మోక్షం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

మోక్షం (సంస్కృతం: निर्वाण; పాళీ: निब्बान;స్రమనిక్ దృష్టిలో ప్రాకృతం: णिव्वाण) బాధ (లేదా దుఃఖం) నుండి స్వేచ్చ పొందేస్థితి. పాలిలో, "నిబ్బాన" అనగా "ఆర్పివేయటం" — అనగా, పేరాశ, ద్వేషం, మరియు మానసిక విభ్రాంతులను అణచివేయటం.[1] ఇది బౌద్ద మతంలో ఒక దివ్యమైన సత్యం మరియు జైనమతంలో ఒక ముఖ్య సంకల్పం.

బౌద్దమతంలో మోక్షం[మార్చు]

బుద్ధ మోక్షంను పరిపక్వమైన ప్రశాంత మనస్సు యొక్క స్థితిగా మరియు అది కోరిక, కోపం మరియు ఇతర బాధపెట్టే స్థితుల (కష్టాలు ) నుంచి స్వేచ్చగా ఉంటుందని వివరించారు. విషయం ప్రపంచంతో శాంతిగా ఉంటుంది, అందరికొరకు కనికరం కలిగి ఉంటుంది మరియు మనస్సును చుట్టి ఉన్న మరియు ధృఢమైన భావనలను వదిలిస్తుంది. ఈ శాంతిని ప్రస్తుతం ఉన్న సంకల్పశక్తి ఆకారంను సమాధానపరిస్తే సాధించవచ్చు, మరియు నూతన వాటి యొక్క ఉత్పత్తి కొరకు నియమాలు నిర్మూలించబడతాయి. మోక్షంలో కోరిక మరియు ద్వేషం యొక్క ముఖ్య మూలకారణాలు ఆర్పివేయబడతాయి తద్వారా మనిషి ఇంకా ఏమాత్రం మానవ బాధలకు (పాలి: దుఃఖము) లేదా సంసారంలో పునర్జన్మల యొక్క తరువాతి దశలకు లోబడి ఉండడు.

పాలి ఉత్తర్వు కూడా మోక్షం మీద ఇతర పర్యావలోకనంలను కలిగి ఉంటుంది; ఒకదాని కొరకు, ఇది గణనీయమైన విషయం యొక్క శూన్య ప్రకృతిని మాత్రం చూడటంతో జతచేయబడుతుంది. ఇది ఇంకనూ మూలాధారమైన ఇంద్రియ జ్ఞానం మరియు తెలిసుకోవటం యొక్క విజ్ఞతను కూడా ప్రదర్శిస్తుంది.[2] మేధావి హెర్బర్ట్ గుఎన్తెర్ తెలుపుతూ మోక్షంతో "ఆదర్శ వ్యక్తిగతం, నిజమైన మానవుడు" అనేది సత్యమవుతుంది.[3]

ధమ్మపదలో బుద్ధ చెప్తూ మోక్షం "పరమానందం"ను కలుగచేస్తుంది. శాశ్వతంకాని విషయముల నుండి పొందిన ఆనందం కాకుండా ఈ ఆనందం అనేది జ్ఞానోదయం లేదా బోధి ద్వారా పొందిన నిశ్శబ్దంకు శాశ్వతమైన, పరమానందం పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది. మోక్షంతో ఉన్న విజ్ఞానంను బోధి అనే పదంతో తెలుపుతారు.

బుద్ధ మోక్షంను వివరిస్తూ "నియమాలు లేని" (అసంకట ) మనస్సుగా తెలిపారు, మనస్సు పరిపూర్ణమైన ప్రకాశం యొక్క స్థానానికి చేరాలి మరియు చిత్త అమరిక యొక్క ఉత్పత్తిని ఆపే విధానం వల్ల స్పష్టత వస్తుంది. దీనిని బుద్ధ వర్ణిస్తూ "ఆమరణం"గా(పాలి: అమత లేదా అమరావతి ) మరియు అత్యున్న ఆత్మసంబంధమైన ఆర్జనగా తెలిపారు, సద్గుణ ప్రవర్తన మరియు ఉన్నత అష్టాంగమార్గ సమ్మతంతో అభ్యాసం చేసే వ్యక్తికి సహజమైన ఫలితం లభిస్తుంది. అట్లాంటి జీవితం కర్మ (Skt; పాలి, కమ్మ )యొక్క తరం మీద పెరుగుతున్న నియంత్రణను జనింపచేస్తుంది. ఇది పరిపూర్ణమైన కర్మను అనుకూల ఫలితాలతో ఉత్పత్తిచేస్తుంది మరియు చివరగా నిబ్బానా లభ్యమవ్వడంతో మొత్తంగా కర్మ యొక్క మూలపుట్టుక యొక్క విరమణను చివరగా అనుమతిస్తుంది. లేకపోతే, మానవులు ఎప్పటికీ అశాశ్వతమైన మరియు బాధలు పుట్టించే కోరిక యొక్క ప్రదేశం, ఆకారం, మరియు నిరాకారం, సమిష్టిగా తెలిపె సంసారం లో కొట్టుమిట్టాడతాడు.

ప్రతి స్వతంత్ర వ్యక్తి ఒక నూతన కర్మను ఉత్పత్తిచేస్తాడు, కానీ ఒక ఖచ్చితమైన వ్యక్తి రూపాన్ని అతని లేదా ఆమె యొక్క కర్మ సంబంధ వారసత్వ ఆనవాళ్ళ ద్వారా భద్రపరచబడుతుంది. దీని నిజమైన అర్ధమేమంటే అరహంత్ యొక్క జీవితకాల శేషభాగంలో మానసిక-భౌతిక ఉపరితల కాలంలో కర్మ యొక్క కొనసాగుతున్న ప్రభావం చూపిస్తుంది.[4]

అయితే మోక్షం "అపరిమితమైనది" కావున, ఇది "కారణంకాకుండా" లేదా "స్వతంత్రంగా" ఉండదు.[5] పూర్వ లిపుల యొక్క విధానంలో నిబ్బాన పొందడం ప్రయత్నం మీద ప్రస్తుతం లేదా కొంత భవిష్య పుట్టుక మీద ఆధారపడి ఉంటుంది మరియు ఇది ముందుగా నిర్ణయించబడదు.[6] ఇంకనూ, పాలి నికయాస్ ప్రకారం మోక్షం అనేది ముందుగా ఉన్న లేదా శాశ్వతమైన పరిపూర్ణతను గుర్తించటంకాదు, కానీ ఇప్పటివరకూ సాధించని ఒకదానిని సాధించడం.[7] ఇది సంప్రదాయమైన యోగకార పరిస్థితి , మరియు బుద్ధఘోసలది కూడా.[8]

