మూలవాసులు

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
కపాయో తెగకు చెందిన బ్రెజిలియన్ దేశీయ నేతలు.
1900లలో నార్వేలో ఒక సమి కుటుంబం

మూలవాసులు దేశీయం అని నిర్వచించబడిన జాతి బృందాలు , ఈ పదానికి ఉన్న వివిధ నిర్వచనాలలో ఒకదాని ప్రకారం, ఈ పదానికి ప్రపంచ మొత్తంమీద ఆమోదించబడిన నిర్వచనం అంటూ ఏదీ లేదు[1] కాని వీటిలో చాలావరకు ఒక ప్రదేశంలోని "మూలవాసులు" అనే సహజార్థాన్ని కలిగి ఉంటున్నాయి.

ఇరవయ్యో శతాబ్దం చివరలో ఈ పదం రాజకీయ పదంగా మారింది. వలసీకరణకు ముందు లేదా జాతీయ రాజ్యం ఆవిర్భావానికి ముందుగా ఒక భూభాగంలో ఉనికిలో ఉన్న బృందాలతో చారిత్రక సంబంధాలు కలిగిన జాతి బృందాలను ప్రస్తావించడానికి ఇది ఉపయోగించబడింది మరియు ఇది సాధారణంగా జాతీయ రాజ్యం యొక్క ప్రధాన సంస్కృతి, రాజకీయ వ్యవస్థ నుండి సాంస్కృతిక మరియు రాజకీయ వేర్పాటు స్థాయిని పరిరక్షిస్తుంది, ఈ సరిహద్దు పరిధిలోపలే దేశీయ బృందం గుర్తించబడుతుంది. మూలవాసులు అనే పదం యొక్క రాజకీయ అర్థం, ఈ బృందాలను ప్రత్యేకించి జాతీయ రాజ్యాల దోపిడీ మరియు అణచివేతకు గురయ్యే బృందాలుగా నిర్వచిస్తుంది. దీని ఫలితంగా ఐక్యరాజ్యసమితి, అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ మరియు ప్రపంచ బ్యాంకు వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థల ద్వారా రూపొందించబడిన అంతర్జాతీయ చట్టానికి అనుగుణంగా ప్రత్యేకమైన రాజకీయ హక్కులు ఏర్పర్చబడ్డాయి.[2] ఐక్యరాజ్యసమితి దేశీయ ప్రజల హక్కుల ప్రకటనను జారీ చేసింది, తమ సంస్కృతి, గుర్తింపు, భాష, ఉపాధి, ఆరోగ్యం, విద్య మరియు సహజ వనరులకు సంబంధించి దేశీయ ప్రజల సామూహిక హక్కులను పరిరక్షించడమే దీని లక్ష్యం.

అంతర్జాతీయ శాసనం ప్రకారం వివిధ ప్రభుత్వాలు తమ సరిహద్దుల లోపల మూలవాసులుగా గుర్తించబడిన బృందాలను వివిధ పద్ధతులలో గుర్తించి నిర్దేశిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, "స్థానిక అమెరికన్లు" "పసిఫిక్ ద్వీపవాసి" (USA), "ఐన్యూట్", మెటిస్ "తొలి రాజ్యాలు" (కెనడా)[3], ఆదివాసులు (ఆస్ట్రేలియా), పర్వతప్రాంత తెగలు (దక్షిణ తూర్పు ఆసియా), దేశీయ జాతి మైనారిటీలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు లేదా ఆదివాసీ (ఇండియా), గిరిజన బృందాలు, లేదా అటోక్టోనస్ బృందాలు.[4]

నిర్వచనం[మార్చు]

Ati woman, the Philippines, 2007.[5] నెగ్రిటోలు ఆగ్నేయాసియాలోని తొలి వలస ప్రజలు.[6]

విశేషణపదమైన దేశీయం "అసలు మూలం యొక్క" లేదా "నుండి" అనే ఉమ్మడి అర్థం కలిగి ఉంది. అందుచేత, ఏదైనా నిర్దిష్ట ప్రజలకు సంబంధించిన శుద్ధ విశేషణార్థంలో, జాతి బృందం లేదా కమ్యూనిటీ అనేది ఒక ప్రత్యేక ప్రాంతం లేదా స్థలంతో ప్రస్తావించబడిన దేశీయం గా ఉండటం అని వర్ణించబడవచ్చు.[7]

ఒక సాంస్కృతిక బృందం అవలంబించే రాజకీయ పాత్ర ఏమిటన్నది "స్వదేశీయత" యొక్క సమకాలీన అవగాహనకు కీలకమైనది, దేశీయ బృందాలను నిర్దేశించడానికి సాధారణంగా తీసుకునే అన్ని ఇతర లక్షణాలకు సంబంధించి (భూభాగం, జాతి, చరిత్ర, జీవనశైలి, వగైరాలు.) ఎక్కువగా లేదా తక్కువ స్థాయిలో మెజారిటీ సంస్కృతులకు వర్తించబడగలవు.[8] అందుచేత, దేశీయ బృందాలకు వర్తించబడిన విలక్షణతను "అధికారంలోని జాతికి భిన్నమైన గుర్తింపును పంచుకునే రాజకీయంగా హీనస్థితిలో ఉన్న బృందానికి సూత్రీకరించబడవచ్చు",[7] మరియు వలసవాద శక్తిచే పాలించబడే నిర్దిష్ట ప్రాంతపు ప్రాదేశిక హక్కులను పంచుకునే బృందానికి సూత్రీకరించబడవచ్చు అయితే, మూలవాసులు అనే నిర్దిష్ట పదం మానవ జనాభా యొక్క సామూహిక హక్కులతో ముడిపడి ఉండి మరింత సూత్రబద్ధ, న్యాయ, అకడెమిక్ అర్థంలో ఉపయోగించబడినప్పుడు ఈ పదం మరింత నియంత్రిత వ్యాఖ్యానాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[7] ఈ సందర్భాలలో, ఈ పదం ప్రపంచమంతటా నిర్దిష్ట ప్రజలు, బృందాలతో పాటు నిర్దిష్ట భూభాగం[8]తో ముడిపడివున్న స్థానికులను, ఇతర వర్గీకరణల పరిధిలోకి వచ్చే వారిని సూచించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది (వేలాది సంవత్సరాల క్రితం సామాజిక మరియు సాంకేతిక పీఠభూములను చేరుకోవడం వంటివి).

వర్గీకరణ[మార్చు]

దీనిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసం "మూలవాసులు" పదంపై ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న నిర్వచనం సాంస్కృతిక బృందాలను కలుపుకోవాలని చూస్తుంది (మరియు వాటి నిరంతరాయత లేదా నిర్దిష్ట ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉండటం లేదా ఆ ప్రాంతంలోని భాగాలు, ప్రస్తుతం ఆ ప్రాంతంలో ఎవరు నివసిస్తున్నారు) కాని:[8]

  • ముదు లేదా దాని అనంతర వలసీకరణ లేదా ఆక్రమణ; లేదా
  • వీటితోపాటు ఒక వలస లేదా జాతీయ రాజ్యం ఏర్పడటం మరియు/లేదా ఇతర సాంస్కృతిక బృందాలు; లేదా
  • స్వతంత్రంగా లేదా జాతీయ రాజ్యంచే ప్రకటించబడిన పాలన యొక్క ప్రభావం నుండి పూర్తిగా వేరుపడి ఉండటం,

మరియు ఏవైతే మరింతగా:[7]

  • వాటి విశిష్ట సంస్కృతి, సామాజిక/సంస్థాగత, మరియు/లేదా భాషాపరమైన లక్షణాలను కనీసంగా కొనసాగిస్తుంటాయో, మరియు అలా కొనసాగించేటప్పుడు చుట్టుపట్ల ఉన్న జనాభా మరియు జాతీయ రాజ్యం యొక్క ప్రధాన సంస్కృతి నుండి కొంత స్థాయిలో వేరుపడి ఉంటాయో అవి.

పై వాటికి, సాధారణంగా జోడించబడి ఉండే ఒక ప్రమాణం కూడా పొందుపర్చబడుతుంది:[7]

  • దేశవాళీ అని తమకు తాముగా గుర్తించుకున్న ప్రజలు, మరియు/లేదా ఇతర బృందాలచే గుర్తించబడినవారు.


పైన చెప్పిన ప్రమాణాలు మొత్తంగా పూరించబడినప్పటికీ, కొంతమంది ప్రజలు తమకు తాముగా మూలవాసులుగా భావించుకోరు లేదా ప్రభుత్వాలు, సంస్థలు లేదా పండితులు కూడా వీరిని మూలవాసులుగా గుర్తించరు. దేశీయ/దేశీయేతరకి సంబంధించిన ఈ చర్చను వలసానంతరవాద నేపధ్యంలో మరియు వలసానంతర సమాజాల పరిణామంలో వీక్షించవచ్చు.

లక్షణాలు[మార్చు]

జనాభా మరియు వ్యాప్తి[మార్చు]

శ్రీలంక నుంచి వేదా మనిషి.

దేశీయ సమాజాలను గుర్తించదగిన స్థాయిలో ఇతర సమాజాల వలసీకరణ లేదా విస్తరణవాద చర్యల బారినపడినవిగాను (మెక్సికో మరియు మధ్య అమెరికాకు చెందిన మాయా ప్రజలు వంటివారు) మరియు ఎలాంటి బాహ్య సమాజ ప్రభావాలకు గురికాకుండా సాపేక్షికంగా ఈనాటికీ ఏకాంతంలో ఉండే సమాజాలుగా (అండమాన్ దీవులుకు చెందిన సెంటినెలెస్ మరియు జార్వాలు వంటివారు) వివిధ రకాలుగాను ఉంటున్నాయి.

అందుబాటులో ఉన్న జనాభా లెక్కల సమాచారంలోని వ్యత్యాసాలు మరియు, అసమగ్రతలను గుర్తించడంలోని కష్టాల నేపధ్యంలో, ప్రపంచంలోని దేశీయ ప్రజల మొత్తం జనాభాకు సంబంధించిన సంక్షిప్త అంచనాలు కూర్చి చెప్పడం చాలా కష్టం. ఇటీవలి ఆధారాల ప్రకారం, 21వ శతాబ్ది ప్రారంభానికి ప్రపంచంలో 300 మంది మిలియన్లనుంచి [9]350 మిలియన్ల[10] వరకు మూలవాసులు ఉన్నారని అంచనా. ఇది మొత్తం ప్రపంచ జనాభాలో 6% కంటే కొంచెం తక్కువకు సమానంగా ఉంటోంది. 72 దేశాలలో కనీసం 5000 మంది ప్రత్యేక లక్షణాలు గల ప్రజలు[11] కూడా దీంట్లో భాగమై ఉన్నారు.

సమాకాలీన జనాభాలో మిగిలి ఉన్నవిశిష్ట ప్రజా బృందాలు కొన్ని డజన్లనుంచి వందలు వేలాది వరకు ఆ పైబడి కూడా ఉన్నాయి. అనేక దేశీయ ప్రజారాసులు నాటకీయ పతనం వైపుకు వెళుతున్నారు చివరకి అంతరించిపోతున్నారు కూడా. ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో వీరు అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నారు కూడా. కొంతమంది ఇతర ప్రజారాసులలో కలిసిపోయారు లేదా అనేక ఇతర మార్పులకు లోనయ్యారు కూడా. ఇతర సందర్భాలలో, దేశీయ ప్రజారాశులు సంఖ్యరీత్యా యధాస్థితికి వస్తున్నారు లేదా విస్తరిస్తున్నారు.

