బైతుల్-ముఖద్దస్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

మూస:Infobox mosque

బైత్-అల్-ముఖద్దస్ (డూమ్ ఆఫ్ రాక్)
Israel-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Rock (SE exposure).jpg
Basic information
Location జెరూసలేం
Geographic coordinates 31°47′00″N 35°13′00″E / 31.783333°N 35.216667°E / 31.783333; 35.216667Coordinates: 31°47′00″N 35°13′00″E / 31.783333°N 35.216667°E / 31.783333; 35.216667
Affiliation ఇస్లాం
Leadership వక్ఫ్ మంత్రిత్వశాఖ
Architectural description
Groundbreaking 685
Completed 691
Specifications
Dome(s) 1
బైతుల్-ముఖద్దస్
బైతుల్-ముఖద్దస్ 1910 కు ముందు.

బైతుల్-ముఖద్దస్, బైత్-అల్-ముఖద్దస్ (అరబ్బీ: مسجد قبة الصخرة, మస్జిద్ ఖుబ్బత్ అస్-సఖరా (టర్కీ : కుబ్బెతుస్-సహ్రా) ఇస్లాం లోని ఒక పుణ్యక్షేత్రం. ఇది జెరూసలేం లోని మస్జిద్ ల సమూహాలలో ముఖ్యమైన మస్జిద్. దీని నిర్మాణం 691 లో పూర్తయింది. ఇది ఇస్లాం లోని ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతన కట్టడం. [1]

ప్రాంతము, నిర్మాణము మరియు కొలతలు[మార్చు]

ఈ బైతుల్ ముఖద్దస్ 'మస్జిద్ ల సమూహాల' లోని మధ్యభాగంలో మానవనిర్మితమైన అరుగు పై నిర్మింపబడినది. ఈ పెద్ద అరుగును 'హెరోడ్' పరిపాలనా కాలంలో విస్తరీకరించారు, ఇది పురాతన యూదుల దేవాలయంగా వుండేది. దీనిని రోమనులు జెరూసలేంను క్రీ.శ. 70 లో కూలగొట్టారు. క్రీ.శ. 637 లో రాషిదూన్ ఖలీఫాల చే ఆక్రమించబడినది.

ఈ 'డూమ్ ఆఫ్ రాక్' అనబడు 'బైతుల్ ముఖద్దస్' క్రీ.శ. 685 మరియు 691 ల కాలంలో పునర్నిర్మింపబడినది. ఉమయ్యద్ ఖలీఫా అయిన అబ్దుల్ మాలిక్ ఇబ్న్ మార్వాన్ దీని గుంబద్ ను నిర్మించాడు, మరియు ఇలా భావించాడు "ఇది ముస్లింలను వేడిమిలోనూ చల్లదనంలోనూ చేరదీస్తుంది" [2], మరియు ఇది ఒక పుణ్యక్షేత్రంగా వర్థిల్లాలని, ప్రార్థనాలయంగా కాదని అభిలషించాడు. [3] చరిత్రకాలు "ఖలీఫా ఈ నిర్మాణాన్ని ఇతర మతస్థులగల దాని ప్రదేశంలోనే నిర్మించతలపెట్టాడ"ని వ్రాశారు. చరిత్రకారుడు 'అల్-మఖ్దిసి' ఇలా రాశాడు "ముస్లింల కొరకు ఒక అద్భుతమైన మస్జిద్ ను నిర్మించాలని, దీనిని చూసి ప్రపంచమంతా గర్వపడేలా నిర్మించాలని, నిర్మాణకులకు సూచించాడు." [4]

Print from 1887. (ఆర్కిటెక్ట్ ఫ్రెడెరిక్ 1833 లో గీచిన నమూనా)[5]

ఈ నిర్మాణం 'షడ్ముఖి", దీనియందు గల డూమ్ కలపతో తయారుచేయబడినది. దీని చుట్టుకొలత సుమారు 60 అడుగులు లేదా 20 మీటర్లు. దీనిక్రిందగల స్థూపాకార నిర్మాణం 16 స్తంభాలుగలది. [3] దీనిచుట్టూ గల వృత్తాకారం షడ్ముఖాల దాలానం, 24 స్తంభాలుగలది. తనప్రయాణంలో మార్క్ ట్వైన్ ఇలావ్రాస్తాడు :