శబ్దఉత్పత్తి శాస్త్రం[మార్చు]

మోక్షం అనేది ముందుగా జతచేయబడిన ని[ర్]- (ని, నిస్, నిహ్) దీనర్ధం "బయట, దూరంగా, లేకుండా", మరియు మూలం వ[న] (పాలి. వాటి )ను "గాలిని ఊదడం" లో "ఊదడం"గా, మరియు ఇంకనూ "వాసనపీల్చడం, మొదలైనవాటిగా" తర్జుమా చేశారు.[7]

అభిధర్మ-మహావిభాస-శాస్త్రం, అనే ఒక సర్వస్తివాదిన్ వ్యాఖ్యానంలో, దాని యొక్క సంస్కృత మూలాల నుండి వీలయినంత అర్దాల యొక్క సంపూర్ణ సందర్భాన్ని ఇస్తుంది:

  • వన, పునర్జన్మ యొక్క మార్గాన్ని సూచిస్తుంది, + నిర్, అర్ధం వదిలివేయడం లేదా "పునర్జన్మ యొక్క మార్గం నుండి దూరంగా ఉండడం."
  • వన, అర్ధం 'దుర్గంధం', + నిర్, అర్ధం "స్వతంత్రం": "వ్యధ కలిగించే కర్మల యొక్క దుర్గంధం నుండి స్వతంత్రం."
  • వన, అర్ధం "దట్టమైన అడవులు", + నిర్, అర్ధం "వదిలించుకోవటం" = "శాశ్వతంగా ఐదు చేరికల యొక్క దట్టమైన అడవిని వదిలించుకోవటం" (పంకా స్కంద), లేదా "పేరాశ, ద్వేషం, మరియు మాయ యొక్క మూడు మూలాలు" (రాగ , ద్వేష , అవిద్య ) లేదా "జీవత్వం యొక్క మూడు లక్షణాలు" (అశాశ్వతం, అనిత్య; అసంతృప్తి, దుఃఖం, ఆత్మ లేకపోవడం, అనత్మన్).
  • వన, అర్ధం "నేయడం", + నిర్, అర్ధం "ముడి" = "కర్మ యొక్క బాధాకరమైన దారపు ముడి నుండి స్వతంత్రం."

అవలోకనం[మార్చు]

సూత్రాలలో మోక్షంను ఎప్పుడూ ఒక ప్రదేశంగా భావించలేదు (ఎలాగంటే ఒకరు స్వర్గాన్ని ఊహించుకోవచ్చు), కానీ దీనిని సంసారం యొక్క విరోధాభాసంను సూచిస్తుంది (దిగువన చూడండి) ఇది అజ్ఞానంకు (అవిద్య, పాలి అవిజ్జ ) పర్యాయపదంగా ఉంటుంది. ఇలా చెప్పబడింది:

"'బంధవిముక్తికాబడిన మనస్సు (చిత్త) ఎన్నటికీ పట్టుకొని వెళ్ళాడదు' అనగా నిబ్బాన అని అర్ధం" (మజ్జ్హిమ నికాయ 2-Att. 4.68).

మోక్షం ముఖ్యంగా - మతసంబంధ రహస్యాల యొక్క జ్ఞానం కలిగి ఉండటాన్ని సూచిస్తుంది - మనస్సు యొక్క ఉనికిని (చిత్త) పర్యవేక్షణ ఆధారమైన సంఘటనతో ముగిస్తుంది. సిద్దాంతపరంగా నిబ్బాన అనగా మనస్సు "ఇంక ముందెన్నడూ రావడం (భావ ) మరియు పోవడం (విభావ )" కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఇది నిరంతరం ఉండే స్థితిని కలిగి ఉంది, తద్వారా "విముక్తి (విముత్త ) పొందుతుందని చెప్పవచ్చు".

ఇది ఇంకా నిశ్చలమైన, నిరాదరమైన శాంతి యొక్క అంతరార్ధాలను శాంతిల్లు మున్ముందు అంతరార్ధాలను కలిగి ఉంటుంది. మోక్షంను అర్ధం చేసుకోవటాన్ని అవిద్య (అజ్ఞానం)యొక్క ముగింపుతో పోల్చారు, ఇది జీవశాస్త్ర సంబంధమైన లేదా ఇతర ఆకారంలోకి మనస్సు యొక్క రూపంను ప్రభావితం చేసే కోరికను (చేతన) జన్మ జన్మలకు(సంసారం) ఎప్పటికీ పొందేటట్టు చేస్తుంది. సంసారం అనేది ముఖ్యంగా అత్యాశ మరియు అజ్ఞానం ద్వారా ఏర్పడుతుంది (స్వతంత్ర కారణం). మనిషి మరణంతో కాకుండా మోక్షంను పొందవచ్చు. ఒక మనిషి మోక్షంను గ్రహించి చనిపోతే, అతని చావును [[|parinirvāṇa]]గా సూచిస్తారు (పాలి: పరినిబ్బాన ), అతను సంపూర్ణంగా వెళ్లిపోవడం గా తెలుపుతారు, ఎందుకంటే అతని జీవితం చావు యొక్క చక్రానికి మరియు పునర్జన్మకు ఉన్న చివరి బంధం (సంసారం), మరియు అతనికి తిరిగి పుట్టుక ఉండదు. బౌద్దమతం అంతిమ లక్ష్యాన్ని మరియు సంసార భావాలను తొలగిస్తుంది (ఎప్పటికీ "అవ్వని" మరియు "చనిపోయే" మరియు ఎన్నడూ నిజంగా జీవించడం) అనేది మోక్షంను పొందడం; ఇది ఒక వ్యక్తి యొక్క parinirvāṇa తరువాత వివరించలేము, ఎందుకంటే ఇది మొత్తం గ్రహింపబడిన అనుభవాల బయట ఉంటుంది. ప్రశ్నల యొక్క క్రమం ద్వారా, సరిపుత్త ఒక బౌద్ద సన్యాసి చేత తథగట అనే సత్యాన్ని దిగాజార్చడంను ఒప్పుకొనుటను లేదా ప్రస్తుత జీవితంలో నిజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, అందుచే అరహంత్ చావు తర్వాత సత్తావాద సంబంధ స్థితిని ఊహించటం సరైనదికాదు.[9] చూడండి తథగట# అర్ధంచేసుకోవటం అసాధ్యం.

