మానసిక ఆరోగ్యం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

మానసిక ఆరోగ్యం అనేది జ్ఞానం లేదా భావావేశముల ఆరోగ్యకరమైన స్థాయి లేదా మానసిక వైకల్యం లేకపోవడంగా నిర్వచింపబడుతుంది.[1][2] సకారాత్మక మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం లేదా సంపూర్ణత్వంల దృష్టికోణంలో మానసిక ఆరోగ్యం, జీవితాన్ని అనుభవించడానికి మరియు జీవన కార్యకలాపాలు మరియు మానసిక ఉత్తేజాన్ని సాధించే ప్రయత్నాల మధ్య సమతూకాన్ని సాధించే వ్యక్తి యొక్క సామర్ధ్యాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు.[1] మానసిక ఆరోగ్యం అనేది మన భావావేశాల వ్యక్తీకరణ మరియు మన కోరికల శ్రేణిని విజయవంతంగా అనుసరించడాన్ని సూచిస్తుంది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ మానసిక ఆరోగ్యాన్ని ఈ విధంగా నిర్వచిస్తుంది "ఒక వ్యక్తి, అతని లేదా ఆమె యొక్క స్వంత సామర్ధ్యాలను గుర్తించగలిగి, జీవితం యొక్క సాధారణ వత్తిడిని ఎదిరించగలిగి, నిర్మాణాత్మకంగా మరియు సృజనాత్మకంగా పనిచేయగలిగి, అతని లేదా ఆమె ఉండే మాజానికి సహాపడే సామర్ధ్యం కలిగి ఉండటం".[3] గతంలో మానసిక ఆరోగ్యానికి ఒక "అధికారిక" నిర్వచనం ఏదీ లేదని తెలుపబడింది. మానసిక ఆరోగ్యం ఏ విధంగా నిర్వచింపబడుతుందనే దానిని సాంస్కృతిక విభేదాలు, విషయాత్మక మదింపులు, మరియు పోటీదాయక వృత్తి సిద్ధాంతాలు అన్నీ ప్రభావితం చేస్తాయి .[4] అనేక రకాల మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నాయి, వీటిలో క్రుంగుబాటు మరియు వ్యాకులత వంటివి సాధారణ ఆరోగ్య సమస్యలు కాగా, స్కిజోఫ్రేనియా మరియు ద్విధృవ రుగ్మత వంటివి అంత సాధారణమైనవి కావు.[5]

ఇటీవలి కాలంలో, ప్రపంచ మానసిక ఆరోగ్య రంగం ఉద్భవించింది, "మానసిక ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచే రంగం యొక్క అధ్యయనం, పరిశోధన మరియు ఆచరణలకు ప్రాముఖ్యత నిచ్చి, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రజలందరికీ సమానమైన మానసిక ఆరోగ్యాన్ని సాధించడం'గా ఇది నిర్వచింపబడింది.[6]

చరిత్ర[మార్చు]

19వ శతాబ్ద మధ్యభాగంలో, "మానసిక ఆరోగ్య విజ్ఞానం" అనే పదాన్ని విలియం స్వీట్జర్ మొదటిసారి స్పష్టంగా నిర్వచించాడు, ఇది సకారాత్మక మానసిక ఆరోగ్యాన్ని ప్రోత్సహించే సమకాలీన పద్ధతులపై పనిచేయడానికి ముందస్తు సూచనగా చూడబడుతుంది.[7] అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ యొక్క పదముగ్గురు స్థాపకుల్లో ఒకరైన ఇసాక్ రే, మనసు యొక్క శక్తిని, నాణ్యతను లేదా అభివృద్ధిని అడ్డగించే లేదా నాశనం చేసే సంఘటనలు లేదా ప్రభావాలకు వ్యతిరేకంగా దానిని కాపాడుకునే కళగా మానసిక ఆరోగ్య విజ్ఞానాన్ని నిర్వచించాడు.[7]

