మెంటల్ రిటార్డేషన్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Mental retardation
Classification and external resources
ICD-10 F70-F79
ICD-9 317-319
DiseasesDB 4509
eMedicine med/3095 neuro/605
MeSH D008607

మెంటల్ రిటార్డేషన్ (Mental retardation or MR ) అనేది యుక్తవయస్సు రాకముందు కనపడే ఒక సాధారణమైన వ్యాధి, అది గుర్తించదగ్గ విధంగా దెబ్బతిన్న అభిజ్ఞాత్మక విధులు మరియు రెండు లేక అంతకన్నా ఎక్కువైన అడాప్టివ్ బిహేవియర్స్ లాంటి లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. అది చారిత్రాత్మకంగా ఇంటెలిజెన్స్ కోషెంట్ స్కోరు 70 కన్న తక్కువగా ఉండటం అని నిర్వచించబడింది.[1] ఒకప్పుడు పూర్తిగా అభిజ్ఞాత్మక శక్తి మీద దృష్టి కేంద్రీకరించబడినది, కానీ ఇప్పటి నిర్వచనంలో మానసిక విధినిర్వహణశక్తి మరియు వ్యక్తుల యొక్క పర్యావరణంలో వారి విధినిర్వహణా ప్రావీణ్యతలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల, సగటు కన్నా తక్కువ ఇంటెలిజెన్స్ కోషెంట్ (BAIQ) ఉన్న వ్యక్తిని మెంటల్లి రిటార్డెడ్‌గా పరిగణించలేము. సిండ్రోమిక్ మెంటల్ రిటార్డేషన్ అనేది ఇతర వైద్య మరియు స్వాభావిక చిహ్నాలు మరియు రోగలక్షణాలతో సంబంధం ఉన్న మానసిక సామర్ధ్యపు లోటుపాట్లు. నాన్-సిండ్రోమిక్ మెంటల్ రిటార్డేషన్ అనేది ఇతర అవలక్షణాలు ఏమీ లేకుండా కనపడే మానసిక సామర్ధ్యానికి సంబంధించిన లోటుపాట్లు.

ఇంటెలెక్చువల్ డిజెబిలిటి అనే పదాన్ని ఆంగ్లభాష మాట్లాడే దేశాలలో చాలా మంది మద్దతుదారులు MRకు అర్థాలంకారంగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చినప్పటికీ మెంటల్ రిటార్డేషన్ అనేది ఇంటెలెక్చువల్ డిజెబిలిటి యొక్క ఉపవర్గము. కానీ, ఇంటెలెక్చువల్ డిజెబిలిటి అన్నది ఒక విస్తారమైన ప్రత్యయము, అందులో చాలా తేలికపాటి మానసిక సామర్ధ్యపు లోటుపాట్లు ఉంటాయి, అందుచేత దానిని మెంటల్ రిటార్డేషన్ అని చెప్పలేము, అది మరీ నిర్దిష్టంగా ఉంటుంది (స్పెసిఫిక్ లర్నింగ్ డిజెబిలిటిలో లాగా), లేదా మెదడుకు తగిలిన దెబ్బల వల్ల లేదా డిమెన్షియా లాంటి న్యూరోడీజనరేటివ్ వ్యాధుల వల్ల జీవితంలో తర్వాత కాలంలో రావచ్చును. ఇంటెలెక్చువల్ డిజెబిలిటీస్ ఏ వయస్సులోనైనా కనపడవచ్చు.

పెరుగుదల లోపం అనేది ఎదుగుదల మరియు అభివృధ్ధితో సంబంధం ఉన్న సమస్యల వల్ల కలిగే ఏ రకమైన వైకల్యం అయినా కావచ్చు. దీనిని కూడా కొన్నిసార్లు MRకు అర్థాలంకారంగా ఉపయోగించినప్పటికీ, ఈ పదం మానసిక లేదా మానసిక సామర్ధ్యపు భాగాంశాలు లేని అనేక పుట్టుకతో వచ్చిన వైద్య స్థితులను తన పరిధిలో కలిగి ఉంటుంది.[2]

సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు[మార్చు]

మెంటల్ రిటార్డేషన్ యొక్క సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు నడవడితో సంబంధం కలిగినవి. మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న చాలా మంది తమకు ఏ రకమైన మానసికసామర్ధ్యపు వైకల్యము ఉన్నట్లు కనపడరు , ముఖ్యంగా ఆ వైకల్యం పోషకాహార లోపం లేదా సీసపు విషప్రయోగం లాంటి పర్యావరణ కారణాల వల్ల సంభవించినపుడు ఈ విధంగా ఉంటుంది. మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్నవారికి అందరూ ఓ మాదిరిగా ఆపాదింఛి చెప్పుకునే "అస్వాభావికమైన రూపం" అనేది కొన్ని ఉదంతాలలో మాత్రమే ఉంటుంది, అవన్నీ కూడా సిండ్రోమిక్ మెంటల్ రిటార్డేషన్ కలిగి ఉంటాయి.

మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న పిల్లలు కూర్చోవడం, పాకడం లేదా నడవడం లాంటివి ఇతర పిల్లలకంటే ఆలస్యంగా నేర్చుకోవచ్చు, లేదా వాళ్ళు మాటలు మాట్లాడం కొంత కాలం ఆలస్యంగా చేయవచ్చు.[3] మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న వయోజనులు మరియు పిల్లలూ ఇద్దరూ, ఈ క్రింది లక్షణాలలో కొన్నింటిని లేదా అన్నింటినీ, కూడా ప్రదర్శించవచ్చు:[3]

  • మౌఖిక భాష యొక్క అభివృధ్ధిలో జాప్యాలు
  • జ్ఞాపకశక్తి సామర్ధ్యాలలో లోపాలు
  • సామాజిక నిబంధనలు నేర్చుకోవడంలో కష్టపడడం
  • సమస్యలను పరిష్కరించే నైపుణ్యతలలో కష్టపడడం
  • తమకు తాము సాయం చేసుకోవడం లేదా తమ పట్ల తాము శ్రధ్ధ వహించే విషయాల లాంటి అనుసరణీయ ప్రవర్తనల యొక్క అభివృధ్ధిలో జాప్యాలు
  • సామాజిక ప్రతిబంధకాలు లేకపోవడం

ఒక విలక్షణమయిన శిశువు కంటే మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న శిశువు ఎక్కువ నెమ్మదిగా నేర్చుకుంటుంది. పిల్లలు భాష నేర్చుకోడానికి, సామాజిక నడవడికి చెందిన నైపుణ్యతలు, దుస్తులు ధరించడం లేదా తినడం లాంటి తమ వ్యక్తిగత అవసరాలకు సంబంధించి శ్రధ్ధ తీసుకునే విషయంలో ఎక్కువ సమయం తీసుకోవచ్చు. నేర్చుకోవడానికి వాళ్ళు ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటారు, వాళ్ళకు మరింత పునరుక్తి అవసరం, ఇంకా వాళ్ళు నేర్చుకునే స్థాయికి నైపుణ్యాలను రూపాంతరం చేసే అవసరం ఉండవచ్చు. ఏది ఏమయినప్పటికీ, వాస్తవంగా ప్రతి శిశువు నేర్చుకునే శక్తి కలిగి, అభివృధ్ధి చెందిన సముదాయం యొక్క భాగస్వామ్య సభ్యత పొందే సామర్ధ్యం కలిగి ఉంటుంది.

బాల్యదశ ఆరంభంలో, మెంటల్ రిటార్డేషన్ (IQ 50-69, ప్రమాణంలో సగం నుండి మూడింట రెండు వంతుల దాకా ఉండే అభిజ్ఞాత్మక సామర్ధ్యం) అనేది తేటతెల్లం కాకపోవచ్చు, దానిని పిల్లలు బడికి వెళ్ళేంత వరకు కనిపెట్టలేకపోవచ్చు.[3] చాలా హీనమైన విద్యాసంబంధిత ప్రదర్శన కూడా గుర్తింపు పొందవచ్చు, తేలికపాటి మెంటల్ రిటార్డేషన్‌ను అభ్యాససామర్ధ్య లోపం లేదా భావాలకు సంబంధించిన/నడవడికి సంబంధించిన వ్యాధుల నుండి వృత్యాసం చూపడానికి ఒక నిపుణుడి అంచనా అవసరం ఉండవచ్చు. తేలికపాటి MR ఉండే మనుషులు విద్యాభ్యాసం చేయడం, చదవడం మరియు గణిత సామర్ధ్యాలు సుమారుగా 9 నుండి 12 సంవత్సరాలు ఉండే బాలుడిలో ఉండే స్థాయిలో ఉంటాయి.[3] వాళ్ళు తమ విషయాలలో వంట లేదా స్థానిక మాస్ ట్రాన్సిట్ వ్యవస్థను ఉపయోగించడం లాంటి తమ విషయంలో తాము శ్రధ్ధ వహించే మరియు అభ్యాససిధ్ధమైన నైపుణ్యతలు నేర్చుకోగలరు.[3] తేలికపాటి మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న వ్యక్తులు వయోజనులయ్యాక, వాళ్ళలో చాలా మంది ఎవరి మీద ఆధారపడకుండా బ్రతకడం, జీతానికి పని చేయడం లాంటివి నేర్చుకుంటారు.

మితమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ (IQ 35-49) అనేది చాలా వరకు ఎల్లప్పుడు జీవితపు తొలి సంవత్సరాలలో కనపడుతుంది. మాట్లాడే విషయంలో జాప్యాలు మితమైన MRలో ప్రత్యేకంగా సాధారణ సంకేతాలు.[3] మితమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న మనుషులకు బడిలో, ఇంట్లో ఇంకా సముదాయంలో పూర్తిగా పాలుపంచుకోవడానికి పరిగణించదగ్గ రీతిలో మద్దతు అవసరం. వారి విద్యాసంబంధమైన సామర్ధ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది, అయితే వాళ్ళు సరళమైన ఆరోగ్యపరమైన మరియు భద్రతాపరమైన నైపుణ్యతలు నేర్చుకోవడం ద్వారా చిన్న చిన్న కార్యకలాపాలలో పాలుపంచుకోగలరు.[3] వయోజనులుగా వాళ్ళు ఒక మద్దతునిచ్చే సముదాయపు నివాసంలో తమ తల్లిదండ్రులతో జీవించవచ్చు, లేదా గుర్తించదగ్గ రీతిలో వాళ్ళకు సాయం చేయడానికి మద్దతుతో కూడిన సేవలు (ఉదాహరణకు వారి డబ్బులు నిర్వహించడము) అందించినపుడు సగం-స్వేచ్ఛతో కూడా వాళ్ళు బ్రతుకవచ్చు. వయోజనులుగా వాళ్ళు షెల్టర్డ్ వర్క్‌షాప్స్‌లో పని చేయవచ్చు.[3]

తీవ్రమైన లేదా సంపూర్ణమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న వ్యక్తికి తన జీవితమంతా మరింత మిక్కుటమైన మద్దతు అవసరం అవుతుంది.[3] వాళ్ళు దైనందిన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని కార్యకలాపాలు నేర్చుకోవచ్చు. కొంతమందికి ఒక పరిచారకుడి చేత తీసుకొనబడే పూర్తి-కాలపు శ్రధ్ధ అవసరం అవుతుంది.[3]

కారణం[మార్చు]

పిల్లలలో, మూడింట ఒకటో వంతు నుండి సగం వరకు ఉదంతాలలో కారణం తెలియదు.[3] డౌన్ సిండ్రోమ్, వెలోకారియోఫేషియల్ సిండ్రోమ్, మరియు ఫెటల్ ఆల్కాహాల్ సిండ్రోమ్ అనేవి అతి సాధారణమైన పుట్టుకతో వచ్చే కారణాలు.[3] కానీ, వైద్యులు అనేక ఇతర కారణాలు కూడా కనుగొన్నారు. వాటిల్లో సామాన్యమైనవి:

  • జన్యుసంబంధమైన స్థితులు. కొన్నిసార్లు వ్యాధి తలిదండ్రుల నుండి సంక్రమించిన అసాధారణమైన జన్యువుల వల్ల, జన్యువుల మిశ్రమంలో తప్పుల వల్ల, లేదా ఇతర కారణాల వల్ల కలుగుతుంది. అతి విస్తారమైన జన్యుపరమైన స్థితులలో డౌన్ సిండ్రోమ్, క్లైన్‌ఫెల్టర్'స్ సిండ్రోమ్, ఫ్రగైల్ X సిండ్రోమ్, న్యూరోఫైబ్రొమటోసిస్, కంజెనిటల్ హైపోథైరాయిడిజం, విలియమ్స్ సిండ్రోమ్, ఫెనైల్‌కెటోనూరియా (PKU), మరియు ప్రేడర్-విల్లి సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి. ఇతర జన్యుపరమైన స్థితులలో ఫెలాన్-మెక్‌డర్మిడ్ సిండ్రోమ్ (22q13del), మొవాట్-విల్సన్ సిండ్రోమ్, జెనెటిక్ సిలియోపథి,[4] మరియు PHF8 మూస:OMIM6 జన్యువులో మార్పుల వల్ల కలిగే సైడెరియస్ టైప్ X-లింక్డ్ మెంటల్ రిటార్డేషన్మూస:OMIM6 ఉన్నాయి.[5][6] అతి అరుదైన ఉదంతాలలో, X లేదా Y క్రోమోజోమ్‌లలో అసాధారణతల వల్ల కూడా వైకల్యం కలగవచ్చు. 48, XXXX మరియు 49, XXXXX సిండ్రోమ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా చిన్న సంఖ్యలో ఆడపిల్లలను ప్రభావితం చేస్తాయి, మరోవైపు మగపిల్లలను 47, XYY, 49, XXXXY, లేదా 49, XYYYY ప్రభావితం చేస్తాయి.
  • గర్భధారణ సమయంలో సమస్యలు. పిండం సరిగ్గా అభివృధ్ధి చెందకపోతే మానసిక వైకల్యం కలుగవచ్చు. ఉదాహరణకి, పిండం పెరిగే సమయంలో దాని కణాలు పెరిగే రీతిలో సమస్య ఉండవచ్చు. గర్భధారణ సమయంలో మత్తుపపానీయాలు సేవించే స్త్రీకి (చూడండి ఫీటల్ ఆల్కహాల్ సిండ్రోమ్) లేదా రుబెల్లా లాంటి అంటురోగం కలిగిన స్త్రీలకి మానసిక వైకల్యం కలిగిన శిశువు జన్మించవచ్చు.
  • జన్మించే సమయంలో సమస్యలు. ప్రసవవేదన సమయంలో లేదా జన్మించే సమయంలో బిడ్డకు తగినంతగా ప్రాణవాయువు లభించక పోవడం లాంటి సమస్యలు ఉంటే, మెదడు దెబ్బతినడం మూలాన తనకు అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యం కలగవచ్చు.
  • కొన్ని రకాల వ్యాధులకు లేదా విషపదార్థాలకు ఉద్భాసనం కలిగి ఉండడం. కోరింత దగ్గు, మీజిల్స్, లేదా మెనింగైటిస్ లాంటి వ్యాధులు వైద్యపరమైన చికిత్స తీసుకునే విషయంలో జాప్యం జరిగినా లేదా తగినంతగా తీసుకోకపోయినా మానసిక వైకల్యానికి దారి తీయగలవు. సీసము లేదా పాదరసము లాంటి విషపదార్ధాలకు అందుబాటులో ఉండడం కూడా మానసిక సామర్ధ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
  • అయోడిన్ కొరత, ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 2 వందల కోట్లమంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది, అభివృధ్ధి చెందుతోన్న దేశాలలో ఎక్కడయితే అయోడిన్ కొరత స్థలవిశిష్ఠమైనదిగా ఉందో అక్కడ ఇది ప్రముఖమైన నివారించదగిన మానసిక వైకల్యపు కారణం. అయొడిన్ కొరత గాయిటర్ అనే జబ్బుకు కూడా దారి తీయవచ్చు, ఇందులో థైరాయిడ్ గ్రంధి పరిమాణము పెరిగిపోతుంది. పూర్తిస్థాయి క్రెటినిజం కంటే సాధారణమైనదిగా, తీవ్రమైన అయోడిన్ కొరత వల్ల కలిగే వైకల్యం వలె ఉండే దానిని మైల్డ్ ఇంపెయిర్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇంటెలిజెన్స్ (మేధాశక్తికి తేలిక పాటి హాని కలగడం)అని అంటారు. స్వాభావికమైన కొరత మరియు ప్రభుత్వపు అలక్ష్యం వల్ల ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు తీవ్రముగా ప్రభావితమయ్యాయి. అన్నింటిలోకి భారతదేశం అత్యున్నత స్థానంలో ఉంది, ఇక్కడ 50 కోట్ల మంది అయొడిన్ కొరత వల్ల బాధపడుతున్నారు, 5.4 కోట్ల మంది గాయిటర్ వ్యాధితో, ఇంకా 20 లక్షల మంది క్రెటినిజంతో బాధపడుతున్నారు. అయొడిన్ కొరత వల్ల ప్రభావితమయిన ఇతర దేశాలలో, చైనా మరియు కజక్‌స్థాన్ విస్తృతమైన అయోడైజేషన్ కార్యక్రమాలు స్థాపించాయి, మరోవైపు 2006కి, రష్యా ఇంకా దీనిని చేయలేదు.[7]
  • పోషకాహార లోపం అనేది ఇధియోపియా లాంటి కరువుతో ప్రభావితమైన ప్రపంచ భాగాలలో మేధాశక్తి తగ్గడానికి ఒక సామాన్యమైన కారణం.[8]
  • అర్క్యుయేట్ ఫాసిక్యులస్ లేకపోవడం.[9]

రోగ నిర్ధారణ[మార్చు]

డయాగ్నోస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిసార్డర్స్ యొక్క లేటెస్ట్ ఎడిషన్ ప్రకారం (DSM-IV),[10] మెంటల్ రిటార్డేషన్ యొక్క రోగ నిర్ధారణ కోసం మూడు ప్రాతిపదికలు సరితూగాలి: 70కి తక్కువగా IQ, అడాప్టివ్ బిహేవియర్‌లో రెండు లేదా అంతకన్న ఎక్కువ విషయభాగాలలో చెప్పుకోతగ్గ అవరోధాంశములు (అడాప్టివ్ బిహేవియర్ రేటింగ్ స్కేల్‌చేత కొలవబడిన విధముగా, అంటే., వ్యక్తీకరణ సామర్ధ్యము, తనకు తానే సాయం చేసుకోవడంలో నైపుణ్యతలు, పరస్పర సాహచర్య నైపుణ్యతలు, మొదలగునవి), ఇంకా 18 సంవత్సరాల లోపు ఈ అవరోధాంశములు ప్రస్ఫుటమవ్వడం లాంటివి.

మేధాశక్తి మరియు అడాప్టివ్ బిహేవియర్ యొక్క వృత్తిపరమైన అంచనాతో దానిని వ్యావహారిక ప్రమాణాలతో రోగనిర్ధారణ చేయడం జరుగుతుంది.

70 కన్నా తక్కువగా IQ[మార్చు]

మొదటి ఆంగ్ల-భాష IQ పరీక్ష, ది టెర్మన్-బినెట్, సామర్ధ్యాన్ని కొలవడానికి ఉపయోగించే ఒక పరికరం నుండి అనువర్తించబడింది, దానిని ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన బినెట్ అభివృధ్ధి చేసాడు.

టెర్మన్ పరీక్షను అనువదించి మౌఖిక భాష, శబ్దసముదాయము, సంఖ్యాత్మక తార్కికత, జ్ఞాపకశక్తి, మోటార్ స్పీడ్ మరియు విశ్లేషణా నైపుణ్యతల ఆధారంగా దానిని మానసికశక్తి సామర్ధ్యాన్ని కొలవడానికి ఒక సాధనంగా ఉపయోగించాడు. ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న IQ పరీక్షలలో మధ్యంతర గుణము 100, దాని ప్రామాణిక విచలనం 15 (WAIS/WISC-IV) లేదా 16 (స్టాన్‌ఫోర్డ్-బినెట్) ఉంటుంది. టెస్ట్ మీన్ క్రింద రెండు ప్రామాణిక విచలనాలు స్కోరు చేసినపుడు సాధారణంగా సగటుకన్నా తక్కువ మేధాశక్తి ఒక వ్యక్తిలో ఉన్నట్లు పరిగణిస్తారు. అభిజ్ఞాత్మక శక్తి కాని కారణాలు (మనోవ్యాకులత, ఆందోళన, మొదలగునవి) తక్కువ IQ స్కోర్లకు దోహదపడవచ్చు; విలువలు కట్టే వ్యక్తి కొలిచిన IQ "గుర్తించదగ్గ రీతిలో సగటు కన్నా తక్కువ" ఉందని ఉపసంహారం పలికినపుడు వాటిని పక్కన పెట్టడం ముఖ్యం.