తిరిగి-జన్మించం యొక్క స్థాయిలో ఉన్న వ్యక్తులు మోక్షంను మానసిక ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క వస్తువుగా భావించబడవచ్చు.[10][11] ఒకవేళ అట్లాంటి భావాలను నిబ్బాన సమాధి అభివృద్ధి చేస్తే పునర్జన్మ-లేకపోవడం యొక్క తారస్థాయి లేదా అరహంత్ యొక్క మతసంబంధ రహస్యాల జ్ఞానంకు దారితీస్తుంది.[12] ఇంగిత జ్ఞానం యొక్క అభివృద్ధి ద్వారా చేరిన ఈ భావన వద్ద, ఒకవేళ మధ్యవర్తి ఈ స్థితి కూడా నిర్మించబడిందే మరియు అందుచే ఇది అశాశ్వతమైనది, సంకెళ్ళు నాశనం చేయబడతాయి, అరహంతత్విత్వం పొందబడుతుంది, మరియు నిబ్బాన గ్రహించబడుతుంది.[13]

అతిగా తెలుసుకోవటం[మార్చు]

మనస్సుకు తెలుసు; దానికి జ్ఞానం ఉందని. మోక్షంతో, జ్ఞానం విడుదల కాబడుతుంది, మరియు మనస్సు నియమాలతో కూడిన ప్రపంచంలో దేనిచేత కట్టడి చేయబడలేదని తెలుసుకుంటుంది. బుద్ధ దీనిని రకరకాల అంశాల ద్వారా వర్ణిస్తారు. ఒక విధానం ఇలా ఉంది:

దృశ్యం మరియు అంతము లేని, అన్నిదిక్కుల ప్రకాశవంతమైన అప్రమత్తత.[14][15]

అజాన్స్ పసాన్నో మరియు అమరో వ్రాస్తూ "విన్నాన" అనే పదం వాడకం ఎరిగి ఉండే నాణ్యతను సూచించారు, మరియు అది వాడవలసిన విధంగా కాకుండా "విన్నాన"ను విస్తారమైన విధానంలో ఉపయోగించారు: "బుద్ధుడు ఉపరితల విజ్ఞానంతో ఉన్న అనేక సమకాలీన తత్వశాస్త్రజ్ఞుల నుంచి వైదొలగి ఉన్నాడు మరియు ఒక విస్తారమైన-శుభ్రతను, సంభాషణా శైలిని, ఖచ్చితమైన శ్రోతల కొరకు వారికి అర్ధమయ్యే భాషలో ఎంచుకున్నాడు. అందుచే ‘విన్నాన’ అనగా ఇక్కడ ‘తెలుసుకోవడం’ కానీ అసంపూర్ణమైన, చీలికలైన కాదు, విచక్షణా (వి-), తెలుసుకోవటం (-నాన)ను సాధారణంగా సూచిస్తుంది. బదులుగా ఇది ఖచ్చితంగా ముఖ్యమైన, అతిగా ఉన్న స్వభావ అర్ధంను కలిగిఉండాలి, లేకపోతే ఇది కలిగి ఉన్న అంశం స్వీయ-వైరుధ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది." వారు ఎందుకు ఈ పదాల ఎంపిక జరిగింది అనేదాని యొక్క తరువాత సందర్భాన్ని ఇవ్వవచ్చు.[16] ఈ "అభివ్యక్త ఇంద్రియ జ్ఞానం" సిక్స్ సెన్స్ ప్రసారంకు సంబంధ జ్ఞానం యొక్క రకాలతో విభేదిస్తుంది, దీనికి అవిపడే "ఉపరితలం" ఉంది మరియు సమాధానంలో పైకిలేచేవి కూడా ఉన్నాయి.[14] పీటర్ హర్వే ప్రకారం, గత పాట్యాంశాలు "ఇంద్రియ జ్ఞానం" అనే పదం సరైనదా కాదా అనేదానిమీద మిశ్రమ అభిప్రాయాలను కలిగి ఉంది.[17] ముక్తి పొందిన వ్యక్తిలో, ఇది నియమాల మీద ఏవిధంగా ఆధారపడకుండా ప్రత్యక్షంగా అనుభవించబడుతుంది.[14][18]

ఒక అన్వయింపులో, "ప్రకాశవంతమైన ఇంద్రియ జ్ఞానం" మోక్షంతో సమానంగా ఉంది.[19][20] అది మోక్షం కాదు అను కనుగొనుటతో ఇతరులు ఏకీభవించరు, కానీ ఇది అరహంత్లకు మాత్రమే సాధ్యపడే ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క రకంగా ఒప్పుకుంటారు.[21][22] మజ్జ్హిమ నికాయలోని ఒక అంశంలో దీనిని శూన్య ప్రదేశంగా పేర్కొంది.[23] ముక్తి పొందినవారికి నిబ్బానతో సంబంధం ఉన్న ప్రకాశవంతం, సహకరించని ఇంద్రియ జ్ఞానం మానసిక జ్ఞానం కారకం యొక్క ధ్యానం ద్వారా కాకుండా నేరుగా స్వతంత్రంగా ఉద్భవిస్తుంది, మరియు ఇది అన్ని వస్తువుల యొక్క అతిగా ఉన్న మానసిక జ్ఞానంను కలిగి ఉంటుంది.[10][13] ఇది బౌద్దుని ముందు ఉన్న ఉపనిషత్తుల మరియు భగవద్గీత యొక్క స్వీయ-పరిపూర్ణత ఉద్దేశ్యంతో తీవ్రంగా విభేదిస్తుంది, దీనిని మనిషి యొక్క అంతర్భాగంలో ఉన్న జ్ఞానంను పొందటాన్ని ఇందులో దీనిని ఒక భావంగా అనుకోరు, మనిషి వ్యక్తిత్వంలో అత్యంత లోతుగా ఉన్న భావాన్ని మరియు "స్వయం"అనే దానితో ఇది కలవరపడరాదు.[24] ఇంకనూ, ఇది అనంతమైన జ్ఞానం యొక్క గోలాన్ని పెంచుతుంది, బుద్దుని యొక్క ఆరవ ఝానాస్ లో, ఇది దానిలోనే భావన యొక్క అంతం కాని "ఐ(నేను)" ఉంది.[25]

నాగార్జున రెండు వేర్వేరు పనులలో దిఘనికాయ[26] లో జ్ఞానం యొక్క ఈ స్థాయి గురించి ఒక అంశాన్ని సూచించారు. అతను రాశారు:

జ్ఞాని ప్రకటిస్తూ భూమి, నీరు, అగ్ని, మరియు గాలి, పొడవు, పొట్టి, సున్నితమైన మరియు కరుకైన, మంచి మరియు అనేకమైనవి జ్ఞానంలో నశిస్తాయి... ఇక్కడ పొడుగు మరియు పొట్టి, సున్నితం మరియు కరుకు, మంచి మరియు చెడు, పేరు మరియు ఆకారం అన్నీ ఆగిపోతాయి.[27]