"మానసిక విజ్ఞాన" రంగానికి ఒక ముఖ్య వ్యక్తిగా పేర్కొనదగిన, డోరోతియ డిక్స్ 1808-1887), ఒక పాఠశాల ఉపాధ్యాయని, మానసిక వ్యాధులతో బాధపడేవారికి సహాయపడటానికి, మరియు వారు ఉంచబడుతున్న దయనీయమైన పరిస్థితులను వెలుగులోకి తేవడానికి ఆమె తన జీవిత కాలమంతా ప్రచారం చేసింది.[8] ఇది "ఇది మానసిక ఆరోగ్య విజ్ఞానం"గా పిలువబడుతుంది.[8] ఈ ఉద్యమానికి ముందు, 19వ శతాబ్దంలో మానసిక అనారోగ్యానికి గురైనవారిని నిర్లక్ష్యం చేయడం సాధారణమైన విషయం, తరచు వారు సరైన దుస్తులు కూడా లేకుండా దయనీయమైన స్థితిలో ఒంటరిగా వదలివేయబడేవారు.[8] డిక్స్ యొక్క ప్రయత్నాల ఘనత కారణంగా మానసిక ఆరోగ్య కేంద్రాలలో రోగుల సంఖ్య పెరిగింది, అయితే ఈ సంస్థలలో అధికభాగం తగినంత మంది సిబ్బందిని కలిగి లేకపోవడం వలన, ఈ రోగులకు సరైన శ్రద్ధ మరియు సంరక్షణ లభించలేదు.[8]

20వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో, క్లిఫ్ఫోర్డ్ బీర్స్, నేషనల్ కమిటీ ఫర్ మెంటల్ హైజిన్‌ను స్థాపించి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మొదటి అవుట్ పేషంట్ మానసిక ఆరోగ్య వైద్యాలయం ప్రారంభించాడు.[7][9]

మొదటి మనస్తత్వ వైద్యాలయం[మార్చు]

అసలైన మనస్తత్వ విద్యాలయ చికిత్స యొక్క చారిత్రక ప్రారంభం ఇప్పటికీ వివాదాస్పదమైన విషయంగా ఉన్నప్పటికీ, లభించిన ఆధారాలు పశ్చిమ ప్రపంచంలో మొదటి అధీకృత మనస్తత్వ వైద్యాలయాలు స్పెయిన్‌లో 15వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడ్డాయని తెలుపుతున్నాయి. ఈ విద్యాలయాలలో మొదటివి, 1410లో ఒక మెర్సుడరియన్ సన్యాసి అయిన ఫాదర్ యువాన్ గిలబెర్ట్ జోఫ్రే, మరియు వలెన్సియాకి చెందిన ఆలోచనగల పౌరుల సమూహంచే ప్రారంభించబడ్డాయని ఈ పత్రం వివరిస్తుంది. ఈ వైద్యాలయం ఇప్పటికీ పనిచేస్తోంది.

అవలోకనాలు[మార్చు]

మానసిక ఆరోగ్యం[మార్చు]

మానసిక ఆరోగ్యం అవిచ్ఛిన్నమైనదిగా చూడబడుతుంది, ఇక్కడ ఒక వ్యక్తి యొక్క మానసిక ఆరోగ్యం అనేక విభిన్న సాధ్య విలువలను కలిగి ఉండవచ్చు.[10] మానసికంగా బావుండటం సాధారణంగా సకారాత్మక స్వభావంగా చూడబడుతుంది, నిర్దారించగల మానసిక ఆరోగ్య స్థితి లేనప్పటికీ, ఆ వ్యక్తి మానసిక ఆరోగ్యం యొక్క ఉన్నత స్థాయిలను చేరవచ్చు. మానసిక ఆరోగ్యం యొక్క ఈ నిర్వచనం భావావేశపరమైన మంచి స్థితి, సంపూర్ణ మరియు సృజనాత్మక జీవితాన్ని జీవించడం, మరియు జీవితం యొక్క తప్పనిసరి సవాళ్ళతో వ్యవహరించే అనుగుణ్యతలకు ప్రాముఖ్యతనిస్తుంది.[citation needed] మామూలుగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న వ్యక్తుల మానసిక స్థాయిని మరింత మెరుగు పరచడానికి అనేక చికిత్సా పద్ధతులు మరియు స్వయం-సహాయక పుస్తకాలు, మార్గాలను మరియు సమర్ధవంతమైనవిగా పేర్కొనబడే తత్వాలను అవలంభించే వ్యూహాలు మరియు పద్ధతులను అందిస్తాయి. మానసిక ఆరోగ్యంలో సకారాత్మక మనస్తత్వ శాస్త్ర ప్రాముఖ్యత పెరుగుతోంది.