ఈ క్రింది శ్రేణులు, మేధాశక్తి పరీక్షల యొక్క ప్రామాణిక స్కోర్స్ ఆధారంగా, అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ మెంటల్ రిటార్డేషన్, ది డయాగ్నోస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిసార్డర్స్-IV-TR, మరియు ది ఇంటర్‌నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ డిసీజెస్-10[citation needed] యొక్క వర్గాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.

తరగతి IQ
ప్రస్ఫుటమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ 20 కన్నా తక్కువ
తీవ్రమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ 20–34
మితమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ 35–49
తేలికపాటి మెంటల్ రిటార్డేషన్ 50–69
ప్రశ్నించదగ్గ స్థాయిలో ఉన్న మానసికసామర్ధ్య కార్యవిధివిధానము 70–84

రోగనిర్ధారణ కేవలం IQ స్కోర్ల మీదే ఆధారపడి లేదు, కానీ ఒక వ్యక్తి యొక్క అనువర్తన విధులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి కాబట్టి రోగనిర్ధారణ అనుగుణ్యత లేని విధంగా చేయడం జరుగదు. వ్యక్తి యొక్క తెలిసిన సామర్ధ్యాల గురించి తెలిసిన ఎవరో ఒకరి వివరణలు, ఇంకా వ్యక్తి తాను ఏమి అర్థం చేసుకోగలడో, ఏమి వ్యక్తం చేయగలడో ఏమి ఇష్టపడతాడో అన్న విషయాలను నేరుగా తెలుసుకోగలిగి అంచనా వేసే పరీక్ష నిర్వహించిన వ్యక్తి యొక్క పరిశీలనల ఆధారంగా అది ఒక అడాప్టివ్ బిహేవియర్ రేటింగ్ స్కేల్ ఉపయోగించి తీసిన మానసిక సామర్ధ్యపు స్కోర్లను, అనువర్తన విధుల స్కోర్లను అవచ్ఛాదము చేస్తుంది.

అడాప్టివ్ బిహేవియర్ యొక్క రెండు లేదా మూడు విషయ భాగాలలో గుర్తించదగ్గ అవరోధాంశములు[మార్చు]

అడాప్టివ్ బిహేవియర్ లేదా అనువర్తన కార్యవిధివిధానము, ఒకరి మీద ఆధారపడకుండా బ్రతికే నైపుణ్యాలను సూచిస్తాయి (లేదా వయస్సుకు తగిన విధంగా కనీసపు స్థాయిలో ఆమోదయోగ్యంగా బ్రతకడానికి అవసరమయ్యే నైపుణ్యాలు). అడాప్టివ్ బిహేవియర్‌ను అంచనా వేయడానికి, వృత్తినిపుణులు ఒక బిడ్డ యొక్క విధులకు సంబంధించిన సామర్ధ్యాలను అదే వయస్సులో ఉన్న ఇతర పిల్లల సామర్ధ్యాలతో పోలుస్తారు. అడాప్టివ్ బిహేవియర్‌ను కొలవడానికి, వృత్తినిపుణులు స్ట్రక్చర్డ్ ఇంటర్వ్యూలను ఉపయోగిస్తారు, దాని నుండి వాళ్ళు ఒక పధ్ధతి ప్రకారం సముదాయంలో ఒక వ్యక్తి యొక్క కార్యవిధివిధానం గురించి వాళ్ళను బాగా తెలిసిన మనుషుల నుండి సమాచారం రాబడతారు. అనేకమైన అడాప్టివ్ బిహేవియరల్ స్కేల్స్ ఉంటాయి, అంతే కాక ఒకరి అడాప్టివ్ బిహేవియర్ యొక్క నాణ్యతకు సంబంధించిన ఖచ్చితమైన అంచనా కొరకు వాస్తవాల మీద ఆధారపడిన తీర్పు అవసరం. అడాప్టివ్ బిహేవియర్‌కు కొన్ని నైపుణ్యాలు అవసరం, అవి:

  • దైనందిన జీవితపు నైపుణ్యాలు, దుస్తులు వేసుకోవడం, బాత్‌రూం ఉపయోగించడం, మరియు తమంత తామే తినడం
  • వ్యక్తీకరణ సామర్ధ్యాలు, అంటే చెప్పినది అర్థం చేసుకోవడం ఇంకా సమాధానం చెప్పగలగడం
  • సమఉజ్జీలతో, కుటుంబసభ్యులతో, జీవిత భాగస్వాములతో, పెద్దలతో ఇంకా ఇతరులతో మెలిగే నైపుణ్యతలు.

బాల్యంలో అవరోధాంశములు ప్రస్ఫుటమయ్యాయనడానికి సాక్ష్యం[మార్చు]

ఈ మూడవ నియమాన్ని అల్జీమర్స్ వ్యాధి వల్ల కలిగిన లేదా మెదడుకు హాని కలగడం వల్ల కలిగిన గాయములతో సంబంధం ఉన్న మనోఘాతం లాంటి చిత్తవైకల్యపు స్థితులు మరియు మెంటల్ రిటార్డేషన్ లాంటి వ్యాధితో వృత్యాసం చూపడానికి ఉపయోగిస్తారు.

నిర్వహణ[మార్చు]

చాలా నిర్వచనాల ప్రకారం మెంటల్ రిటార్డేషన్ అనేదానిని మరింత ఖచ్చితంగా ఒక వ్యాధి గా కాకుండా ఒక వైకల్యం గా పరిగణించడం జరిగింది. స్కిజోఫ్రెనియా లేదా మనోవ్యాకులత లాంటి వ్యాధులతో MRకు మనోవ్యాధికి మధ్య అనేక రకాలుగా వృత్యాసం చూపవచ్చు. చాలామంది వ్యక్తులు సరైన మద్దతు మరియు శిక్షణతో అనేక పనులు నేర్చుకోగలిగినా ప్రస్తుతం స్థాపించబడిన వైకల్యానికి "నివారణ" లేదు.

అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాల విషయంలో సహాయపడేందుకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేలకొలది సంస్థలు ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రభుత్వంచే నడుపబడుతున్నవి, లాభాలర్జించడానికి నడుపబడుతున్నవి, లాభాలకోసం కాకుండా నడుపబడుతున్నవి మరియు ప్రైవేటుగా నడుపబడుతున్న సంస్థలు ఉన్నాయి. ఒకే సంస్థలో పూర్తిగా ఉద్యోగులతో నిండి ఉన్న రెసిడెన్షియల్ హోమ్స్, దాదాపు స్కూళ్ళలాగా ఉండే డే రెహాబిలిటేషన్ కార్యక్రమాలు, వైకల్యాలు ఉన్న మనుషులకు ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించే వర్క్‌షాప్స్, సముదాయంలో ఉద్యోగాలు తెచ్చుకోవడానికి అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలు ఉన్న మనుషులకు సహాయసహకారాలు అందించే కార్యక్రమాలు, అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలు కలిగినవారిలో తమ సొంత అపార్ట్‌మెంట్లు కలిగిన వారికి మద్దతునిచ్చే కార్యక్రమాలు, పిల్లలను పెంచే విషయంలో వాళ్ళకు సహాయ సహకారాలు అందించే కార్యక్రమాలు, ఇంకా అలాంటివి చాలా ఉన్నాయి. అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలు ఉన్న పిల్లల తలిదండ్రుల కోసం అనేక సంస్థలు మరియు కార్యక్రమాలు కూడా ఉన్నాయి.

అవికాకుండా అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలున్న మనుషులు జీవితపు కనీస నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవడం కోసం ఉద్దేశించిన నిర్దిష్టమైన కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. వారికి ఈ "లక్ష్యాలు" సాధించడానికి చాలా ఎక్కువ సమయం పట్టవచ్చు, కానీ అంతిమ లక్ష్యం ఒకరి మీద ఆధారపడకుండా జీవించగలగడం. ఇది పళ్ళు తోముకోవడం లాంటి విషయంలో స్వావలంబన నుండి స్వతంత్రమైన ఇల్లు నిర్వహించే విషయాల వరకు ఏదయినా కావచ్చు. అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలున్న మనుషులు తమ జీవితమంతా నేర్చుకుంటూనే ఉంటారు, అంతే కాక తమ కుటుంబాలు, తమపట్ల శ్రధ్ధ తీసుకునేవారు, వైద్యులు మరియు మరియు ఇలాంటి మనుషులందరినీ సమన్వయపరిచడానికి కృషి చేసేవారి సహకారంతో వీరు తమ జీవితంలో కొంత ఆలస్యంగా అయినా కూడా కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవచ్చు.

మెంటల్ రిటార్డేషన్‌కు నిర్దిష్టమయిన ఔషధ ప్రయోగం లేనప్పటికీ, అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలు ఉన్న చాలా మందికి వైద్యపరమైన సమస్యలు తలెత్తి అనేక ఔషధాలను ఉపయోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు అభివృధ్ధికి సంబంధించిన జాప్యం వలన మూగవ్యాధి కలిగిన పిల్లలు తమ ప్రవర్తనకు సాయపడడానికి ఆంటి-సైకోటిక్స్ లేదా మూడ్ స్టెబిలైజర్స్ ఉపయోగించవచ్చు. మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న మనుషుల చేత బెంజోడయాజెపైన్స్ లాంటి సైకోట్రోపిక్ ఔషధాల యొక్క ఉపయోగానికి పర్యవేక్షణ మరియు నిఘా అవసరం ఉంటుంది. ఎందుకంటే సాధారణంగా ఔషధ దుష్ప్రభావాలు కలుగుతాయి అంతే కాక అవి తరచూ నడవడికి సంబంధించిన మరియు మానసికమైన సమస్యలుగా తప్పుడు రోగనిర్ధారణకు దారి తీస్తాయి.[11]

సాంక్రమిక రోగ విజ్ఞానం[మార్చు]

మెంటల్ రిటార్డేషన్ 2-3% మనుషులను ప్రభావితం చేస్తుంది.[3] 75-90% మంది ప్రభావితమయిన మనుషులలో తేలికపాటి మాంద్యం ఉంటుంది.[3]

నాన్-సిండ్రోమిక్ లేదా ఇడియోపథిక్ MR 30-50% దాకా ఉదంతాలను ఖాతాలోకి తీసుకుంటుంది.[3] నాలుగో వంతు ఉదంతాలు జన్యుపరమైన లోపము వల్ల కలుగుతాయి.[3]

స్థితి యొక్క చరిత్ర[మార్చు]

మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలకు సంబంధించిన అన్ని రకాల వైకల్యాలను కూడా చరిత్రలో అనేక పేర్ల క్రింద దస్తావేజుల్లో భద్రపరచడం జరిగింది. మానవ చరిత్రలో చాలా వరకు ఏ రకమైన వైకల్యం ఉన్నవారితోనైనా సమాజం చాలా నిర్దయగా వ్యవహరించింది, మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలు ఉన్న మనుషులను వారి కుటుంబాల మీద మోతగా పరిగణించడం జరిగింది.

