార్మికుల సమ్మె వంటివి దీనికి ఉదాహరణ. నూర్పిడి యంత్రాలు ఒక ప్రత్యేక లక్ష్యంగా ఉన్నాయి, మరియు గడ్డివాములను తగులబెట్టటం ఒక ప్రజాదరణ పొందిన చర్య. ఏదేమైనా ఈ అల్లర్లు మొదట కార్మిక సంఘముల ఏర్పాటుకు దారితీసి, తరువాత వాటి సంస్కరణకు వత్తిడి తెచ్చాయి.

శ్రామికుల వ్యవస్థీకరణ[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవం మిల్లులు, కర్మాగారాలు మరియు గనులలో కార్మికుల సాంద్రతను పెంచి, పనిచేసే ప్రజల యొక్క ఆసక్తులను ప్రోత్సహించడానికి సహాయపడటానికి సంఘటితాలు లేదా కార్మిక సంఘాల వ్యవస్థలకు వీలు కల్పించింది. ఒక సంఘం మెరుగైన హామీలను కోరుతూ కార్మికులందరినీ నిలిపివేయడం ద్వారా వెంటనే ఉత్పత్తిని నిలిపివేయవచ్చు. యజమానులు సంఘాల కోరికలను అంగీకరించి ఆ ఖర్చును భరించడం లేదా ఉత్పత్తిని నష్టపోవడం వలన అయ్యే ఖర్చును భరించడమా అనేది నిర్ణయించుకోవలసి ఉంటుంది. నైపుణ్యం కలిగిన పనివారిని తిరిగి పొందటం కష్టం, ఈ విధమైన బేరాలలో తమ షరతులను విజయవంతంగా ఆమోదింపచేసుకునే ప్రధమ బృందాలుగా వారు ఉంటారు.

మార్పు యొక్క ఫలితం కొరకు సంఘాలు అనుసరించే ప్రధాన పద్ధతి సమ్మె చర్య. అధికభాగం సమ్మెలు, సంఘాలు మరియు నిర్వాహకులు ఇద్దరికీ నష్టదాయకంగానే ఉంటాయి. ఇంగ్లాండ్‌లో, కాంబినేషన్ యాక్ట్ 1799 నుండి అది ఎత్తివేయబడిన 1824 వరకు కార్మికులు ఏ విధమైన కార్మిక సంఘాలు స్థాపించకుండా నిషేధించింది. దీని తరువాత కూడా, సంఘాలు ఇంకా తీవ్రంగా నియంత్రించబడ్డాయి.

1832లో రిఫార్మ్ చట్టం ఇంగ్లాండ్‌లో ఓటు హక్కును విస్తరించింది కానీ ఇది సార్వత్రిక ఓటు హక్కును కల్పించలేదు, డార్సెట్‌లోని టోల్పుద్దెల్‌కు చెందిన ఆరుగురు పురుషులు 1830లలో వేతనాలను క్రమంగా తగ్గించడానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలియచేయడానికి ఫ్రెండ్లీ సొసైటీ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ లేబరర్స్‌ను స్థాపించారు. ఆ సమయానికి వేతనాలు వారానికి ఏడు షిల్లింగ్‌లకు తగ్గించబడి, ఆరు షిల్లింగ్‌లకు తగ్గడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, వారు వారానికి పది షిల్లింగ్‌లకంటే తక్కువకు పనిచేయడానికి నిరాకరించారు. 1834లో స్థానిక భూస్వామి అయిన జేమ్స్ ఫ్రాంప్టన్, ప్రధాన మంత్రి లార్డ్ మేల్బౌర్నే ఈ సంఘం గురించి ఫిర్యాదు చేస్తూ రాసి, ఫ్రెండ్లీ సొసైటీ సభ్యుల వలె ప్రజలు ప్రమాణాలు చేయడాన్ని నిషేధిస్తూ 1797లో ఒక గూఢమైన చట్టాన్ని రూపొందింపచేసాడు. జేమ్స్ బ్రినే, జేమ్స్ హంమేట్ట్, జార్జ్ లవ్లెస్, జార్జ్ సోదరుడు జేమ్స్ లవ్లెస్, జార్జ్ బావమరిది థామస్ స్టాండ్ఫీల్డ్, మరియు థామస్ యొక్క కుమారుడు జాన్ స్టాండ్ఫీల్డ్ ఖైదు చేయబడి, దోషులుగా నిర్దారింపబడి, ఆస్ట్రేలియాకు రవాణా చేయబడ్డారు. వీరు, టోల్పుద్దెల్ అమరవీరులుగా ప్రసిద్ధిచెందారు. 1830లు మరియు 1840ల చర్టిస్ట్ ఉద్యమం, శ్రామిక వర్గం యొక్క మొదటి భారీ స్థాయి వ్యవస్థీకృత రాజకీయ ఉద్యమంగా ఉంది, ఇది రాజకీయ సమానత్వం మరియు సాంఘిక న్యాయం కొరకు ప్రచారం చేసింది. దాని సంస్కరణల చార్టర్ మూడు మిలియన్లకు పైగా సంతకాలను పొందింది, కానీ పార్లమెంట్ పరిశీలనకు ముందే దానిని తిరస్కరించింది.

శ్రామిక ప్రజలు ఆర్ధికపరమైన కష్టాలలో పరస్పర సహాయసంఘాలుగా స్నేహపూర్వక సంఘాలు మరియు సహకార సంఘాలు ఏర్పరచుకున్నారు. రాబర్ట్ ఓవెన్ వంటి వివేకవంతులైన పారిశ్రామికవేత్తలు శ్రామిక ప్రజల పరిస్థితులను మెరుగు పరచడానికి ఈ వ్యవస్థలకు మద్దతును అందించారు.

సమ్మె హక్కుపై ఉన్న చట్టపరమైన నియంత్రణలను సంఘాలు నిదానంగా అధిగమించాయి. 1842లో, నేత కార్మికులు మరియు బొగ్గుగని పనివారితో చర్టిస్ట్ ఉద్యమం నిర్వహించిన సాధారణ సమ్మె, గ్రేట్ బ్రిటన్ మొత్తంలో ఉత్పత్తిని నిలిపివేసింది.[33]

చివరకు, 1867 మరియు 1885లలో ఓటు హక్కు విస్తరణ తరువాత శ్రామిక సంఘాల ద్వారా శ్రామిక ప్రజల కొరకు సమర్ధవతమైన రాజీయ వ్యవస్థ సాధించబడి, సామ్యవాద రాజకీయ పార్టీలకు మద్దతు నివ్వడం ప్రారంభించింది, తరువాత అవి బ్రిటిష్ లేబర్ పార్టీగా విలీనమయ్యాయి.

జీవన ప్రమాణాలు[మార్చు]

పారిశ్రామిక వివాద సమయంలో జీవన ప్రమాణాల మార్పు యొక్క చరిత్ర చాలా వివాదాస్పదమైంది, మరియు 1950ల నుండి 1980ల వరకు ఆర్ధిక మరియు సాంఘిక చరిత్రకారుల మధ్య తీవ్రమైన వివాదానికి కారణమైంది.[34] హెన్రీ ఫెల్ప్స్ బ్రౌన్ మరియు షీలా V. హాప్కిన్స్ యొక్క 1950ల నాటి వ్యాసాల శ్రేణి, సాంఘిక నిచ్చెనలో అడుగు భాగాన ఉన్న ప్రజానీకంలో అధికభాగం, వారి జీవన ప్రమాణాలు తగ్గడం వలన ఇబ్బందులకు గురయ్యారనే విద్యాపరమైన ఏకాభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చింది.[34]

19వ శతాబ్దం యొక్క చివరిభాగం వరకు, ఇంగ్లాండ్ మరియు ఫ్రాన్స్‌తో సహా ప్రపంచంలో అధికభాగం ప్రజానీకం దీర్ఘకాల ఆకలి మరియు పోషకాహార లోపాలతో ఉన్నారు. సుమారు 1750 వరకు, ఎక్కువభాగం పోషకాహార లోపం కారణంగా ఫ్రాన్స్‌లో జీవిత కాలం సుమారు 35 సంవత్సరాలు ఉండగా, ఇంగ్లాండ్‌లో ఇది కొద్దిగా మెరుగుగా ఉంది. ఆ సమయంలోని U.S. ప్రజానీకం సరిపడినంత ఆహారాన్ని కలిగి, ఎక్కువ పొడవుతో 45–50 సంవత్సరాల జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉన్నారు.[35] 1844లో ఇంగ్లాండ్‌లోని మిల్లు పనివారి జీవన ప్రమాణాలపై ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్ ఒక స్పష్టమైన వివరణ ఇచ్చాడు.[32]

1813-1913 మధ్య సమయంలో, శ్రామికుల వేతనాలు గణనీయంగా పెరిగాయి.[36][37][38]

జనాభా పెరుగుదల[మార్చు]

ది ఫాటల్ షోర్ లో, రాబర్ట్ హుగ్స్ వివరించిన దాని ప్రకారం వేల్స్ మరియు ఇంగ్లాండ్ యొక్క జనాభా, 1700 నుండి 1740 వరకు 6 మిలియన్ల వద్ద స్థిరంగా ఉండి, 1740 తరువాత గణనీయంగా పెరిగింది. ఇంగ్లాండ్ యొక్క జనాభా 1801లో 8.3 మిలియన్ల నుండి 1851లో 16.8 మిలియన్లకు రెట్టింపు కంటే ఎక్కువగా మరియు 1901 నాటికి మరొక సారి సుమారు రెట్టింపుగా 30.5 మిలియన్లకు పెరిగింది.[39] 19వ శతాబ్దంలో జీవన ప్రమాణం మరియు ఆరోగ్య రక్షణ మెరుగుపడటం వలన[citation needed] బ్రిటన్ యొక్క జనాభా ప్రతి 50 సంవత్సరాలకు రెట్టింపైంది.[40][41] 18వ శతాబ్దంలో ఐరోపా యొక్క జనాభా సుమారు 100 మిలియన్ల నుండి దాదాపు 200 మిలియన్లకు పెరిగి రెట్టింపైంది, 19వ శతాబ్దంలో మరలా రెట్టింపై 400 మిలియన్లకు చేరింది.[42]

ఇతర ఫలితాలు[మార్చు]

ఆవిరి శక్తిని ముద్రణ యొక్క పారిశ్రామిక ప్రక్రియలకు అన్వయించడం వలన వార్తాపత్రికలు మరియు ప్రజాదరణ పొందిన పుస్తకాల ప్రచురణను పెద్దసంఖ్యలో విస్తరించడానికి వీలైంది, ఇది పెరుగుతున్న అక్ష్యరాస్యత మరియు సామాన్య ప్రజల రాజకీయ భాగస్వామ్యానికి బలాన్ని చేకూర్చింది.

పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలో బాలల ఆయు ప్రమాణం నాటకీయంగా పెరిగింది. లండన్‌లో ఐదు సంవత్సరాల లోపు మరణించిన పిల్లల శాతం 1730–1749లో 74.5% నుండి 1810–1829 31.8% కి తగ్గింది.[24]

18వ శతాబ్ద చివరి భాగం నుండి ఆధునిక పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, మొదట ఐరోపాలోను ఆ తరువాత ఇతర ప్రాంతాలలో అసాధారణ పట్టణీకరణకు మరియు నూతన గొప్ప నగరాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది, నూతన అవకాశాలు పొందడానికి గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి పట్టణ ప్రాంతాలకు ప్రజలు వలస రావడం దీనికి కారణం. 1800లో ప్రపంచ జనాభాలో కేవలం 3% మాత్రమే పట్టణాలలో నివసించేవారు,[43] 21వ శతాబ్ద ప్రారంభం నాటికి ఈ సంఖ్య సుమారు 50%నికి చేరింది.[44] 1717లో మాంచెస్టర్ కేవలం 10,000 జనాభా కలిగి ఉన్న ఒక మార్కెట్ పట్టణం, అయితే 1911 నాటికి దాని జనాభా 2.3 మిలియన్లు.[45]

నగరాలలో అత్యంత ప్రమాదకరంగా క్షయవ్యాధి (TB) ఉండేది.[46] 19వ శతాబ్ద చివరి నాటికి, ఐరోపా మరియు ఉత్తర అమెరికాలోని 70 నుండి 90% పట్టణ ప్రజానీకానికి M. ట్యూబర్ క్యూలోసిస్ సంక్రమించింది, మరియు పట్టణాలలోని కార్మికవర్గంలో 40% మరణాలు TB ద్వారా సంభవించాయి.[47]

ఖండాతర ఐరోపా[మార్చు]

ఖండాంతర ఐరోపాలో పారిశ్రామిక విప్లవం గ్రేట్ బ్రిటన్ కంటే కొద్దిగా ఆలస్యంగా సంభవించింది. అనేక పరిశ్రమలలో, ఇది బ్రిటన్‌లోని నూతన ప్రదేశాలలో అభివృద్ధి చెందిన సాంకేతికత యొక్క అన్వయంగా ఉంది. ఈ సాంకేతికత తరచు బ్రిటన్ నుండి ఖరీదు చేయబడేది లేదా బ్రిటిష్ ఇంజనీర్లు లేదా అవస్థాపకులు నూతన అవకాశాల కొరకు విదేశాలకు వెళ్ళేవారు. 1809 నాటికి వెస్ట్ ఫాలియాలోని రూర్ వాలీలో కొంతభాగం ఇంగ్లాండ్‌లోని పారిశ్రామిక ప్రాంతాలతో దానికి గల పోలిక కారణంగా 'మినీయేచర్ ఇంగ్లాండ్'గా పిలువబడింది. జర్మన్, రష్యన్ మరియు బెల్జియన్ ప్రభుత్వాలు అన్నీ నూతన పరిశ్రమలకు ప్రభుత్వ నిధులను అందించాయి. కొన్ని సందర్భాలలో (ఇనుము వంటివి), స్థానికంగా లభ్యమయ్యే వనరుల వైవిధ్యత కారణంగా బ్రిటిష్ సాంకేతికతలోని కొన్ని అంశాలు మాత్రమే అనుసరించబడ్డాయి.

వల్లోనియా, బెల్జియం[మార్చు]

కెనాల్ డు సెంటర్ పై లిఫ్టులు (1888 - 1917) లా లౌవిఎరే సమీపం, వల్లోనియా
లా లౌవిఎరే లోని బోయిస్-డు-లుక్ (1838-1853) లో కార్మిక నివాసాలు

బొగ్గు మరియు ఉక్కులకు ప్రసిద్ధి చెందిన వల్లోనియా మధ్య యుగాల నుండి పారిశ్రామిక ప్రగతిని సాధించింది. అనేక సంవత్సరాల పాటు, ఈ ప్రాంత ఆర్ధికవ్యవస్థకు నేపధ్య చోదక శక్తిగా భారీ పరిశ్రమ ఉంది. నిజానికి, వల్లోనియా, ఖండాంతర ఐరోపాలో పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క జన్మస్థానంగా ఉంది.

ఖండంలో రైలుమార్గాల నిర్మాణానికి ముందు పెద్దమొత్తంలో, ప్రధానంగా రైళ్ళ కొరకు మార్ధవత కలిగిన ఇనుము అవసరమైంది, దీనికి తక్కువ నాణ్యత గల ఇనుము సరిపోతుంది, ఖండాంతర ప్రాంతంలో వల్లోనియా మాత్రమే బ్రిటిష్ నమూనాను విజయవంతంగా అనుసరించగలిగింది. 1820ల మధ్య నుండి లీజ్ మరియు చర్లేరోయ్ పరిసరాలలోని బొగ్గు గనుల ప్రాంతాలలో కోక్ విస్ఫోటన కొలిమిలకు సంబంధించిన పనులు మరియు వాటితో పాటే పుడ్డింగ్ మరియు రోలింగ్ మిల్లులు నిర్మించబడ్డాయి. ఇతరులందరి కంటే ఉత్తమంగా, సెరయింగ్ వద్ద గల జాన్ కకెరిల్ యొక్క కార్మాగారాలలో, 1825 నాటికే ఇంజనీరింగ్ నుండి ముడి పదార్ధాల సరఫరా వరకు అన్ని స్థాయిలలోని ఉత్పత్తి సమీకృతం చేయబడింది.[48]

వల్లోనియా పారిశ్రామిక విస్తరణ యొక్క వేగవంతమైన పరిణామానికి ఒక ఉదాహరణగా పేర్కొనబడింది. ఈ ప్రాంతంలోని బొగ్గు కారణంగా ("హౌయిల్లె" అనే ఫ్రెంచ్ పదం వల్లోనియాలో పుట్టింది),[49] ఇది ఇంగ్లాండ్ తరువాత ప్రపంచంలో 2వ పారిశ్రామిక శక్తిగా ఎదిగింది. అనేకమంది పరిశోధకుల ప్రకారం, తమ సిల్లోన్ పరిశ్రమలతో , 'ప్రత్యేకించి బోరినేజ్ మరియులీగ్ మధ్య హైనె, సంబ్రే మరియు మ్యూజ్ లోయలలో, (...) బొగ్గుగనుల త్రవ్వకం మరియు ఇనుము తయారీపై ఆధారపడి గొప్ప పారిశ్రామిక అభివృద్ధి జరిగింది...'.[50] 1830 తరువాత ఫిలిప్పే రాక్శోన్ ఈ కాలం గురించి రాసారు: "వాల్లూన్ ప్రాంతాలు ఇంగ్లాండ్ తరువాత ప్రపంచం మొత్తం మీద రెండవ పారిశ్రామిక శక్తిగా ఎదుగుతున్నాయనేది వాస్తవం తప్ప ప్రచారం కాదు."[51] "వాల్లూన్ యొక్క బొగ్గు గనులు మరియు విస్ఫోటక కొలిమిల వెలుపల ఉన్న ఏకైక పారిశ్రామిక కేంద్రం పురాతన వస్త్ర తయారీ నగరమైన ఘెంట్."[52] యూనివర్సిటే డి లీగ్‌లో ఆచార్యుడిగా ఉన్న మిచెల్ డి కోస్టర్ కూడా ఈ విధంగా రాసాడు: "చరిత్రకారులు మరియు ఆర్ధికవేత్తలు బెల్జియం ప్రపంచం యొక్క రెండవ పారిశ్రామిక శక్తి అంటారు, దాని జనాభా మరియు ప్రదేశం యొక్క నిష్పత్తికి (...) కానీ ఈ స్థానం వల్లోనియాది, ఇక్కడ బొగ్గు గనులు, విస్ఫోటక కొలిములు, ఇనుము మరియు జింక్ కార్మాగారాలు, ఉన్ని పరిశ్రమ, గాజు పరిశ్రమ, ఆయుధాల పరిశ్రమ...కేంద్రీకృతమయ్యాయి" [53]

జనాభా ఫలితాలు[మార్చు]

వల్లోనియా యొక్క సిల్లోన్ పరిశ్రమ (ఉత్తరం వైపున నీలిరంగులో ఉన్న భాగం వల్లోనియా లోనిది కాదు)
Gallow frame of the Crachet in Frameries IN Wallonia's French Châssis à molettes or Belfleur (French Chevalement
1905లోని లీగ్ ప్రపంచ ప్రదర్శన యొక్క అధికారిక పోస్టర్

ఒక ప్రత్యేక సామాజిక దృశ్యంపై వల్లోనియా ఒక బలమైన సామ్యవాద పార్టీ మరియు బలమైన కార్మిక సంఘాలు పుట్టిన ప్రదేశం. ఎడమవైపు, సిల్లోన్ పరిశ్రమలు , పశ్చిమాన మొన్స్ నుండి తూర్పున వేర్వియేర్స్ వరకు నడుస్తాయి (1920 తరువాత, పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క మరొక యుగంలో నార్త్ ఫ్లండర్స్ యొక్క భాగంలో తప్ప). ఒకవేళ వల్లోనియా, ఇంగ్లాండ్ తరువాత రెండవ పారిశ్రామిక దేశం అయినప్పటికీ, ఇక్కడ పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ప్రభావం విభిన్నంగా ఉంది. 'బ్రేకింగ్ స్టీరియోటైప్స్'లో, మురియెల్ నెవెన్ మరియు ఇసబెల్లె డేవియౌస్ ఈ విధంగా అన్నారు:

పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రధానంగా గ్రామీణ సమాజాన్ని పట్టణ సమాజంగా మార్చింది, అయితే ఉత్తర మరియు దక్షిణ బెల్జియంల మధ్య బలమైన వ్యత్యాసం ఉంది. మధ్య యుగాలు మరియు ఆధునిక యుగ ప్రారంభంలో, ఫ్లాండర్స్ అతి పెద్ద పట్టణ కేంద్రాలతో స్వాభావీకరించబడింది (...) పందొమ్మిదవ శతాబ్ద ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంతం (ఫ్లాండర్స్), 30 శాతం కంటే ఎక్కువ పట్టణీకరణతో ప్రపంచంలో అత్యంత పట్టణీకరణ పొందిన ప్రదేశంగా మిగిలింది. పోల్చి చూసినపుడు, ఈ నిష్పత్తి వల్లోనియాలో 17 శాతం, అధికభాగం పశ్చిమ ఐరోపా దేశాలలో 10 శాతం, ఫ్రాన్స్‌లో 16 శాతం మరియు ఇంగ్లాండ్‌లో 25 శాతంగా ఉంది. పందొమ్మిదో శతాబ్ద పారిశ్రామికీకరణ ఒక్క ఘెంట్ మినహాయించి సాంప్రదాయక పట్టణ అవస్థాపనను ప్రభావితం చేయలేదు(...) అంతేకాక, 1831 మరియు 1910ల మధ్య పట్టణ-నివాసితుల నిష్పత్తి 17 నుండి 45 శాతానికి పెరిగినప్పటికీ, వల్లోనియాలోని సాంప్రదాయక పట్టణ అనుసంధానం పారిశ్రామికీకరణ ప్రక్రియ వలన పెద్దగా ప్రభావితం కాలేదు. ప్రత్యేకించి బోరినేజ్ మరియు లీగ్ మధ్య గల హైనె, సంబ్రే మరియు మ్యూస్ లోయలలో, బొగ్గు గనుల త్రవ్వకం మరియు ఇనుము తయారీఅపై ఆధరపడిన పారిశ్రామిక అభివృద్ధి అధికంగా ఉండటం వలన, పట్టణీకరణ వేగవంతమైంది. ఈ ఎనభై సంవత్సరాలలో 5,000 కంటే ఎక్కువమంది నివాసితులను కలిగిన పురపాలక సంఘాల సంఖ్య కేవలం 21 నుండి వందకు పైగా పెరిగి, వల్లూన్ యొక్క జనాభాలో సుమారు సగం మందిని ఈ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతం చేసింది. ఐనప్పటికీ, పారిశ్రామికీకరణ సాంప్రదాయకంగానే మిగిలి ఉంది అనగా అది ఆధునిక మరియు పెద్ద పట్టణ కేంద్రాల పెరుగుదలకు దారితీయలేదు, కానీ ఒక బొగ్గు-గని లేదా కర్మాగారం చుట్టూ గ్రామాలు మరియు పట్టణాల యొక్క విస్తరణకు దారితీసింది. ఈ చిన్న కేంద్రాల మధ్య సమాచార మార్గాలు తరువాత మాత్రమే జనంతో నిండి, పురాతన పట్టణమైన లీగ్ పరిసర ప్రాంతంలో ప్రత్యక్ష వలస ప్రవాహాల కంటే, తక్కువ కేంద్రీకృత పట్టణ నిర్మాణంగా ఏర్పడ్డాయి.[54]