కొన్ని దేశీయ సమాజాలు వలసపోవడం, వేరే ప్రాంతాలలో నివాసమేర్పర్చుకోవడం, బలవంతంగా ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించబడటం లేదా ఇతర సాంస్కృతిక బృందాల ద్వారా మార్చబడటం ద్వారా తమ "సాంప్రదాయిక" భూభాగాలను పోగొట్టుకున్నప్పటికీ ఉనికిలో ఉంటూ వస్తున్నాయి. అనేక ఇతర అంశాలలో, దేశీయ బృందాల యొక్క సంస్కృతి మార్పిడి కొనసాగుతోంది దీనివల్ల వాటి భాష శాశ్వతంగా నష్టపోవడం, భూములు కోల్పోవడం, సాంప్రదాయిక భూభాగాలు ఆక్రమించబడటం, సాంప్రదాయిక జీవనశైలులు విచ్చిన్నం కావడం భూములు మరియు జల కాలుష్యం వంటివి వీటిలో ఇమిడి ఉన్నాయి.

సాధారణ లక్షణాలు[మార్చు]

వర్తమాన, లేదా చారిత్రక అనుభవాలను ఊతంగా చేసుకొన్న ఒక ఉత్పత్తి విధానం ఆధారంగా జీవికను కొనసాగించడం(పశుపోషణ, తోటల పెంపకం, లేదా వేటాడటం, ఆహార సేకరణ విధానాలు), పట్టణీకరింపబడని సమాజాలుగా కొనసాగుతూ ఉండడం అనేవి మూలవాసుల సమూహాల కందరికీ వర్తించే సాధారణ లక్షణాలు. అన్ని మూల వాసుల సమూహాలూ ఇవే లక్షణాలను కలిగి ఉండవు. మూలవాసుల సమాజాలు ఒక నిర్ణీత స్థలంలో లేదా ప్రాంతంలో స్థిర నివాసాన్ని ఏర్పర్చుకుంటాయి. లేదా సంచార జీవనవిధానంతో ఒక పెద్ద ప్రాంతంలో సంచరిస్తూ ఉంటాయి. కానీ చరిత్ర పరంగా వీరు ఒక నిర్దిష్టమైన ప్రాంతంపై ఆధారపడి ఉంటారు. ప్రతి శీతోష్ణ మండలం లోనూ, ప్రపంచంలోని ప్రతి ఖండంలోనూ మూల వాసుల సమాజాలను మనం చూడవచ్చు.[12][13]

ప్రభావాన్ని చూపే సాధారణ అంశాలు[మార్చు]

మూల వాసులు ఇతర సాంస్కృతిక బృందాలతోనూ, వారి నివసిస్తున్న ఆవాసపు పర్యావరణంలో వచ్చే మార్పుల వలన కలిగే ప్రభావాలతోనూ వివిధ స్థాయిలలో పోరాడుతూ ఉంటారు. కొన్ని సమూహాలకు, మిగిలిన సమూహాలు ఎదుర్కొనే సాధారణ సమస్యలతో పాటుగా కొన్ని ప్రత్యేకమైన సమస్యలు కూడా ఉంటాయి. మూల వాసుల పరిస్థితులు ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఏ విధంగా, ఎందుకు మెరుగవుతున్నాయో, మరికొన్ని చోట్ల అవి ఎందుకు మెరుగుగా లేవో బెర్తలోమ్యూ డీన్ మరియు జెరోమ్ లెవీలు(2003) వివరించారు.[14] దీనిలో సాంస్కృతిక, భాషాపర సంరక్షణ, భూమిపై హక్కులు, ప్రకృతి వనరులపై యాజమాన్యం, వాటిని పొందడానికి హక్కులు, రాజకీయ నిర్ణాయకత, స్వయంప్రతిపత్తి, పర్యావరణ వినాశనం, ఆకస్మిక దాడి, పేదరికం, ఆరోగ్యం,విచక్షణవంటి అంశాలున్నాయి.

మూలవాసులకు, మూలవాసేతర సమాజాలకు మధ్య ఉండే సంబంధం, చరిత్ర పొడవునా సంక్లిష్టంగానూ, సంఘర్షణాయుతంగానూ ఉండి, కొంతవరకు పరస్పరం ప్రయోజనాన్ని కలిగించేదిగా, సాంస్కృతిక మార్పిడికి వీలు కలిగించేదిగా ఉంటుంది. పురాతత్వ శాస్త్ర అధ్యయనం ఇతర ప్రజానీకంతో, మూలవాసులకు శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి ఉన్నసంబంధాలలో మొట్టమొదటి సంబంధం గురించి పరిశోధన చేస్తుంది. ఆ రెండు సంస్కృతులూ కలియడం వల్ల ఏమి జరిగిందో అధ్యయనం చేస్తుంది. నిర్దిష్టమైన ఒక ప్రాంతంలోకి ఇతర ప్రజానీకం వలస రావడం వంటి పరిస్థితులు చరిత్రలో ఏర్పడినపుడు, గందరగోళం ఏర్పడడం, సమస్యాత్మకంగా మారడం జరుగుతుంది. అది అక్కడి వనరులపై, భూమిపై యాజమాన్య సంబంధమైన, ఆధిపత్యానికి సంబంధించిన సమస్యలకు దారి తీస్తుంది.

చారిత్రిక సంస్కృతులు[మార్చు]

ఇండియాలోని ఒరిస్సాలో కుటియా కోండ్ గిరిజన బృందంకి చెందిన మహిళ.

వివిధ సమాజాలు వలసపోవడం, విస్తరించడం, కొత్త ప్రాంతాలలో నివాసాలను ఏర్పరచుకోవడం అనేవి ఏ భౌగోళిక ప్రాంతంలోనైనా సాధారణమైన అంశమే. ఇది మానవ చరిత్రకంతటికి వర్తించే సాధారణ నియమం. చరిత్రలో జరిగిన ఇలాంటి సంఘటనలే వివిధ సంస్కృతుల కలయికకు దోహదమయ్యాయి. ఈ సంఘటనలలో పాల్గొన్న సమూహాలు తమను తాము మూలవాసులుగా గుర్తించుకోవడం గానీ, బయటి నుండి వచ్చిన సమాజాల చేత అలా పిలిపించుకోవడం కానీ జరిగి ఉండవచ్చు.

చాలా సందర్భాలలో, మూలవాసులకు, "మూలవాసేతరులకు" గతంలో జరిగిన కలయిక గురించి వివరాలేమీ తెలిసి ఉండవు. ఈ సంఘటన గురించిన ప్రభావాన్ని, ఫలితాన్ని, ఏర్పడిన సంబంధాలను సరిగా అంచనా వేయడానికి, అర్థం చేసుకోవడానికి, పురాతత్వ, భాషా శాస్త్రానికి చెందిన లేదా ఇతర పునర్నిర్మాణ సాధనాలను ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది. ఆధారాలు ఉనికిలో ఉన్నట్లయితే అవి వలసీకరణ, విస్తరణ దృష్టి కోణం నుండి ఉండవచ్చు. లేకుంటే ఆరంభ స్థితి, లేదా మూల వాసుల ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, వారిని ప్రతిబింబిస్తూ సంకలీకరించిన విడివిడి ఆధారాలతో కూడిన జాతుల అధ్యయన ఆధారంగానో ఉండి ఉండవచ్చు.

ప్రామాణిక పురాతనత్వం[మార్చు]

గ్రీకుల ప్రామాణిక కాలానికి ముందు నుండే మూలవాసుల ఉనికి ఉన్నట్లుగా ఆధారాలు తెలుపుతున్నాయి. వాటిలో వీరిని "పాలస్గియనుల"ని పిలిచారు. ఈ ప్రజలు ఏజియన్ సముద్ర పరిసర ప్రాంతాలలో నివసించారుహెలెనిక్ ప్రజల పూర్వికులు ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చే వరకు వీరు ఇక్కడే ఉండే వారని రచయితలు పేర్కొన్నారు. ఈ సమూహపు ప్రజల స్వభావము, వారి గుర్తింపుకు సంబంధించిన వివరాలు సరిగా దొరకడంలేదు. హోమర్, హోసియాడ్ , హెరొడోటస్ల రచనలలో వీరికి సంబంధించిన పౌరాణిక వివరాలు పాక్షికంగానూ, ఒకదానికొకటి పొంతన లేకుండానూ ఉన్నాయి. ఈ ప్రజానీకపు లక్షణాలు హెలెనిక్ ప్రజానీకపు సంస్కృతి కంటే భిన్నంగా ఉన్నాయన్న(గ్రీకు మాట్లాడని ఈ ప్రజానీకాన్ని "విదేశీయులైన" గ్రీకులు "అనాగరిక ప్రజల" ని పిలిచారు) సంగతి స్పష్టమే. 250 BC కాలం నుండి 480ADవరకు గ్రీకో-రోమన్ సమాజ ఆధిపత్యం కొనసాగింది. ఈ కాలంలో ఒక దాని వెంట మరొకటిగా సాధించిన విజయాల వల్ల భూగోళంపై సుమారు సగ భాగం వీరి ఆధీనంలోకి వచ్చింది. ప్రామాణిక పురాతనత్వ కాలం నాటికి ఐరోపాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో, అప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న ప్రజానీకపు సంస్కృతి, గ్రీకో- రోమన్ ప్రపంచంలో ఉన్న మూల వాసుల సంస్కృతితో సమాన లక్షణాలను కలిగి ఉండేది. గ్రీకో రోమన్ విస్తరణ వల్ల ఐరోపా సరిహద్దులలోసమస్యలు తలెత్తాయి. అయితే అవి మూల వాసులకు సంబంధిన విషయాలలో అంతగా జోక్యం చేసుకున్నవి కావు. ప్రపంచంలోని ఆసియా, ఆఫ్రికా, మధ్య ప్రాచ్యం వంటి ప్రాంతాలలో ఈ రకమైన విస్తరణవల్ల తలెత్తిన సాంస్కృతిక మార్పులు పూర్తిగా కొత్తవి.[who?] అమెరికా, ఆగ్నేయాసియా, ఫసిపిక్ ప్రాంతాలలో కొన్ని వందల సంవత్సరాల తరువాత జరిగిన విస్తరణలు కూడా ఇటువంటివే. మూలవాసుల ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక విధానాలు, జాతి పరమైన తేడాలకు సంబంధించిన భావనకు, వలస అధిపత్యాశక్తుల భావనకు చాలా భేదం ఉంటుంది. ఈ భేదం మధ్య యుగ కాలంలో కానీ, హేతు యుగంలో గానీ పుట్టుక రాలేదు. నిజానికి ఈ భావనకు సంబంధించిన మూలాలు ప్రామాణిక పురాతనత్వ కాలం నాటి రాజకీయ, బౌద్ధిక భావజాలాలలో ఉన్నాయి. ఇది ప్రజల స్వభావాన్ని, సంస్కృతిని రెండుగా విభజించింది. 'నాగరీకులైన' ప్రజలు తమను సంస్కృతి రీత్యా మెరుగైన వారిగా భావించుకుని, మూల వాసుల సంస్కృతితో విభేదాన్ని ప్రదర్శించారు. సామాజిక సంబంధాలలో వీరు ప్రదర్శించే విభేదం నిస్సిగ్గుగా, మూల వాసులపై ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శించే రాజకీయ సామర్ధ్యంగా మారింది. ఈ స్వభావం సంపద, ఆధిపత్యం కోసం వెంపర్లాటకు కారణమయ్యే ప్రాథమిక కారణమయింది.[citation needed] ఈ సామాజిక విశ్వాసం జాతి ఆధిపత్యానికి కారణమై, గ్రీకో- రోమన్ ప్రపంచంలో తీసుకున్న ప్రతీ నిర్ణయంలోనూ ప్రతిఫలించింది.[15] విస్తరణకు సంబంధించిన సంస్కృతి, రాజకీయాలు, మిగిలిన సంస్కృతులను తృణీకరించిందుకు దోహద పడ్డాయి. అంతేకాక తమ స్వప్రయోజనాలను వ్యతిరేకించే ప్రతిఘటనల నుండి తనను కాపాడుకోవడానికి సాహసించాయి. గ్రీకో-రోమన్ ప్రభావాల నుండి తమ సంస్కృతులను కాపాడు కొనేందుకు మూల వాసులు చేసిన ప్రయత్నాలన్నీ తరుచుగా పాశవిక అణిచివేతకు గురయ్యాయి. దీనివల్ల సాపేక్షికంగా సాంస్కృతిక అనైక్యత ఏర్పడి, భవిష్యత్తులో ఏర్పడనున్న ఐరోపా వలస కాలపు పరిస్థితులకు దారి ఏర్పడింది. ఈ పరిస్థితులు 15వ శతాబ్ధం నుండి 20 వ శతాబ్ధం వరకూ కొనసాగాయి. మూల వాసుల ప్రతిఘటనకు సంబంధించి బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన రెండు సంఘటనలలో ప్రాచీన ఇజ్రాయేల్‍లో జరిగిన "జీలొట్" తిరుగుబాటు ఒకటి. ఇది గ్రీకో- రోమన్ సాంస్కృతిక ఆడంబరాన్ని మొండిగా తిరస్కరించింది. సాహసోపేతమైన వీరి సాంస్కృతిక అసమ్మతి, ఇజ్రాయేల్ సంప్రదాయ భుభాగం నుండి సామ్రాజ్యవాద రోమ్‍ను కూలదోసేలా చేసింది. [16] క్రైస్తవ బహిష్కృతులు చేసిన ఈ పోరాటం 70 AD లో రాజకీయ సంక్షోభానికి కారణమయింది.[17].