తర్కపరమైన సామర్ధ్యానికి విలువనిచ్చే గ్రీకు మరియు రోమన్ తత్త్వవేత్తలు, మానసికసామర్ధ్యపు వైకల్యాలు కలిగిన మనుషులను తేలికగా చూసి వారిని మనుషులుగా కూడా పరిగణించలేదు.[12] మెంటల్ రిటార్డేషన్ యొక్క అత్యంత పాతదైన శరీరధర్మ దృష్టికోణం ఐదవ శతాబ్దపు BCE తరువాయి భాగంలో హిప్పోక్రేట్స్ యొక్క వ్రాతలలో ఉంది. మెదడులోని నాలుగు కణితులలో అసమతుల్యత వల్ల మెంటల్ రిటార్డేషన్ కలుగుతుందని అతను నమ్మాడు.

యూరోపులో జ్ఞానోదయం జరిగేంత వరకు, ఆహారము, ఆశ్రయము మరియు దుస్తుల వంటి కనీస శారీరక అవసరాల మీద దృష్టి కేంద్రీకరిస్తూ కుటుంబాలు మరియు చర్చ్ వాటిని అందించేవి(మఠాలలో మరియు ఇతర మతపరమైన సముదాయాలలో). అప్పటి సామాజిక వైఖరులలో ప్రతికూల ధోరణులు చాలా అధికంగా ఉండేవి.

13వ శతాబ్దంలో, ఇంగ్లాండ్ మానసికసామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న మనుషులు తమ వ్యవహారాలు నిర్వహించుకోవడంలోనూ లేదా నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలోనూ అసమర్ధులని ప్రకటించింది.[12] వారి ఆర్థిక వ్యవహారాలను నియంత్రణలోకి తీసుకోడానికి సంరక్షక బాధ్యతలు సృష్టించడం జరిగింది.

17వ శతాబ్దంలో, థామస్ విల్లిస్ మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలను ఒక వ్యాధిగా సూచించే మొదటి వివరణాన్ని అందించాడు.[12] అతను మెదడులోని నిర్మాణానికి సంబంధించిన సమస్యల వల్ల ఈ వ్యాధి కలుగుతుందని నమ్మాడు. విల్లిస్ ప్రకారం, శరీర నిర్మాణ సంబంధమైన సమస్యలు ఒక పుట్టుకతో వచ్చిన స్థితి అయినా అయ్యి ఉండవచ్చు లేదా తర్వాతి జీవితంలో పొంది ఉండవచ్చు.

18వ మరియు 19వ శతాబ్దాలలో, నివాసము మరియు శ్రధ్ధ కుటుంబాల నుండి దూరమయ్యి ఆశ్రమం లాంటి నమూనాలకు దగ్గరయ్యింది. వైకల్యం కలిగిన మనుషులను వారి కుటుంబాలు తమ ఇళ్ళ నుండి వేరు చేసి వారికి (సాధారణంగా శైశవదశలో), పెద్ద వృత్తిపరమైన సంస్థలలో నివాసం కల్పించడం జరిగింది, వాటిలో చాలా వరకు నివాసుల యొక్క శ్రమ వల్ల స్వయం సమృధ్ధి కలిగి ఉన్నాయి. వీటిల్లో కొన్ని సంస్థలు చాలా ప్రాధమికమైన స్థాయిలో విద్య అందించాయి (రంగుల మధ్య భేదం మరియు మూలమైన అక్షరాల గుర్తింపు మరియు సంఖ్యాసంబంధమైన జ్ఞానం లాంటివి), కానీ చాలా సంస్థలు ఆహారము, దుస్తులు మరియు నివాసము వంటి ప్రాధమికావసరాలను అందించే విషయం మీద మాత్రమే దృష్టి కేంద్రీకరించడం కొనసాగించాయి. అలాంటి సంస్థలలో స్థితిగతులు చాలా విస్తృతంగా మార్పు చెందేవి, కానీ అందించిన మద్దతు సాధారణంగా వ్యక్తిగతం కానిది అయి ఉండేది. అస్వాభావికమైన నడవడి మరియు తక్కువ స్థాయిలో ఆర్థిక ఉత్పాదకతను సమాజానికి ఒక భారంగా భావించడం జరిగేది. భారీ ట్రాంక్విలైజేషన్ మరియు అసెంబ్లి లైన్ పధ్ధతుల యొక్క మద్దతు ప్రామాణికంగా ఉండేది, అంతే కాక వైకల్యం యొక్క వైద్యపరమైన నమూనా యొక్క ఉనికి కొనసాగడం జరిగేది. సేవలు వ్యక్తి యొక్క అవసరాల ఆధారంగా కాకుండా సేవలు అందచేసేవాడికి సంబంధించిన సాపేక్షకమైన అనుకూలతను బట్టి అందించటం జరిగేది.

19వ శతాబ్దపు తరువాయి భాగంలో, చార్ల్స్ డార్విన్ యొక్క ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీషీస్‌ కు ప్రతిస్పందనగా ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్ మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలను తగ్గించడానికి మనుషులలో నిర్దిష్ట పునరుత్పత్తి ప్రతిపాదించాడు.[12] 20వ శతాబ్దపు మొదట్లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూజనిక్స్ (సుజన విజ్ఞాన శాస్త్రము) ఉద్యమం ప్రాచుర్యం పొందింది. ఇది చాలా వరకు అభివృధ్ధి చెందిన దేశాలలో బలవంతంగా నపుంసకత్వం (సంతానోత్పత్తి కలుగకుండా శస్త్రచికిత్స చేయడం) మరియు వివాహాల నిషేధానికి దారితీసాయి. ఆ తర్వాత హిట్లర్ దీనిని మారణహోమం సమయంలో మానసిక వికలాంగుల యొక్క సామూహిక హత్యలకు హేతువుగా ఉపయోగించాడు. యూజనిక్స్‌ను తర్వాత మానవహక్కుల యొక్క క్షుద్రమైన ఉల్లంఘనగా భావించి నివర్తించడం జరిగింది, అంతే కాక 20వ శతాబ్దపు మధ్యభాగానికి చాలా వరకు అభివృధ్ధి చెందిన దేశాలు బలవంతంగా స్టెరిలైజేషన్ చేసే విధానాన్ని మరియు వివాహాలను నిషేధించే విధానాన్ని ఆపివేయడం జరిగింది.

1905లో, ఆల్ఫ్రెడ్ బినెట్ పిల్లలలో మేధాశక్తిని కొలిచేందుకు ఒక ప్రామాణికం చేయబడ్డ పరీక్షను ఉత్పత్తి చేసాడు.[12]

ప్రాచీనమైన రోమన్ చట్టం మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న మనుషులు నేరం చేయడానికి అవసరమైన గుణం అంటే ఉద్దేశపూర్వకంగా ఇతరులకు హాని కలిగించే సత్తా లేనివారని ప్రకటించినప్పటికీ 1920వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ సమాజం వారిని నైతికంగా దిగజారిన వారని నమ్మింది.[12]


ప్రబలముగా ఉన్న వైఖరిని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, 1952లో సివిటాన్స్ ఒక పెద్ద సంస్థాగతమైన ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతతో అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యం కలిగిన మనుషులకు సేవ చెయ్యటం అవలంబించింది. వారి మొట్టమొదటి ప్రయత్నాలలో ప్రత్యేక విద్య బోధించే అధ్యాపకుల కొరకు వర్క్‌షాప్స్, ఇంకా వైకల్యం కలిగిన పిల్లలకు దినశిబిరాలు ఉన్నాయి, ఇవన్నీ కూడా అలాంటి కార్యక్రమాలు మరియు శిక్షణ లేని సమయంలో జరిగాయి.[13] అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలున్న మనుషులను విభజించడాన్ని విద్యావేత్తలు లేదా విధాన-రూపకర్తలు, SG హోవ్ వంద ఏళ్ళ క్రితం ప్రతిపాదించిన ఆలోచనలలో కొన్నింటి ఆధారం చేసుకుని వుల్ఫ్ వుల్ఫెన్స్‌బర్గర్ చేసిన అసలుసిసలయిన రచన "ది ఆరిజిన్ అండ్ నేచర్ ఆఫ్ అవర్ ఇన్స్టిట్యూషనల్ మోడల్స్"[14] యొక్క 1969 సంవత్సరపు ప్రచురణ దాకా కూడా విస్తృతంగా ప్రశ్నించలేదు. సమాజం వైకల్యాలున్న మనుషులను విచలనమైన స్వభావం కలిగిన వారని, అధములైన మానవులని అంతే కాక దానధర్మాలకు మోయలేని భారాలని ముద్రవేస్తుందని దాని వల్ల ఆ రకమైన "విచలనమైన" పాత్ర యొక్క అనుసరణీయతకు దారి తీస్తుందని వ్యాఖ్యానించింది. ఈ రకమైన అమానవీయత, ఇంకా వాటి నుండి ఉత్పన్నమయిన విభజించబడిన సంస్థలు, అందరు మనుషులు సమాజానికి చేయకలిగిన ఉత్పాదకపూరితమయిన స్వచ్ఛంద సహకారాలను నిర్లక్ష్యం చేస్తాయని వుల్ఫెన్స్‌బర్గర్ వాదించాడు. "రిటార్డేట్స్" యొక్క మానవ అవసరాలను గుర్తించి వారికి ఇతరులతో సమానంగా కనీస మానవ హక్కులను అందించే విషయమై విధానము మరియు అభ్యాసములలో మార్పు కోసం అతను వేగవంతం చేసాడు.