ఫ్రాన్స్‌[మార్చు]

ఫ్రాన్స్‌లో పారిశ్రామిక విప్లవం ఒక ప్రత్యేక ప్రక్రియ అనగా ఇది ఇతర దేశాలు అనుసరించిన ప్రధాన నమూనాతో అనుగుణంగా లేదు. అధికభాగం ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారులు ఫ్రాన్స్ ఒక స్పష్టమైన ఎదుగుదల చేయలేదని భావిస్తారు.[55] దానికి బదులు, 18 మరియు 19వ శతాబ్దాలలో ఫ్రాన్స్ యొక్క ఆర్ధిక అభివృద్ధి మరియు పారిశ్రామిక ప్రక్రియ నిదానంగా మరియు నిలకడగా ఉంది. ఏదేమైనా, మౌరిస్ లేవీ-లెబోఎర్‌చే కొన్ని స్థాయిలు గుర్తించబడ్డాయి:

  • ఫ్రెంచ్ విప్లవం మరియు నేపోలియనిక్ యుద్ధాలు (1789–1815),
  • బ్రిటన్ (1815–1860) మొత్తం పారిశ్రామికీకరణ,
  • ఆర్ధిక మందగింపు (1860–1905),
  • 1905 తరువాత పెరుగుదల యొక్క పునః ప్రారంభం

సంయుక్త రాష్ట్రాలు[మార్చు]

స్లేటర్ యొక్క మిల్లు

యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆరంభంలో దాని కర్మాగారాలకు అశ్వ-శక్తితో నడిచే యంత్రాల ద్వారా శక్తిని ఇచ్చి, చివరకు జలశక్తికి మారింది, దీనికి పరిణామంగా పారిశ్రామికీకరణ ప్రధానంగా వేగవంతమైన నదులు నెలకొని ఉన్న న్యూ ఇంగ్లాండ్ మరియు ఈశాన్య యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఇతర ప్రాంతాలకు పరిమితమైంది. అశ్వ శక్తితో నడిచే ఉత్పత్తి ఆర్ధికంగా భారంతో కూడి ఉండి నూతన జల-శక్తి ఆధారిత ఉత్పత్తికి మరింత కష్టమైన ప్రత్యామ్నాయంగా నిరూపించబడింది. ఏదేమైనా, ముడి పదార్ధాలు (పత్తి) దక్షిణ యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండే వచ్చాయి. 1860ల నాటి పౌర యుద్ధం తరువాత మాత్రమే ఆవిరి-శక్తి ఆధారిత ఉత్పత్తి, జల-శక్తి ఆధారిత ఉత్పత్తి యొక్క స్థానాన్ని ఆక్రమించి, పరిశ్రమ దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించడానికి వీలు కలిగించింది.

1787లో థామస్ సోమర్స్ మరియు కాబోట్ సోదరులు అమెరికాలో మొదటిది మరియు ఆ కాలంలో అతిపెద్దది అయిన పత్తి మిల్లు బెవర్లీ కాటన్ మానుఫాక్టరీ స్థాపించారు,[56] ఇది భవిష్యత్తులోని పత్తి మిల్లుల పరిశోధన మరియు అభివృద్ధికి గుర్తించదగిన మైలురాయిగా ఉంది. ఈ పత్తి మిల్లు అశ్వ-శక్తి ఆధారిత ఉత్పత్తి వినియోగించుకొనే విధంగా రూపొందించబడింది, ఏదేమైనా వారి అశ్వ శక్తి ఆధారిత వేదిక యొక్క ఆర్ధిక స్థిరత్వం అస్థిరంగా ఉందని నిర్వాహకులు వెంటనే తెలుసుకున్నారు, మరియు అది నిర్మించబడిన కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత ద్రవ్య సమస్యలను పొందారు. నష్టాలు ఉన్నప్పటికీ, మానుఫాక్టరీ ఆవిష్కరణకు ఒక వేదికగా నిలిచింది, పెద్ద మొత్తంలో పత్తిని మార్చడానికే కాక స్లేటర్ యొక్క మిల్లును ఉపయోగించి జల-శక్తి ఆధారిత మిల్లు నిర్మాణాన్ని అభివృద్ధి పరచడానికి కూడా ఉపయోగపడింది.[57]

బెత్లెహెం స్టీల్, 1857లో స్థాపించబడింది, ఒకప్పుడు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో రెండవ అతిపెద్ద ఉక్కు ఉత్పత్తిదారుగా ఉండేది; దాని బెత్లెహెం, పెన్సిల్వేనియా స్థావరం కాసినోగా మార్పు చెందింది.

సామ్యూల్ స్లేటర్ (1768–1835) స్లేటర్ మిల్ను కనుగొన్నాడు. డెర్బి షైర్, ఇంగ్లాండ్లో ఒక శిక్షణ పొందే యువకునిగా అతను వస్త్ర పరిశ్రమలోని నూతన పద్ధతులను నేర్చుకొని, తన జ్ఞానంతో డబ్బు సంపాదించాలనే ఆశతో, నైపుణ్యంగల పనివారి వలసలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న చట్టాలను ధిక్కరించి 1789లో న్యూ యార్క్ వెళ్ళాడు. 1793లో పాటుకేట్, రోడ్ ఐలాండ్ వద్ద స్లేటర్, స్లేటర్'స్ మిల్‌ను స్థాపించాడు. అతను పదమూడు నూలు మిల్లులకు యజమాని అయ్యాడు.[58] డానియెల్ డే, ఉక్స్ బ్రిడ్జ్, మసాచుసెట్స్‌లోని బ్లాక్‌స్టోన్ వాలీ వద్ద 1809లో ఉన్ని చిక్కు విడదేసే మిల్లును స్థాపించాడు, ఇది U.S.లో స్థాపించబడిన మూడవ నూలు మిల్లు (మొదటిది హార్ట్ ఫోర్డ్, కనెక్టికట్‌లో, మరియు రెండవది వాటర్‌టౌన్, మసాచుసెట్స్‌లో స్థాపించబడ్డాయి.) జాన్ H. చాఫీ బ్లాక్‌స్టోన్ రివర్ వాలీ నేషనల్ హెరిటేజ్ కారిడార్ "అమెరికా యొక్క అత్యంత కష్టపడి పనిచేసే నది', బ్లాక్‌స్టోన్ యొక్క చరిత్రను తిరిగి చూపుతుంది. బ్లాక్‌స్టోన్ నది మరియు దాని ఉపనదులు వర్సుస్టర్ నుండి ప్రొవిడెన్స్ వరకు 45 miles (72 km) విస్తరించి, అమెరికా పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క జన్మస్థానంగా ఉన్నాయి. తన ఉచ్ఛ స్థితిలో, స్లేటర్ మిల్లు మరియు అమెరికా యొక్క పారిశ్రామిక మరియు సాంకేతిక అభివృద్ధులతో, ఈ లోయ 1100 మిల్లుల నిర్వహణను కలిగి ఉంది.

1810లో ఇంగ్లాండ్‌కు ఒక పర్యటనలో న్యూబరీపోర్ట్‌కు చెందిన వ్యాపారి ఫ్రాన్సిస్ కాబోట్ లోవెల్, ఏ విషయాన్ని నమోదు చేసుకోకూడనే నిబంధనపై, బ్రిటిష్ నూలు కర్మాగారాల పర్యటనకు అనుమతించబడ్డాడు. 1812 నాటి యుద్ధం తన దిగుమతి వ్యాపారాన్ని నాశనం చేసిందని అయితే అమెరికాలో దేశీయంగా తయారైన వస్త్రానికి మార్కెట్ పెరుగుతుందని గ్రహించి, ఆయన నూలు యంత్రాల రూపాలను జ్ఞాపకం ఉంచుకొని, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత, బోస్టన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ కంపెనీని స్థాపించాడు. లోవెల్ మరియు అతని భాగస్వాములు అమెరికా యొక్క రెండవ పత్తి -నుండి-నూలు వస్త్రాన్ని చేసే మిల్లును వాల్ట్‌హామ్, మసాచుసెట్స్‌లో స్థాపించారు, ఇది బెవర్లీ కాటన్ మానుఫాక్టరీ తరువాత రెండవది. 1817లో అతని మరణం తరువాత, అతని సహచరులు అతని పేరుతో అమెరికా యొక్క మొదటి ప్రణాళికా బద్ధ పారిశ్రామిక పట్టణాన్ని అతని పేరుతో నిర్మించారు. ఈ సంస్థ ప్రజలకు వాటా ఇవ్వజూపడం ద్వారా మూలధనీకరించబడింది, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో దానిని ఉపయోగించిన మొదటి సంస్థలలో ఒకటిగా ఉంది. మెర్రిమాక్ నది యొక్క కాలువల ద్వారా 5.6 miles (9.0 km) విడుదలైన పదివేల అశ్విక శక్తిని వినియోగించుకొని లోవెల్, మసాచుసెట్స్, అమెరికన్ పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క విజయానికి ప్రధాన సహాయకురాలిగా కొందరిచే పరిగణించబడుతుంది. బ్రిటన్‌లో ఉన్న దుర్భర పని పరిస్థితులకు ప్రత్యక్ష ప్రతిస్పందనగా, స్వల్ప కాలం ఉనికిలో ఉన్న ఆదర్శధామం వంటిది లోవెల్ సిస్టం స్థాపించబడింది. ఏదేమైనా, 1850 నాటికి, ప్రత్యేకించి ఐరిష్ బంగాళదుంప కరువు తరువాత ఈ వ్యవస్థ చౌకైన వలస కూలీలతో మార్చబడింది.

గడియార పరిశ్రమ యొక్క పారిశ్రామికీకరణ కూడా 1854లో మసాచుసెట్స్‌లోని వాల్తంలో, వాల్తం వాచ్ కంపెనీలో, గడియారాలకు అవసరమైన సూక్ష్మస్థాయి ఖచ్చితత్వంతో కూడిన సమీకరణ పద్ధతులు, యాంత్రిక పరికరాలు, పరికరాలు మరియు కొలతల అభివృద్ధితో ప్రారంభమైంది.

జపాన్[మార్చు]

1871లో ఇవకురా మిషన్‌గా పిలువబడే జపాన్ రాజకీయ నాయకుల సమూహం పాశ్చాత్య పద్ధతులను నేర్చుకోవడానికి ఐరోపా మరియు USAలలో పర్యటించింది. దీని ఫలితంగా, జపాన్ వెనుకబడి పోకుండా ప్రభుత్వ నాయకత్వంలో పారిశ్రామిక విధానం ఏర్పడింది. 1877లో స్థాపించబడిన బాంక్ ఆఫ్ జపాన్, పన్నులను ఉపయోగించి నమూనా ఉక్కు మరియు నూలు కార్మాగారాలకు నిధులను అందించింది. విద్యారంగం విస్తరించింది మరియు జపాన్ విద్యార్ధులు అధ్యయనానికి పశ్చిమ దేశాలకు పంపబడ్డారు.