బంధింపబడిన స్థానిక టెనెరిఫే రాజులను ఫెర్డినాండ్ మరియు ఇసబెల్లలకు బహుకరిస్తున్న అలోన్సో ఫెర్నాండెజ్ డి లుగో

ఐరోపా విస్తరణ, వలసవాదం[మార్చు]

ఐరోపా శక్తులు 15వ శతాబ్ధపు తొలి నాళ్ళ నుండి వేగంగా, విస్తృతంగా విస్తరించాయి. దీని వల్ల వారి సంబంధాలలోకి వచ్చిన చాలా మూల వాసుల సంస్కృతులపై చాలా ప్రభావం ఏర్పడింది. అమెరికా, ఆఫ్రికా, ఆసియా, ఫసిఫిక్ ప్రాంతాలలోకి అన్వేషణాత్మకంగా, వలస ప్రయోజనాల దృష్ట్యా జరిపిన సాహస యాత్రలు భౌగోళికంగానూ, సాంస్కృతికంగానూ సంఘర్షణలకు దారి తీసాయి. మూలవాసులు ఉద్దేశ పూర్వకంగాను, అనుద్దేశ పూర్వకంగాను వారి ప్రాంతాల నుండి నెట్టి వేయబడ్డారు, లేదా నాశనం చేయబడ్డారు.

కానరీ ద్వీపంలోని గాంచెస్ అనే మూల వాసుల మూలాల గురించి చరిత్రకారులలోనూ, భాషా శాస్త్రవేత్తలలోనూ చర్చ జరుగుతున్నది.[18]

వర్తమాన విస్తరణ, పరిశీలన[మార్చు]

మూలవాసులు భూగోళంలోని అన్ని ప్రాంతాలలోనూ విస్తరించి ఉన్నారు. ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలోని మూలవాసుల సమూహాల సంఖ్య, వారి పరిస్థితులు, అనుభవం వేరువేరుగా ఉంటాయి. సభ్యుల వివాదస్పద సభ్యత్వం, గుర్తింపుల వలన సమగ్ర పరిశీలన ఒక సమస్యగా తయారయింది.

అరబ్ గిరిజన సమాజాలు[మార్చు]

అరేబియన్ ద్వీపకల్పం మరియు పొరుగున ఉన్న ప్రాంతాలు అనేక దేశీయ అరబ్ తెగలకు నిలయంగా ఉంటున్నాయి. మధ్యప్రాచ్యం మరియు అరేబియన్ ద్వీపకల్పం రెండింటి యొక్క తూర్పు ప్రాంత సముద్రతీరం చరిత్రపూర్వ యుగాలనుంచి ఈ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న అసంఖ్యాక బెడోయిన్ తెగలకు నిలయంగా ఉంటున్నాయి. అనేక అరబ్ తెగలు ఆఫ్రికా, దక్షిణాఫ్రికా, ఆగ్నేయాసియాలకు తరలిపోయాయి, ఈ సందర్భాలలో ఇవి దేశీయ తెగలుగా గుర్తించబడవు. పురాతన దక్షిణ అరేబియన్ ఒమెన్ దేశీయ ప్రజల అవశేషాలను ఒమెన్ మరియు యెమెన్‌లలో కనిపిస్తాయి.

ఒట్టోమన్ ట్రాన్స్‌జోర్డోన్‌ను ఆక్రమించిన కాలంలో అతిపెద్ద బెడుయిన్ హంటింగ్ అజ్ జక్వాయిని గుర్రం వెనుక పెట్టుకుని మోస్తున్న ఉత్తరాది అరబ్ తెగ యోధుడు (ca.1914)

అరబ్బులలో, అద్నాని అరబ్బులకు (అరబిక్: العرب المستعربة) - (అరబ్బీకరించబడిన అరబ్బులు) మరియు క్వథాని అరబ్బులు (العرب అరబిక్:العاربة) మధ్య తరచుగా వ్యత్యాసం చూపబడుతుంటుంది. ఇస్లాం జాతిపరమైన కారణాలతో వివక్షతను నిషేధించినందువల్ల, మరియు ఒక బానిస పిల్లలకు మరియు స్వేచ్ఛా మానవుడికి ఇంటిపేరు వారసత్వంగా వస్తుంది కాబట్టి ఆ పిల్లలు కూడా వారసులుగా అవుతారు మరియు విముక్తి కల్పించబడతారు, అరబ్ ప్రజానీకంలో విదేశీ ప్రభావం చాలా బలంగా ఉంటూ వచ్చింది. చారిత్రకంగా పరస్పర సంస్కృతీపరమైన అంతర్గత సమ్మేళనం కారణంగా కొన్ని తెగలు దాదాపుగా పూర్తిగా నల్ల ప్రజలు అని ప్రస్తావించబడగా మధ్యధరా దూరప్రాచ్యం సముద్రతీరంలోని కొన్ని తెగలు తెల్లప్రజలు అనే సమానార్థంలో పిలవబడుతుంటారు. గల్ఫ్ దేశాలలో, ఇటీవలి కాలంలో పాకిస్తానీ, ఇండియన్, బంగ్లాదేశీ, పర్షియన్లు మరియు ఫిలిప్పినో వలస ప్రజలు చాలా పెద్ద సంఖ్యలో చేరిపోయారు. దీంతో అనేక చిన్న దేశాలలో దేశీయ కమ్యూనిటీలను వీరు వాస్తవంగానే సంఖ్యరీత్యా అధిగమించేశారు. వీరిలో చాలామంది పౌరసత్వాన్ని సహజీకరణ ద్వారా పొందారు. ఈ విదేశీ బృందాలు సాపేక్షికంగా అల్పసంఖ్యలో ఉన్న దేశీయ ప్రజలపై భవిష్యత్తులో గట్టి ఒత్తిడిని కల్గించనున్నారని భావించబడుతోంది. సాధారణ శాసనం ప్రకారం ఈ భౌగోళిక సామీప్యంలోని తెగలు స్థానిక అమెరికన్ తెగ ప్రభుత్వాలు చేస్తున్నట్లుగా రక్త పరిమాణం మీద అధారపడిన తెగ చేరికను ఆచరించడం లేదు. బెడోయిన్ అరబ్బులు మాత్రమే దేశీయ తెగల సభ్యులు అని నిర్ధారించడం తప్పవుతుంది. అయితే, అనేక పురాతన అరబ్బు తెగలలో ఒకదానిలో తమ వారసత్వం జాడను కనుగొనడానికి ప్రయత్నించే దేశీయ తెగలు కూడా ఉన్నాయి, కొన్ని దేశీయ బృందాలు ఏదో ఒకటి లేదా మరొక కారణం చేత తమ తెగ పేర్లను కోల్పోతుంటారు లేదా మార్పులేని జీవన శైలి లేదా ఇతర కారణాల ద్వారా తమ తెగ సంబంధాన్ని కోల్పోతుంటారు కూడా.వీటిలో రెండవరకం స్వల్పార్థంలో దేశీయంగా గుర్తించబడినప్పటికీ ఇది ఒక చర్చనీయాంశంగానే ఉంది. ఇవి కొన్నిసార్లు వరుసగా 220 ఓల్టులు మరియు 110 వోల్టులు అని పేర్కొనబడుతుంటాయి.[19] [unreliable source]

ఆఫ్రికా[మార్చు]

వలసానంతర దశలో, ఆఫ్రికా ఖండంలో నిర్దిష్టమైన దేశీయ ప్రజలకు సంబంధించిన భావన వివాదాలు ఉన్నప్పటికీ, విస్తృత ఆమోదం పొందింది ఆధునిక, స్వతంత్ర ఆఫ్రికన్ రాజ్యాలలోని అత్యంత వైవిధ్యపూరితమైన అసంఖ్యాక జాతి బృందాలు తమలో సంస్కృతులు మరియు పశుపోషకుల లేదా వేటాడేవారి జీవనశైలులు సాధారణంగానే వెనక్కి నెట్టివేయబడిన స్థితితో కూడిన వివిధ రకాల ప్రజలను తమలో కలిగి ఉన్నాయి. వీరు జాతి ఆధిపత్య రాజకీయ, ఆర్థిక నిర్మాణాలనుంచి వేరుగా ఉంటారు. 20వ శతాబ్ది చివరినుంచి ఈ ప్రజలు జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ నేపధ్యాలలో విశిష్టమైన మూలవాసులుగా తమ హక్కుల గురించిన గుర్తింపును పెంచుకుంటూ వచ్చారు.

నమీబియా నుంచి శాన్ మ్యాన్

ఆఫ్రికా ప్రజల్లోని మెజారిటీ ఆ ఖండానికి, మధ్య, ఆగ్నేయాసియా ప్రాంతానికి చెందినవారన్న అర్థంలో మూలవాసులుగా గుర్తించబడతారు. ఆచరణలో "మూలవాసులు"గా గుర్తింపు అనేది ఈ పదం యొక్క ఆధునిక వర్తింపు రీత్యా మరింత నిరోధకంగా ఉంటుంది. అయితే ప్రతి ఆఫ్రికన్ జాతి బృందం ఈ నిబంధనలకింద గుర్తింపును ప్రకటించుకోలేదు. పలు చారిత్రక మరియు వాతావరణ పరిస్థితులతో ఈ గుర్తింపును ప్రకటించుకున్న బృందాలు, కమ్యూనిటీలు ఆధిపత్య రాజ్య వ్యవస్థలకు వెలుపల ఉంచబడ్డాయి మరియు వీరి సాంప్రదాయిక ఆచరణలు, భూ వివాదాలు తరచుగా ప్రభుత్వాలు, సంస్థలు మరియు చుట్టూ ఉన్న ఆధిపత్య సమాజాలు తీసుకువచ్చిన లక్ష్యాలు మరియు విధానాలతో ఘర్షించాయి.

ఎ టౌరెగ్ వియరింగ్ ది టెజెల్మస్ట్.

ఆఫ్రికాలోని మానవ వలస యొక్క నిర్దిష్ట సంక్లిష్ట, విస్తృత చరిత్రలో, "నేలమీద నివసించిన తొలి ప్రజలు" అనే భావన తాము మూలవాసులుగా ఆమోదించబడటానికి తప్పనిసరి ముందస్తు షరతుగా ఉండదు. పైగా, మూలవాసుల గుర్తింపు అనేది వారు రావడానికి ఉన్న ప్రాధాన్యత కంటే కొన్ని లక్షణాలు, ఆచరణలతోనే ఎక్కువగా ముడిపడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, సహారా మరియు సాహెల్ ప్రాంతాలలోని ట్వారెగ్ వంటి పలు సంచార జాతి ప్రజల జనాభా ఇప్పుడు తాము ఇటీవల కాలంలో వచ్చి చేరుకున్న ప్రాంతాల్లోనే నివాసం ఏర్పర్చుకున్నాయి: తమ మూలవాస స్థితిపై వారు చేస్తున్న ప్రకటన (మానవ మరియు ప్రజా హక్కులపై ఆఫ్రికన్ కమిషన్ ద్వారా ఆమోదించబడింది) చలనం లేని వ్యవసాయ జనాభాతో నిండిన రాష్ట్రాల, ప్రాంతాల సంచార జాతి ప్రజల పరిమితీకరణపై ఆధారపడింది.