ఈ పుస్తకం యొక్క ప్రచురణ ఈ రకమైన వైకల్యాలకు సంబంధించిన సామాజిక నమూనా యొక్క విస్తృతమైన స్వీకరణ దిశగా మొదటి అడుగని పరిగణించడం జరిగింది, అది విభజనను నిరోధించడానికి అవసరమయ్యే ప్రభుత్వ వ్యూహాల యొక్క అభివృధ్ధికి ఒక స్ఫూర్తినిచ్చే శక్తిగా మారింది. ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా విజయవంతమైన వ్యాజ్యాలు మరియు మానవ హక్కుల పట్ల పెరుగుతోన్న అవగాహనా మరియు సెల్ఫ్-అడ్వొకసి (తమకు తాము పరిష్కారమార్గాలను సూచించుకోవడం) కూడా ఈ ప్రక్రియకు దోహదపడింది. అది 1980వ సంవత్సరంలో U.S.లో సివిల్ రైట్స్ ఆఫ్ ఇన్స్టిట్యూషనలైజ్డ్ పర్సన్స్ ఆక్ట్ అనే చట్టం పాస్ చేయడానికి దారితీసింది.

1960వ దశాబ్దం నుండి ఇప్పటి వరకు, చాలా రాష్ట్రాలు విభజించబడిన సంస్థల యొక్క నిర్మూలన దిశగా కదిలాయి. వ్యవస్థీకరణ యొక్క నిరోధానికి సంబంధించిన ప్రామాణీకరణ చాలా ప్రబలంగా ఉంది.[12] వుల్ఫెన్స్‌బర్గర్ మరియు గున్నర్, రోస్‌మేరి డిబ్వాడ్[15] లాంటి ఇతరుల యొక్క రచనతో పాటు, ప్రభుత్వ సంస్థలలోని జుగుప్సాకరమైన స్థితులకు సంబంధించిన అనేకమైన వివాదాస్పదమైన అంశాలు బహిర్గతమవ్వడం ప్రజలను కోపానికి గురిచేసి సేవలు అందించటానికి మరింత సముదాయ-ఆధారిత పధ్ధతులకు సంబంధించిన మార్పుకు దారితీసింది.[16]

1970వ దశాబ్దపు మధ్యభాగానికి, చాలా ప్రభుత్వాలు వ్యవస్థీకరణ యొక్క నిరోధానికి కట్టుబడి, ప్రామాణీకరణ యొక్క నియమావళికి తగ్గట్లుగా సాధారణ సముదాయంలోనికి మనుషుల యొక్క సంపూర్ణమైన కదలికకు నడుం కట్టాయి. ఈ సంస్థలను మూసివేయాలా వద్దా అన్న విషయమై చర్చ ఇంకా మస్సాచుసెట్స్‌తో సహా కొన్ని రాష్ట్రాలలో ఉన్నప్పటికీ, చాలా దేశాలలో, 1990వ దశాబ్దానికి ఇది పూర్తి అయ్యింది.[17]

గతంలో, సీసపు విషప్రయోగం మరియు అంటురోగాలు మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలకు సంబంధించి గుర్తించదగ్గ కారణాలుగా ఉండేవి. టీకా వెయ్యటం లాంటి కొన్ని వైద్యపరమైన పురోగమనాలు పెరిగే కొద్దీ మెంటల్ రిటార్డేషన్‌కు సంబంధించిన కొన్ని కారణాలు తగ్గుతాయి. ఇతర కారణాలు పెరుగుతున్నాయి, బహుశా పెరుగుతోన్న మాతృ సంబంధమైన వయస్సు మూలాన కావచ్చు, అది అనేకమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ యొక్క వ్యాధిసూచక రూపాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది.

పరిభాషలో మార్పులు, ఇంకా పాతపదాల యొక్క స్వీకృతికి సంబంధించిన దిగువదిశ చలనంతో పాటు అన్నిరకాల సంస్థలూ తమ పేర్లను పదే పదే మార్చుకోవలసి వచ్చింది. ఇది పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, సమాజాలు, ప్రభుత్వ శాఖలు, మరియు విద్యాసంబంధమైన జర్నల్స్‌లాంటి వాటిని ప్రభావితం చేస్తుంది. ఉదాహరణకి, మిడ్లాండ్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ సబ్‌నార్మాలిటి, బ్రిటిష్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హాండికాప్‌గా మారి ఇప్పుడు బ్రిటిష్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ లెర్నింగ్ డిజెబిలిటి అయ్యింది. ఈ ప్రక్రియ మానసిక ఆరోగ్యం మరియు మోటార్ వైకల్యాలతో పంచుకోవడం జరిగింది, అంతేకాక ఇంద్రియసంబంధమైన వైకల్యాలలో కొంత తక్కువ పరిమాణంలో చూడడం జరిగింది.[citation needed]

పరిభాషకు సంబంధించిన చరిత్ర[మార్చు]

మానసిక లేమిని భిన్నమైన పాళ్ళలో సూచించే అనేక సాంప్రదాయిక పదాలు సైకియాట్రికి చాలా ముందే వచ్చాయి. అన్ని పదాలూ సభ్యోక్తి ట్రెడ్‌మిల్‌కు గురయ్యాయి. సాధారణ వాడుకలో ఈ పదాలు తిట్లకు సరళమైన రూపాలు. అవి పుస్తకాలూ, అధ్యయన సంబంధమైన కాగితాలు మరియు సెన్సస్ ఫార్మ్స్ (ఉదాహరణకి, బ్రిటిష్ సెన్సస్ ఆఫ్ 1901లో ఇమ్‌బెసైల్ (మానసికంగా బలహీనమైన) మరియు ఫీబుల్-మైండెడ్ (బలహీన మనస్కులు) లాంటి పదాలతో కూడిన కాలమ్ హెడింగ్ ఉన్నది.

మెంటల్ రిటార్డేషన్ కొరకు ఉపయోగించే ఈ అనేక పదాలతో సంబంధం కలిగిన ప్రతికూల అర్థాలు స్థితికి సంబంధించిన సమాజపు వైఖరికి దర్పణం పడతాయి. సమాజం యొక్క మూలపదార్ధాలలో ఇవి పోటీపడుతున్న కోరికలు, కొంతమంది తటస్థమైన వైద్య పదాలను కోరతారు, మరికొందరు అలాంటి పదాలను మనుషులను తిట్టడానికి ఆయుధాలుగా ఉపయోగిస్తారు.

ఈ రోజుల్లో, రిటార్డెడ్ అన్న పదం నెమ్మదిగా స్పెషల్ లేదా చాలెంజ్డ్ అనబడే పదాలతో భర్తీ చేయడం జరుగుతోంది. మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న వ్యక్తుల తలిదండ్రులతో ఇంకా వారి సంరక్షకులతో డెవెలప్‌మెంటల్ డిలే (అభివృధ్ధిసంబంధమైన జాప్యం) అనేది చాలా జనబాహుళ్యమైనది. ఎంతోమంది మనుషుల ద్వారా వైకల్యం అన్న పదం కంటే జాప్యం అన్న పదం ఉపయోగించడానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం జరుగుతోంది, ఎందుకంటే జాప్యం అన్న పదం ఒక మనిషి వైకల్యానికి గురయ్యాడు అని కాకుండా ఒక వ్యక్తి నెమ్మదిగా తన పూర్తిస్థాయి సామర్ధ్యాన్ని చేరుకుంటున్నాడు అని సూచిస్తుంది.[citation needed]

కొన్ని సంవత్సరాలుగా వాడుక మార్పుకు గురయ్యింది, అది దేశం నుండి మరో దేశానికి మార్పు కనబరిచింది, దీనిని పాత పుస్తకాలు మరియు కాగితాలను చూసేప్పుడు దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. ఉదాహరణకు, మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం కొన్ని సందర్భాలలో మొత్తం క్షేత్రాన్ని అవచ్ఛాదము చేస్తుంది, కానీ ఇది వరకు అది ఇప్పుడు తేలికపాటి MR సముదాయంగా గుర్తించే దానికి వర్తించేది. UKలో ఫీబుల్-మైండెడ్ అన్న పదం తేలికపాటి MR అన్న అర్థానికి ఉపయోగించబడేది, ఇంకా USలో దానికి ఒకప్పుడు పూర్తి క్షేత్రానికి వర్తించేలా ఉపయోగించేవారు. "బార్డర్‌లైన్ MR" అనేది ప్రస్తుతం నిర్వచించబడలేదు, కానీ ఆ పదాన్ని 70లలో IQ ఉన్నవారికి వర్తించడానికి ఉపయోగించవచ్చు. 70 నుండి 85 దాకా IQ ఉండే మనుషులు US పబ్లిక్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థలో మెంటల్ రిటార్డేషన్ ప్రాతిపదిక మీద ప్రత్యేక పరిగణనకు అర్హులు అవుతారు.[citation needed]