”ఉమర్ కాలపు మస్జిద్ స్తంభాలపై నిర్మింపబడ్డ నిర్మాణం, ఈ స్తంభాల నిర్మాణం అద్వితీయం, దీనిని పాలరాతి పై సుందరమైన నగిషీలతో తయారుచేయించారు. సులేమాన్ (సాలమన్ రాజు) ప్రవక్త కాలపు నిర్మాణ శేషాలను, ముస్లింలు అతిజాగ్రత్తగా భద్రపరచగలిగారు.[6]

బాహ్యము

బాహ్యతర గోడలను పోర్సిలిన్ తోనూ .[7] మరియు దర్పణాలతో షడ్ముఖాన్ని డిజైన్ చేశాఅరు. ఇవి ప్రతిదీ దాదాపు 60 అడుగుల వెడల్పుతోను 36 అడుగుల ఎత్తుతోనూ గలదు. గుంబద్ మరియు గోడలు కిటికీలు గల్గివున్నాయి.

గుంబద్[మార్చు]

బాహ్య

ఈ డూమ్ (గుంబద్) బైజాంటియనుల నిర్మాణాకృతి కలిగివున్నది, దీని నిర్మాణం మతాచార్యుల విడిదికేంద్రంగా వుపయోగపడుటకు నిర్మించబడినది. ఇది మధ్యకాలపు బైజాంటియనుల కళకు చక్కటి ఉదాహరణ. అల్-మఖ్దిసి ఇలా వ్రాస్తాడు: మిగులు రొక్కం లక్ష బంగారు దీనారులను కరిగించి, గుంబద్ యొక్క బాహ్యాన్ని పూత పూయించారు. ఆ కాలంలో దీని జిగేలును ఏ కళ్ళైనా దీనివైపే చూసేవి. [8] సులేమాన్ చక్రవర్తి కాలంలో ఈ డూమ్ యొక్క బాహ్యభాగాన్ని 'ఇజ్ఞిక్' ఫలకాలతో పైపూతభాగం నిర్మించారు. ఈ పనికి 7సంవత్సరాల కాలం పట్టింది. 'హజ్ అమీన్ అల్-హుసైనీ' గ్రాండ్ ముఫ్తీ గా నియమింపబడినపుడు, ఈ డూమ్ ను బంగారు పూత పూయించాడు.

1955 లో జోర్డాన్ ప్రభుత్వం ఒక బృహత్తర పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది, ఈ కార్యక్రమానికి ధనసహాయం అరబ్ ప్రభుత్వాలు మరియు టర్కీ ప్రభుత్వం అందించాయి. 1960 లో, అల్యూమినియం మరియు కంచు ల మిశ్రమలోహాలను ఇటలీలో తయారు చేయించి వాడారు. ఈ కార్యక్రమం 1964లో ముగిసింది. 1998 లో జోర్డాన్ రాజు దీనిపై మరలా బంగారు పూత పూయించాడు. దీని కొరకు జోర్డాన్ రాజు లండన్ లో గల తన ఇంటిని అమ్మివేసి, కావలసిన 80 కిలోల బంగారం కొరకు తనవంతు సహాయం చేశాడు.

అంతర్భాగం

ఈ డూమ్ యొక్క అంతర్భాగం మొజాయిక్, ఫైన్స్ మరియు పాలరాయిని ఉపయోగించి అలంకరించారు. దీనిపై 16 వ శతాబ్దంలో సులేమాన్ చక్రవర్తి కాలంలో ఖురాన్ కు చెందిన సూరా యాసీన్ ను లిఖించారు.

చరిత్ర[మార్చు]

దస్త్రం:Palestine Pound 1939 front.jpg
పాలస్తీనా బ్యాంకునోటుపై 'డూమ్ ఆఫ్ రాక్'

క్రుసేడులు (శిలువ యుధ్ధాలు)[మార్చు]

శిలువయుధ్ధాలకాలంలో ఇది ఆగస్టీనియనుల వశమయినది. దీనిని చర్చీగా మార్చివేశారు. 1104లో మస్జిద్-అల్-అఖ్సా (మస్జిదె అక్సా) ను 'మొదటి బాల్డ్విన్' తన రాజమహలుగా మార్చివేశాడు. నైట్స్ టెంప్లర్ ఈ 'బైతుల్ ముఖద్దస్ ను' సోలమన్ రాజుదిగాభావించి, దీని ప్రక్కనేవున్న మస్జిద్-అల్-అఖ్సా ను తన కార్యాలయంగా మార్చివేశాడు.