సాంప్రదాయిక విల్లు బాణంతో బట్వా పిగ్మీ.

ఆఫ్రికా సహకార కమిటీ యొక్క మూలవాసులు (IPACC) అనేది, ప్రభుత్వం మరియు UN వంటి సంస్థలతో చర్చలలో ఆఫ్రికన్ మూలవాసుల ప్రతినిధులవలె ప్రధానమైన ఖండాంతర సంస్థలలో ఒకటి. ఆఫ్రికాలోని మూలవాసుల ప్రకటనలతో ముడిపడి ఉన్న ప్రధాన లక్షణాలను IPACC గుర్తిస్తుంది.

  • వలసవాదంలో వేళ్లూనుకున్న రాజకీయ మరియు ఆర్థిక ఉపాంతీకరణ;
  • అధికారిక వివక్షత అనేది రాజ్యవ్యవస్థలోని వ్యవసాయ జనాభా యొక్క ఆధిపత్యంపై ఆధారపడింది (ఉదా. వేటగాళ్లు, పశుపోషకులకు విద్య మరియు ఆరోగ్యం పొందలేకపోవడం):
  • ఎడారులు మరియు అడవులలో తమ నివాస వాతావరణాలకు వేటాడేవారు, పశుపోషకులను అనుసంధించే సంస్కృతి, గుర్తింపు, ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు మగ జంతు ప్రవృత్తికి సంబంధించిన వివరాలు (ఉదా. సంచారజీవన తత్వం, డైట్, జ్ఞానవ్యవస్థలు):
  • కొంతమంది మూలవాసులు, శాన్ మరియు పైగామి వంటి వారు శారీరకంగా విశిష్టమైనవారు, వీరు ప్రత్యేక వివక్షతా రూపాల బారిన పడుతుంటారు.

కొద్ది బృందాలను మూలవాసులుగా గుర్తించడం కొన్నింటిని గుర్తించకపోవడం విషయంలో వ్యక్తమవుతున్న భయాందోళనలు తమకు తాముగా వివక్షతాపూరితంగా ఉంటున్నాయి. దీన్ని IPACC ఇలా ప్రకటిస్తోంది:

  • "...ఆఫ్రికన్లు అందరూ సమాన హక్కులను గౌరవాన్ని పొందాలని గుర్తించడం. ఆఫ్రికా వైవిధ్యం మొత్తంగా లెక్కించబడుతుంది. నిర్దిష్టమైన కమ్యూనిటీలు, చారిత్రకంగా మరియు పర్యావరణ పరిస్థితుల కారణంగా, తమకు తాముగా రాజ్యవ్యవస్థకు వెలుపలే ఉంటూ పాలనలో తక్కువ ప్రాతినిధ్యంతో ఉంటాయి... ఇది ఇతర ఆఫ్రికన్ల స్థాయిని ఇది తగ్గించదు: ఆహారాన్ని వేటాడేవారు, పశుపోషకులు తమ ఉనికిని నిలబెట్టుకోవాలంటే అధికారికంగా వారిని గుర్తించడం అవసరమని నొక్కి చెప్పబడింది."
ఎ బెర్బెర్ ఫ్యామిలీ క్రాసింగ్ ఎ ఫోర్డ్ - అల్జీరియాలోని దృశ్యం. బర్బరులు నైలు నది లోయ పశ్చిమాన గల ఉత్తర ఆఫ్రికా స్వదేశీ ప్రజలు

ఆఫ్రికన్ ఇంటర్-గవర్నమెంటల్ స్థాయిలో, మూలవాసుల హక్కులు మరియు భయాలను పరీక్షించడాన్ని మానవ, ప్రజా హక్కులపై ఆప్రికన్ కమిషన్ (ACHPR) ఆధ్వర్యంలో స్థాపించబడిన ఉప కమిటీ చేపడుతుంది. దీన్ని ఆఫ్రికన్ యూనియన్ (AU) (ఆఫ్రికన్ ఐక్యతా సంస్థ (OAU)వారసత్వ సంస్థ) సమర్పించింది. 2003 చివర్లో, ACHPRలోని 53 సభ్య రాష్ట్రాలు మూలవాసుల జనాభా/కమ్యూనిటీలపై ఆఫ్రికన్ కమిషన్ యొక్క కార్యాచరణ బృందం ని దాని ప్రతిపాదనలను స్వీకరించాయి. ఈ నివేదిక ఈ భాగంలో చెప్పింది (p. 62):

  • కొన్ని పరిమితం చేయబడిన బృందాలు తమ ప్రత్యేక సంస్కృతి, ఉత్పత్తి విధానం మరియు ప్రభుత్వంలోపల వాటి అప్రాధాన్యతా స్థితి వంటి ప్రత్యేక రీతుల కారణంగా వివక్షకు గురవుతున్నాయి [; a] ఇది రాజ్యంలోపల ఇతర బృందాలు ప్రభావితం కాని వివక్షతా రకం. తమ హక్కుల రక్షణకోసం ఈ పక్కకు నెట్టివేయబడిన బృందాల పిలుపు ఈ ప్రత్యేక వివక్షతా స్థాయిని తొలగించే చట్టబద్ధమైన పిలుపు.

ఈ నివేదికను స్వీకరించడం అనేది కనీసం జాతీయవ్యాప్తంగా అయినా ఆఫ్రికన్ మూలవాసుల గుర్తింపును హక్కులను కాపాడే భావనలు, లక్ష్యాలకు సాక్షి సంతకందారులుగా ఉంటుంది. ఈ ప్రతిపాదనలను ఆమలులోకి తీసుకురావడానికి వ్యక్తిగత ప్రభుత్వాలు ఏమేరకు ముందుకు వస్తాయనేది పలురకాలుగా ఉంటుంది, ఏమైనప్పటికీ, అనేక మూలవాస బృందాలు భూహక్కులు, సహజవనరుల వినియోగం, పర్యావరణం మరియు సంస్కృతి రక్షణ, రాజకీయ గుర్తింపు మరియు వివక్షత నుంచి స్వతంత్రత అనే అంశాలలో మెరుగుదల కోసం ఆందోళనను కొనసాగిస్తాయి.

పెరువియన్ స్వదేశీ ప్రజలు, చదవటం నేర్చుకుంటున్నారు.[20]

అమెరికాలు[మార్చు]

అమెరికన్ ఖండాలలోని మూలవాసులు విస్తృతార్థంలో, యూరోపియన్ వలసవాదులు, సెటిలర్లు రాకముందు నుంచీ ఈ ప్రాంతంలో నివాసమేర్పర్చుకుని ఉన్న బృందాలు మరియు వారి వారసులుగా గుర్తించబడి ఉన్నారు (ఉదా., కొలంబియన్-పూర్వ). సాంప్రదాయిక జీవన రీతులను కొనసాగించడానికి ప్రయత్నిస్తున్న మూలవాసులు ఆర్కిటిక్ ఉత్తర మెట్టప్రాంతం నుంచి టియర్రా డెల్ ఫ్యుగో దక్షిణ లోతట్టు ప్రాంతం వరకు విస్తృతంగా కనబడతారు.

ఎ చొక్టౌ బెల్లె (1850)

మూలవాసుల సముదాయాలపై అమెరికాలో యూరోపియన్ వలసీకరణ ప్రభావం సాధారణంగా తీవ్రంగా ఉంటోంది, పలు ఊచకోత కార్యక్రమాల కారణంగా జరిగిన విధ్వంసం, సాంక్రమణ వ్యాధులు (పొంగు, తట్టు, వగైరా.), స్థానభ్రంశం, ఘర్షణ, నిర్బంధ బోర్డింగ్ పాఠశాలలు, మారణకాండలు మరియు దోపిడీ ప్రభావ ఫలితంగా జనాభా పతనం చెందిన స్థాయిలను అనేకమంది అధికారులు అంచనా చేస్తూ వచ్చారు. ఈ ప్రభావ స్థాయి ఎక్కువగా చర్చ కొనసాగింపుకు కారణమవుతోంది. అనేకమంది ప్రజలు దీని తర్వాత అంతరించిపోయారు లేదా దానికి సమీపంగా వచ్చారు.

ఉత్తర మరియు దక్షిణ అమెరికాలోని అన్ని జాతులు తమ సరిహద్దుల లోపల మూలవాసుల ప్రజానీకాన్ని కలిగి ఉంటున్నాయి. కొన్ని దేశాలలో (ప్రత్యేకించి లాటిన్ అమెరికన్) దేశాలలో, మూలవాసులు మొత్తం జాతీయ ప్రజానీకంలో గణనీయ సంఖ్యలో ఉన్నారు—బొలీవియాలో వీరు మొత్తం దేశంలో, 56%-70% వరకు ఉంటారని అంచనా వేయబడ్డారు, మరియు గ్వాటిమాలాలో మరియు పెరులోని ఆండేన్ మరియు అమెజోనియన్ జాతుల లో కనీసం సగం జనాభా మూలవాసులే. ఇంగ్లీషులో, మూలవాసులు అనే పదం ప్రాంతంవారీగా వేరువేరుగా ఉండే వివిధ విభిన్న పదాలను సామూహికంగా ప్రస్తావిస్తుంటుంది, నేటివ్ అమెరికన్లు, అమెరిండియన్స్, ఇండియన్స్ వంటి మానవజాతి పదాలను కలిగి ఉంది. స్పానిష్ లేదా పోర్చుగీస్‌‍ మాట్లాడే దేశాల్లో ప్యుబ్లోస్మూలవాసులు , పోవోస్ , స్థానికులు , దేశీయ ప్రజలు , పెరూలో, కమ్యునిడేడ్స్ నేటివ్స్ , వంటి పదాలను ఉపయోగించడం కనబడుతుంది. ప్రత్యేకించి ఉరారినా[21] మరియు మాట్సెస్ వంటి అమెజానియన్ సమాజాల్లో కూడా వీటిని ఉపయోగిస్తున్నారు.

కెనడాలోని మూలవాసులు తొలి దేశాలు,[22] ఇన్యుయిట్[23] మరియు మెటిస్లతో కూడి ఉంటున్నారు.[24] "ఇండియన్" మరియు "ఎస్కిమో" అనే వర్ణనలు కెనడాలో ఉపయోగం లేకుండా పోతున్నాయి.[25][26] కెనడాలో 600వరకు గుర్తించబడిన ఫస్ట్ నేషన్స్ గవర్నమెంట్స్ లేదా బాండ్‌లుకు చెందిన 1,172,790 2006 ప్రజలు విస్తరించి ఉన్నారు. వీరికి విశిష్టమైన మూలవాసీ సంస్కృతులు, భాషలు, కళ, సంగీతం వంటివి ఉన్నాయి.[27][28][29] జాతీయ మూలవాసీ దినం కెనడా చరిత్రకు అందించిన సంస్కృతులు మరియు చేర్పులను గుర్తిస్తోంది.

గ్రీన్‌ల్యాండ్ లోని అనేకమంది ఇన్యూట్‌లు ఇప్పుడు ఆధునిక పబ్లిక్ నివాసాలలో నివసిస్తున్నారు.

న్యునావిక్ (ఉత్తర క్యుబెక్‌లో), న్యునాట్సియవుట్ (ఉత్తర లేబ్రేడర్) భూభాగాలు మరియు 1999 వరకు వాయవ్య భూభాగంలో భాగమై ఉన్న న్యునావుట్ భూభాగంతో ఇన్యుయిట్ 1999లో పాలనాపరమైన స్వయపాలనను సాధించింది. గ్రీన్‌ల్యాండ్ యొక్క డేనిష్ భూభాగపు స్వయంపాలన మూలవాసీ ఇన్యూయిట్ యొక్క మెజారిటీ జనాభాకు నిలయంగా ఉంటోంది. (దాదాపు 85%).