రెండవ పారిశ్రామిక విప్లవం మరియు తరువాత పరిణామం[మార్చు]

బెస్సెమర్ కన్వర్టర్

ఎక్కువ కాలం నిలిచి ఉండే రైలు కొరకు రైల్వేల తృప్తి చెందని డిమాండ్ తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ ఉక్కు యొక్క ఉత్పత్తి మార్గాల అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఉక్కు తరచు పారిశ్రామిక భారీ-ఉత్పత్తి కొరకు అనేక రంగాలలో మొదటిదిగా చూపబడేది, ఇవి సుమారు 1850 ప్రాంతంలో ప్రారంభమైన "రెండవ పారిశ్రామిక విప్లవం", యొక్క లక్షణాలుగా చెప్పబడతాయి, అయితే 1860లలో సర్ హెన్రీ బెస్సేమేర్ చేత ఇనుము మరియు ఉక్కును పెద్ద పరిమాణాలలో ఉత్పత్తి చేయగల నూతన కొలిమిని కనుగొన్న తరువాత మాత్రమే ఉక్కు యొక్క భారీ ఉత్పత్తి పద్ధతి సాధ్యపడింది. ఏదేమైనా, 1870లలో మాత్రమే ఇది విస్తృతంగా అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఈ రెండవ పారిశ్రామిక విప్లవం క్రమంగా రసాయనిక పరిశ్రమలు, పెట్రోలియం శుద్ధి మరియు పంపిణీ, విద్యుత్ పరిశ్రమలు, మరియు 20వ వాహన పరిశ్రమలను చేర్చుకుంది, మరియు బ్రిటన్ నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు జర్మనీలకు సాంకేతిక నాయకత్వ మార్పుకు గుర్తించబడింది.

1890లలో ప్రారంభించి ఆల్ప్స్‌లో జల విద్యుత్ ఉత్పత్తి బొగ్గు-వనరు లేని ఉత్తర ఇటలీలో పారిశ్రామికీకరణ వేగవంతం కావడానికి దోహదం చేసింది. చౌకైన పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు ఎక్కువగా లభ్యం కావడం బొగ్గు యొక్క ప్రాముఖ్యతను తగ్గించడంతో పాటు పారిశ్రామికీకరణ శక్తిని మరింతగా విస్తరించాయి.

మార్షల్ మక్ లుహాన్ విద్యుత్ యుగం యొక్క సాంఘిక మరియు సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విశ్లేషించాడు. గత యుగంలోని యాంత్రికీకరణ ప్రతి ప్రక్రియను ఒక వరుసలో విడగొట్టడాన్ని ఉపయోగంలోకి తేగా, విద్యుచ్ఛక్తి యొక్క తక్షణ వేగంతో ఇది అంతమై వెంటనే ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభమైంది. ఇది "ప్రత్యేక విభాగాల యొక్క శ్రద్ధ" (ఒక ప్రత్యేక దృష్టిని అనుసరించడం), అనే పద్ధతి నుండి "సంపూర్ణం యొక్క తక్షణ లక్షణ గ్రాహ్యత", "మొత్తం క్షేత్రం" పై శ్రద్ధ చూపడం, "మొత్తం రూపకల్పన యొక్క జ్ఞానం" అనే సాంస్కృతిక మార్పును ప్రదర్శించింది. ఇది, "రూపం మరియు క్రియల ఏకత్వం" యొక్క భావనను, ఒక "నిర్మాణ మరియు విన్యాసాల సమీకృత భావన"గా చూపి, విస్తరింపచేసింది. ఇది వర్ణచిత్రలేఖనం (క్యూబిజంతో), భౌతిక శాస్త్రం, పద్య రచన, సమాచార మరియు విద్యా విధాన విభాగాలలో గొప్ప ప్రభావాన్ని కలిగించింది.[59]

1890ల నాటికి, ఈ రంగాలలో పారిశ్రామికీకరణ వేగంగా పెరుగుతున్న ప్రపంచ ఆసక్తులతో మొదటి పెద్ద పారిశ్రామిక సంస్థలైన U.S. స్టీల్, జనరల్ ఎలక్ట్రిక్, మరియు బేయర్ AG వంటి ప్రపంచ స్టాక్ మార్కెట్లలో పాల్గొన్న రైల్‌రోడ్ సంస్థలను సృష్టించింది.

మేధోపరమైన దృష్టాంతాలు మరియు విమర్శ[మార్చు]

సామ్రాజ్యవాదం[మార్చు]

జ్ఞాన యుగం యొక్క ఆరంభం పెరుగుతున్న శాస్త్రీయ విజ్ఞానం యొక్క ప్రయోగ పూర్వక అన్వయాన్ని స్వాగతించే ఒక మేధోపరమైన ఆధారాన్ని అందించింది—శాస్త్రీయమైన విశ్లేషణ ద్వారా క్రమపద్ధతిలో అభివృద్ధి పరచబడిన ఆవిరియంత్రం, మరియు రాజకీయ మరియు సామాజిక విశ్లేషణలు, అంతిమంగా ఆడం స్మిత్ యొక్క ది వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ ‌లో ఈ కారణాంశం సాక్ష్యంగా ఉంది. ది ఇంప్రూవింగ్ స్టేట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అనే సామ్రాజ్యవాద ప్రధాన అనుకూలవాదం ఇవ్వబడిన పుస్తకంలోని ఉదాహరణ ప్రకారం, పారిశ్రామికీకరణ అందరికీ సంపదను పెంచుతుంది, ఇది పెరిగిన ఆయు ప్రమాణం, తగ్గిన పనిగంటలు, మరియు బాలలకు మరియు వృద్ధులకు పనిలేకపోవడంలో కనిపిస్తుంది.

సామ్యవాదం[మార్చు]

సామ్రాజ్యవాదం యొక్క గుణదోష పరీక్షగా సామ్యవాదం ఉద్భవించింది. పారిశ్రామిక విప్లవానికి అవసరార్ధ ప్రతిస్పందనగా మార్క్సిజం ప్రారంభమైంది.[60] కార్ల్ మార్క్స్ ప్రకారం, పారిశ్రామికీకరణ సమాజాన్ని రెండు ధృవాలుగా చేసింది, అవి, బూర్జువా వర్గం (ఉత్పత్తి కారకాలు, కార్మాగారాలు మరియు భూమి యొక్క యాజమాన్యాన్ని కలిగి ఉన్నవారు) మరియు అధిక సంఖ్యాక శ్రామిక వర్గం (ఉత్పత్తి కారకాలనుండి విలువైన దానిని ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమయ్యే శ్రమ చేసేవారు). ఆయన పారిశ్రామికీకరణ ప్రక్రియను, సామ్రాజ్యవాదం యొక్క సంపూర్ణ అభివృద్ధికి అవసరమైన భూస్వామ్య ఆర్ధిక విధానాల యొక్క తార్కిక విధానాల కొనసాగింపుగా చూసి, దానిని సామ్యవాదం మరియు చివరకు కమ్యూనిజంల అభివృద్ధికి అవసరమైన ప్రారంభ దశగా భావించాడు.

కాల్పనిక వాదం[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో నూతన పారిశ్రామికీకరణ పట్ల ఒక మేధోపరమైన మరియు కళాత్మకమైన ప్రతికూలత అభివృద్ధి చెందింది. ఇది కాల్పనిక ఉద్యమంగా పిలువబడుతుంది. ఆంగ్లభాషలో దీని ప్రధాన ప్రతిపాదకులలో కళాకారుడు మరియు కవి విలియం బ్లేక్ మరియు కవులు విలియం వర్డ్స్‌వర్త్, సామ్యూల్ టేలర్ కొలెరిడ్జ్, జాన్ కీట్స్, లార్డ్ బైరన్ మరియు పెర్సీ బిస్షే షెల్లీ ఉన్నారు. ఈ ఉద్యమం "రాక్షసమైన" యంత్రాలు మరియు కర్మాగారాలకు వ్యతిరేకంగా కళ మరియు భాషలలో "ప్రకృతి" యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పింది; బ్లేక్ పద్యం యొక్క "డార్క్ సాటానిక్ మిల్స్" "అండ్ డిడ్ దోజ్ ఫీట్ ఇన్ ఏన్షియంట్ టైం". మేరీ షెల్లీ యొక్క నవల ఫ్రాంకెన్‌స్టీన్ శాస్త్రీయ ప్రగతికి రెండు వైపులా పదును(ప్రమాదం) ఉండవచ్చనే ఆలోచనను ప్రతిఫలించింది.

కారణాలు[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు మానవ చరిత్రలోని అధిక భాగంలో ప్రాంతీయ GDP తలసరి చాలా కొద్దిగా మాత్రమే మారింది(ఖాళీ ప్రాంతాలు తక్కువ స్థాయిలని కాదు, ఆ ప్రాంతాలలో సమాచారం లేదు. 1, 1000, 1500, 1600, 1700, 1820, 1900, మరియు 2003 సంవత్సరాలలో సమాచారం ఉంది)

పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క కారణాలు క్లిష్టమైనవి మరియు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి, 17వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లీష్ పౌర యుద్ధం తరువాత బ్రిటన్‌లో భూస్వామ్యవాద ముగింపు నాటికి వచ్చిన సాంఘిక మరియు సంస్థాగత మార్పుల అధిక పెరుగుదలగా కొందరు చరిత్రకారులు పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని విశ్వసించారు. దేశాల సరిహద్దు నియంత్రణలు సమర్ధవంతంగా అమలు జరగడంతో, వ్యాధుల వ్యాప్తి తగ్గి, పూర్వకాలంలో సాధారణమైన అంటురోగాలను నిరోధించింది.[61] శైశవ దశ తరువాత జీవించిన బాలల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగి, పెద్ద సంఖ్యలో శ్రామికుల లభ్యతకు దారితీసింది. ఎన్క్లోజర్ ఉద్యమం మరియు బ్రిటిష్ పారిశ్రామిక విప్లవం ఆహార ఉత్పత్తిని అధిక సమర్ధవంతంగా మరియు తక్కువ శ్రమ-తీవ్రత కలిగినవిగా మార్చి, వ్యవసాయ రంగంలో ఉద్యోగితను పొందలేని మిగులు జనాభాను కుటీర పరిశ్రమ, ఉదాహరణకు నేతకు, మరియు దీర్ఘకాలంలో నగరాలకు మరియు నూతనంగా అభివృద్ధి చెందిన కార్మాగారాలకు వెళ్ళేలా వత్తిడి చేసింది.[62] 17వ శతాబ్దం యొక్క వలసరాజ్య విస్తరణ దానితోపాటే అంతర్జాతీయ వర్తక అభివృద్ధి, ఆర్ధిక విపణుల సృష్టి మరియు మూలధనం ప్రోగుపడటం, అదే విధంగా 17వ శతాబ్ద శాస్త్రీయ విప్లవం కారణాలుగా చూపబడతాయి.[63]


1980ల వరకు, సాంకేతిక ఆవిష్కరణ పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క హృదయంగా మరియు దీనికి కీలక అవకాశాన్ని కల్పించే సాంకేతికతగా ఆవిరి యంత్రం విద్యాపరమైన చరిత్రకారులచే సార్వత్రికంగా విశ్వసించబడ్డాయి.[64] ఏదేమైనా, మార్కెటింగ్ ఎరా(విపణి యుగం)లోకి ఇటీవలి పరిశోధన, పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క సాంప్రదాయక, సరఫరా ఆధారిత వ్యాఖ్యానానికి సవాలు విసిరింది.[65]

లెవిస్ మమ్ఫోర్డ్, అన్ని అంచనాల కంటే ఎంతో ముందుగా, పారిశ్రామిక విప్లవం తన మూలాలను ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో కలిగి ఉందని ప్రతిపాదించాడు.[66] ప్రామాణీకరించబడిన భారీ ఉత్పత్తికి నమూనా ముద్రణా యంత్రం అని మరియు "పారిశ్రామిక యుగానికి అసలైన స్వరూపం గడియారం" అని ఆయన వివరిస్తాడు. ఆయన క్రమము మరియు కాలాన్ని అనుసరించడంలో మఠసంబంధ(సన్యాసుల వంటి జీవన విధానం) వత్తిడిని కూడా చూపుతాడు, దానితో పాటే మధ్యయుగ నగరాలు వాటి కేంద్రభాగంలో క్రమ అంతరాలలో మ్రోగే గంట ఉన్న చర్చిలను కలిగి ఉండేవని చూపుతాడు, ఇవి తరువాత కాలంలోని ఆవిరి యంత్రం వంటి మరింత భౌతిక ఆవిష్కరణలకు అవసరమైన గొప్ప సమకాలీనతకు అవసరమైన పూర్వదశగా ఉన్నాయి.

పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రత్యేకించి అది బ్రిటన్‌లో ఎందుకు సంభవించిందో వివరిస్తున్నపుడు, ఒక పెద్ద దేశీయ విపణి ఉనికిని కూడా పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క చోదక శక్తిగా పరిగణించాలి. ఫ్రాన్స్ వంటి ఇతర దేశాలలో, విపణులు స్థానిక ప్రాంతాలచే విభజించబడ్డాయి, ఇవి తరచూ వాటి మధ్య వర్తకం జరిగే వస్తువులపై సుంకాలు మరియు వసూళ్లు విధించేవి.[67] ఇంగ్లాండ్ యొక్క హెన్రీ VIII చే అంతర్గత వసూళ్లు రద్దుచేయబడ్డాయి, అవి రష్యాలో 1753 వరకు, ఫ్రాన్స్‌‌లో 1789 వరకు మరియు స్పెయిన్‌లో 1839 వరకు మిగిలిఉన్నాయి.

ప్రభుత్వం ఒక అభివృద్ధి చెందుతున్న పేటెంట్ వ్యవస్థ (స్టాట్యూట్ ఆఫ్ మోనోపొలీస్ 1623) క్రింద ఆవిష్కర్తలకు పరిమిత ఏకస్వామ్యాలను మంజూరు చేయడం ఒక ప్రభావవంతమైన కారకంగా పరిగణించబడింది. పారిశ్రామికీకరణ యొక్క అభివృద్ధిపై పేటెంట్‌ల యొక్క మంచి మరియు చెడు ప్రభావాలు సాంకేతికతకు అందుబాటులోకి తెచ్చిన కీలక సాధనమైన ఆవిరి యంత్రం యొక్క చరిత్రలో స్పష్టంగా చూపబడ్డాయి. వారి ఆవిష్కరణల పనితీరును బహిరంగంగా వెల్లడించినందుకు ప్రతిఫలంగా పేటెంట్ వ్యవస్థ జేమ్స్ వాట్ వంటి ఆవిష్కర్తలకు ఆవిరి యంత్రాల మొదటి ఉత్పత్తిపై ఏకస్వామ్యాన్ని అనుమతించి, అప్పటినుండి ఆవిష్కర్తలకు ప్రతిఫలం అందించి సాంకేతిక అభివృద్ధిని వేగవంతం చేసింది. ఏదేమైనా ఏకస్వామ్యాలు తమతో పాటు తమ స్వంత అసమర్ధతలను కూడా తీసుకువచ్చాయి, ఇవి బహిరంగ పరచిన తెలివితేటల ప్రయోజన ఫలితాలు మరియు ఆవిష్కర్తలను సన్మానించడంతో సమతూకంలో ఉండటం లేదా అధిగమించడంగా ఉండేవి.[68] వాట్ యొక్క ఏకస్వామ్యం ఇతర ఆవిష్కర్తలైన రిచర్డ్ ట్రెవితిక్, విలియం ముర్దోక్ లేదా జోనాథన్ హార్న్‌బ్లోయర్ వంటి వారిని తమ మెరుగు పరచిన ఆవిరియంత్రాలను ప్రవేశపెట్టడం నుండి నిరోధించి, పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని సుమారు 16 సంవత్సరాలు ఆలస్యం చేసింది.[69]

ఐరోపాలో సంభవించడానికి కారణాలు[మార్చు]

1623 నాటి డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పత్రం.ఐరోపా యొక్క 17వ శతాబ్ద వలసరాజ్య విస్తరణ, అంతర్జాతీయ వర్తకం, మరియు ఆర్ధిక విపణుల సృష్టి ఒక నూతన చట్ట మరియు ఆర్ధిక పర్యావరణాన్ని తయారుచేసింది, ఇది 18వ పారిశ్రామిక ప్రగతికి ఆసరా ఇచ్చింది మరియు సాధనంగా ఉంది.

పారిశ్రామిక విప్లవం 18వ శతాబ్దంలో ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కాక, ప్రత్యేకించి చైనా, భారతదేశం, మరియు మధ్య ప్రాచ్యం, లేదా ఇతర సమయాలైన సాంప్రదాయ పూర్వకాలం[70] లేదా మధ్య యుగాలలో ఎందుకు సంభవించలేదనే ప్రశ్న చరిత్రకారులకు క్రియాశీల ఆసక్తిని కలిగిస్తోంది.[71] అనేక కారకాలు సూచించబడ్డాయి, వీటిలో విద్య, సాంకేతిక మార్పులు [72] (చూడుము ఐరోపాలో శాస్త్రీయ విప్లవం), "ఆధునిక" ప్రభుత్వం, "ఆధునిక" పని వైఖరులు, పర్యావరణం మరియు సంస్కృతి ఉన్నాయి.[73] విజ్ఞానం యొక్క యుగం యొక్క అర్ధం అధిక జనాభా విద్యావంతులు కావడమే కాక పనిపై మరింత ఆధునిక భావనలు కలిగి ఉండటం. ఏదేమైనా, ఏదేమైనా ఐరోపా మరియు చైనా దాదాపు సమానమనే ప్రకటనను ఎక్కువ మంది చరిత్రకారులు సవాలు చేస్తారు దీనికి కారణం 18వ శతాబ్దం చివరిలో పశ్చిమ ఐరోపా యొక్క తలసరి ఆదాయంపై ఆధునిక అంచనాలు కొనుగోలు శక్తి మారకమును 1,500 డాలర్లుగా (మరియు బ్రిటన్ యొక్క తలసరి ఆదాయం సుమారు 2,000 డాలర్లు[74]) చూపాయి, పోల్చి చూసినపుడు చైనా కేవలం 450 డాలర్లను కలిగి ఉంది.

డేవిడ్ లాండెస్[75] మరియు మాక్స్ వెబర్ వంటి కొందరు చరిత్రకారులు చైనా మరియు ఐరోపాలలో విప్లవం ఎక్కడ సంభవించిందనే దానిని నియంత్రించే విభిన్న విశ్వాస వ్యవస్థలను శ్లాఘిస్తారు. ఐరోపా యొక్క మతము మరియు నమ్మకాలు ప్రధానంగా జుడావో-క్రైస్తవత్వం, మరియు గ్రీక్ విచారాల ప్రధాన ఉత్పత్తులుగా ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, చైనీస్ సమాజం కన్ఫ్యూషియస్, మెన్సియస్, హాన్ ఫైజి (లీగలిజం), లావో ట్జు (టావోయిజం), మరియు బుద్ధుని (బుద్ధిజం) చే స్థాపించబడింది. యూరోపియన్లు విశ్వం హేతుబద్ధమైన మరియు శాశ్వత చట్టాలచే పాలించబడుతుందని విశ్వసించగా, తూర్పున బౌద్ధులు మరియు టావోయిస్ట్ లు విశ్వం ఒక నిరంతర ప్రవాహంలో ఉందని, తార్కికంగా అర్ధం చేసుకోవడానికి సాధ్యపడనిదని నమ్మారు.[citation needed] ఇతర కారకాలలో, చైనా యొక్క బొగ్గు గనులు పెద్దవే అయినప్పటికీ, దాని నగరాల నుండి దూరంగా ఉండటం, అప్పటికి ఆ నిల్వలను చేర్చగలిగే ఎల్లో నది రవాణాకు అనుకూలంగా లేకపోవడం వంటివి ఉన్నాయి.[76]

భారతదేశానికి సంబంధించి, మార్క్సిస్ట్ చరిత్రకారురాలు రజని పాల్మే దత్ ఈ విధంగా అన్నారు: "భారతదేశంలో పారిశ్రామిక విప్లవానికి అందించవలసిన మూలధనం ఇంగ్లాండ్ లో పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని మూలధనీకరించడానికి తరలిపోయింది."[77] చైనాకు విరుద్ధంగా, మూడు అనేక పోటీ రాజ్యాలుగా విడిపోయింది, వీరిలో ముగ్గురు ప్రధానమైన వారుగా మరాఠాలు, సిక్కులు మరియు మొగలులు ఉన్నారు. దీనికి తోడు, ఆర్ధికవ్యవస్థ రెండు రంగాలపై అధికంగా ఆధారపడి ఉంది—జీవనాధార వ్యవసాయం మరియు పత్తి, ఇంకా ఇక్కడ సాంకేతిక ఆవిష్కరణ కూడా చాలా తక్కువగా ఉంది. బ్రిటిష్ వారి స్వాధీనానికి ముందు నిరంకుశ ప్రభువులచే రాజభవనాల కోశాగారాలలో పెద్ద మొత్తాలలో సంపద నిల్వ చేయబడిందని నమ్మబడింది. చైనా, భారతదేశం, మరియు మధ్య ప్రాచ్యాలలో సంపూర్ణాధికారం కలిగిన వంశాలు ఉత్పత్తి మరియు ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడంలో విఫలమయ్యాయి, మరియు వారి పౌరుల శ్రేయస్సు పట్ల చాలా తక్కువ శ్రద్ధ చూపాయి.[78]

బ్రిటన్‌లో సంభవించడానికి కారణాలు[మార్చు]

పారిశ్రామిక విప్లవం అభివృద్ధి చెందడంతో బ్రిటిష్ ఇతర ఆర్ధిక వ్యవస్థల కంటే ఎక్కువ ఉత్పత్తితో ముందుకు సాగింది. పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత, ఈ స్థానాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆక్రమించింది.

పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క ప్రారంభానికి చెందిన చర్చ ఇతర దేశాలపై గ్రేట్ బ్రిటన్‌కు ఉన్న భారీ పెత్తనాన్ని కూడా పరిశీలిస్తుంది. కొంతమంది, బ్రిటన్ సముద్రాల ఆవల ఉన్న తన వలసల నుండి అందుకున్న ప్రాకృతిక లేదా ఆర్థిక వనరుల గురించి లేదా ఆఫ్రికా మరియు కరేబియన్ మధ్య నెరపిన బ్రిటిష్ (బానిసల వ్యాపారం) నుండి పొందిన లాభాలు పారిశ్రామిక పెట్టుబడులకు ఉపయోగ పడ్డ విషయం యొక్క ప్రాముఖ్యత గురించి నొక్కి చెప్పారు. ఏదేమైనా, పారిశ్రామిక విప్లవం జరిగిన సంవత్సరాలలో బానిస వ్యాపారం మరియు వెస్ట్ ఇండియన్ తోటలు బ్రిటిష జాతీయ ఆదాయంలో 5% ను మాత్రమే అందించాయని చూపబడింది.[79] పారిశ్రామిక విప్లవం సమయంలో బానిస వ్యాపారం వలన బ్రిటన్ కనీస లాభాలను మాత్రమే పొందినప్పటికీ, కరేబియన్-ఆధారిత డిమాండ్ ఇంగ్లాండ్ యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో 12% గా ఉంది.[80]

ప్రత్యామ్నాయంగా, పెద్ద వర్తకుల నుండి అధిక వర్తక స్వేచ్ఛను పొందడం బ్రిటన్‌కు, బలమైన రాచరికాలను కలిగిన దేశాల కంటే, ప్రత్యేకించి చైనా మరియు రష్యాల కంటే సమర్ధవంతంగా ఉద్భవిస్తున్న శాస్త్రీయ మరియు సాంకేతిక అభివృద్ధులను ఉత్పత్తి చేసి, ఉపయోగించడానికి వీలు కలిగించింది. బ్రిటన్ నెపోలెనిక్ యుద్ధాల సంపద దోపిడీ మరియు ఆర్ధిక క్రుంగుబాటుల ధ్వంసం కాని ఏకైక యూరోపియన్ దేశంగా పైకి వచ్చింది, మరియు ఏ పరిమాణంలోనైనా ఉపయోగించగల వర్తక ఓడల సమూహాన్ని కలిగి ఉంది (ఐరోపా యొక్క వర్తక ఓడల సమూహం యుద్ధ సమయంలో రాయల్ నావీచే ధ్వంసం చేయబడింది[81]). బ్రిటన్ యొక్క విస్తృత ఎగుమతి కలిగిన కుటీర పరిశ్రమలు తయారు చేయబడిన వస్తువుల ప్రారంభ రూపాలకి విపణులను సిద్ధంగా ఉంచాయి. బ్రిటిష్ యుద్ధ తంత్రం ఫలితంగా ఏర్పడిన సంక్షోభంలో అధికభాగం విదేశాలలో జరిగి, ఐరోపాలో అధిక భాగాన్ని ప్రభావితం చేసిన వినాశకరమైన భూభాగ దండయాత్ర ఫలితాలను తగ్గించింది. బ్రిటన్ యొక్క భౌగోళిక స్థితి మరింత సహాయకరం అయింది—ఒక ద్వీపంగా ఇది ఐరోపా యొక్క ప్రధాన భూభాగం నుండి వేరుగా ఉంది.

మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం బ్రిటన్ తన వద్ద ఉన్న కీలకమైన వనరుల కారణంగా పారిశ్రామిక విప్లవంలో విజయం సాధించగలిగింది. భౌగోళికంగా దాని పరిమాణానికి అది జనాభా సాంద్రతను కలిగి ఉంది. సాధారణ భూమి యొక్క ఆక్రమణ మరియు సంబంధిత వ్యవసాయ విప్లవం ఈ శ్రమ యొక్క సరఫరా సిద్ధంగా ఉండేలా చేసాయి. ఇంగ్లాండ్ యొక్క ఉత్తర ప్రాంతం, ఇంగ్లీష్ మధ్య భూములు, సౌత్ వేల్స్ మరియు స్కాటిష్ పల్లపు ప్రాంతాలలో సహజవనరుల యొక్క స్థానిక ఆక్రమణ కూడా ఉంది. బొగ్గు, ఇనుము, సీసము, రాగి, తగరం, సున్నపురాయి మరియు జలశక్తి యొక్క స్థానిక సరఫరా, పరిశ్రమ యొక్క అభివృద్ధికి మరియు విస్తరణకు అత్యుత్తమ పరిస్థితులను కల్పించగలిగింది. ఇంకా, ఇంగ్లాండ్ యొక్క వాయవ్య భాగంలో ఉండే తేమతో కూడిన, శాంతంగా ఉండే వాతావరణ పరిస్థితులు పత్తి వడకడానికి అనువైన పరిస్థితులను కల్పించి, వస్త్ర పరిశ్రమ పుట్టుకకు ఒక సహజ ప్రారంభ కేంద్రాన్ని సమకూర్చాయి.

1688 ప్రాంతంలో బ్రిటన్‌లో ఉన్న స్థిరమైన రాజకీయ పరిస్థితి మరియు బ్రిటిష్ సమాజం మార్పును గొప్పగా స్వీకరించగలగడం (ఇతర ఐరోపా దేశాలతో పోల్చినపుడు) కూడా పారిశ్రామిక విప్లవానికి మేలు చేసిన కారకాలుగా చెప్పవచ్చు. ఆక్రమణ ఉద్యమం ప్రధాన కారణంగా, పారిశ్రామికీకరణ వ్యతిరేకతకు ముఖ్యమైన వనరుగా రైతు కూలీలు నాశనం చేయబడ్డారు మరియు భూస్వామ్య ఉన్నత వర్గాలు వాణిజ్యపరమైన ఆసక్తులను పెంపొందించుకోవడంతో అది వారిని సామ్రాజ్యవాద అడ్డంకులను తొలగించడంలో మార్గదర్శకులుగా చేసింది.[82] (ఈ అంశం హిలైరే బెల్లోక్ యొక్క ది సెర్వైల్ స్టేట్‌లో కూడా చూపబడింది.)

బ్రిటన్ యొక్క జనాభా 1550-1820 మధ్య 280% పెరుగగా, పశ్చిమ ఐరోపాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో 50-80% పెరిగింది. ఐరోపా యొక్క పట్టణీకరణలో 70% బ్రిటన్‌లో 1750-1800లో జరిగింది. 1800 నాటికి ఒక్క నెదర్లాండ్స్ మాత్రమే బ్రిటన్ కంటే ఎక్కువ పట్టణీకరణను కలిగి ఉంది. ఇది కేవలం బొగ్గు, కోక్, దిగుమతి చేసుకున్న పత్తి, ఇటుక మరియు పలకలు -చెక్క, బొగ్గు, నార, పీట్ బొగ్గు మరియు తాటి ఆకుల స్థానాన్ని ఆక్రమించడం వలన సాధ్యపడింది. ప్రజలకు ఆహారాన్ని అందించడానికి భూమి పెరుగుదలతో తరువాత పేర్కొన్నవి పోటీపడగా గనుల నుండి వచ్చిన పదార్ధాలు ఆ విధంగా చేయలేకపోయాయి. రసాయనిక ఎరువులు సేంద్రియ ఎరువుల స్థానాన్ని ఆక్రమించడం మరియు అశ్వం యొక్క పని యాంత్రీకరించబడటం వలన మరింత ఎక్కువ భూమి లభ్యమౌతుంది. ఒక పనిచేసే ఆశ్వానికి గ్రాసం కొరకు 3 to 5 acres (1.21 to 2.02 ha) అవసరం కాగా, ప్రారంభ ఆవిరి యంత్రాలు కూడా 4 రెట్లు అధిక యాంత్రిక శక్తిని ఉత్పత్తి చేయగలిగాయి.

1700లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా గనుల నుండి త్రవ్విన బొగ్గులో 5/6వ వంతు బ్రిటన్‌లో ఉండగా నెదర్లాండ్స్‌లో ఏమీలేదు; ఐరోపా యొక్క ఉత్తమ రవాణా, అత్యంత పట్టణీకరణ, మంచి చెల్లింపులు గల విద్యావంతులైన పౌరులు మరియు అతి తక్కువ పన్నులు ఉన్నప్పటికీ, అది పారిశ్రామికీకరణ సాధించడంలో విఫలమైంది. 18వ శతాబ్దంలో నగరాలు మరియు జనాభా తగ్గినా ఐరోపా దేశం అది ఒక్కటే. బొగ్గు లేకుండా, బ్రిటన్ 1830ల నాటికి మిల్లులకు అనువైన నదీ స్థలాలను అందించలేకపోయేది.[83]

ప్రొటెస్టెంట్ పని నియమాలు[మార్చు]

మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం బ్రిటిష్ వారు పురోగతి సాధించడానికి, ఉన్నతి, సాంకేతికత మరియు కష్టపడి పనిచేయడాన్ని నమ్మిన ఒక యాజమాన్య వర్గం ఉనికిలో ఉండటం కారణం.[84] ఈ వర్గం యొక్క మనుగడ తరచు ప్రొటెస్టెంట్ పని నియమాలకు (చూడుము మాక్స్ వెబర్) మరియు బాప్టిస్ట్‌ల ప్రత్యేక స్థితి మరియు ఇంగ్లీష్ పౌర యుద్ధ సమయంలో అభివృద్ధి చెందిన క్వాకర్స్ మరియు ప్రెస్బిటేరియన్స్ వంటి విభేదించే ప్రొటెస్టెంట్ శాఖలకు జతచేయబడుతుంది. చట్టం యొక్క పాలనలో విశ్వాసాన్ని తిరిగి ప్రవేశ పెట్టడం, బ్రిటన్ లో 1688 నాటి గ్లోరియస్ రివల్యూషన్‌లో రాజ్యాంగబద్ధ రాచరికానికి నమూనాను ఏర్పాటు చేయడాన్ని అనుసరించింది, మరియు బాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్‌చే దేశీయ ఋణం యొక్క నిర్వహణపై ఆధారపడిన స్థిరమైన ఆర్ధిక విపణి యొక్క ఉద్భవం, పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలలో వ్యక్తిగత ఆర్ధిక పెట్టుబడి కొరకు సామర్ధ్యానికి మరియు ఆసక్తికి సహకరించింది.

అవిశ్వాసులు దాదాపు అన్ని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు మరియు ఆ సమయంలో ఇంగ్లాండ్ యొక్క కేవలం రెండు విశ్వవిద్యాలయాల నుండి (అయితే ఇంకా అవిశ్వాసులు స్కాట్లాండ్ యొక్క నాలుగు విశ్వవిద్యాలయాలలో అధ్యయనం చేసే స్వేచ్ఛ ఉంది) బహిష్కరింపబడ్డారు లేదా నిరుత్సాహపరచబడ్డారు. రాచరిక పునరుద్ధరణ జరిగి మరియు టెస్ట్ చట్టం వలన అధికారిక ఆంగ్లికన్ చర్చ్‌లో సభ్యత్వం తప్పనిసరి అయినపుడు, వారు బ్యాంకింగ్, తయారీ మరియు విద్యారంగాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ప్రత్యేకించి యూనిటేరియన్లు, డిసెంటింగ్ అకాడెమీలు నడపడం ద్వారా విద్యారంగంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు, ఇది ఆక్స్ఫర్డ్ మరియు కేంబ్రిడ్జ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు ఎటన్ మరియు హారోలోని విద్యాలయాలకు విరుద్ధంగా ఉంది, తయారీ సాంకేతికతల అభివృద్ధికి ప్రధానమైన పాండిత్య రంగాలైన-గణితం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలపై ఎక్కువగా దృష్టి కేంద్రీకరించబడింది.

ప్రకృతి మరియు జాతీయ ఆర్ధిక వ్యవస్థలతో పాటు, చరిత్రకారులు కొన్నిసార్లు ఈ సాంఘిక కారకాన్ని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా పరిగణిస్తారు. ఈ విభాగాలలోని సభ్యులు ప్రభుత్వం యొక్క నిర్ధిష్ట రంగాల నుండి వదలివేయబడగా, వారు, సాంప్రదాయ ద్రవ్యాధికారులు లేదా ఇతర వర్తకులు వంటి అనేకమంది మధ్య తరగతి వారిచే సహచర ప్రొటెస్టెంట్లుగా పరిగణించబడ్డారు. సాపేక్షమైన సహనం మరియు మూలధన సరఫరాతో, 17వ శతాబ్దం యొక్క శాస్త్రీయ విప్లవం యొక్క ప్రారంభంతో సృష్టించబడిన సాంకేతికతలలో, ఈ వర్గాలకు చెందిన సంస్థలను స్థాపించగలిగే వ్యక్తులు సహజమైన విపణిలో అవకాశాలను కోరతారు.

ఈ సిద్ధాంతం పారిశ్రామికీకరణ చెందిన రెండవ దేశమైన బెల్జియం, కాథలిక్ దేశంగా ఉండటానికి కారణాలను తెలుపలేదు.

