భాస్వరము
|
|
ఈ వ్యాసం లేదా వ్యాసభాగాన్ని విస్తరించవలసి ఉంది. వివరాలకు జాబితా లేదా ఈ వ్యాసపు చర్చా పేజీ చూడండి. విస్తరణ పూర్తయిన తర్వాత, ఈ నోటీసును తొలగించండి. |
|
|||||||||||||||||||||||||
| సాధారణ లక్షణాలు | |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| పేరు, సంకేతము, పరమాణు సంఖ్య | ఫాస్ఫరస్, P, 15 | ||||||||||||||||||||||||
| రసాయన సిరీస్ | అలోహములు | ||||||||||||||||||||||||
| గ్రూపు, పీరియడ్, బ్లాక్ | 15, 3, p | ||||||||||||||||||||||||
| స్వరూపం | waxy white/ red/ black/ colorless |
||||||||||||||||||||||||
| ప్రామాణిక పరమాణు భారం | 30.973762(2) g·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||
| ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం | [Ne] 3s2 3p3 | ||||||||||||||||||||||||
| Electrons per shell | 2, 8, 5 | ||||||||||||||||||||||||
| సాంద్రత (r.t. దగ్గర) | (white) 1.823 g·cm−3 | ||||||||||||||||||||||||
| సాంద్రత (r.t. దగ్గర) | (red) 2.34 g·cm−3 | ||||||||||||||||||||||||
| సాంద్రత (r.t. దగ్గర) | (black) 2.69 g·cm−3 | ||||||||||||||||||||||||
| ద్రవీభవన స్థానం | (white) 317.3 K (44.2 °C, 111.6 °F) |
||||||||||||||||||||||||
| Boiling point | 550 K (277 °C, 531 °F) |
||||||||||||||||||||||||
| Heat of fusion | (white) 0.66 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||
| Heat of vaporization | 12.4 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||
| Heat capacity | (25 °C) (white) 23.824 J·mol−1·K−1 |
||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
| Oxidation states | ±3, 5, 4 (mildly acidic oxide) |
||||||||||||||||||||||||
| Electronegativity | 2.19 (Pauling scale) | ||||||||||||||||||||||||
| Ionization energies (more) |
1st: 1011.8 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||
| 2nd: 1907 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||
| 3rd: 2914.1 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||
| Atomic radius | 100 pm | ||||||||||||||||||||||||
| Atomic radius (calc.) | 98 pm | ||||||||||||||||||||||||
| Covalent radius | 106 pm | ||||||||||||||||||||||||
| Van der Waals radius | 180 pm | ||||||||||||||||||||||||
| ఇతరత్రా | |||||||||||||||||||||||||
| Magnetic ordering | no data | ||||||||||||||||||||||||
| Thermal conductivity | (300 K) (white) 0.236 W·m−1·K−1 |
||||||||||||||||||||||||
| Bulk modulus | 11 GPa | ||||||||||||||||||||||||
| CAS registry number | 7723-14-0 | ||||||||||||||||||||||||
| ముఖ్యమైన ఐసోటోప్లు | |||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
| మూలాలు | |||||||||||||||||||||||||
భాస్వరం లేదా ఫాస్ఫరస్ (Phosphorus) ఒక మూలకము. దీని సంకేతము 'P' మరియు పరమాణు సంఖ్య 15. ఇది స్వేచ్ఛగా ప్రకృతిలో లభించదు. ఇతర మూలకాలతో కలిసివుంటుంది. జీవకణాలన్నింటి కేంద్రకామ్లాలు అయిన డి.ఎన్.ఎ. మరియు ఆర్.ఎన్.ఎ.లలో ఇది ఒక మూల పదార్ధము.
దీని ఆర్ధిక ప్రాముఖ్యతలో అతిముఖ్యమైనది ఎరువులు. ఇదే కాకుండా దీనిని పేలుడు పదార్ధాలు, అగ్గిపుల్లలు, మతాబులు, క్రిమిసంహారక మందులు, సబ్బులు మొదలైన వాటి తయారీలో ఉపయోగపడుతుంది.
భాస్వర వలయం [మార్చు]
సాధారణంగఅ భాస్వరం యొక్క సమ్మేళనాలు భూమిలో ఘనరూపంలో ఉంటాయి. ప్రకృతిలో ఇది సాధారణంగా ఫాస్ఫేట్ అయాన్ (Phosphate ion) లో ఒక భాగంగా ఉంటుంది. చాలా ఫాస్ఫేట్లు సముద్ర అవసాదనాలు (Sediments) లేదా రాళ్ళలో ఉండే లవణాల రూపంలో ఉంటాయి. కొన్ని భౌగోళిక ప్రక్రియల వలన సముద్ర అవసాదనాలు నేలపైకి వస్తాయి. వీటిని మొక్కలు గ్రహిస్తాయి. మొక్కల నుంచి ఫాస్ఫేట్లు జంతువుల్లోకి చేరతాయి. జీవులు చనిపోయిన తర్వాత తిరిగి నేలలోకి చేరతాయి. రాళ్ళు శిధిలమైనప్పుడు భౌమ ఫాస్ఫేట్లు తిరిగి సముద్రంలొకి చేరతాయి.
భాస్వరం సమ్మేళనాలు [మార్చు]
- హైడ్రైడ్లు: PH3, P2H4
- హేలైడ్లు: PBr5, PBr3, PCl3, PI3
- ఆక్సైడ్లు: P4O6, P4O10
- సల్ఫైడ్లు: P2S5, P4S3
- ఆమ్లాలు: H3PO2, H3PO4
- ఫాస్ఫేట్లు: (NH4)3PO4, Ca3(PO4)2, FePO4, Fe3(PO4)2, Na3PO4, Ca(H2PO4)2, KH2PO4
- ఫాస్ఫైడ్లు: Ca3P2, GaP, Zn3P2 Cu3P
- ఆర్గనో ఫాస్ఫరస్ మరియు ఆర్గనో ఫాస్ఫేట్లు: Lawesson's reagent, Parathion, Sarin, Soman, Tabun, Triphenyl phosphine, VX nerve gas
బయటి లింకులు [మార్చు]
- Los Alamos National Laboratory – Phosphorus
- WebElements.com: Phosphorus
- Entrez PubMed: Acute Yellow Phosphorus Poisoning
- eMedicine.com: Article on White Phophorus as used as weapon
- Website of the Technische Universität Darmstadt and the CEEP about Phosphorus Recovery
- http://www.springerlink.com/content/hc1lb20fkxddy5m5/?p=aa578ca3e12143e0a54bdead5d55bb25&pi=1