అమెజాన్ వర్షాటవిలోని యనోమమి గ్రామం.

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, స్థానిక అమెరికన్ జనాభాలు, ఇన్యూయిట్ మరియు ఇతర మూలవాసీ మొత్తం జనాభా 2,786,652 (2003 US జనాభా లెక్కల్లో 1.5%). 563 షెడ్యూల్డ్ తెగలు సమాఖ్య స్థాయిలో గుర్తించబడినవి, మరియు అనేక ఇతర తెగలు రాష్ట్ర స్థాయిలో గుర్తించబడినవి.

మెక్సికోలో, దాదాపు 6,011,202 (2005 మెక్సికన్ జనాభా లెక్కల్లో 6.7%) మంది మూలవాసులు గా గుర్తించబడ్డారు (స్థానికులు లేదా మూలవాస ప్రజానీకానికి స్పానిష్ పదం). చియాపస్, యుకేటన్ మరియు ఒక్సాకా దక్షిణాది రాష్ట్రాలలో వీరు మొత్తం జనాభాలో వరుసగా 26.1%, 33.5% మరియు 35.3% కలిగి ఉన్నారు. ఈ రాష్ట్రాల్లో అంతర్యుద్ధానికి చెందిన పలు ఘర్షణలు మరియు ఉదంతాలు నిర్వహించబడ్డాయి, వీటిలో మూలవాసీ సమాజాల పాత్ర, భాగస్వామ్యం కీలక పాత్రను కలిగివుంది (చూడండి ఉదాహరణకు EZLN)

అమెరిండియన్లు బ్రెజిల్ జనాభాలో 0.4% లేదా 700,000 ప్రజలను కలిగి ఉన్నారు.[30] మూలవాసులు మొత్తం బ్రెజిల్ భూభాగంలో కనిపిస్తారు, అయితే వీరిలో మెజారిటీ ప్రజలు దేశంలోని ఉత్తర, మధ్య-పశ్చిమ భాగపు ఇండియన్ రిజర్వేషన్ ప్రాంతాల్లో ఉంటున్నారు. 2007 జనవరి 18న FUNAI నివేదిక పంపుతూ, బ్రెజిల్‌లో 67 విభిన్న సంపర్క రహిత తెగలు ఉన్నాయని నిర్ధారించింది. 2005లో వీటి సంఖ్య 40 మాత్రమే. దీనికి అదనంగా, బ్రెజిల్ ఇతర తెగలతో సంపర్కం చెందని అత్యధిక తెగలు ఉన్న దేశంగా ఇప్పుడు న్యూగినియా ను అధిగమించింది.[31]

గ్వాటిమాలా 50 నుంచి 80% మూలవాసులను కలిగి ఉంది ఎవరి గణాంకాలను ఉపయోగించారన్న దానిపై ఇది ఆధారపడి ఉంది (1999 ఊండ్‌లో నెల్సన్, ఫింగర్)

ఆసియా[మార్చు]

మరియు చూడండి Category:Indigenous peoples of Asia
1930 ప్రాంతంలో గడ్డం ధరించి ఉన్న జపనీస్ ఇండీజినియస్ ప్రజలకు చెందిన ఒక వ్యక్తి

ఆసియాలోని విశాల ప్రాంతాలు ప్రపంచంలో నేడు ఉంటున్న మూలవాసులలో అధిక భాగాన్ని కలిగి ఉంటున్నాయి, IWGIA లెక్కల ప్రకారం ఇది 70% వరకు ఉంటుంది.

స్వావలంబన జనాభాలో అధికభాగం భారత్‌లో ఉంది. ఇది తన సరిహద్దులలోపల "షెడ్యూల్డ్ తెగల" శ్రేణిని రాజ్యాంగబద్దంగానే గుర్తించింది. ఈ విభిన్నరకాల ప్రజలు (సామూహికంగా ఆదివాసీలు, లేదా గిరిజన ప్రజలు) సంఖ్యరీత్యా 68 మిలియన్లుగా ఉంటున్నారు (1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం వీరు మొత్తం జాతీయ జనాభాలో 8% వరకు ఉంటున్నారు).

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నివ్క్ ప్రజల యొక్క వేసవి గ్రామం

నివిక్ ప్రజలు సఖాలిన్‌కి చెందిన మూలవాసీ జాతి బృందం, ఇది ఇప్పుడు కొద్దిమంది నివఖ్ భాష వ్యవహర్తలను కలిగివుంది, కాని వీరి చేపలు పట్టి జీవించే సంస్కృతి 1990లలో సఖాలిన్ చమురు క్షేత్రం అభివృద్ధి కారణంగా ప్రమాదంలో పడింది.[32]

ఐనూ ప్రజలు హోక్కైడో, కురిల్ ద్వీపాలులోని ఇంకా ఎక్కువగా సఖాలిన్ ప్రాంత మూలవాసీ జాతి బృందానికి చెందినవారు. జపనీస్ వలసలు విస్తరించడంతో ఐనూ ప్రజలు మరింత ఉత్తరానికి తోసివేయబడ్డారు. స్థానిక ఆమెరికన్లను రిజర్వు ప్రాంతాల్లో ఉంచినట్లుగా మైజీ హయాం వరకు వీళ్లను ప్రభుత్వం హోక్కైడోలోని చిన్న ప్రాంతంలో నిర్భంధించింది. [33]

తైవానీస్ మూలవాసుల భాషలకు చారిత్రక భాషాశాస్త్రంలో ప్రాముఖ్యత ఉంది, ఓషేనియా పొడవునా విస్తరించిన మొత్తం ఆస్ట్రోనేషియన్ భాషకు తైవాన్ మూలస్థానంగా ఉంది.[34][35][36]

ఫిలిప్పైన్స్ మూలవాసులు ఉన్నారు, వీరు స్పెయిన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌చే వలసీకరించబడ్డారు.

అస్సీరియన్లు మరియు మార్ష్ అరబ్బులు మెసపొటేమియా భౌగోళిక సాంస్కృతిక ప్రాంతంలోని పలు ఏరియాలలోని మూలవాసులు, ఇది ఇరాక్, సిరియా, మరియు టర్కీ భాగాలను కలిగివుంది. లుర్సులు కూడా ఇరాక్ యొక్క వలస ప్రాంత భాగాలే. ఇవి లోరెస్టన్ మరియు ఇల్లామ్ ప్రావెన్స్‌లతో కూడిన ఇరాన్ సరిహద్దుకు సన్నిహితంగా ఉంటున్నారు.

బహ్రానీలు బహ్రెయిన్ ద్వీపకల్పంలోని మరియు సౌదీ అరేబియాకు చెందిన పర్షియన్ గల్ఫ్ లోని కటిఫ్ ఒయాసిస్ లోని మూలవాసులు (చూడండి బహ్రెయిన్ చారిత్రక ప్రాంతం).

ఐరోపా[మార్చు]

వీటిని కూడా చూడండి:Category:Indigenous peoples of Europe ఐరోపా ప్రాంతపు జాతుల సమూహాలు
ఎ సిర్కేసియన్ (అద్యఘె) బాలిక
దస్త్రం:Suleyman khinalugian.jpg
ఖినలూగ్ ప్రజలు కాకసస్ స్వదేసీ వాసులలో ఒకరు.

చరిత్రలో ఐరోపా ఎన్నడూ ఐరోపాయేతర శక్తులచేతిలో వలసగా మారనందున, అవి అలా నిరంతరాయంగా కొనసాగుతూ ఉన్నందువలన (హంగేరీ, టర్కిష్ త్రాస్, తాతారిస్తాన్, కల్మికియా , మాల్టా సైప్రస్ వంటి దీవులు[37]) అక్కడ నివసించే ఐరోపియన్లను మూల వాసులుగానే పరిగణించవచ్చు. "మూల వాసులు" అనే పదానికి అనేక ఆమోదించబడిన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన ఐక్యరాజ్య సమితి, ప్రపంచ కార్మిక సంస్థ, ప్రపంచ బ్యాంకు వంటివి కొన్నిఖచ్చితమైన నిర్వచనాలను ముందుకు తెచ్చాయి. ఈ వ్యాసంలో మూల వాస ప్రజానీకం అనే పదం సంకుచితార్థంలో వాడబడింది.

ఈ రోజున ఐరోపాలో గుర్తింపబడిన మూలవాసుల సంఖ్య సాపేక్షికంగా చాలా తక్కువ. వీరు యురేషియా ద్వీప కల్పానికి ఉత్తరభాగంలో, దూర ప్రాచ్య ప్రాంతాలలోనూ నివసిస్తున్నారు. ఐరోపా దేశాలలో వ్యాపించి ఉన్న అల్పసంఖ్యాక జాతులు అనేకం ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ తమ సాంప్రదాయ ఆధారిత సంస్కృతులను పాటిస్తూ తమను తాము మూలవాసులుగా గుర్తించుకుంటున్నారు. ఉత్తర స్కాండినేవియాలోని సామీ ప్రజలు , నెనెట్స్, ఉత్తర రష్యన్ సమాఖ్యలోని సమొయెడిక్ ప్రజలు, పశ్చిమ వురల్స్ ప్రాంతంలోని కోమీ ప్రజలు మూల వాసులలో గుర్తింపదగినవారు.

ఉత్తర స్పెయిన్‍లో, వాయువ్య ఫ్రాన్సులో నివసించే బాస్క్యూ ప్రజలు ఐరోపాలోనే ప్రాచీనమైన మూలవాస ప్రజానీకం. బాస్క్యూ ప్రజలు ఐరోపా కొత్త రాతి యుగపు సంతతికి చెంది, ఇప్పటికీ జీవించి ఉన్న చిట్టచివరి ఎత్నో - లిగ్విస్టిక్ సమూహం. వీరు ఇండో - యూరోపియన్ బాషలు మాట్లాడే ప్రజానీకం ఈ ప్రాంతంలోనికి చొచ్చుక రాకముందు నుంచే ఇక్కడ నివసిస్తున్న ప్రజలు. బాస్క్యూ ప్రజల పుట్టుక ను గురించి మరో సిద్ధాంతం ఇలా చెపుతుంది. వారు ఫ్రాంకో - కాంటాబ్రియన్ ప్రాంతం లో నిరంతరాయంగా నివసిస్తూ, నశించిపోగా మిగిలివున్న పాత రాతి యుగపు ఐరోపా ప్రజలు. వారు కనీసం మెగ్డాలియన్ కాలం నుండి ఈ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. బాస్క్యూ దేశంలోనికి జరిగిన చొరబాటుని గురించి తెలిపే ఒకే ఒక పురాతత్వ శాస్త్ర ఆధారం సుమారు 40 వేల సంవత్సరాల కిందటిది. ఈ కాలంలోనే క్రో - మాగ్నన్ మానవుడు ఐరోపాలోనికి మొదటి సారిగా ప్రవేశించి హోమో నియాండర్తలెన్సిస్‌గా అభివృద్ధి చెందాడు.[38]

కాకసస్ తన వైవిధ్యతలో విశిష్టమైనది, ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతంలో కూడా లేనంత అధిక పరిమాణంలో పలు వైవిధ్యపూరితమైన భాషలు ఇక్కడ మాట్లాడబడుతున్నాయి. కాకసస్ ప్రాంతం సిర్కాసియన్స్ వంటి సుమారు 50 రకాల సాంస్కృతిక అల్ప సంఖ్యాక ప్రజానీకానికి ఆలవాలం.[39][40] దీన్ని కూడా చూడండి: కాకసస్ ప్రజలు.

ఓషియానియా[మార్చు]

పాపువా న్యూగినియాలోని సదరన్ హైల్యాండ్స్ నుండి వచ్చిన హులి మ్యాన్. న్యూగినియా 1,000 కంటే ఎక్కువ దేశీయ భాషలనే కలిగి ఉంది.