నామ చరిత్ర[మార్చు]

ఇప్పటి వరకు తెలిసినంతవరకు "పారిశ్రామిక విప్లవం" అనే పదం మొదట ఫ్రెంచ్ రాయబారి అయిన లూయిస్-గిల్లామె ఓట్టోచే 6 జూలై 1799న రాయబడిన ఒక లేఖలో, తన దేశంలో అది మొదలైందని ప్రకటించే సందర్భంలో ఉపయోగించబడింది.[85]11 రేమండ్ విలియమ్స్ తన 1976 నాటి పుస్తకం Keywords: A Vocabulary of Culture and Society లో, "పరిశ్రమ" అనే అంశమును వివరిస్తూ: "గొప్ప పారిశ్రామిక మార్పుపై ఆధరపడిన నూతన సాంఘిక క్రమం యొక్క భావన 1811 మరియు 1818 మధ్య, సౌతే మరియు ఓవెన్‌లలో స్పష్టంగా ఉంది, మరియు 1790ల ప్రారంభంలో బ్లేక్ శతాబ్దం యొక్క ముగింపులో వర్డ్స్‌వర్త్ రచనలలో బలంగా ఉంది." 1837 నాటి లా రివల్యూషన్ ఇండస్ట్రియెల్లె లో లూయిస్-అగస్టే బ్లాంకి వలె 1830ల చివరి నాటికి పారిశ్రామిక విప్లవం అనే పదం సాంకేతిక మార్పుకు అన్వయించడం సాధారణంగా మారింది. ది కండిషన్ ఆఫ్ ది వర్కింగ్ క్లాస్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్ ఇన్ 1844 లో ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్ "ఒక పారిశ్రామిక విప్లవం, ఏక సమయంలో పౌర సమాజం మొత్తాన్ని మార్చిన ఒక విప్లవం" అని అన్నాడు. ఈ పదాన్ని ప్రచారం చేసిన ఘనత ఆర్నాల్డ్ టోయ్న్‌బీకి ఇవ్వవచ్చు, 1881లో ఇవ్వబడిన అతని ఉపన్యాసాలు దాని యొక్క సవివరమైన నివేదికను ఇచ్చాయి.[86]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

Lua error in package.lua at line 80: module `Module:Portal/images/b' not found.

సాధారణం
  • పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలో సామ్రాజ్యవాదం
  • అపారిశ్రామికీకరణ
  • అభివృద్ధి యొక్క భావసంఘర్షణలు
  • ద్వంద్వ విప్లవం
  • యునైటెడ్ కింగ్డం యొక్క ఆర్ధిక చరిత్ర
  • విద్యుదీకరణ
  • పారిశ్రామీకరణ
  • సమాచార విప్లవం
  • కాగితం
  • కాగితపు తయారీ
  • పూర్వ-పారిశ్రామిక సమాజం
  • ప్రొటెస్టెంట్ శ్రమ నీతి
  • శాస్త్రీయ విప్లవం
ఇతరులు
  • ఇస్లాం ప్రపంచంలో పారిశ్రామిక అభివృద్ధి
  • చైనాలో పారిశ్రామిక విప్లవం
  • పెట్రోలియం విప్లవం
  • బర్మింగ్‌హామ్‌లో శాస్త్రీయ విజ్ఞానం మరియు ఆవిష్కరణ
  • యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క సాంకేతిక మరియు పారిశ్రామిక చరిత్ర

సూచనలు[మార్చు]

గ్రంథ సూచిక[మార్చు]

గమనికలు[మార్చు]