సంబంధిత ఉద్దేశ్యం, పాలి నియమంలో మరియు తెరవాడ వ్యాఖ్యానాలలో మరియు అభిధమ్మలో సమకాలీన తెరవాడ అభ్యాస సంప్రదాయం లేకపోయినప్పటికీ సహకారం పొందుతుంది, అరహంత్ యొక్క మనస్సు అనేదే నిబ్బాన అవుతుంది.[28]

మోక్షం మరియు సంసారం[మార్చు]

మహాయాన బౌద్దమతంలో, మోక్షం మరియు సంసారం ధర్మకాయ యొక్క అంతిమ స్వభావం నుండి చూస్తే వేరుకాదు. బౌద్దమత మార్గం అనుసరించటం ద్వారా మోక్షంను ఒక వ్యక్తి పొందవచ్చు. ఒకవేళ ఇవి విపరీతంగా వ్యత్యాసంగా ఉంటే ఇది అసాధ్యంగా ఉంటుంది. అందుచే, మోక్షం మరియు సంసారం మధ్య జంటలక్షణం ఒడంబడిక స్థాయి మీద మాత్రమే ఖచ్చితంగా ఉంటుంది. ఈ అంతిమ నిర్ణయానికి రావడానికి ఇంకొక మార్గం, అవసరమైన ఉనికి యొక్క మొత్తం విషయ శూన్యత, మరియు దానిద్వారా బాధపడటం అనేది ఎప్పుడూ ఏ పరిస్థితిలోనైనా స్వతసిద్దంగా ఉండదు. అందుచే బాధనుంచి ముక్తి మరియు దాని యొక్క కారణాలు ఏ రకం యొక్క ఆదిభౌతిక మార్పు కాదు. ఈ ఆలోచనకు మంచి వివరణ కొరకు రెండు-సత్యాల సిద్దాంతం చూడండి.

తెరవాడ బడి సంసారం యొక్క ప్రతివాదం చేస్తుంది మరియు స్వేచ్చ కొరకు సంపూర్ణ అన్వేషణ యొక్క ఆరంభ బిందువు నిబ్బాన. ఇంకనూ, ఇది ప్రతివాదంను అంతిమ లక్ష్యం యొక్క తీర్మానంగా భావిస్తారు, ఇది క్లుప్తంగా సంసారంను అధిగమించడం మరియు నిబ్బానలో ముక్తిని పొందడంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ తెరవాడ మహాయాన పాఠశాలల నుండి విభేదిస్తుంది, ఇది సంసారం మరియు మోక్షం యొక్క జంట కలయికతో కూడా ఆరంభమవుతుంది, వాడిలేని సామర్ధ్యంతో ఉన్న వాటికొరకు తయారుకాబడిన వాటికి కేవలం ఒక సిద్డంచేసేదిగా ఈ వైవిధ్యత భావించబడదు, ఫలితంగా కొంత అధిక పరిపూర్ణతతో తొలగించబడుతుంది [citation needed]. పాలి సూత్తాల యొక్క స్థిరమైన కేంద్రం నుండి, బుద్దుడు మరియు అరహంత్ల బాధ మరియు దాని విరమణ కొరకు, సంసారం మరియు నిబ్బాన వేరుగా ఉంటాయి[citation needed].

రెండు పాఠశాలలు శాక్యముని బుద్దుడు సంసారంలో ఉన్నట్టు ఒప్పుకున్నాయి, అయితే ఇంతవరకు చూసిన దానిలో సంసారం నుండి స్వేచ్చ ఒకేసమయంలో ఉంది.

పాలి నియమంలో మోక్షానికి మార్గాలు[మార్చు]

విసుద్ధిమగ్గా, అధ్యాయం. I, సంపుటి. 6 (బుద్ధఘోష& Ñāṇamoli, 1999, పేజీ. 6–7)లో, బుద్ధఘోష పాలి నియమంలో మోక్షమార్గాన్ని అనుసరించడానికి గల వివిధ ప్రత్యామ్నాయాలను గుర్తించారు,[29] వాటిలో:

  1. అంతర్దృష్టి (విపస్సన ) ద్వారా మాత్రమే(చూడుము Dh. 277)[30]
  2. జ్ఞానం మరియు అర్ధవంతం (చూడండి Dh. 372)[31]
  3. చర్యల ద్వారా, దృష్టి మరియు న్యాయబద్దమైనది (చూడండి MN iii.262)[32]
  4. ధర్మం, చైతన్యము మరియు జ్ఞానము చేత (7SN i.13)[33]
  5. ధర్మము, జ్ఞానము, ఏకాగ్రత మరియు ప్రయత్నమూ చేత (చూడుము SN i.53)[34]
  6. సంపూర్ణ మతి యొక్క నాలుగు ఆధారాలచే(చూడుము సతిపత్తన సుత్త, DN ii.290)[35]

ఒకరి యొక్క విశ్లేషణ మీద ఆధారపడి, వాస్తవం యొక్క బుద్దుడి త్రీఫోల్డ్ శిక్షణ మానసిక అభివృద్ధి[36] మరియు జ్ఞానంయొక్క పునఃనిర్మాణంలో ఈ ప్రతి ఎంపికను చూడవచ్చు.

మోక్షం మీద మహాయాన పర్యావలోకనంలు[మార్చు]

మోక్షం యొక్క ఉద్దేశ్యాన్ని శుద్ధి చేయబడింది, జంటవిధానం కాని 'ఉత్తమ మనస్సు'ను కొన్ని మహాయాన/తంత్రిక్ అంశాలలో కనుగొనవచ్చు. ఉదాహరణకి సంపుత లో:

'కామవాంఛ మరియు భావోద్వేగ మలినాలతో మలినం కాని, జంటవిధాన జ్ఞానం చేత కమ్ముకోబడని, ఉన్నత మనస్సు ఉన్నతమైన మోక్షం.'[37]

కొన్ని మహాయాన సంప్రదాయాలు బుద్దుడిని దాదాపు docetic లక్షణాలతో చూస్తుంది, మోక్షం యొక్క స్థానం నుండి ప్రణాలికలు అతని స్పష్టమైన గోచరలుగా కనిపిస్తాయి. ప్రొఫెసర్ ఎటిఎన్నే లమొట్టే ప్రకారం, బుద్దులు ఎల్లప్పుడూ మరియు అన్ని సమయాలలో మోక్షంలో ఉంటారు, మరియు వారియొక్క మానవసంబంధ ప్రదర్శనలు మరియు వారి బౌద్ద వృత్తులు అంతిమంగా భ్రాంతిగా ఉంటుంది. లమొట్టే బౌద్దుల గురించి వ్రాస్తూ: ‘వారు జన్మించారు, జ్ఞానోదయంను చేరారు, ధర్మ చక్రాన్ని త్రిప్పడానికి ఏర్పాటుచేసి, మోక్షంలోకి ప్రవేశిస్తారు. అయిననూ, ఇది అంటా ఒక భ్రమలాంటిదే: బుద్దుడి యొక్క ప్రదర్శన పరోక్షంగా ఉద్భవించటం, సమయం, మరియు వినాశనం; వారి మోక్షం నిజానికి వారు ఎల్లప్పుడూ మరియు అన్ని సమయాలలో మోక్షంలో ఉంటారు.’[38]