ఓషియానియా ప్రాంతంలోని నేటి పసిఫిక్ ద్వీపజాతులనేకం మొదట్లో వేలాది సంవత్సరాల క్రమంలో పోలినేసియన్, మెలనేసియన్ మరియు మైక్రోనేసియన్ ప్రజలతో నిండి ఉండేవి. పసిఫిక్‌ ప్రాంతంలో యూరోపియన్ వలస విస్తరణ వీటిలో చాలావాటిని మూలవాసేతర పరిపాలన కిందికి వచ్చింది. 20వ శతాబ్దిలో ఈ మాజీ వలసలలో అనేకం స్వాతంత్ర్యం పొందాయి మరియు స్థానిక నియంత్రణలో జాతి రాజ్యాలు ఏర్పడినాయి. అయితే, తమ దీవులు ఇప్పటికీ పరాయి పాలనా యంత్రాంగం కింద ఉన్నప్పటికీ అనేక మంది ప్రజలు తమ మూలవాసీ గుర్తింపు గురించి ప్రకటిస్తున్నారు: దీనికి ఉదాహరణలు గ్వామ్‌కి చెందిన ఛామోర్రోస్మరియు ఉత్తర మేరియానాస్, మరియు మార్షల్ ఐలాండ్స్‌కి చెందిన మార్షల్లెస్ వంటివి.

1,000 మరియు 3,000 సంవత్సరాల క్రితం జీవించినట్టి కనీసం 25 మంది మరుగుజ్జు మానవులను మైక్రోనేసియాలోని పాలౌ దీవులలో కనుగొన్నారు.[41]

ఓషియానియాలోని అనేక ప్రాంతాల్లో మూలవాసులు వలసవాదుల కంటే జనాభాలో మించిపోయారు. ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, హవాలీలు ఇందుకు మినహాయింపు. 2001 ఆస్ట్రేలియన్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మూలవాసీ ఆస్ట్రేలియన్లు మొత్తం దేశ జనాభాలో 2.4%గా ఉన్నారు. కాగా, న్యూజిలాండ్‌లో 14.6% జనాభా కనీసం పాక్షికంగా అయినా మవోరీ మూలవాసీలుగా గుర్తించబడుతున్నారు. కాగా, మవోరీ నివాస ప్రజలలో సగం కంటే ఎక్కువ (53%) మంది పూర్తిగా మవోరీలుగా గుర్తించబడుతున్నారు. మవోరీ పోలినేసియా మూలవాసులు మరియు సాపేక్షికంగా ఇటీవలే వీరు న్యూజిలాండ్‌లో స్థిరపడ్డారు, వీరి వలసలు 1000-1200 CE మధ్య సంభవించి ఉంటాయని భావిస్తున్నారు. న్యూజిలాండ్‌లో సంపర్క రహిత మవోరీ తెగలు ఏక జనాభాకు చెందిన వారు కారు, అందుచేత ఇటీవలే తెగ సముదాయంలోకి కలిసిపోయినవారు ఇటీవలి కాలాల్లో మరింత సాంప్రదాయిక అమరికకు మారిపోయారు. అనేకమంది మవోరీ గిరిజన నేతలు బ్రిటిష్ వారితో వైటాంగై ఒడంబడిక కుదుర్చుకున్నారు, కాబట్టి ఆధునిక భౌగోళిక-రాజకీయ భూభాగమైన న్యూజిలాండ్ పాక్షిక సమ్మతితో స్థాపించబడింది. అయితే, వీరు సంతకాలు చేసిన వైటాంగై ఒడంబడిక యొక్క మవోరీ భాషానువాదం అస్పష్టమైన పదాలతో కూడి ఉంది మరియు ఇది ఇంగ్లీషు వెర్షన్‌తో పూర్తిగా సరిపోలడం లేదు. ఒడంబడిక ప్రక్రియ స్థానిక జనాభాకు బ్రిటిష్ పౌరసత్వాన్ని ఇచ్చింది. అయితే, కొంతమంది బ్రిటిష్ వలస ప్రజలు వైటాంగై ఒడంబడికను నిర్లక్ష్యం చేశారు మరియు వలసీకరణ మరియు యుద్ధం యొక్క కొన్ని చట్టవ్యతిరేక చర్యలద్వారా (మవోరీ మరియు సెటిలర్ల మధ్య చట్టబద్ధమైన భూ కొనుగోళ్లు జరిగినప్పటికీ) మవోరీలు తమ భూమిలో 95%ని, మరియు వనరులను 1850లనుంచి 1970ల కాలంలో కోల్పోయారు. దీంతో మవోరీలలో మెజారిటీ ప్రజలు భారీ స్థాయిలో సామాజిక-ఆర్థిక పతనాలకు గురయ్యారు. 1970ల నుండి మవోరీలలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం కలిగింది, భూములపై, వనరులపై, సంస్కృతిపై తమ ఒడంబడిక హక్కులను నొక్కి చెప్పడానికి వైటాంగై ట్రిబ్యునల్ [6] పక్రియ ద్వారా రాజకీయ ప్రయత్నం కూడా జరిగింది. ఇది మవోరీ భాష మరియు సంస్కృతి యొక్క చట్టబద్ధ గుర్తింపులో ప్రతిఫలించింది మరియు కొంత భూమిని, వనరులను, డబ్బును తిరిగి పొందడానికి దారితీసింది. కాబట్టి ఈరోజు మవోరీ వ్యాపారం దాదాపు NZD$14 బిలియన్‌లుగా ఉందని అంచనా వేయబడింది. మవోరీలు అతిముఖ్యమైన రాజకీయ పార్టీని కూడా స్థాపించుకున్నారు.

పాపువా న్యూ గినియా (PNG) స్వతంత్ర రాజ్యం మూలవాసీ సమాజాల్లోని మెజారిటీ జనాభాను కలిగి ఉన్నాయి. కేవలం 5 మిలియన్ల మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 700+ విభిన్న గిరిజన బృందాలు గుర్తించబడ్డాయి. సంప్రదాయ లేదా ఆచారాలను ఆధారంగా చేసుకుని చేసే కర్మ కాండలను, భూమిపై గల హక్కులను PNG రాజ్యాంగం, ఇతర చట్టాలు ఆధునిక రాజ్యంలో కొనసాగే విధంగా స్పష్టంగా గుర్తించాయి. మూల వాసుల సమూహాలకు, ప్రభుత్వ మరియు కార్పోరేట్ సంస్థలకు మధ్య భూమి వినియోగానికి, వనరుల వినియోగానికి సంబంధించి అనేక సంఘర్షణలు వివాదాలు కొనసాగుతున్నాయి.

హక్కులు, అంశాలు, ప్రభావాలు.[మార్చు]

మూస:Indigenous rights మూల వాసుల సాంస్కృతిక అస్థిత్వం ఎక్కడైతే నొక్కి చెప్పబడుతుందో అక్కడ కొన్ని నిర్దిష్టమైన సామాజిక అంశాలు ప్రభావాలు తలెత్తి ఉంటాయి. లేదా మూల వాసుల హోదాకు సంబంధించి ఒక నిర్దిష్టమైన పరిస్థితి తలెత్తి ఉంటుంది. ఈ ప్రభావాలు ఇతర సమాజాలపై కూడా ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. అయితే ఈ అనుభవాలు తప్పనిసరిగా మూలవాసుల అనుభవంలోకి తప్పనిసరిగా రావలసిన అవసరం లేదు.

మూల వాసుల అనుభవాలలో వైవిధ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పటికే వారితో పాటు కొనసాగుతున్న ఇతర సమాజాల ప్రజానీకం వలన, లేదా వారున్న ప్రాంతంలోకి చొచ్చుకొని వస్తున్న వారివలన వారు ఒకేరకమైన సమస్యలను, అంశాలను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఈ అంశాలు మూలవాసులు కోల్పోతున్న సంస్కృతికి సంబంధించినవై ఉంటాయి. వారు తమ పరిసరాలలో ఉన్న సమాజాలతో కలిసిపోవడానికి ఎదుర్కొనే ఒత్తిడి, విచక్షణల కారణంగా తలెత్తే బాధకు సంబంధించినవై ఉంటాయి. మూల వాసుల భూమి, సంస్కృతులు ప్రమాదంలో పడినందువల్ల ఈ పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇలా ప్రమాదావస్థలో ఉన్న మూల వాసుల వివరాలు ఈ వ్యాసం చివర ఇవ్వబడ్డాయి. సాఖ, కోమి ప్రజలు (రష్యా ఉత్తర భాగంలో నివసిస్తున్నమూల వాసులు) ఈ స్థితికి మినహాయింపు. వీరు రష్యన్ రాజ్యంలో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన రిపబ్లిక్ ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నారు. అలాగే కెనడాలోని ఇనూట్ ప్రజలు కూడా ఈ కోవకే చెందుతారు. నునావాట్ ప్రాంతంలో వీరే మెజారిటీ ప్రజానీకం (ఇది 1999లో ఏర్పడింది).

మానవ జాతులలో ఉన్న సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని సాధ్యమైనంత వరకు సంరక్షించడం కోసం మూల వాసుల జాతులను కాపాడడం చాలా ముఖ్యమైన అంశమనే వాదన ఉంది. మూల వాసుల సంస్కృతిని కాపాడాలంటే మూల వాసుల ఉనికిని కాపాడడం తప్పని సరి.

దీనికి ఉదాహరణ ఏమిటంటే 2002లో బోట్సువానా ప్రభుత్వం సాన్ అని పిలవబడే కలహారీ బుష్ మెన్‌లను వారి ప్రాంతాల నుండి బహిష్కరించింది.[42] వారు ఆ ప్రాంతాలలో సుమారుగా ఇరవై వేల సంవత్సరాల నుండి నివసిస్తున్నారు. ఆ దేశపు అధ్యక్షుడు ఫెస్టస్ మొగై బుష్ మె‌న్లను "రాతి యుగపు జీవు"లని పేర్కొన్నాడు.[43] స్థానిక ప్రభుత్వపు మంత్రి అయిన మార్గరేట్ నషా, వారిని బహిరంగంగా విమర్శిస్తూ, వారి బహిష్కరణను ఏనుగులను పారదోలే చర్యతో పోల్చాడు.[44] 2006 లో బోట్సువానా ఉన్నత న్యాయస్థానం సెంట్రల్ కలహారీ గేమ్ రిజర్వులో ఉన్న నివాస ప్రాంతాలకు బుష్ మెన్‌లు తిరిగి రావడానికి హక్కు ఉందని తీర్పునిచ్చింది.[45][46]

అధీకృత అనుమతి గల సంస్థలు[మార్చు]

దస్త్రం:Indigenous rights organizations.PNG
దేశీయ హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న సంస్థలు

మూల వాసుల పరిరక్షణ కోసం, లేదా అధ్యయనం కోసం అనేక సంస్థలు పని చేస్తున్నాయి. వీటిలో చాలా వాటికి మూల వాసుల తరుపున ప్రభుత్వంతోనూ, అంతర్జాతీయ సంస్థలతోనూ చర్చలలో పాల్గొనడానికి, మధ్యవర్తిత్వం వహించడానికి అధికార అనుమతి పత్రాలు ఉన్నాయి. అవి:

  • ఆఫ్రికన్ కమిషన్ ఆన్ హ్యూమన్ అండ్ పీపుల్స్ రైట్స్(ACHPR)
  • సెంటర్ ఫర్ వరల్డ్ ఇండీజీనస్ స్టడీస్
  • కల్చరల్ సర్వైవల్
  • ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ పీపుల్స్ క్లోస్ టూ నేచర్ (fPcN)
  • ఇన్‌కొమిండోస్ స్విడ్జర్‍లాండ్
  • ఇండీజీనస్ డైలాగ్స్
  • ఇండిజీనస్ పీపుల్స్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా కో- ఆర్డీనేటీంగ్ కమిటీ (IPACC)
  • ఇంటర్‌నేషనల్ వర్క్ గ్రూప్ ఫర్ ఇండిజీనస్ అఫైర్స్ (IWGIA)
  • సర్వైవల్ ఇంటర్‍నేషనల్
  • సొసైటీ ఫర్ త్రీటెన్డ్ పీపుల్స్ (GfbV)

ప్రపంచ అంతర్జాతీయ మూల వాసుల దినోత్సవం.[మార్చు]

ప్రపంచ అంతర్జాతీయ మూల వాసుల దినోత్సవాన్ని ఆగస్టు 9న జరుపుకుంటున్నారు. ఈ రోజున 1992లో ఐక్యరాజ్య సమితి మూల వాసుల జనాభా కార్యాచరణ సంఘపు సబ్ కమీషన్, అల్ప సంఖ్యాక ప్రజల మానవ హక్కుల పరిరక్షణకై అల్ప సంఖ్యాకుల రక్షణ కమీషన్‌లు మొదటి సారిగా సమావేశమయ్యాయి.