  • క్రెటిన్ అనే పదం అతిపురాతనమైనది. అది క్రిస్టియన్ అన్న పదానికి ఫ్రెంచ్ మాండలీకము.[18] దాని అర్థం ఏమిటంటే, గుర్తించదగ్గ మానసిక సామర్ధ్యానికి లేదా అభివృధ్ధికి సంబంధించిన వైకల్యాలు ఉన్నవారు "ఇంకా మనుషులే" (లేదా "ఇంకా క్రిస్టియన్లే"), వారు మానవులకు ఇచ్చే కనీస మర్యాదలను అందుకోడానికి అర్హులు. ఈ స్థితిలో ఉన్న మనుషులు పాపాలు చేసే సత్తా లేనివారిగా పరిగణించడం జరగడం వల్ల, వారిని వారి వ్యవహారశైలి విషయంలో "క్రీస్తు మాదిరి"గా పరిగణిస్తారు. ఈ పదాన్ని శాస్త్రీయమైన ప్రయాసలలో 20వ శతాబ్దపు మధ్యభాగం నుండి ఉపయోగించలేదు, దానిని సాధారణంగా ఒక తిట్టుకు ఉపయోగించే పదముగా పరిగణించారు. "క్రెటినిజం" అన్న పదం కొంత మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న కంజెనిటల్ హైపోథైరాయిడిజమ్ అన్న స్థితిని సూచించడానికి కాలదోషం పట్టిన పదముగా కూడా ఉపయోగిస్తారు.
  • అమెన్షియా అన్న పదానికి చాలా పొడవైన చరిత్ర ఉంది, అది చాలా వరకు చిత్తవైకల్యంతో సంబంధం కలిగినది. తొలుతగా ఆగమనపు సమయానికి సంబంధించిన నిర్వచనంతో అమెన్షియా మరియు డిమెన్షియా (చిత్తవైకల్యం) లకు వృత్యాసము చూపేవారు. అమెన్షియా అన్న పదం ఒక వ్యక్తి మనసిక విధివిధానాలలో లోపాలను జీవితపు తొలిభాగంలో అభివృధ్ధి చేసినపుడు దానిని వర్ణించడానికి ఉపయోగిస్తారు, మరోవైపు డిమెన్షియా అన్నపదం వయోజనులుగా మానసిక లోపాలను అభివృధ్ధి చేసిన వ్యక్తులను వర్ణిచడానికి ఉపయోగిస్తారు. 1890వ దశాబ్దంలో, అమెన్షియా అన్న పదాన్ని మానసిక దౌర్బల్యాలతో పుట్టిన వారిని వర్ణించడానికి ఉపయోగించేవారు. 1912వ సంవత్సరానికి, అమెంట్ అనే పదం "ఇడియట్స్, ఇమ్‌బెసైల్స్, మరియు ఫీబుల్-మైండెడ్" వ్యక్తులను వర్గీకరించడానికి ఉపయోగించబడింది, దాని వర్గం జీవితపు తర్వాతి భాగంలో ఆగమనం ఉండే డిమెంట్ వర్గీకరణ నుండి వేరయినది.
  • ఇడియట్ (అతితెలివితక్కువ మనిషి) అనే పదం మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యానికి సంబంధించిన అత్యున్నత స్థాయిని సూచించేది, అక్కడ మానసిక వయస్సు రెండు సంవత్సరాలు లేదా అంతకన్న తక్కువ ఉంటుంది, దీని ప్రభావంలో మనిషి సాధారణ భౌతికమైన అపాయాల నుండి తనను తాను సంరక్షించుకోలేడు. ఈ పదం క్రమంగా ప్రొఫౌండ్ (ప్రస్ఫుటమైన) మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదంతో ప్రతిక్షేపణ చేయబడింది.
  • ఇమ్‌బెసైల్ అన్న పదం అతితెలివితక్కువతనం కన్నా తక్కువ తీవ్రత కలిగిన వైకల్యాన్ని సూచిస్తుంది అది అవసరంగా వారసత్వంగా సంక్రమించదు. దానిని ఇప్పుడు సాధారణంగా రెండు వర్గాలుగా విభజించారు, అవి తీవ్రమైన మెంటల్ రిటార్డేషన్ మరియు తేలికపాటి మెంటల్ రిటార్డేషన్ .
  • హెన్రి H. గొడ్డార్డ్ యొక్క రచన తర్వాత, అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది స్టడి ఆఫ్ ది ఫీబుల్-మైండెడ్, 1910లో, మొరాన్ అన్న పదాన్ని, ఎనిమిది నుండి పన్నెండు మధ్య మానసిక వయస్సు కలిగిన వయోజనులను సూచించడానికి ఉపయోగించే పదముగా నిర్వచించింది; ఈ స్థితికి ఇప్పుడు వాడుకలో ఉన్న పదం మైల్డ్ (తేలికపాటి) మెంటల్ రిటార్డేషన్ . IQ ఆధారంగా ఈ పదాల యొక్క ప్రత్యామ్నాయ నిర్వచనాలను కూడా ఉపయోగించారు. ఈ సముదాయాన్ని UK చట్టంలో 1911 నుండి 1959/60 వరకు ఫీబుల్-మైండెడ్‌ గా గుర్తించారు.
  • మంగోలిజం అన్నపదం డౌన్ సిండ్రోమ్ కలిగిన వారిని గుర్తించడానికి ఉపయోగించే ఒక వైద్య పదం. మంగోలియన్ పీపుల్'స్ రిపబ్లిక్ మెంటల్ రిటార్డేషన్‌ను వర్ణించడానికి ఈ పదాన్ని వైద్య సముదాయం ఉపయోగించవద్దని ప్రాధేయపడింది. వారి అభ్యర్ధన 1960వ దశాబ్దంలో మన్నించబడింది. వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ వైద్య సముదాయంలో ఆ పదం ఉపయోగించ రాదని సమ్మతించింది.
  • ప్రత్యేక విద్యకు సంబంధించిన క్షేత్రంలో, ఎడ్యుకబుల్ (లేదా "ఎడ్యుకబుల్ మెంటల్లి రిటార్డెడ్") అన్న పదం విద్యాపరంగా ఒక లేట్ ఎలిమెంటరి స్థాయి దాకా అభ్యున్నతి చెందగలిగి, సుమారు 50-75 మధ్య IQ ఉన్న MR విద్యార్థులను సూచిస్తుంది. ట్రెయినబుల్ (లేదా "ట్రెయినబుల్ మెంటల్లి రిటార్డెడ్") అన్న పదం 50 కన్నా తక్కువ IQ ఉన్న విద్యార్థులు కానీ ఒక గ్రూప్ హోమ్ లాంటి నివాసయోగ్యమైన వాతావరణంలో వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత మరియు ఇతర జీవన నైపుణ్యాలను నేర్చుకోగలిగే వారిని సూచిస్తుంది. చాలా ప్రదేశాలలో, ఈ పదాలను "సివియర్" మరియు "మాడరేట్" మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదాలతో ప్రతిక్షేపణ చేయడం జరిగింది. ఒకవైపు పేర్లు మారుతూ ఉంటే, మరోవైపు వాటి అర్థాలు అభ్యాసంలో దాదాపుగా అవే అయి ఉంటాయి.
  • రిటార్డెడ్ అన్న పదం లాటిన్ పదం రిటార్డేర్ నుండి వస్తుంది, దాని అర్థం, "నెమ్మదించు, జాప్యం చేయి, వెనక్కి తగ్గు, లేదా అవరోధించు." ఈ పదము 1426లో ఒక "కదలికలో లేదా సమయంలో నెమ్మదించే చర్య లేదా వాస్తవం"గా నమోదు చేయబడింది. మానసికంగా నెమ్మదిగా ఉండే విషయమై రిటార్డెడ్ అన్న పదం యొక్క మొదటి రికార్డ్ 1895లో కనపడింది. రిటార్డెడ్ అన్న పదం ఇడియట్ , మొరాన్ , మరియు ఇమ్‌బెసైల్ అన్న పదాలను ప్రతిక్షేపణ చేయడానికి ఉపయోగించడం జరిగింది. ఎందుకంటే (అప్పుడు) రిటార్డెడ్ అన్న పదం అమర్యాదకరమైన పదం కాదు. 1960వ దశాబ్దం వచ్చేసరికి, ఎలాగో, ఈ పదం కూడా పాక్షికంగా అమర్యాదకరమైన అర్థం వచ్చేదిగా భావించడం జరిగింది. రిటార్డ్ అనే నామవాచకాన్ని ప్రత్యేకంగా ఆమోదయోగ్యం కానిదిగా చూసేవారు; 2010వ సంవత్సరానికి, స్పెషల్ ఒలింపిక్స్, బెస్ట్ బడ్డీస్ మరియు 100 పైగా ఇతర సంస్థలు దైనందిన జీవితపు సంభాషణల నుండి ("n-వర్డ్‌తో కొన్ని అంశాలలో సమానత్వం కలిగి ఉన్న) "r-వర్డ్"ను నిర్మూలించడానికి కృషి చేస్తున్నారు.[19][20]

తొలుత నిర్వహించిన IQ పరీక్షల నుండి వచ్చిన ఇడియట్ , ఇమ్‌బెసైల్ , మరియు మొరాన్ ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం లేని మానసిక కార్యాచరణ యొక్క సముదాయాన్ని సూచించే రోగనిర్ధారక పదం మెంటల్ రిటార్డేషన్ , అది జనుల మధ్య సంభాషణలలో ఆమోదయోగ్యం కాని అర్థాలను సూచించింది. రిటార్డెడ్ మరియు రిటార్డ్ అన్న పదాల యొక్క ఉపయోగాన్ని దూషణలుగా పరిగణించడంతో మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం లజ్జాభరితమైన మరియు ఆమోదయోగ్యం కాని అర్థాలను పొందింది. ఇది మెంటల్లి చాలెంజ్డ్ లేదా ఇంటెలెక్‌చువల్లి డిసేబుల్డ్ లాంటి సభ్యోక్తులతో ప్రతిక్షేపణ చేయడానికి దోహద పడి ఉంటుంది. ఒక పక్క అభివృధ్ధి సంబంధమయిన వైకల్యం అనేక ఇతర ఋగ్మతలను కలిగి ఉంటే (క్రింద చూడండి), అభివృధ్ధి సంబంధమయిన వైకల్యం మరియు అభివృధ్ధి సంబంధమయిన జాప్యం (18 ఏళ్ళ లోపు వయస్సు ఉన్నవారికి), సాధారణంగా మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం కంటే ఆమోదయోగ్యమైన పదాలుగా పరిగణించడం జరిగింది.[citation needed]

సంయుక్త రాష్ట్రాలు[మార్చు]

  • ఉత్తర అమెరికాలో మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం మరింత విస్తారమైన అర్థాన్ని సూచించే పదం అభివృధ్ధి సంబంధమయిన వైకల్యాన్ని పొందుపరచుకుని ఉంటుంది, అందులో అభివృధ్ధి చెందే వయస్సులో (పుట్టుక నుండి 18 సంవత్సరాల వరకు) సంభవించే ఎపిలెప్సి (మూర్ఛ), ఆటిజం (మూగవ్యాధి), సెరెబ్రల్ పాల్సి లాంటి ఇతర ఋగ్మతలు కూడా కలిగి ఉన్నాయి. సేవను ఉపలబ్ధం చేయడం అభివృధ్ధి సంబంధమయిన వైకల్యం అన్న హోదాతో సంబంధం కలిగి ఉంది కాబట్టి, దానిని అనేక మంది తలిదండ్రులు, ప్రత్యక్ష మద్దతునిచ్చే వృత్తినిపుణులు, మరియు వైద్యులు ఉపయోగిస్తారు. కానీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, పాఠశాల ఆధారిత ప్రకరణాలలో, మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న నిర్దిష్టమయిన పదం ఇంకా విలక్షణంగా ఉపయోగిస్తున్నారు, అంతే కాక అది పబ్లిక్ లా 108-446 క్రింద ప్రత్యేక విద్యా సేవల కొరకు పిల్లలను గుర్తించే 13 వర్గాల వైకల్యాలలో ఒకటి.
  • ఇంటెలెకచువల్ డిజెబిలిటి అన్న పదాల సమూహం గుర్తించదగిన విధంగా సగటు కన్నా తక్కువ అభిజ్ఞాత్మక శక్తి ఉన్న మనుషులకు పర్యాయపదంగా ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ పదాలను కొన్నిసార్లు సాధారణ మానసికసామర్ధ్య అవరోధాంశములను నిర్దిష్టమయిన, పరిమితమయిన కొరతల నుండి వేరు చేయడానికి అంతే కాక అది ఒక భావపరమయిన లేదా మానసికమయిన వైకల్యం కాదని సూచించడానికి ఉపయోగపడే సాధనాలుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. మనోఘాతపు మెదడు గాయం లేదా సీసపు విషప్రయోగం లేదా అల్జీమర్స్ వ్యాధి లాంటి చిత్తవైకల్యపు స్థితుల యొక్క ఫలితాన్ని వర్ణించడానికి కూడా ఇంటెలెక్షువల్ డిజెబిలిటి అన్న పదాల సమూహాన్ని ఉపయోగిస్తారు. అది డౌన్ సిండ్రోమ్ లాంటి పుట్టుకతో వచ్చిన ఋగ్మతలకు నిర్దిష్టమయినది కాదు.