కొన్ని మహాయాన సూత్రాలు ఇంకనూ ముందుకు వెళ్ళి మోక్షం యొక్క స్వభావంను వర్గీకరణ చేసే ప్రయత్నం చేశాయి. మహాయాన మహపరిమోక్షం సూత్రం, అనేది మోక్షం యొక్క ప్రధాన అంశాలను క్లుప్తంగా స్థానం లేదా ధాతు ను కలిగి ఉంది, ఇది మోక్షంను కలగడానికి బుద్దుడు చెప్పిన నాలుగు ముఖ్య అంశాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో ఒకటి ‘స్వయం’ (ఆత్మన్ ), ఇది బుద్దుడి యొక్క శాశ్వతమైన ఆత్మగా భావించబడుతుంది. మోక్షం యొక్క మహాయాన ఉద్దేశ్యంలో దీని గురించి వ్రాస్తూ, విల్లియం ఎడ్వర్డ్ సూతిల్ మరియు లూయిస్ హోడస్ తెలిపారు:

‘మోక్షం సూత్రం మోక్షం అతిగా ఉన్న ప్రదేశాలలో ప్రాచీన ఉద్దేశ్యాల యొక్క శాశ్వతం, ఆనందం, వ్యక్తిత్వం, నిష్కల్మషం. మహాయాన దానిని హినయనగా ప్రకటించారు, అతిగా ఉన్న ప్రదేశంలో వ్యక్తిత్వంను తిరస్కరించడం ద్వారా బుద్దుడి ఉనికిని తిరస్కరించడం అవుతుంది. మహాయానలో, అంతిమ మోక్షం అమితంగా ఉంటుంది, మరియు దీనిని పరిపూర్ణమైన అనేదాని కొరకు వాడబడుతుంది.’[39]

ఈ లిపి వ్రాసిన సమయంలో, బుద్దుడి మరియు మోక్షం గురించి అనుకూల భాష యొక్క సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ఉంది.[40] అయితే ఆరంభంలో బౌద్ధులు మోక్షంను శాశ్వతం, ఆనందం, మరియు నిష్కల్మషం చేత వర్గీకరించారు, దీనిని "నేను" అనే భావం కొరకు ఉన్న ప్రదేశం నుండి చూడటం ఆపడంను చూసింది, మరియు స్వయం విభ్రాంతి యొక్క మొత్తం అవకాశంను అధిగమించి ఉంది.[8][41] మహపరిమోక్షం సూత్రం , దీర్ఘమైన మరియు అధిక మిశ్రమ మహాయాన ఉపనిషత్తు,[42] ఇది "స్వయం" అనే మాటను బుద్దుడిని సూచించటానికి తద్వారా బౌద్ధులు కాని విరాగులను గెలవడానికి వాడబడుతుంది.[43] దీని నుండి, ఇది కొనసాగుతుంది: "బుద్దుని-స్వభావం కానీ స్వయం గురించి కాదు. విరాగుల కొరకు [మార్గదర్శకం], నేను దీనిని స్వయం అని నిర్వచించాను."[44]

సంబంధిత అంశం రత్నగోత్రవిభాగ, తతగటగర్భ ఉపదేశాలు విరాగిలను గెలిచి బుద్దుడి యొక్క "స్వయం ఆపేక్ష"ను వదిలించుకోవటాన్ని కోరుతుంది-బౌద్దమతంలో లేని ఐదు ఉపదేశాలలో ఒకటి. యౌరు వాంగ్ అలాంటి భాషను లంకావతార సూత్రంలో సూచించారు, మరియు లిఖిస్తూ: "ఈ సందర్భాన్ని గమనించడం చాలా ముఖ్యం. తతగటగర్భ ఆలోచన కేవలం ఇంకొక అంతర్వాద ఆకృతికి యొక్క సందర్భం అని అంతిమ నిర్ణయానికి రావడాన్ని ఆపటానికి ఇది సహాయపడుతుంది."[44] అయిననూ, కొంతమంది [who?] ముఖ్యంగా మహపరిమోక్షం సూత్రం గురించి ఈ అధ్యయనాన్ని ఖడించారు, మరియు స్వయం యొక్క నిజాన్ని అంగీకారంతో ఈ అంశంలో అతని వ్యాఖ్యానాలను బుద్దుడు కప్పివేశాడని వాదిస్తారు:

'అనేక కారణాలు మరియు నిభంధనల వల్ల, నాకు ఇది కూడా ఏది ఆత్మ కాని ఆత్మ నేర్పబడింది, అయిననూ ఆత్మ నిజంగా ఉన్నప్పటికీ, నాకు లేదని నేర్పించబడింది, మరియు అందులో ఏమీ అబద్డంలేదు. ఆత్మ యొక్క బుద్ధ -ధాతు కానిది. తతగట ఆత్మ లేదని నేర్పించినప్పుడు, అది ఎందుకంటే శాశ్వతమైనదాని కొరకు చెప్పబడింది. తతగట అనేది ఆత్మ, మరియు అతని ఉపదేశంలో ఆత్మ నేది లేదు ఎందుకంటే అతను పరిపూర్ణసామర్ధ్యం /అధికారం [ఐశ్వర్య] పొందాడు.'[45]

మోక్షం సూత్రంలో, బుద్దుడు తెలుపుతూ అతను ఇప్పుడు వెల్లడి చేయని సిద్దాంతాలను ఉపదేశిస్తాడని మరియు (మోక్షం మీద కూడా) ఇంతక్రితం అతను చేసిన ఆత్మ-లేని ఉపదేశం ఒక ఆవశ్యకం మాత్రమే. Dr. కోషో యమమోటో వ్రాస్తూ:

‘అతను ముందు ఉపదేశించిన స్వయం-కాని ఉపదేశం కేవలం ఆవశ్యకత మాత్రమే … అతను మాట్లాడుతూ వెల్లడి చేయని ఉపదేశాల గురించి మాట్లాడటానికి అతను తయారుగా ఉన్నాడని తెలిపాడు. తలక్రిందుల ఆలోచనలతో మనుషులు జీవిస్తారు. అందుచే అతను ఇప్పుడు మోక్షం యొక్క స్థిరమైన ఆరోపణల గురించి మాట్లాడతాడు, ఇవి మరేమీ కాదు కేవలం శాశ్వతం, ఆనందం, స్వయం మరియు నిష్కల్మషం.’[46]