1994 డిసెంబర్ 23న ఐక్యరాజ్య సమితి సర్వసభ్య సమావేశం, ప్రపంచ మూల వాసుల అంతర్జాతీయ దశాబ్ధి సందర్భంగా ఆగష్టు 9ని ప్రపంచ అంతర్జాతీయ మూల వాసుల దినంగా జరుపుకోవాలని ప్రకటించింది (తీర్మానం 49/214). రెండవ ప్రపంచ మూల వాసుల అంతర్జాతీయ దశాబ్ధి(2005-2014) సందర్భంగా, 2004 డిసెంబర్ 20 తర్వాత, సర్వ సభ్య సమావేశం ప్రతి సంవత్సరం ఆగష్టు 6ను ప్రపంచ అంతర్జాతీయ మూల వాసుల దినోత్సవంగా జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది (తీర్మానం 59/174).[47]

ఙ్ఞానము, సంస్కృతి[మార్చు]

మనం ఆరవ అంతర్జాతీయ జాతుల విలుప్త దశలో ఉన్నందున మూల వాసుల సంస్కృతికి సంబంధించిన విషయాలు, భాహ్య విషయాల విద్య, పర్యావరణ చైతన్యం అనేవి అసమాన్యమైన ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి.(హోలెసెన్స్ అంతర్ధానం). మూల వాసులనే పదం ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో లేదా ఒక దేశంలో ఉనికిలో ఉండి, అక్కడే అభివృద్ధి చెందిన సంస్కృతులను సూచిస్తుంది. వీరినే తరచుగా స్థానికులని కూడా అంటున్నారు. చారిత్రకంగా, మూల వాసుల సంస్కృతులు ఒక నిర్దిష్టమైన జీవ ప్రాంతంలో చాలా తరాల పాటూ కొనసాగి, ఆ ప్రాంతంలో ఎలా నిలకడగా జీవించాలో నేర్చుకొని ఉంటాయి. మూల వాసుల సంస్కృతికి ఉన్న ఈ లక్షణం వారిని ఆ ప్రాంతంలో సాటి లేని వారిగా తీర్చిదిద్దుతుంది. ఈ లక్షణం ద్వారా మన ఆధునిక కాలంలో, వీరు తమ జీవ ప్రాంతంతో ఎలా పరస్పర సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నారు, వారి అవసరాలేమిటో, వారు పొందుతున్న ప్రయోజనాలేమిటి, వారు ఎదుర్కొంటున్న ప్రమాదాలేమిటి లాంటి విషయాలకు సంబంధించిన ఙ్ఞానాన్ని పొందుతాము. మూల వాసుల సంస్కృతి నాశనమవుతున్నదని, వారు ఇతర ప్రాంతాలకు నెట్టి వేయబడుతున్నారని అనడం అన్ని సందర్భాలకు వర్తించదు.

మూల వాసుల ఙ్ఞానాన్ని సంరక్షించడం, ప్రత్యేకంగా దాని గురించి పరిశోధించడం వలన సహజ పర్యావరణపు వనరులతో ఒక సమాజం ఏ విధంగా సంబంధాన్ని కలిగి వుంటుందన్న విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. నూతన వనరులను, ప్రయోజనాలను గుర్తించవలసిన ప్రస్తుత సందర్భంలో, మూల వాసులు, ఇతర సమాజాల ప్రజలు ఉన్న వనరులను ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో తెలుసుకోవచ్చు (ఉదా: అమెజాన్ వర్షాధార అడవుల నుండి ఉపయోగకరమైన వనరులను పరిశోధించడానికి ఉమ్మడి భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరిచారు).

కొంతమంది (ఉదా: భారత దేశం, బ్రెజిల్, మలేషియాలలో ఉన్న మూల వాసుల సమాజాలు, GRAIN, థర్డ్ వరల్డ్ నెట్ వర్క్ వంటి NGOలు) మూల వాసులు తరచుగా జీవ చౌర్యానికి గురౌతున్నారు. అధికారికంగా ధృవీకరింపబడని సహజ వనరులు,[citation needed], సంప్రదాయక ఙ్ఞానంల నుండి పొందుతున్న ప్రయోజనాలలో, పేటెంట్ కలిగిన భాగస్వామి నుండి వారికి రావలసిన వాటా సరిగా రావడం లేదు.

దృక్కోణాలు[మార్చు]

మూస:Ref improve section మూల వాసులకు మూల వాసేతరులకు మధ్య ఏర్పడిన సంబంధాల చరిత్ర, అనుభవాల నుండి అనేక రకాలైన దృక్కోణాలు, వైఖరులు తలెత్తాయి. వివిధ సాంస్కృతిక, ప్రాంతీయ, చారిత్రక నేపథ్యాలనుండి ముందుకొచ్చిన ఈ దృక్కోణాలు సంక్లిష్టంగా ఉంటాయి. పరస్పరం పోటీపడే ఈ దృక్కోణాలు ఒకే సమయంలో ఉనికిలో ఉంటాయి. అయినప్పటికీ వాటి బలమూ, బలహీనతలు అవి సమ్మిళిత సంస్కృతులను, అంతర్గత సామాజిక మార్పును వ్యక్తపరిచే విధానంపై ఆధార పడి ఉంటాయి. ఈ దృక్కోణాలు సంబంధాలను రెండు వైపుల నుండి పరిశీలిస్తాయి.

మూలవాసుల దృక్పధాలు[మార్చు]

మూలవాస ప్రజానీకం రానురాను తమ సార్వభౌమత్వం, పర్యావరణం, సహజ వనరుల ఉపయోగం విషయంలో ప్రమాదాలను ఎదుర్కొంటోంది. ఉష్ణమండల ప్రాంత అరణ్యాల నిర్మూలన దీనికి ఉదాహరణగా చూపవచ్చు, ఇక్కడి అనేక స్థానిక తెగల జీవనశైలులు ప్రమాదంలో పడుతున్నాయి. స్వాంగీకారక వలసవాద విధానాలు మూలవాసుల పిల్లల రక్షణకు సంబంధించిన సమస్యలలో ప్రతిఫలిస్తున్నాయి.

మూలవాసేతర దృక్పధాలు[మార్చు]

మూలవాస ప్రజానీకం ఆదిమవాసులు, క్రూరులు, లేదాఅనాగరికులు. యూరోపియన్ వలస విస్తరణ తారాస్థాయిలో ఉండగా ఈ ఆరోపణలు చాలా సాధారణంగా వినవచ్చేవి, కానీ ఈ ఆధునిక కాలంలోనూ ఇది కొనసాగుతోంది.[48] 17వ శతాబ్దిలో, మూలవాసులు చాలా సహజంగా "అనాగరికులు"గా ముద్రించబడేవారు. అదే సమయంలో ప్రామాణక పురాతనకాలానికి చెందిన సృజనాత్మక అంశాలను కళాత్మక ప్రయోజనాలకోసం ఉపయోగించే ప్రయత్నం తిరిగి మొదలవుతూ వచ్చింది, ఆ కాలంలో జాతి హత్యాకాండ సమర్థక భావాలను మననం చేసుకునే సృజనాత్మక పక్షానికి వెళ్లడం తగ్గుతూవచ్చింది కూడా. థామస్ హాబ్స్ వంటి కొంతమంది తత్వవేత్తలు మూలవాసులను పూర్తిగా క్రూరస్వభావులుగా గుర్తించారు, ఇతరులు వీరిని "విశిష్ట క్రూరులు"గా గుర్తించడం వైపు మొగ్గుచూపారు. హాబ్స్ దృక్పధానికి సన్నిహితంగా ఉండేవారు మూలవాసులను నాగరీకరించి ఆధునీకరించే బాధ్యత తమపై ఉందని విశ్వసిస్తూ వచ్చారు. ప్రత్యేకించి యూరప్‌కి చెందిన మానవ శాస్త్రజ్ఞులు కూడా ఈ విధానాలను అన్ని గిరిజన సంస్కృతులకు వర్తించేవారు. ఇది న్యూనపరిచే స్వభావం కారణంగా అనుకూలతను పొందలేదు. మానవశాస్త్రజ్ఞుల ప్రకారం ఇది సరైనది కాదు (చూడండి తెగ, సాంస్కృతిక పరిమాణం). సర్వైవల్ ఇంటర్నేషనల్ మూలవాసులను 'ఆదిమవాసులు' లేదా 'క్రూరులు'గా ముద్రించే మీడియా చిత్రణను తొలగించేందుకు కేంపెయిన్‌ను నిర్వహిస్తోంది.[49] ప్రకృతికి దగ్గరగా ఉండే ప్రజా మిత్రులు అనే సంస్థ, మూలవాసీ సంస్కృతి న్యూన స్థితిలో ఉంది కాబట్టి దాన్ని గౌరవించకూడదని, వారి జీవనశైలిని స్వావలంబనను వివరించే పాఠంగా ఉంటుందని, అవినీతిలో కూరుకుపోయిన పాశ్చాత్య ప్రపంచంపై పోరాటంలో భాగంగా ఇది ఉంటుందని గుర్తిస్తోంది. ఇక్కడినుంచే ప్రమాద భయాలు పుట్టుకొస్తున్నాయి.[50]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, అనేకమంది యూరోపియన్లు నాగరికత విలువనే సందేహించసాగారు. అదేసమయంలో, వలసవాద వ్యతిరేక ఉద్యమం, మూలవాసుల సమర్థకులు వాదిస్తూ, "నాగరికులు" మరియు "క్రూరత్వం" వంటి పదాలు వలసవాదపు ఉత్పత్తులు మరియు ఉపకరణాలు అనీ, వలసవాదం తనకు తానుగా క్రూరమైన విధ్వంసకురాలని వాదిస్తూ వచ్చారు.

20వ శతాబ్దపు మధ్యభాగంలో, యూరోపియన్ వైఖరి, మూలవాసులు, గిరిజన ప్రజానీకం తమ పురాతన సంస్కృతులను ఏంచేయాలి, వారి వారసత్వ భూభాగాలను ఏం చేయాలి అనే విషయాన్ని తమకు తాముగా నిర్ణయించుకునే హక్కును కలిగి ఉండాలనే ఆలోచనల వైపుకు మళ్లడం ప్రారంభించింది.