2006 వరకు అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆన్ మెంటల్ రిటార్డేషన్, మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం ఉపయోగించడం కొనసాగించింది.[21] జూన్ 2006లో AAID లేదా AADDగా మారే వైకల్పాలను తిరస్కరిస్తూ దాని సభ్యులు సంస్థ యొక్క పేరును "అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆన్ ఇంటెలెక్షువల్ అండ్ డెవెలప్‌మెంటల్ డిసబిలిటీస్"గా మార్చడానికి వోట్ చేసారు. రెండింతలున్న పేరుకి కొంత కారణం, చాలా మంది సభ్యులు పరివ్యాప్త అభివృధ్ధి సంబంధిత ఋగ్మతలున్న మనుషులతో పని చేసారు, ఆ మనుషులలో చాలా మందికి మెంటల్ రిటార్డేషన్ లేదు.[22]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్[మార్చు]

స్టిఫెన్ డోరెల్, సెక్రెటరి ఆఫ్ స్టేట్ ఫర్ హెల్త్ ఫర్ ది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 1995-97 నుంది NHS యొక్క హోదాను అభ్యాస సంబంధిత వైకల్యం గా మార్చే వరకు స్కాట్‌లాండ్‌లో మెంటల్ సబ్‌నార్మాలిటి మరియు ఇంగ్లాండ్ అండ్ వేల్స్‌లో మెంటల్ డెఫిషియెన్సి ని ప్రతిక్షేపణ చేస్తూ UKలో, మెంటల్ హాండికాప్ అనేది ఒక సాధారణ వైద్య పదంగా మారింది.[23] ఈ కొత్త పదంను ఇంకా విస్తృతంగా అర్థం చేసుకోవడం జరగలేదు, దానిని తరచు పాఠశాలకు సంబంధించిన పనిని (స్కూల్‌వర్క్ - అమెరికన్ వాడుక) ప్రభావితం చేసే సమస్యలను సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు, వాటిని UKలో "అభ్యాససంబంధిత ఇబ్బందులు"గా గుర్తిస్తారు. బ్రిటిష్ సమాజ సేవకులు "అభ్యాస సంబంధిత ఇబ్బంది"ని డిస్లెక్సియా లాంటి స్థితులను కలిగి ఉన్నవారిని మరియు MR ఉన్న మనుషులను ఇద్దరినీ సూచించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[24] విద్యలో, "అభ్యాస సంబంధిత ఇబ్బందులు" విస్తృత శ్రేణిలో స్థితులకు వర్తిస్తాయి: "స్పెసిఫిక్ లర్నింగ్ డిఫికల్టి" డిస్‌లెక్సియా, డిస్‌కాల్కులియా లేదా డిస్‌ప్రాక్సియాను సూచించవచ్చు, మరోవైపు "మాడరేట్ లర్నింగ్ డిఫికల్టీస్", "సివియర్ లర్నింగ్ డిఫికల్టీస్" మరియు "ప్రొఫౌండ్ లర్నింగ్ డిఫికల్టీస్" మరింత గుర్తించదగిన వైకల్యాలను సూచిస్తాయి.[25][26]

1983 నుండి 2008 వరకు ఇంగ్లాండ్ మరియు వేల్స్‌లో మానసిక ఆరోగ్య చట్టం 1983 "మెంటల్ ఇంపెయిర్‌మెంట్" మరియు "సివియర్ మెంటల్ ఇంపెయిర్‌మెంట్"ను "గుర్తించదగ్గ/తీవ్రమయిన మేధాశక్తికి సామాజిక కార్యాచరణకు సంబంధించిన వైకల్యముగా మరియు దానికి గురయిన వ్యక్తి విషయంతో సంబంధం కలిగిన అసాధారణమయిన దూకుడు లేదా తీవ్రరూపం దాల్చిన బాధ్యతా రహితమయిన ప్రవర్తనలను కలిగి ఉండే ఒక మానసిక స్థితికి సంబంధించిన అసంపూర్ణమైన లేదా నిలువరించబడిన అభివృధ్ధి"గా నిర్వచించింది.[27] ప్రవర్తన యొక్క జోక్యం కూడా ఉంది కాబట్టి ఇవన్నీ అవసరంగా శాశ్వతమైన స్థితులు కావు: ఆసుపత్రిలోనో లేదా సంరక్షకుల అండలోనో నిర్బంధించే అధికారం ఇచ్చే లక్ష్యంతో వాటిని నిర్వచించడం జరిగింది. నవంబర్ 2008లో మెంటల్ ఇంపెయిర్‌మెంట్ అన్న పదం చట్టం నుండి తొలగించడం జరిగింది, కానీ నిర్బంధపు ప్రాతిపదిక మాత్రం అలాగే ఉంచబడింది. కానీ, ఇంగ్లీష్ స్టాట్యూట్ చట్టం, మెంటల్ ఇంపెయిర్‌మెంట్‌ ను మరోచోట కొంత తక్కువగా నిర్వచించబడిన పధ్ధతిలో ఉపయోగిస్తుంది - ఉదాహరణ కు పన్నుల నుండి రాయితీలు అనుమతించడానికి - దాని అర్థం ఏమిటంటే నడవడికి సంబంధించిన సమస్యలు లేని మెంటల్ రిటార్డేషన్ అని అన్యాపదేశముగా సూచించడం.

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో నిర్వహించిన ఒక BBC పోల్, 'రిటార్డ్' అనే పదం అత్యంత కోపం పుట్టించే వైకల్యానికి సంబంధించిన పదం.[28] దాని వెనుక వైపున, సెలెబ్రిటి బిగ్ బ్రదర్ లైవ్‌లో ప్రజల నుండి మరియు ది చారిటి మెన్‌కాప్‌నుండి ఫిర్యాదులు అందుకున్నప్పటికీ ఒక పోటీదారుడు "వాకింగ్ లైక్ ఎ రిటార్డ్" అన్న పదాల సమూహం ఉపయోగించినపుడు, కమ్యూనికేషన్స్ రెగ్యులేటర్ ఆఫ్‌కాం, "అది ఒక కోపం పుట్టించే సందర్భంలో ఉపయోగించలేదు దానిని హాస్యం కోసం ఉపయోగించారు" అంటూ ఆ ఫిర్యాదుని సమర్ధించలేదు. కానీ ఇదివరకు ఇతర ప్రదర్శనలకు సంబంధించిన అలాంటి ఫిర్యాదులే ఆదరించబడ్డాయని గుర్తించడం జరిగింది.[29]

ఆస్ట్రేలియా[మార్చు]

మెంటల్ రిటార్డేషన్ అన్న పదం ఆస్ట్రేలియాలో ఇంకా ఉపయోగించబడుతోంది; ఇంటెలెక్షువల్ డిజెబిలిటి అనేది ఇప్పుడు మరింత ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతోన్న మరియు మరింత సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతోన్న వర్ణన.[30][31]

సమాజం మరియు సంస్కృతి[మార్చు]

అలాంటి వైకల్యాలున్న మనుషులను తరచు సమాజం సంపూర్ణమైన పౌరులుగా పరిగణించదు.[citation needed][by whom?] వైకల్యాలున్న మనుషులను సామర్ధ్యాలు మరియు బహుమతులు ఉన్న వ్యక్తులుగానే కాక మద్దతు అవసరాలున్న మనిషిగా వారిపై దృష్టి కేంద్రీకరించి ప్రోత్సహించడానికి, వ్యక్తి కేంద్రంగా ఉండే ప్రణాళిక మరియు పధ్ధతులను, వైకల్యాలున్న మనుషుల లాంటి సామాజికంగా విలువ కోల్పోయిన మనుషుల యొక్క బహిష్కారము మరియు వారిని విలువలేని మనుషులుగా ముద్రవేసే ప్రయత్నాల కొనసాగింపు లాంటి సమస్యలను ఎదుర్కోడానికి అవసరమయిన పధ్ధతులుగా చూడడం జరిగింది. సెల్ఫ్-అడ్వొకసి ఉద్యమం మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న వారికి స్వయంనిర్ణయాధికారం మరియు స్వయం-దర్శకత్వాల హక్కుని కల్పించడం కోసం పోరాడుతుంది, దాని అర్థం ఏమిటంటే మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యం ఉన్నవారు తమ జీవితాల గురించి తామే నిర్ణయం తీసుకోవడానికి అనుమతించడం.