  1. వాట్ ఆవిరి యంత్రం యొక్క చిత్రం: సుపీరియర్ టెక్నికల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీర్స్ UPM (మాడ్రిడ్) యొక్క నడవాలో ఉంది
  2. Maddison, Angus (2003). The World Economy: Historical Statistics. Paris: Development Centre, OECD. pp. 256–62, Tables 8a and 8c. 
  3. Lucas, Robert E., Jr. (2002). Lectures on Economic Growth. Cambridge: Harvard University Press. pp. 109–10. ISBN 9780674016019. 
  4. Beck B., Roger (1999). World History: Patterns of Interaction. Evanston, Illinois: McDougal Littell. 
  5. 5.0 5.1 బిజినెస్ అండ్ ఎకనామిక్స్. లీడింగ్ ఇష్యూస్ ఇన్ ఎకనామిక్ డెవలప్మెంట్ , ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ US. ISBN 0-19-511589-9 చదువుము
  6. రస్సెల్ బ్రౌన్, లెస్టర్. ఎకో-ఎకానమీ , జేమ్స్ & జేమ్స్ / ఎర్త్ స్కాన్. ISBN 1-85383-904-3 చదువుము
  7. ఎరిక్ హోబ్స్బం, ది ఏజ్ ఆఫ్ రివల్యూషన్: యూరప్ 1789–1848 , వీడెన్ఫెల్డ్ & నికొల్సన్ Ltd. ISBN 0-349-10484-0
  8. జోసెఫ్ E ఇనికోరి. ఆఫ్రికన్స్ అండ్ ది ఇండస్ట్రియలైజేషన్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్ , కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-521-01079-9 చదువుము
  9. Berg, Maxine; Hudson, Pat (1992). "Rehabilitating the Industrial Revolution". The Economic History Review (The Economic History Review, Vol. 45, No. 1) 45 (1): 24. doi:10.2307/2598327. 
  10. రిహాబిలిటేటింగ్ ది ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ బి జూలీ లోరెంజెన్, సెంట్రల్ మిచిగాన్ యూనివర్సిటీ. నవంబర్ 2006న తిరిగి పొందబడింది.
  11. Robert Lucas, Jr. (2003). "The Industrial Revolution". Federal Reserve Bank of Minneapolis. Retrieved 2007-11-14. "it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita incomes in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year." 
  12. Lucas, Robert (2003). "The Industrial Revolution Past and Future". "[consider] annual growth rates of 2.4 percent for the first 60 years of the 20th century, of 1 percent for the entire 19th century, of one-third of 1 percent for the 18th century" 
  13. McCloskey, Deidre (2004). "Review of The Cambridge Economic History of Modern Britain (edited by Roderick Floud and Paul Johnson), Times Higher Education Supplement, 15 January 2004". 
  14. Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (2003-02-17). "The Industrial Revolution – Innovations". Industrialrevolution.sea.ca. Retrieved 2011-01-30. 
  15. ఎన్సైక్లోపీడియ బ్రిటానికా (2008) "భవన నిర్మాణం: ఆధునిక కాంక్రీట్ యొక్క పునః ప్రవేశం"
  16. The Lunar Society at Moreabout, the website of the Birmingham Jewellery Quarter guide, Bob Miles.
  17. హల్స్, డేవిడ్ H: ది ఎర్లీ డెవలప్మెంట్ ఆఫ్ ది స్టీమ్ ఇంజన్; TEE పబ్లిషింగ్, లీమింగ్టన్ స్పా, U.K., 1999 ISBN 1-85761-107-1
  18. L.T.C. రోల్ట్ మరియు J. S. అలెన్, ది స్టీమ్ ఇంజన్ ఆఫ్ థామస్ న్యూకమెన్ (లాండ్‌మార్క్, ఆష్‌బౌర్న్, 1997), 44.
  19. రోల్ట్ అండ్ అలెన్, 145
  20. Clow, Archibald; Clow, Nan L. (June 1952), Chemical Revolution, Ayer Co, pp. 65–90, ISBN 0-8369-1909-2 
  21. ప్రాపర్టీస్ ఆఫ్ కాంక్రీట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మెంఫిస్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ యొక్క ప్రచురిత నోట్స్. 2007-10-17న గ్రహించబడింది.
  22. ఓవర్టన్, మార్క్ అగ్రికల్చరల్ రివల్యూషన్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్: ది ట్రాన్స్ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ది అగ్రేరియాన్ ఎకానమీ, 1500-1850 కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1996
  23. R.M. హార్ట్వెల్ , ది ఇండస్ట్రియల్ అండ్ ఎకనామిక్ గ్రోత్ , మెతుయెన్ అండ్ కో., 1971, పుటలు 339-341 ISBN 0-416-19500-8
  24. 24.0 24.1 మబెల్ C. బ్యుఎర్, హెల్త్, వెల్త్ అండ్ పాపులేషన్ ఇన్ ది ఎర్లీ డేస్ ఆఫ్ ది ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ , లండన్: జార్జ్ రూట్లెడ్జ్ & సన్స్, 1926, పుట 30 ISBN 0-415-38218-1
  25. "Demographic Transition and Industrial Revolution: A Macroeconomic Investigation" (PDF). 2007. Archived from the original on 2007-11-27. Retrieved 2007-11-05. "The decrease [in mortality] beginning in the second half of the 18th century was due mainly to declining adult mortality. Sustained decline of the mortality rates for the age groups 5-10, 10-15, and 15-25 began in the mid 19th century, while that for the age group 0-5 began three decades later" . ఈ కాలంలో శిశు మరియు బాలల జీవన రేట్లు స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, జనన రేటు & మొత్తం మీద ఆయు ప్రమాణం పెరిగాయి. ఆ విధంగా జనాభా పెరిగింది, కానీ ఆ విధంగా సగటు బ్రిటిష్ దేశస్థుడు ఎంత వయసు కలిగి 1850 లలో ఉన్నాడో అదే విధంగా 1750లో కూడా ఉండేవాడు(చూడుము సంఖ్యలు 5 & 6, పుట 28). mortality.org నుండి జనాభా పరిమాణ గణాంకాలు సగటు వయసును 26 వద్ద ఉంచుతాయి.
  26. [15] ^ "చైల్డ్ లేబర్ అండ్ ది డివిజన్ ఆఫ్ లేబర్ ఇన్ ది ఎర్లీ ఇంగ్లీష్ కాటన్ మిల్స్". డగ్లస్ A. గాల్బి. సెంటర్ ఫర్ హిస్టరీ అండ్ ఎకనామిక్స్, కింగ్స్ కాలేజ్, కేంబ్రిడ్జ్ CB2 1ST.
  27. [0] ^ ది లైఫ్ ఆఫ్ ది ఇండస్ట్రియల్ వర్కర్ ఇన్ నైంటీంత్- సెంచరీ ఇంగ్లండ్ లారా డెల్ కల్, వెస్ట్ వర్జీనియా యూనివర్శిటీ.
  28. 28.00 28.01 28.02 28.03 28.04 28.05 28.06 28.07 28.08 28.09 28.10 Venning, Annabel (17 September 2010). "Britain's child slaves: They started at 4am, lived off acorns and had nails put through their ears for shoddy work. Yet, says a new book, their misery helped forge Britain". dailymail.co.uk (London). Retrieved 19 September 2010. 
  29. "Testimony Gathered by Ashley's Mines Commission". 2008. Retrieved 2008-03-22. 
  30. "The Life of the Industrial Worker in Nineteenth-Century England". 2008. Retrieved 2008-03-22. 
  31. "లెవిస్ హైన్ యొక్క ఛాయాచిత్రాలు: బాల కార్మికుల యొక్క లిఖిత పత్రాలు". U.S. నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ అండ్ రికార్డ్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్.
  32. 32.0 32.1 Engels, Fredrick (1892). The Condition of the Working-Class in England in 1844. London: Swan Sonnenschein & Co. pp. 45, 48–53. 
  33. General Strike 1842 From chartists.net. నవంబరు 13, 2006న గ్రహించబడింది.
  34. 34.0 34.1 వుడ్వార్డ్, D. (1981) వేజ్ రేట్స్ అండ్ లివింగ్ స్టాండర్డ్స్ ఇన్ ప్రి-ఇండస్ట్రియల్ ఇంగ్లాండ్ పాస్ట్ & ప్రెజెంట్ 1981 91(1):28-46
  35. Fogel, Robert W. (2004). The Escape from Hunger and Premature Death, 1700-2100. London: Cambridge University Press. ISBN 0521808782. 
  36. Crafts, N (1994). "Trends in Real Wages in Britain, 1750-1913". Explorations in Economic History 31: 176. doi:10.1006/exeh.1994.1007. 
  37. ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ అండ్ ది స్టాండర్డ్ ఆఫ్ లివింగ్ www.econlib.org నుండి 17 జూలై 2006న గ్రహించబడింది.
  38. R.M. హార్ట్వెల్, ది రైజింగ్ స్టాండర్డ్ ఆఫ్ లివింగ్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్, 1800-1850 , ఎకనామిక్ హిస్టరీ రివ్యూ, 1963, page 398 ISBN 0-631-18071-0
  39. "ది UK పాపులేషన్: పాస్ట్, ప్రెజెంట్ అండ్ ఫ్యూచర్" (PDF). Statistics.gov.uk
  40. "ఎ పోర్ట్రైట్ ఆఫ్ బ్రిటన్ ఇన్ 2031". ది ఇండిపెండెంట్ అక్టోబర్ 24, 2007.
  41. BBC - హిస్టరీ- విక్టోరియన్ మెడిసిన్ - ఫ్రమ్ ఫ్లూక్ టు థియరీ. ప్రచురణ: 2002-02-01.
  42. "ఆధునికత -జనాభా మార్పు". ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా.
  43. "హ్యూమన్ పాపులేషన్: అర్బనైజేషన్". పాపులేషన్ రెఫెరెన్స్ బ్యూరో.
  44. "హ్యూమన్ పాపులేషన్: పాపులేషన్ గ్రోత్: క్వశ్చన్ అండ్ ఆన్సర్". పాపులేషన్ రెఫెరెన్స్ బ్యూరో.
  45. మాంచెస్టర్ (ఇంగ్లాండ్, యునైటెడ్ కింగ్డం). ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా.
  46. "పారిశ్రామిక విప్లవంలో పారిశ్రామిక నగరాలలో వ్యాధులు". Historylearningsite.co.uk.
  47. "ట్యూబర్‌క్యులోసిస్ ఇన్ యూరప్ అండ్ నార్త్ అమెరికా, 1800–1922". ది హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ లైబ్రరీ, ఓపెన్ కలెక్షన్స్ ప్రోగ్రాం: కంటాజియాన్.
  48. క్రిస్ ఎవాన్స్, గొరాన్ రైడెన్, ది ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ ఇన్ ఐరన్; ది ఇంపాక్ట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ కోల్ టెక్నాలజీ ఇన్ నైన్టీన్త్-సెంచరీ యూరప్ పబ్లిష్డ్ బై ఆష్ గేట్ పబ్లిషింగ్, Ltd., ఫర్న్హామ్ 2005, పేజీలు 37-38 ISBN 0-7546-3390-X.
  49. వల్లూన్ మూలం నుండి ఒక పదం
  50. మురియెల్ నెవెన్ అండ్ ఇసబెల్లె డేవోస్, 'బ్రేకింగ్ స్టీరియోటైప్స్', ఇన్ M.నెవెన్ అండ్ I.డేవోస్ (ఎడిటర్స్), 'రీసెంట్ వర్క్ ఇన్ బెల్జియన్ హిస్టారికల్ డెమోగ్రఫి', Revue belge d'histoire contemporaine , XXXI, 2001, 3-4, pages 347-359 FLWI.ugent.be
  51. Philippe Raxhon, Le siècle des forges ou la Wallonie dans le creuset belge (1794-1914) , in B.Demoulin and JL Kupper (editors), Histoire de la Wallonie , Privat, Toulouse, 2004, pages 233-276, p. 246 ISBN 2-7089-4779-6
  52. పారిశ్రామిక వారసత్వం యొక్క ఐరోపా మార్గం
  53. Michel De Coster, Les enjeux des conflits linguistiques , L'Harmattan, Paris, 2007, ISBN 978-2-296-03394-8, pages 122-123
  54. మురియెల్ నెవెన్ అండ్ ఇసబెల్లె డేవోస్, బ్రేకింగ్ స్టీరియోటైప్స్ , art. cit., పుటలు 315-316
  55. Jean Marczewski, « Y a-t-il eu un "take-off " en France ? », 1961, dans les Cahiers de l'ISEA
  56. బగ్నాల్, విలియం R. ది టెక్స్టైల్ ఇండస్ట్రీస్ ఆఫ్ ది యునైటెడ్ స్టేట్స్: ఇంక్లూడింగ్ స్కెచెస్ అండ్ నోటిసెస్ ఆఫ్ కాటన్, వులెన్, సిల్క్, అండ్ లినెన్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ ఇన్ ది కలోనియల్ పీరియడ్. Vol. I. ది రివర్సైడ్ ప్రెస్, 1893.
  57. "మేడ్ ఇన్ బెవర్లీ-ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ బెవర్లీ ఇండస్ట్రీ", బై డానియెల్ J. హోయిసింగ్టన్. బెవర్లీ హిస్టారిక్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషన్ యొక్క ప్రచురణ. 1989.
  58. ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా(1998): సామ్యూల్ స్లేటర్
  59. మార్షల్ మక్‌లుహాన్ (1964) అండర్‌స్టాండింగ్ మీడియా , పుట 13 [1]
  60. Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist PDF (3.68 MB)
  61. "BBC – Plague in Tudor and Stuart Britain". bbc.co.uk. Retrieved 2008-11-03. 
  62. Steven Kreis (2006-10-11). "The Origins of the Industrial Revolution in England". Historyguide.org. Retrieved 2011-01-30. 
  63. "సైంటిఫిక్ రివల్యూషన్[dead link]". మైక్రోసాఫ్ట్ ఎన్కార్ట ఆన్లైన్ ఎన్సైక్లోపెడియా 2009. పొందుపరచబడింది 2009-10-31.
  64. హడ్సన్, పాట్. ది ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ , ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ US. ISBN 0-7131-6531-6
  65. Fullerton, Ronald A. (January 1988). "How Modern Is Modern Marketing? Marketing's Evolution and the Myth of the "Production Era"". The Journal of Marketing (New York City, NY: American Marketing Association) 52 (1): 108–125. doi:10.2307/1251689. 
  66. "Technics & Civilization". Lewis Mumford. Retrieved 2009-01-08. 
  67. డేన్, ఫిల్లిస్. ది ఫస్ట్ ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ , కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-521-29609-9 చదువుము
  68. ఎరిక్ స్కిఫ్, ఇండస్ట్రియలైజేషన్ వితౌట్ నేషనల్ పేటెంట్స్: ది నెదర్లాండ్స్, 1869-1912; స్విట్జర్లాండ్, 1850-1907 , ప్రిన్స్టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1971.
  69. మిచేలే బోల్డ్రిన్ అండ్ డేవిడ్ K. లేవినే, అగైన్స్ట్ ఇంటలెక్చువల్ మోనోపోలీ, Chapter 1, final online version January 2, 2008 PDF (55 KB), పుట 15. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2008. ISBN 978-0-521-87928-6
  70. వై నో ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ ఇన్ ఏన్షియంట్ గ్రీస్? J. బ్రాడ్ఫోర్డ్ డెలాంగ్, ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ఎట్ బర్కిలీ, 20 సెప్టెంబర్ 2002. తిరిగి పొందబడింది జనవరి 2007.
  71. ది ఆరిజిన్స్ ఆఫ్ ది ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్ | ది హిస్టరీ గైడ్, స్టీవెన్ క్రీస్, 11 అక్టోబర్ 2006 – తిరిగి పొందబడింది జనవరి 2007
  72. జాక్సన్ J. స్పీల్వోగెల్ (2009). "వెస్ట్రన్ సివిలైజేషన్: సిన్స్ 1500 ". పుట 607.
  73. Eric Bond, Sheena Gingerich, Oliver Archer-Antonsen, Liam Purcell, Elizabeth Macklem (2003-02-17). "The Industrial Revolution – Causes". Industrialrevolution.sea.ca. Retrieved 2011-01-30. 
  74. Cobb-Douglas in pre-modern Europe1 – Simulating early modern growth PDF (254 KB) జాన్ ల్యుటేన్ వాన్ జాన్డెన్, ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ హిస్టరీ/యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఉత్రేచ్ట్. మే 2005. తిరిగి పొందబడింది జనవరి 2007.
  75. Landes, David (1999). The Wealth and Poverty of Nations. London: Abacus. pp. 38–9. ISBN 0349111669. 
  76. హౌ ఎర్త్ మేడ్ అజ్: ఫైర్ బై ప్రొఫెసర్ ఇయిన్ స్టీవర్ట్
  77. సౌత్ ఏషియన్ హిస్టరీ -భారత ఉపఖండ చరిత్ర నుండి పుటలు: బ్రిటిష్ పాలన మరియు వలసరాజ్య వారసత్వం. రజని-పాల్మే దత్ ఇండియా టుడే (భారతీయ సంకలనం 1947లో ప్రచురింపబడింది). తిరిగి పొందబడింది జనవరి 2007.
  78. Monarchies 1000–2000. By W. M. Spellman. London: Reaktion Books, 2001.. Journal of World History.
  79. Digital History, Steven Mintz. "Was slavery the engine of economic growth? Digital History". Digitalhistory.uh.edu. Retrieved 2011-01-30. 
  80. The Industrial Revolution by Pat Hudson, pg. 198. Books.google.com. Retrieved 2011-01-30. 
  81. రాయల్ నావీ బ్రిటన్ యొక్క పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి దానికదే సహాయపడి ఉండవచ్చు. బ్రిటన్లో మొదలైన మొదటి సంక్లిష్ట పారిశ్రామిక ప్రక్రియలో తయారైన వస్తువులలో బ్రిటిష యుద్ధ నౌకల కొరకు ఉత్పత్తిచేయబడినవి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఆ కాలంలోని సగటు యుద్ధనౌక సుమారు 1000 కప్పీ బందులను ఉపయోగించేది. రాయల్ నావీ అతి పెద్ద నౌకల సముదాయాన్ని కలిగి ఉండటం, మరియు ఈ బందులను 4 నుండి 5 సంవత్సరాలకు ఒకసారి మార్చవలసి ఉండటంతో, ఇది పారిశ్రామిక విస్తరణను ప్రోత్సహించిన గొప్ప డిమాండ్ ను సృష్టించింది. తాడు యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కూడా ఇదే విధమైన కారకంగా చూడవచ్చు.
  82. బారింగ్టన్ మూర్, జూనియర్, సోషల్ ఆరిజన్స్ ఆఫ్ డిక్టేటర్షిప్ అండ్ డెమోక్రసీ: లార్డ్ అండ్ పీజంట్ ఇన్ ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది మోడరన్ వరల్డ్ , పుటలు 29-30, బోస్టన్, బీకన్ ప్రెస్, 1966.
  83. E A రిగ్లే, కంటిన్యుటీ ఛాన్స్ అండ్ చేంజ్ .
  84. Foster, Charles (2004). Capital and Innovation: How Britain Became the First Industrial Nation. Northwich: Arley Hall Press. ISBN 0951838245. వాణిజ్య విప్లవాన్ని అనుసరించిన ఒక యాజమాన్య సంస్కృతిలో మూలధనం ప్రోగుపడటం మరియు సంపద కేంద్రీకరణ పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని సాధ్యపరచాయని వాదిస్తారు.
  85. Crouzet, François (1996). "France". In Teich, Mikuláš; Porter, Roy. The industrial revolution in national context: Europe and the USA. Cambridge University Press. p. 45. ISBN 9780521409407. LCCN 95025377. 
  86. Hudson, Pat (1992). The Industrial Revolution. London: Edward Arnold. p. 11. ISBN 9780713165319. 

బాహ్య లింకులు[మార్చు]