అయ్యూబీలు మరియు మమ్లూక్ లు[మార్చు]

1187 అక్టోబరు 2సలాహుద్దీన్ అయ్యూబీ చే ఆక్రమించబడినది, మరియు దీనిని ముస్లింల పవిత్రక్షేత్రంగా మార్చబడినది. దీని డూమ్ పైగల క్రాస్ గుర్తును తీసివేసి బంగారుతో చేయించిన 'చంద్రవంక' వుంచారు, మరియు క్రింది భాగంలో కలపతో తయారు చేయబడ్డ 'స్క్రీను' ఏర్పాడు చేశారు. సలాహుద్దీన్ మేనల్లుడైన మాలిక్ ముఅజ్జమ్ ఈసా (1218-1227) కూడా పలు మార్పులు చేశాడు. మమ్లూక్ ల కాలంలోని ఖలీఫాలందరూ 1250 నుండి 1510 వరుకూ దీనిని బాగోగులు శ్రధ్ధతో చూశారు.

ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం 1517 - 1917[మార్చు]

పెద్దమోతాదులో 2వ మహమూద్ పరిపాలనా కాలంలో 1817 లో పునర్నిర్మాణం జరిగినది.

బ్రిటిష్ ల ఆధ్వర్యం 1917 - 1948[మార్చు]

బైతుల్ ముఖద్దస్ 11 జూలై, 1927 లో పాలస్తీనా భూకంపానికి లోనై తీవ్రంగా దెబ్బతిని క్రితం జరిగిన నిర్మాణాలన్నీ కదలిపోయాయి.

1948 నుండి నేటివరకు[మార్చు]

పాతనగరం (జెరూసలెం) బాబ్ అల్-ఖత్తానీన్ నుండి డూమ్ దృశ్యం.
పాలస్తీనియన్ స్త్రీ డూమ్ వద్ద ప్రార్థనలు చేస్తూ, ఇస్లామీయ లిపీ కళాకృతులు లో సుందర అలంకారాలు (పై భాగాన)

జోర్డాన్ రాజు కాలంలో యూదులకు ఈ డూమ్ ఆఫ్ రాక్ లో ప్రవేశ నిషేధముండేది. 1967 లో ఇస్రాయెల్ ఆరు రోజుల యుధ్ధం తరువాత ఆక్రమించింది. ఈ డూమ్ ఆఫ్ రాక్ ను ముస్లింల వక్ఫ్ బోర్డు ఆధ్వర్యంలో వుంచింది. దీనిద్వారా శాంతిని కాంక్షించింది. [9] ఇస్రాయేలు విశ్వాసుల ఉద్యమాలకు చెందిన గ్రూపులు ఈ డూమ్ ను మక్కా కు తరలించి, ఇంకో ఆలయాన్ని నిర్మించాలని సూచించాయి.

మార్గము[మార్చు]

బైతుల్ ముఖద్దస్ ద్వారసమీపాన ఒక పలక.

ఇంతకు మునుపు జోర్డాన్ ప్రభుత్వానికి చెందిన 'వక్ఫ్ మంత్రిత్వశాఖ్' దీనిపై ఆజమాయిషీ వుంచేది.[10]

19వ శతాబ్దపు మధ్యకాలంలో ముస్లిమేతరులకు నిషేధం వుండేది. 1967 నుండి ముస్లిమేతరులకు కూడా ప్రవేశం కల్పించ బడింది. కానీ ముస్లిమేతరులు ఇక్కడ ప్రార్థనలు చేయరాదనే నిబంధన విధంచారు.[11]

2000 లో ఇస్రాయేలు ప్రధానమంత్రి ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి ముస్లిమేతరులను తిరిగీ నిషేధించాడు. [12]

2006 లో, తిరిగీ ముస్లిమేతర సందర్శకులకు ప్రవేశం కల్పించబడినది, శుక్రవారాలు మరియు ముస్లింల పండుగరోజులను మినహాయించారు. సందర్శకులపై నిఘావుంటుంది, సెక్యూరిటీ స్క్రీనింగ్ వుంటుంది. హెబ్రూ ప్రార్థనాపుస్తకాలు, సంగీతవాయిద్యాలూ నిషేధం.