కొంతమంది మేధావుల ప్రకారం, తతగటగర్భ కళాశైలి యొక్క సూత్రాలలో ఉపయోగించిన భాషను సాంప్రదాయ బౌద్ద ఉపదేశాల యొక్క ఆశ్రితత్వ మూలంలో అనుకూల భాషను వాడబడింది, ఇది బౌద్దమతం నైతిక సూత్రాల ఉల్లంఘనాన్ని చేస్తుందనే తప్పుడు భావనతో ప్రజలు వైదొలగడాన్ని ఆపటానికి సహాయపడుతుంది. ఉదాహరణకి, కొన్ని సూత్రాలలో స్వయం-కానీ జ్ఞానం యొక్క పరిపూర్ణతను నిజమైన స్వయంగా పేర్కొన్నారు; గమ్యంలో అంతిమ లక్ష్యంను అనుకూల భాష యొక్క పరిధిని వాడి చెప్పబడింది, దీనిని అవసరమైన తత్వవేత్తల చేత ముందుగానే భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఉపయోగించబడింది, కానీ అది ఇప్పుడు నూతన బౌద్ద శబ్దజాలంలో బౌద్దమత మార్గాన్ని విజయవంతంగా పూర్తిచేసిన వ్యక్తిని వర్ణించడానికి మార్చబడింది.[47]

Dr. యమమోటో ఈ మోక్షం యొక్క ‘స్థిరమైన’ వర్గీకరణ అత్యధిక మోక్షం రూపాన్ని కలిగి ఉంది– అదే ‘గొప్ప మోక్షం’. నిర్వాణ సుత్ర యొక్క 'బోధిసత్వ హైలీవర్ట్యువస్ కింగ్' భాగంలో, యమమోటో వేదంనే ఉదహరించారు: 'మోక్షం అంటే ఏమిటి? ...ఇది ఎలాగంటే ఆకలితో ఉన్నవాడు శాంతం మరియు ఆనందం కలిగి ఉంటాడు ఎందుకంటే అతను కొంచెం ఆహారం మాత్రమే తీసుకొని ఉంటాడు.' [48]. యమమోటో ఉదహరింపుతో తన సొంత వ్యాఖ్యానంను కూడా జతచేసి కొనసాగించాడు:

"‘కానీ అట్లాంటి మోక్షంను “గొప్ప మోక్షం”"గా పిలవలేము. మరియు అది [అనగా. మోక్షం గురించి బుద్దుడి యొక్క నూతన ఆవిష్కరణం] "గొప్ప ఆత్మ", "గొప్ప ఆనందం", "గొప్ప శుద్డత" మీద త్రవ్వుకుపోతూ ఉంటుంది, ఇవన్నీ కూడా శాశ్వతంతో పాటు గొప్ప మోక్షం యొక్క నాలుగు ఆరోపణలను నిర్మిస్తాయి.’[49]

కొంతమంది మేధావుల ప్రకారం, "స్వయం"ను సూత్రాలలో మరియు సంబంధితవాటిలో చర్చించబడినవి తగినంత స్వయంను ప్రదర్శించవు. ఇంకా, ఇది శూన్యత్వం యొక్క సంవర్ధక భాషా భావం మరియు బౌద్దమతం అభ్యాసం ద్వారా బౌద్ధత్వం పొందడానికి బలాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ దృష్టిలో, 'తతగటగర్భ'/బుద్దుడి స్వభావం యొక్క అభిప్రాయం సిద్దాంతికంగా కాకుండా మోక్షమార్గంలో ఉంటుంది.[50]

అయిననూ, ఈ అన్వయం అనంగీకారాన్ని తెలుపుతుంది. అందరు మేధావులు దీనిని పంచుకోరు. మోక్షంలో కనుగొన్న తతగటగర్భ సిద్దాంతం యొక్క విభిన్న అర్ధవంతాలపై మరియు అలాంటి వేదములపై వ్రాస్తూ, డాక్టర్. జామీ హుబ్బార్డ్ ఈ తతగటగర్భలో ఎలా కొంతమంది మేధావులు పరిపూర్ణత్వం మరియు ఏకత్వం వైపు మొగ్గును చూస్తున్నారనేది వ్యాఖ్యానించారు[బౌద్దుడుగా కాకుండా జపనీయుల మేధావి మట్సుమోటో ఈ విధానంను కలిగి ఉన్నాడు]. Dr. హుబ్బార్డ్ వ్యాఖ్యానాలు:

'మట్సుమోటో [తెలుపుతూ] విపరీతమైన ఆవర్ధక భాష మరియు జ్ఞానోదయం యొక్క సామాన్య ఆకృతి మధ్య ఒకేవిధంగా ఉండేవాటి ఆసక్తి తతగటగర్భ సాహిత్యంలోమరియు ఆత్మ/బ్రాహ్మణుల సాంప్రదాయంలో చాలినంత ఏకత్వంను కనుగొనబడింది. మట్సుమోటో ఒక్కడే కాదు ఈ సామీప్యాన్ని చూసింది. ఉదాహరణకి తకసాకి జికిడో, తతగటగర్భ సాంప్రదాయం యొక్క ముఖ్య మేధావి, ఏకత్వంను తతగటగర్భ యొక్క సిద్దాంతంలో మరియు మహాయానలో చూసాడు… ఒబెర్మిల్లర్ ఈ పరిపూర్ణ ఏకత్వం యొక్క సూచనను అతని అనువాదం మరియు వ్యాఖ్యానాలు ఉన్న రత్నగోత్రలో చూసాడు, దీనికి అతను పేరు “అ మాన్యువల్ ఆఫ్ బుద్ధిస్ట్ మోనిజం” అని పెట్టాడు … లమొట్టే మరియు ఫ్రావల్లనేర్ ప్రకారం తతగటగర్భ సిద్దాంతం పూర్తిగా మాధ్యమికకు విరుద్దంగా ఉంది మరియు ఆత్మన్/బ్రహమన యొక్క ఏకత్వంకు సంబంధంను కొంతవరకు చూపిస్తుంది, ఇంకనూ ఇతరులు నాగో, సేఫోర్ట్ రుయెగ్, మరియు జాన్స్టన్ (రత్నగోత్ర యొక్క సంపాదకుడు) కేవలం వారి సందేహాలను తెలిపారు మరియు ఏకత్వం యొక్క వేదాల తర్వాత ఆకారం లాగా ఉందని పేర్కొన్నారు. యమగుచి సుసుము చేత నిర్వహించబడిన ఇంకొక శిబిరం మరియు అతని విద్యార్ధి ఒగావా ఇచిజో, తతగటగర్భ ఆలోచన యొక్క అర్ధాలను వేదాల సూచన లేకుండా నియమాలలో ఉన్న మరియు శూన్యతలో ఉన్న బౌద్దమత సాంప్రదాయంలో అర్ధం చేసుకోగలిగారు, ఇవి నిజంగానే ఏవిధమైన ఏకత్వం నైనా తిరస్కరిస్తుంది. ఫలితంగా, తతగటగర్భ మరియు బౌద్ద స్వభావ సంప్రదాయాలను ఏకవాదం చేసేవాడు లేదా పరిపూర్ణుడు క్లిష్టంగా ఉంటారు.[51]