మూలవాసులు అనే భావనపై అనేక విమర్శలు:

  • లిఖిత చరిత్రకు ముందే ప్రజలు ఇతరుల భూభాగాలను ఆక్రమించడం లేదా వలసలుగా మార్చుకోవడం చేసేవారు కాబట్టి మూలవాసులు, మూలవాసేతరులు అనే విభజన కేవలం తీర్పుకు సంబంధించిన అంశమే తప్ప మరొకటి కాదు. ఇటీవలి శతాబ్దాలలో సైతం కొన్ని సంక్లిష్టతలున్నాయి: ఉదాహరణకు, జులు ప్రజలు దక్షిణాఫ్రికాకు మూలవాసులేనా?
  • మూలవాసులను ఒక బృందంలోకి నెట్టడం అనేది వారిలో విస్తృత స్థాయిలో ఉన్న వైవిధ్యతను నిర్లక్ష్యం చేస్తోంది మరియు అదే సమయంలో వారిపై ఒక ఏకీకృత గుర్తింపును రుద్దుతోంది, ఇది చారిత్రకంగా నిర్దిష్టమైనదిగా ఉండకపోవచ్చు.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • సామూహిక హక్కులు
  • వలసవాదం
  • జాతి మైనారిటీ
  • మానవహక్కులు
  • చిత్ర యాత్ర
  • దేశీయ మేథో సంపద
  • తాకరాని సాంస్కృతిక వారసత్వం
  • ఇసుమా
  • అన్యసంపర్కంలేని ప్రజలు
  • దేశీయ సమస్యలపై ఐక్యరాజ్యసమితి శాశ్వత వేదిక
  • ప్రాతినిధ్యం లేని జాతులు మరియు పీపుల్స్ ఆర్గనైజేషన్
  • జాతి బృందాల జాబితా
  • దేశీయ ప్రజల వాతావరణ మార్పు అంచనా చర్య

సూచనలు[మార్చు]

  1. "మూలవాసులు జీవిస్తూ వచ్చిన సందర్భాలలో వివిధ మరియు మారిన నేపధ్యాల కారణంగా మరియు “మూలవాసులు,” గురించి సార్వత్రికంగా ఆమోదించబడిన నిర్వచనం లేనందున ఈ విధానం ఈ పదాన్ని నిర్వచించలేదు. వివిధ దేశాలలో దేశీయ ప్రజలను "దేశీయ జాతి మైనారిటీలు," "మూలవాసులు," "పర్వతప్రాంత తెగలు," "మైనారిటీ జాతులు," "షెడ్యూల్డ్ తెగలు," లేదా "గిరిజన తెగలు వంటి పలు పేర్లతో ప్రస్తావిస్తుండవచ్చు."[1]
  2. శాండర్స్, డగ్లస్. 1999. మూలవాసులు: నిర్వచించడంలో సమస్యలు. అంతర్జాతీయ సాంస్కృతిక సంపద పత్రిక. సంఖ్య. 8 pp. 4 - 13.
  3. http://web.archive.org/web/20100714021655/http://www.aidp.bc.ca/terminology_of_native_aboriginal_metis.pdf
  4. "మూలవాసులు జీవిస్తూ వచ్చిన సందర్భాలలో వివిధ మరియు మారిన నేపధ్యాల కారణంగా మరియు “మూలవాసులు,” గురించి సార్వత్రికంగా ఆమోదించబడిన నిర్వచనం లేనందున ఈ విధానం ఈ పదాన్ని నిర్వచించలేదు. వివిధ దేశాలలో దేశీయ ప్రజలను "దేశీయ జాతి మైనారిటీలు," "మూలవాసులు," "పర్వతప్రాంత తెగలు," "మైనారిటీ జాతులు," "షెడ్యూల్డ్ తెగలు, (ఇండియా)" లేదా "గిరిజన తెగలు" వంటి పలు పేర్లతో ప్రస్తావిస్తుండవచ్చు."[2]
  5. "World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Philippines : Overview, 2007", UNHCR | Refworld.
  6. [8] [9]
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 "United NationsDeclaration on the Rights of Indigenous Peoples (A/RES/61/295)". United Nations. UNPFII. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-10-23. 
  8. 8.0 8.1 8.2 "Frequently Asked Questions: Declaration on the Rights of Indigenous Peoples" (PDF). United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-10-23. 
  9. WGIP (2001). Indigenous Peoples and the United Nations System. Office of the High Commissioner for Human Rights, United Nations Office at Geneva.  [dead link]
  10. "Indigenous issues". International Work Group on Indigenous Affairs. సంగ్రహించిన తేదీ September 5, 2005. 
  11. Ibid.
  12. ఆచార్య, దీపక్ అండ్ శ్రీవాస్తవ అన్షు (2008): ఇండిజీనియాస్ హెర్బల్ మెడిసిన్స్ : ట్రైబల్ ఫార్ములేషన్స్ అండ్ ట్రెడిషినల్ హెర్బల్ ప్రాక్టీసెస్, ఆవిష్కార్ పబ్లిషర్స్ డిస్ట్రిబ్యూటర్, జైపూర్-ఇండియా. ISBN 978-81-7910-252-7. pp 440
  13. శాండర్స్, డగ్లస్. 1999. ఇండీజియనస్ పీపుల్స్: ఇష్యూస్ ఆఫ్ డిఫినిషన్. ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఆఫ్ కల్చరల్ ప్రాపర్టీ. No. 8 pp. 4 - 13.
  14. బార్తొలొమెవ్ డీన్ అండ్ జెరోమ్ (eds.) అట్ ది రిస్క్ ఆఫ్ బీయింగ్ హార్డ్: ఇండీజియనస్ రైట్స్, ఐడెంటిటీ అండ్ పోస్ట్ కలోనియల్ స్టేట్స్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మిచిగన్ ప్రెస్ (2003)[3]
  15. మినుసియస్ ఫెలిక్స్, ది ఆక్టోవియస్
  16. విల్కెన్, రాబర్ట్ లూయిస్, 2003, యేల్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్
  17. జెంట్రీ, కెన్నెత్ L. జూనియర్, 1989, బిఫోర్ జెరూసలెం ఫెల్, ఇనిస్టిట్యూట్ ఫర్ క్రిస్టియన్ ఎకనమిక్స్, టైలర్, టెక్సాస్
  18. ఓల్డ్ వరల్డ్ కాంటా్క్ట్స్/కాలనిస్ట్స్/కేనరీ ఐలండ్స్
  19. "Pride in Lineage and Prejudice Against Outsiders". Archive.arabnews.com. 2004-04-02. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-06-30. 
  20. చాలా తక్కువగా తెలిసిన ఇండియన్ తెగను పెరూ అమెజాన్‌లో కనుగొన్నారు
  21. డీన్, బర్తలోమ్యోవ్‌‌ 2009 యూరెనియా సొసైటీ, కాస్మోలజీ అండ్ హిస్టరీ ఇన్‌ పెరువియన్‌ అమెజోనియా , గైనెస్‌విల్లి: యూనివర్సిటీ ప్రెస్‌ ఆఫ్‌ ఫ్లోరిడా ISBN‌ 978-081303378[4]
  22. "Civilization.ca-Gateway to Aboriginal Heritage-Culture". Canadian Museum of Civilization Corporation. Government of Canada. May 12, 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-09-18. 
  23. "Inuit Circumpolar Council (Canada)-ICC Charter". Inuit Circumpolar Council > ICC Charter and By-laws > ICC Charter. 2007. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-09-18. 
  24. "In the Kawaskimhon Aboriginal Moot Court Factum of the Federal Crown Canada" (PDF). Faculty of Law. University of Manitoba. 2007. పేజీ. 2. Archived from the original on 2008-06-25. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-09-18. 
  25. "Words First An Evolving Terminology Relating to Aboriginal Peoples in Canada". Communications Branch of Indian and Northern Affairs Canada. 2004. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-06-26. 
  26. "Terminology of First Nations, Native, Aboriginal and Metis" (PDF). Aboriginal Infant Development Programs of BC. 2009. Archived from the original on 2010-07-14. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-06-26. 
  27. "Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census - 20% Sample Data". Census > 2006 Census: Data products > Topic-based tabulations >. Statistics Canada, Government of Canada. 06/12/2008. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-09-18. 
  28. "Assembly of First Nations - Assembly of First Nations-The Story". Assembly of First Nations. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-10-02. 
  29. "Civilization.ca-Gateway to Aboriginal Heritage-object". Canadian Museum of Civilization Corporation. May 12, 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-10-02. 
  30. బ్రెజిల్ ఆర్జెడ్ టు ప్రొటెక్ట్ ఇండియన్స్
  31. బ్రెజిల్ సీస్ ట్రేసెస్ ఆఫ్ మోర్ ఐసొలేటెడ్ ఆఫ్ మోర్ ఐసొలేటెడ్ అమెజాన్ ట్రైబ్స్
  32. "Natives in Russia's far east worry about vanishing fish". The Economic Times. Agence France-Presse. February 25, 2009. సంగ్రహించిన తేదీ March 5, 2011. 
  33. రికగ్నిషన్ ఎట్ లాస్ట్ ఫర్ జపాన్స్ ఐను, బిబిసి న్యూస్
  34. బ్లస్ట్, R. (1999), "సబ్ గ్రూపింగ్, సర్క్యులేటరీ అండ్ ఎక్స్టింక్షన్: సమ్ ఇష్యూస్ ఇన్ ఆస్ట్రోనేషియన్ కంపారేటివ్ లింగ్విస్టిక్స్" ఇన్ E. జైటౌన్ & P.J.K Li, ed., సెలెక్టెడ్ పేపర్స్ ఫ్రమ్ ది యైత్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ ఆస్ట్రోనేషియన్ లింగ్విస్టిక్స్. తైపీ: అకడెమియా సినాకా
  35. ఫాక్స్, జేమ్స్ J."Current Developments in Comparative Austronesian Studies" PDF (105 KB) . పేపర్ ప్రిపేర్డ్ ఫర్ సింపోజియం ఆస్ట్రోనేషియా పాస్కసార్జనా లింగ్విస్టిక్ డాన్ కజాన్ బుడయా. యూనివర్సిటస్ ఉదయన, బాలి 19–20 ఆగస్ట్ 2004.
  36. డైమండ్, జేర్డ్ M. "Taiwan's gift to the world" PDF (107 KB) "Taiwan's gift to the world" PDF (107 KB) . నేచుర్, సంపుటి 403, ఫిబ్రవరి 2000, pp. 709-710
  37. అవర్ ఖగానటె (c.560s-800), అల్-అండలుస్ (711-1492), ఎమిరేట్ ఆఫ్ సిసిలీ (831-1072), ది మంగోల్/తాతార్ దాడులు (1223-1480), మరియు బాల్కన్స్‌పై ఒట్టోమన్ నియంత్రణ‌ (1389-1878)తో సహా యూరోపియనేతర శక్తులచే యూరప్‌లోని కొన్ని భూభాగలపై తాత్కాలిక పాలనలు.
  38. ది బాస్క్యూ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్
  39. కాకేసియన్ పీపుల్స్
  40. మౌంటెయిన్ ఆఫ్ టోంగ్యుస్: ది లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ ది కాకసస్
  41. పిగ్మీ హ్యూమన్ రిమెయిన్స్ ఫౌండ్ ఆన్ రాక్ ఐలాండ్స్, సైన్స్ | ది గార్డియన్
  42. "afrol News - Botswana govt gets tougher on San tribesmen". Afrol.com. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-06-30. 
  43. Simpson, John (2005-05-02). "Africa | Bushmen fight for homeland". BBC News. సంగ్రహించిన తేదీ 2010-06-30. 
  44. Monbiot, George (21 March 2006). "Who really belongs to another age - bushmen or the House of Lords?". The Guardian (London). సంగ్రహించిన తేదీ 5 May 2010. 
  45. "Botswana bushmen ruling accepted". BBC News. 18 December 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 5 May 2010. 
  46. [5][dead link]
  47. ఇంటర్నేషనల్ డే ఆఫ్ ది వరల్డ్స్ ఇండీజినస్ పీపుల్ - 9 ఆగస్ట్
  48. చూడండి ఒలిఫంట్ v. సుగ్వమిష్ ఇండియన్ ట్రైబ్ , 435 U.S. 191 (1978); ఇవి కూడా చూడండి రాబర్ట్స్ విలియమ్స్, లైక్ ఎ లోడెడ్ వెపన్
  49. సర్వైవల్ ఇంటర్నేషనల్ వెబ్‌సైట్ - అబౌట్ Us/FAQ
  50. ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ పీపుల్స్ క్లోస్ టు నాచుర్ వెబ్‌సైట్ - అవర్ ఈథోస్ అండ్ స్టేట్‌మెంట్ ఆఫ్ ప్రిన్సిపల్స్

మరింత పఠనం[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

సంస్థలు[మార్చు]

దేశీయ అధ్యయనాలు[మార్చు]

మూస:Indigenous peoples by continent మూస:Indigenous rights footer మూస:Ethnicity

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మూలవాసులు&oldid=1288385" నుండి వెలికితీశారు