ఇన్ని చట్టాలున్ననూ యూదుల రబ్బీలు, దీని ప్రాంగణంలో ప్రవేశం యూదుల ధర్మానికి విరుధ్ధమని భావిస్తారు. ఈ ప్రాంగణంలో ప్రవేశం కేవలం ధార్మికనాయకులకు మాత్రమేవున్నదని వాదిస్తారు. [13]

మతపరమైన ప్రాముఖ్యత[మార్చు]

  • ఈ 'డూమ్ ఆఫ్ రాక్' అని పిలువబడు బైతుల్ ముఖద్దస్ మక్కా లోనికాబా తరువాత అతి ప్రాముఖ్యం గలిగిన పవిత్రక్షేత్రం.
  • "హరమ్ షరీఫ్" తరువాత ముస్లింలకు మధ్యప్రాచ్యములో ఈ బైతుల్ ముఖద్దస్.
  • ఖురాన్ లో దీని ప్రస్తావన గలదు, హిజ్రీశకం 72 తరువాత (691-692) ఈ బైతుల్ ముఖద్దస్ యొక్క డూమ్ ను నిర్మించారు.

చిత్రమాలిక[మార్చు]

ఆలివ్ కొండ నుండి ఆలయాల సమూహం, అల్ అక్సా మస్జిద్ మరియు బైతుల్ ముకద్దస్ ల దృశ్యం.

ఇవీ చూడండి[మార్చు]

నోట్స్[మార్చు]

  1. Rizwi Faizer (1998). "The Shape of the Holy: Early Islamic Jerusalem". Rizwi's Bibliography for Medieval Islam. Archived from the original on 2002-02-10. 
  2. Abu-Bakr al-Wasiti, Fada'il Bayt al-Maqdis, pp. 80-81, vol 136
  3. 3.0 3.1 Encyclopædia Britannica: Dome of the Rock
  4. Shams al-Din al-Maqdisi, Ahsan al-Taqasim fi Mar'rifat al-Aqalim, 2nd ed. (Leiden, 1967) pp. 159-171
  5. ""Drawings of Islamic Buildings: Dome of the Rock, Jerusalem."" (html). Victoria and Albert Museum. "Until 1833 the Dome of the Rock had not been measured or drawn; according to Victor von Hagen, ‘no architect had ever sketched its architecture, no antiquarian had traced its interior design…’ On 13 November in that year, however, Frederick Catherwood dressed up as an Egyptian officer and accompanied by an Egyptian servant ‘of great courage and assurance’, entered the buildings of the mosque with his drawing materials … ‘During six weeks, I continued to investigate every part of the mosque and its precincts.’ Thus, Catherwood made the first complete survey of the Dome of the Rock, and paved the way for many other artists in subsequent years, such as William Harvey, Ernest Richmond and Carl Friedrich Heinrich Werner." 
  6. Mark Twain, The Innocents Abroad, Chapter LIV
  7. Dome of the Rock, The. గాజు, ఇనుము మరియు రాళ్ళతోనూ.
  8. Abu-Bakr al-Wasiti, Fada'il Bayt al-Maqdis, pp. 80-81, vol 136
  9. Letter from Jerusalem: A Fight Over Sacred Turf by Sandra Scham
  10. Hashemite Restorations of the Islamic Holy Places in Jerusalem - kinghussein.gov.jo - Retrieved January 21, 2008
  11. Jerusalem's Holy Places and the Peace Process Marshall J. Breger and Thomas A. Idinopulos
  12. Eyewitness: Inside al-Aqsa (BBC) March 20, 2002
  13. http://web.israelinsider.com/Articles/Politics/4839.html

మూలాలు[మార్చు]

  • Peterson, Andrew (1994). Dictionary of Islamic Architecture. London: Routledge. ISBN 0-415-06084-2

బయటి లింకులు[మార్చు]