20వ శతాబ్దపు మధ్యభాగం వరకు, మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న వారిని పరిపాటిగా ప్రభుత్వ విద్య నుండి మినహాయించడం జరిగేది, లేదా విలక్షణంగా అభివృధ్ధి చెందుతోన్న ఇతర పిల్లల నుండి దూరంగా ఉంచి వారికి విద్య నేర్పడం జరిగేది. ప్రత్యేక పాఠశాలలో విభజించబడిన మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న విద్యార్థులతో పోలిస్తే ఇతర ముఖ్యస్రవంతి విద్యార్థులతో కలిసి చదువుకుంటోన్న మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యం ఉన్న విద్యార్థులు అదే స్థాయిలో అపకీర్తి మరియు సామాజిక స్వయం అవగాహనను నివేదించడం జరిగింది కానీ ఉద్యోగానికి సంబంధించి చాలా అభ్యుదయేచ్ఛ కలిగిన ప్రణాళికలు ఉన్నట్లు నివేదించడం జరిగింది.[32]

వయోజనులుగా, మానసిక సామర్ధ్యాలకు సంబంధించిన వైకల్యాలున్న మనుషులు ఒకరి మీద ఆధారపడకుండా జీవించవచ్చు, కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి జీవించవచ్చు, లేదా మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న మనుషుల మద్దతు కోసం వ్యవస్థీకరించబడిన వివిధ రకాల సంస్థలలో జీవించవచ్చు. మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న 8% మంది మనుషులు ఒక సంస్థలోనో లేదా ఒక సామూహిక గృహం‌లోనో జీవించవచ్చు.[33]

USలో మెంటల్ రిటార్డేషన్ యొక్క సగటు జీవితకాలపు ధర, 2003 US డాలర్లలో, మనిషికి 1,014,000 డాలర్లు.[33] అది సెరిబ్రల్ పాల్సి యొక్క ఖర్చుతో పోలిస్తే కొంచం ఎక్కువ, ఇంకా తీవ్రమైన చూపుకు సంబంధించిన లేదా వినికిడికి సంబంధించిన వైకల్యాలతో పోలిస్తే రెండింతలు. 1,014,000 డాలర్ల ఖర్చులో, 14% పెరిగిన వైద్య ఖర్చుల వల్ల (మెంటల్ రిటార్డేషన్ ఉన్న వ్యక్తి మీద సాధారణంగా అయ్యే ఖర్చులను మినహాయించి) అయ్యే ఖర్చులు, 10% ప్రామాణిక విద్యతో పోలిస్తే ప్రత్యేక విద్యకై పెట్టే అదనపు ఖర్చులాంటి ప్రత్యక్షమైన వైద్యంతో సంబంధం లేని ఖర్చులు, ఇంకా 76% తగ్గిన ఉత్పాదకత మరియు కుదించబడిన జీవితకాలం వంటి అంశాల వల్ల కలిగే ఖర్చులు ఉన్నాయి. కొన్ని ఖర్చులు, ఒక కుటుంబ సంరక్షకుని‌గా ఉండడం వల్ల ఉత్పన్నమయ్యేవి లేదా సామూహిక గృహం‌లో భాగంగా నివసించినందుకు ఉత్పన్నమయ్యే వాటిని ఈ లెక్కలో నుండి మినహాయించడం జరిగింది.[33]

మానసిక సామర్ధ్యపు కొరతలకు దూషణకు ఉపయోగించే పదాల వాడకం అనేది సాధారణ అవమానము, అవి చాలా వరకు వైకల్యం లేని వారి కోసం సాధారణంగా వర్తించడం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, 1964 చలనచిత్రం బెక్కెట్‌ లో, కింగ్ హెన్రి II తన కొడుకు మరియు వారసుడిని "క్రెటిన్" అని దూషిస్తాడు. మానసిక ఆరోగ్య వృత్తినిపుణులు మనుషుల చేత ఈ పదాల ఉపయోగాన్ని నిరుత్సాహపరుస్తారు. రిటార్డ్ లేదా టార్డ్ అనే సంక్షిప్త రూపం ఇంకా కూడా ఒక సాధరణ అవమానంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. 2003లో ఒక BBC సర్వే రిటార్డ్ అన్న పదానికి అత్యంత అసహ్యకరమయిన వైకల్య-సంబంధిత పదంగా స్థానం (రాంకింగ్) కల్పించింది, అది స్పాస్టిక్ (అమెరికాలో దీనిని కోపం కలిగించే పదంగా భావించరు[34]) మరియు మోంగ్ లాంటి పదాల కంటే ముందున్నది.[35] మానసిక సామర్ధ్యపు వైకల్యాలున్న మనుషులు మరియు స్పెషల్ ఒలింపిక్స్, "R-వర్డ్"ను నిర్మూలించడానికి చేసిన ప్రచారం మెంటల్లి రిటార్డెడ్ అన్న పదం ఇంటెలెక్చువల్ డిజెబిలిటి అన్న పదంతో ప్రతిక్షేపణ చేయడానికి కొన్ని ఫెడరల్ స్టాట్యూట్స్‌లో (చట్టాలలో) ఫెడరల్ లెజిస్లేషన్ రావడానికి దారితీసింది.[36]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • ద్వితీయ వైకల్యం

సూచనలు[మార్చు]

  1. "The relevance of IQ scores". 2h.com. Retrieved 2010-12-14. 
  2. Lawyer, Liz (2010-11-26). "Rosa's Law to remove stigmatized language from law books". Ithaca, New York: The Ithaca Journal. Retrieved 2010-12-04. "The resolution ... urges a change from the old term to "developmental disability"" 
  3. 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 Daily DK, Ardinger HH, Holmes GE (February 2000). "Identification and evaluation of mental retardation". Am Fam Physician 61 (4): 1059–67, 1070. PMID 10706158. 
  4. Badano, Jose L.; Norimasa Mitsuma, Phil L. Beales, Nicholas Katsanis (September 2006). "The Ciliopathies : An Emerging Class of Human Genetic Disorders". Annual Review of Genomics and Human Genetics 7: 125–148. doi:10.1146/annurev.genom.7.080505.115610. PMID 16722803. Retrieved 2008-06-15. 
  5. Siderius LE, Hamel BC, van Bokhoven H, et al. (2000). "X-linked mental retardation associated with cleft lip/palate maps to Xp11.3-q21.3". Am. J. Med. Genet. 85 (3): 216–220. doi:10.1002/(SICI)1096-8628(19990730)85:3<216::AID-AJMG6>3.0.CO;2-X. PMID 10398231. 
  6. Laumonnier F, Holbert S, Ronce N, et al. (2005). "Mutations in PHF8 are associated with X linked mental retardation and cleft lip/cleft palate". J. Med. Genet. 42 (10): 780–786. doi:10.1136/jmg.2004.029439. PMC 1735927. PMID 16199551. 
  7. McNeil, Donald G., Jr. (2006-12-16). "In Raising the World's I.Q., the Secret's in the Salt". The New York Times. Retrieved 2009-07-21. 
  8. Wines, Michael (2006-12-28). "Malnutrition Is Cheating Its Survivors, and Africa's Future". The New York Times. Retrieved 2009-07-21. 
  9. Sundaram, SK, Sivaswamy, L, Makki, MI, Behen, ME, Chugani, HT. (2008). "Absence of arcuate fasciculus in children with global developmental delay of unknown etiology: a diffusion tensor imaging study". J Pediatr 152 (2): 250–5. doi:10.1016/j.jpeds.2007.06.037. PMID 18206698. 
  10. "eMedicine — Mental Retardation : Article by C Simon Sebastian, MD". Retrieved 2007-08-23. 
  11. Kalachnik, JE.; Hanzel, TE.; Sevenich, R.; Harder, SR. (Sep 2002). "Benzodiazepine behavioral side effects: review and implications for individuals with mental retardation". Am J Ment Retard 107 (5): 376–410. doi:10.1352/0895-8017(2002)107<0376:BBSERA>2.0.CO;2. PMID 12186578. 
  12. 12.0 12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 12.6 Wickham, Parnell. Encyclopedia of Children and Childhood in History and Society. Retrieved 8 October 2010. 
  13. Armbrester, Margaret E. (1992). The Civitan Story. Birmingham, AL: Ebsco Media. pp. 74–75. 
  14. Wolf Wolfensberger (January 10, 1969). "The Origin and Nature of Our Institutional Models". Changing Patterns in Residential Services for the Mentally Retarded. President's Committee on Mental Retardation, Washington, D.C. 
  15. "The ARC Highlights — Beyond Affliction: Beyond Affliction Document". Disabilitymuseum.org. Retrieved 2010-06-29. 
  16. "Christmas in Purgatory & Willowbrook". Arcmass.org. Retrieved 2010-06-29. 
  17. "Fernald School Closing and RICCI Class". Arcmass.org. Retrieved 2010-06-29. 
  18. "cretin". The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company. 2006. Retrieved 2008-08-04. 
  19. "SpecialOlympics.org". SpecialOlympics.org. Retrieved 2010-06-29. 
  20. "R-Word.org". R-Word.org. 2010-06-18. Retrieved 2010-06-29. 
  21. "FAQ on Intellectual Disability". AAIDD. Retrieved February 5, 2010. 
  22. Chakrabarti S, Fombonne E (2001). "Pervasive developmental disorders in preschool children". JAMA 285 (24): 3093–9. doi:10.1001/jama.285.24.3093. PMID 11427137. 
  23. "mencap". Retrieved 2010-12-07. Website of the UK's leading learning disability charity, which uses that term throughout. 
  24. "Disability and Ill Health – Learning disabilities". Social Work, Alcohol and Drugs. swalcdrugs.com. Retrieved 2010-12-08. 
  25. "Special Educational Needs and Disability: A. Cognition and Learning Needs". teachernet. Retrieved 2010-12-08. 
  26. Vickerman, Philip (2009-07-08). "Severe Learning Difficulties". Teacher Training Resource Bank. Retrieved 2010-12-08. Extensive further references. 
  27. "Draft Illustrative Code of Practice". Archived from the original on 2007-09-26. Retrieved 2007-08-23. 
  28. Rohrer, Finlo (2008-09-22). "UK | Magazine | The path from cinema to playground". BBC News. Retrieved 2010-06-29. 
  29. Beckford, Martin (2010-03-11). "Ofcom says TV channels have 'human right' to broadcast offensive material". Telegraph. Retrieved 2010-06-29. 
  30. Kidspot Australia / Get Started Australia. "Mental Retardation — Mentally Retarded — Kidspot Australia". Kidspot.com.au. Retrieved 2010-06-29. 
  31. "Australian Psychological Society : Psychologists and intellectual disability". Psychology.org.au. Retrieved 2010-06-29. 
  32. Cooney G, Jahoda A, Gumley A, Knott F (June 2006). "Young people with intellectual disabilities attending mainstream and segregated schooling: perceived stigma, social comparison and future aspirations". J Intellect Disabil Res 50 (Pt 6): 432–44. doi:10.1111/j.1365-2788.2006.00789.x. PMID 16672037. 
  33. 33.0 33.1 33.2 "Economic costs associated with mental retardation, cerebral palsy, hearing loss, and vision impairment--United States, 2003". MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. 53 (3): 57–9. January 2004. PMID 14749614. 
  34. స్పాస్టిక్, లర్నింగ్ డిజెబిలిటి. మర్ఫి, M. లిన్న్. 2007-02-28. రిట్రీవ్డ్ 2008-01-09.
  35. "Worst Word Vote". Ouch. BBC. 2003. Archived from the original on 2007-03-20. Retrieved 2007-08-17. 
  36. "స్ప్రెడ్ ది వర్డ్ టు ఎండ్ ది వర్డ్" వెబ్‌సైట్ ఆఫ్ ది స్పెషల్ ఒలింపిక్స్. ఈ చట్టాన్నిPub.L. 111–256 కొన్నిసార్లు "రోసా'స్ లా" అని గుర్తిస్తారు.

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Mental and behavioural disorders