మానసిక ఆరోగ్యం యొక్క ఒక సంపూర్ణ నమూనా సాధారాణంగా మానవ శాస్త్ర, విద్యాపరమైన, మనస్తత్వ, మతపరమైన మరియు సామాజిక దృష్టికోణాలపై ఆధారపడిన విషయాలను కలిగి ఉంటుంది, దానితో పాటే వ్యక్తిత్వం, సాంఘిక, వైద్య సంబంధ, ఆరోగ్య మరియు అభివృద్ధి మనస్తత్వంవంటి సైద్ధాంతిక దృష్టికోణాలపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.[11][12]

మంచి స్థితి నమూనాపై ఒక ఉదాహరణ మయర్స్, స్వీనీ మరియు విట్మర్‌లచే అభివృద్ధి పరచబడినదానిని కలిగి ఉంది. ఇది ఐదు జీవిత కార్యాలను కలిగి ఉంది—సారాంశం లేదా ఆధ్యాత్మికత, పని మరియు తీరిక, స్నేహం, ప్రేమ మరియు స్వీయ-దర్శకత్వం—మరియు ఐదు ఉపకార్యాలు—విలువ యొక్క అనుభవం, నియంత్రణ యొక్క అనుభవం, వాస్తవిక నమ్మకాలు, భావావేశ జాగరూకత మరియు విజయవంతంగా వ్యవహరించడం, సమస్యా పూరణం మరియు సృజనాత్మకత, హాస్యం యొక్క అనుభవం, పోషకారం, వ్యాయామం, స్వీయ సంరక్షణ, వత్తిడి నిర్వహణ, లింగ గుర్తింపు, మరియు సాంస్కృతిక గుర్తింపు—ఇవన్నీ ఆరోగ్య కలాపాల లక్షణాలుగా మరియు మంచి ఆరోగ్యానికి ప్రధాన అంశంగా గుర్తించబడ్డాయి. ఈ అంశాలు జీవితం యొక్క పరిస్థితులకు ఆరోగ్యకరంగా ప్రతిస్పందించే మార్గాలను అందిస్తాయి. US జనాభాలో అధికభాగం మానసిక విద్యావంతులు కారు.[13]

మానసిక రుగ్మత లేకపోవడం[మార్చు]

ఒక ప్రధాన మానసిక ఆరోగ్య స్థితి లేకపోవడం కూడా మానసిక ఆరోగ్యంగా నిర్వచింపబడుతుంది (ఉదాహరణకు, డయాగ్నొస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిజార్డర్స్) అయితే సకారాత్మక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం భాగం యొక్క ఇటీవలి సాక్ష్యం (పైన చూడుము) మానసిక ఆరోగ్యం అనేది మానసిక రుగ్మత లేదా అనారోగ్యం లేకపోవడం కంటే ఎక్కువని సూచిస్తుంది. సామాన్య పదాలలో, మానసిక ఆరోగ్యం వ్యక్తి మెదడు యొక్క ఆరోగ్యాన్ని సూచిస్తుంది.[14] అందువలన, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, భౌతిక మరియు విద్యాపరమైన ప్రభావాలన్నీ వ్యక్తి యొక్క మానసిక ఆరోగ్యంపై ఫలితాన్ని చూపుతాయి.[5]

సాంస్కృతిక మరియు మతపరమైన కారణాలు[మార్చు]

మానసిక ఆరోగ్యం సాంఘికంగా నిర్మించబడుతుంది మరియు సాంఘికంగా నిర్వచింపబడుతుంది; అనగా, విభిన్న వృత్తులు, సమాజాలు, వ్యవస్థలు మరియు సంస్కృతులు, మానసిక ఆరోగ్య స్వభావం మరియు కారణాలు ఆలోచించడానికి, మానసికంగా ఆరోగ్యమైనది ఏది అని నిర్ధారించడానికి, మరియు సరైన జోక్యాలను నిర్ణయించడానికి విభిన్న మార్గాలను కలిగి ఉన్నాయి.[15] ఆ విధంగా, విభిన్న వృత్తి నిపుణులు విభిన్నమైన సాంస్కృతిక మరియు మతపరమైన నేపధ్యాలను మరియు అనుభవాలను కలిగి ఉంటారు, ఇది చికిత్స సమయంలో అన్వయించే పద్ధతిని ప్రభావితం చేయవచ్చు.

పరిశోధనల ప్రకారం మానసిక ఆరోగ్యంతో కళంకం జతచేయబడి ఉంది.[16] యునైటెడ్ కింగ్డంల, రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ సైకియాట్రిస్ట్స్, కళంకంను తగ్గించడంలో సహాయపడటానికి చేంజింగ్ మైండ్స్ (1998–2003) అనే ప్రచారాన్ని నిర్వహించారు.[17]

మతపరమైన భిన్నత్వం మరియు ఆధ్యాత్మికతలో సమర్ధత యొక్క ప్రాముఖ్యతను అనేక మంది మానసిక ఆరోగ్య వృత్తి నిపుణులు ఇప్పటికే అర్ధం చేసుకున్నారు లేదా అర్ధం చేసుకోవడం ప్రారంభించారు. అమెరికన్ సైకలాజికల్ అసోసియేషన్ మతం తప్పనిసరిగా గౌరవించబడాలని బహిరంగంగా ప్రకటిస్తుంది. అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ ప్రకారం ఆధ్యాత్మిక మరియు మతపరమైన విషయాలలో విద్య కూడా అవసరం.[18]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • ప్రపంచ మానసిక ఆరోగ్యం
  • ఆరోగ్యం
  • శిశు మానసిక ఆరోగ్యం
  • మానసిక ఆరోగ్య చట్టం
  • ప్రజా ఆరోగ్యం
  • మానసిక ఆరోగ్యం కొరకు -స్వయం-రక్షణ సమూహాలు

సంబంధిత అంశములు[మార్చు]

  • సంబంధం తొలగించడం
  • మానసిక రుగ్మత
  • మానసిక పర్యావరణం
  • మానసిక ఆరోగ్య వృత్తికారుడు
  • శుద్ధత
  • DSM-IV కొరకు స్ట్రక్చర్డ్ క్లినికల్ ఇంటర్వ్యూ
  • మానసిక వ్యాధి

సంబంధిత విభాగాలు మరియు ప్రత్యేకతలు[మార్చు]

  • DSM-IV కోడ్స్
  • సకారాత్మక మనస్తత్వశాస్త్రం
  • సైకియాట్రిక్ నర్స్
  • సైకియాట్రీ
  • మనస్తత్వ శాస్త్రం
  • సామాజిక కార్యం
  • యువ ఆరోగ్యం

సూచనలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 అబౌట్.కామ్ (2006, జూలై 25). వాట్ ఈజ్ మెంటల్ హెల్త్? . తిరిగి పొందబడింది జూన్ 1, 2007, అబౌట్.కామ్ నుండి
  2. [67] ప్రిన్స్‌టన్ విశ్వవిద్యాలయం. (చివరి నవీకరణ తెలియదు). జూన్ 1, 2007న ప్రిన్స్టన్.edu నుండి తిరిగి పొందబడింది.
  3. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ(2005). మానసిక ఆరోగ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం: భావనలు, ఉద్భవిస్తున్న సాక్ష్యం, అభ్యాసం: విక్టోరియన్ హెల్త్ ప్రమోషన్ ఫౌండేషన్ మరియు మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయ సహకారంతో డిపార్టుమెంటు అఫ్ మెంటల్ హెల్త్ అండ్ సబ్స్టాన్స్ అబ్యూస్, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క నివేదిక. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ. జెనీవా.
  4. వరల్డ్ హెల్త్ రిపోర్ట్ 2001 - మెంటల్ హెల్త్: న్యూ అండర్ స్టాండింగ్, న్యూ హోప్, వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్, 2001
  5. 5.0 5.1 కిచేనేర్, BA & జొరం, AF, 2002, మెంటల్ హెల్త్ ఫస్ట్ ఎయిడ్ మాన్యువల్. సెంటర్ f.o.r మెంటల్ హెల్త్ రిసెర్చ్, కాన్బెర్రా.. పుట 5
  6. [144] ^ పటేల్, V., ప్రిన్స్, M. (2010). గ్లోబల్ మెంటల్ హెల్త్ - ఏ న్యూ గ్లోబల్ హెల్త్ ఫీల్డ్ కమ్స్ అఫ్ ఏజ్. JAMA, 303 , 1976-1977.
  7. 7.0 7.1 7.2 జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయం. (2007). ఆరిజిన్స్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్ . జూన్ 1, 2007న JHSPH.edu నుండి తిరిగి పొందబడింది
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 బార్లో, D.H., డ్యురాండ్, V.M., స్టేవార్డ్, S.H. (2009). అబ్నార్మల్ సైకాలజీ: యాన్ ఇంటీగ్రేటివ్ అప్రోచ్ (రెండవ కెనడియన్ సంకలనం). టొరంటో: నెల్సన్. పుట16
  9. క్లిఫ్ఫోర్డ్ బీర్స్ క్లినిక్. (2006, అక్టోబర్ 30). క్లిఫ్ఫోర్డ్ బీర్స్ క్లినిక్ గురించి. జూన్ 1, 2007న CliffordBeers.org నుండి గ్రహించబడింది
  10. Keyes, Corey (2002). "The mental health continuum: from languishing to flourishing in life". Journal of Health and Social Behaviour 43 (2): 207–222. doi:10.2307/3090197. 
  11. Witmer, J.M.; Sweeny, T.J. (1992). "A holistic model for wellness and prevention over the lifespan". Journal of Counseling and Development 71: 140–148. 
  12. Hattie, J.A.; Myers, J.E.; Sweeney, T.J. (2004). "A factor structure of wellness: Theory, assessment, analysis and practice". Journal of Counseling and Development 82: 354–364. 
  13. Myers, J.E.; Sweeny, T.J.; Witmer, J.M. (2000). "The wheel of wellness counseling for wellness: A holistic model for treatment planning. Journal of Counseling and Development". Journal of Counseling and Development 78: 251–266. 
  14. Barbara Kozier (2008). Fundamentals of nursing: concepts, process and practice. Pearson Education. పేజీ. 181. ISBN 9780131976535. సంగ్రహించిన తేదీ 18 December 2010. 
  15. Weare, Katherine (2000). Promoting mental, emotional and social health: A whole school approach. London: RoutledgeFalmer. పేజీ. 12. ISBN 978-0415168755. 
  16. ఆఫీస్ ఆఫ్ ది డెప్యూటీ ప్రైమ్ మినిస్టర్ - సోషల్ ఎక్స్‌క్లూజన్ యూనిట్: "ఫాక్ట్‌షీట్ 1: స్టిగ్మా అండ్ డిస్క్రిమినేషన్ ఆన్ మెంటల్ హెల్త్ గ్రౌండ్స్".2004.
  17. రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ సైకియాట్రిస్ట్స్: ఛేంజింగ్ మైండ్స్.
  18. Richards, P.S.; Bergin, A.E. (2000). Handbook of Psychotherapy and Religious Diversity. Washington D.C.: American Psychological Association. పేజీ. 4. ISBN 978-1557986245. 

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Psychology మూస:Mental and behavioural disorders మూస:Public health