Dr. హుబ్బార్డ్ అతని పరిశోధనను క్రోడీకరిస్తూ పదాలతో సిద్దాంతాలను తెలుపుతాడు:

'తతగటగర్భ యొక్క ఉపదేశాలు ఎల్లప్పుడూ చర్చించాల్సినవే, సత్యానికి మరియు జ్ఞానికి ఇది ఒక స్థిరమైన సిద్దాంతపరమైన మార్గం, నిజాన్ని ప్రతికూల మాటలలో కాకుండా ఏది లోపిస్తోంది లేదా శూన్యంగా ఉందని తెలపబడింది (నైతిక వివరణలో, సంపూర్ణ మోక్ష లక్షణం మరియు మాధ్యమికవాదం ఉన్నాయి) కానీ అనుకూల మాటలలో అది ఏంటి అని తెలపబడింది (కాటాఫటిక్ వర్ణన, భక్తిపరమైన, తాంత్రికమైన, మహపరిమోక్షం మరియు లోటస్ సూత్రం సంప్రదాయాలు, మరియు ఇంకనూ సూచించవలసినది ఏమంటే సాంప్రదాయ బ్రాహ్మణ విధానంలో ఏకత్వ పదాలు)'[52]

పాల్ విల్లియమ్స్ ప్రకారం, ఆత్మ/బ్రాహ్మణ యొక్క ఏకత్వంకు ఉన్న సామీప్యంలో ఆలోచనను మోక్షం సూత్రం దాని యొక్క స్వయం ఉపదేశాలను ప్రదర్శించినప్పుడు బౌద్దులుకాని వారిని గెలవడానికి ఒక ప్రయత్నంగా వివరించబడుతుంది:

ఇక్కడ బౌద్దమతం మీద హిందూ సాంప్రదాయం యొక్క ప్రభావం గురించి మాట్లాడటానికి ఉత్సాహం వస్తోంది, కానీ ప్రభావాల మీద మాట్లాడటం అనేది ఎప్పుడూ చాలా తేలికైన విషయం... అది చెప్పిన తర్వాత, మహాపరిమోక్షం-సూత్రం బౌద్ధులు కాని యోగులను స్వయం అనే సందర్భంలో గెలవడానికి హిందూ మత ప్రభావం బుద్దుడిని సూచిస్తుంది. కానీ, అద్వైత వేదాంతం యొక్క స్వయం-బ్రాహ్మిణ ఆధిక్యంను ముఖ్యంగా ఆలోచించడం తప్పు ఎందుకంటే ఈ సందర్భంలో బౌద్దమతంను ఖచ్చితంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. మహాపరిమోక్షం-సూత్రం లో స్వయం కాని స్వయంను అద్వైత బ్రాహ్మణకు సరిపోల్చడానికి ఏవిధమైన మార్గంలేదు, మరియు ఈ తతగటగర్భ సూత్రాలు హిందూ అద్వైత బడి యొక్క స్థాపకుడు గౌడపాద (ఏడవ శతాబ్దం)కన్నా ముందు ఉన్నాయి ...[40]

ఈ సూత్రం ఇంకనూ బుద్దుడి స్వభావం స్వయం కాదని పేర్కొంటుంది, కానీ మాట్లాడే విధానంలో స్వయంగా చెప్పబడుతుంది.[53] ఇదే సూత్రంలో ఇంకొక భాగంలో, ఒక వ్యక్తికీ ఏదైనా పొందడానికి మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి; గతంలో కలిగి ఉండటం, వర్తమానంలో కలిగి ఉండటం, మరియు భవిష్యత్తులో కలిగి ఉండటం. దీనర్ధం ద్వారా ఇది తెలిపేది ఏమంటే "మనుషులందరూ బుద్దుడి స్వభావం కలిగి ఉన్నారు", భవిష్యత్తులో ప్రజలంతా బుద్దులు అవుతారు.[54]. డోజేన్ స్పష్టంగా తెలుపుతూ బౌద్ధులు కాని వారు కూడా ఏదో ఒక భావంలో బుద్దుడి స్వభావంను కలిగి ఉన్నారు: నిజానికి ప్రస్తుత క్షణం యొక్క నిజాయితీని (లేదా "అది నిలకడ లేకుండా") బుద్దుడి స్వభావంతో హెచ్చించటమైనది, ఇందులో గడ్డి మరియు చెట్లు అలానే మనస్సు మరియు దేహం చేర్చబడినాయి. డోజేన్ కొరకు, ఎటువైపు చూసినా బుద్దుడి స్వభావం కనిపిస్తుంది, అయితే చినుల్ ప్రకారం దేహంలోనే ప్రస్తుతం ఉంది వాసన వస్తోంది మరియు కనిపిస్తోంది మరియు ఇంకా అనేకం జరుగుతున్నాయి. ముఖ్యమైన లంకావతార సూత్రం తెలుపుతూ అన్ని చర్యలు బుద్దుడి చర్యలుగా తెలిపింది, అన్ని కర్మసంబంధ గమ్యస్థానాల యొక్క మూలం మరియు వాటి కారణంగా తెలపబడింది,

పైన సూచించినట్లు, జపనీయుల జెన్ మాస్టర్, డోజేన్, బుద్దుడి యొక్క స్వభావం మీద విభిన్నమైన అన్వయింపును కలిగి ఉన్నారు, ఇందులో 'సంపూర్ణ-మనిషి'ని బౌద్ద-స్వభావం కలవాడిగా చూడబడింది, మరియు ఏదియునూ (సజీవం కాని వస్తువులు కూడా) దాని నుండి వేరైనది లేదా విభిన్నమైనది కాదు. బుద్దుడి-స్వభావం బౌద్దత్వానికి బలమైనది కాదు, కానీ అన్ని వస్తువుల యొక్క స్వభావం. అన్ని వస్తువులు వాటి పరిణమించిన దానిలో బుద్దుని స్వభావంను చూస్తాయి[55], మరియు బుద్దుడి-స్వభావం కొరకు 'బలమైన' విత్తనంను ఏర్పరచదు. Dr. మాసౌ అబే ఈ అర్ధం మీద వ్రాస్తూ:

'... దొజెన్ యొక్క వివరణలో, బుద్దుడి స్వభావం మొత్తం విరాగులలో ఉండే శక్తివంతమైన బీజం కాదు. బదులుగా, అందరు విరాగులు లేదా ఖచ్చితంగా అందరు జీవించి ఉన్నవారు మరియు జీవించిలేనివారు, అందరూ నిజానికి బుద్దుడి స్వభావం కలిగిఉన్నారు. ఈ బలాన్ని భవిష్యత్తులో కూడా తీసుకోవాల్సినది కాదు, నిజానికి అందరు మనుషుల యొక్క ఇది మూలమైన స్వభావం.'[56]

డోజేన్ బుద్దుడి స్వభావంను యొక్క అభిప్రాయంను మరియు విరాగులు మొత్తం వస్తువులను పరిపూర్ణంగా ఆలింగనం చేసుకోవటాన్ని, జీవించి ఉన్నట్టు కనిపించేవారిని, మనస్సు కలిగి మరియు బుద్దుడి స్వభావం కలిగి ఉండటాన్ని విస్తరిస్తుంది. Dr. మాసౌ అబే విశదీకరణ:

'... డోజేన్ కేవలం బుద్దుడి స్వభావంను విస్తరించడమే కాకుండా గ్రహించే మానవుల ను కూడా తెలుపుతుంది (షుజో ). "బుస్షో" పుస్తకంలో, "సంపూర్ణ-మానవుడు బుద్దుని స్వభావంలో" అని వ్రాసిన వెనువెంటనే, అతను కొనసాగిస్తూ, "సంపూర్ణ మానవుని యొక్క ఒక సమ్మేళన ఉనికిని నేను 'ఆస్వాదించే మానవులుగా పిలుస్తాను'" ... దేనర్ధం ఏమంటే డోజేన్ షుజో యొక్క అర్ధాన్ని విస్తరించాడు [గ్రహణశక్తికల మానవుడు], ఇది సాంప్రదాయబద్దంగా సజీవంకాని లేదా గ్రహణశక్తిలేని వాటిని చేర్చుకుంటూ సజీవమైన లేదా గ్రహణశక్తికల మానవులను సూచిస్తుంది. వేరే మాటలలో, సజీవంగా లేని ప్రాణులకు జీవితాన్ని ఆరోపిస్తున్నారు, గ్రహణశక్తిలేని మానవుల భావాలు, మరియు చివరగా అన్నింటికీ మనస్సు మరియు బుద్దుని స్వభావం ఉన్నాయి.'[57].

ఉల్లేఖనాలు[మార్చు]

  • గౌతమ బుద్దుడు:
    • "మోక్షం అనేది పరమానందం." [Dp 204]
    • "ఎక్కడ ఏమీ ఉండదో; ఎక్కడ శూన్యంను గ్రహిస్తారో అక్కడ ఇంతకన్నా ఏమీ లేదని తెలుస్తుంది. మోక్షంను నేను -- వయసు మళ్ళడం మరియు మరణించడం గతించిపోవడమే."
    • "ఇక్కడ జన్మించని-- అవ్వని --తయారుకాని --కల్పించని బౌద్ద గురువులు ఉన్నారు. ఒకవేళ వారు-- జన్మించని-- అవ్వని --తయారుకాని --కల్పించని బౌద్ద గురువులు ఉండకపోతే, జన్మించిన-తయారైన-కల్పించిన- అయిన తారతమ్యం నుండి బంధవిముక్తి చేసే అవసరం ఉండదు. క్లుప్తంగా జన్మించని-అవ్వని-తయారుకాని-కల్పించని వారు ఉండటం వలన జన్మించిన--తయారైన-అయిన--కల్పించిన దాని తారతమ్య బంధవిముక్తి అవసరం అవుతుంది." [ఉదాన VIII.3]
    • ఇది చెప్పింది: ‘విముక్తి పొందిన మనస్సు/అభీష్టం (చిత్త) అంటుకొని ఉండవు, దీనర్ధం నిబ్బాన” [MN2-Att. 4.68]
    • “'స్వాధీనమవ్వటం అనేదాని అర్ధం మోక్షం'; అనగా ఐదు ఉద్రేకాలను స్వాధీనం చేసుకోవటం మోక్షం.” [SN-Att. 2.123]
    • అగ్గి-వచ్చగొట్ట సుత్త లో బుద్దుడు మోక్షం కొరకు నిబ్బానను ఇష్టపడ్డాడు మరియు రక్షణ కొరకు వస్తువులను తొలగించే చోట అగ్నిని ఆర్పివేయడం: "పరిపూర్ణమైన, వచ్చా, అనేది ఇక్కడ విషయం, చూడటం కష్టం, గ్రహించటం కష్టం, ప్రశాంతమైన, శుద్దమైన, ఊహ పరిధి అవతల, సూక్ష్మమైన, తెలివితేటలతో అనుభవించేవి ఉంటాయి."
    • "ఇక్కడ ఒక కొలమానం ఉంటుంది అక్కడ భూమి కానీ లేదా నీరు, లేదా నిప్పు, లేదా గాలి ఉంటుంది; ఇంకా శూన్యం యొక్క అనంతమైన పరిమాణంలో, లేదా అనంతమైన జ్ఞాన పరిమాణంలో, లేదా ఏమీ లేని స్థితిలో, లేదా గ్రహణశక్తి యొక్క పరిమాణం లేదా గ్రహణశక్తి లేకపోవడం; ఈ ప్రపంచం లేదా ముందున్న ప్రపంచం, సూర్యుడు లేదా చంద్రుడు ఉన్నాయి. ఇక్కడ నేను తెలిపేది ఏమనగా, రావడం, పోవడం లేదా స్థిరత్వం అనేది లేదు; పోతూ ఉండటం లేదా ఉద్భవించడం అనేది లేదు: ఉద్దేశ్యం లేకుండా, పునాది లేకుండా, ఆధారం లేకుండా [మానసిక స్థైర్యం] ఉంటాయి. ఇది, కేవలం ఇదే, ఒత్తిడికి ముగింపు."
  • గౌతమ బుద్దుడి యొక్క భౌతిక మరణం తరువాత వెనువెంటనే తెలిపిన దానిలో ఆయన మనస్సు (చిత్త) =parinirvāṇa=ముక్తి యొక్క సారాంశం:
    • [DN 2.157] “ఇంకా లోపలి శ్వాస (బ్రతుకు సాగించడం ద్వారా) లేదా బయట శ్వాసతో ఉండకపోవటంతో, అతను (గౌతమ) స్థిరమైన మనస్సును కలిగి ఉన్నాడు (చిత్త), ఈ యోగి అన్ని కోరికలను స్వతసిద్దంగా అణగద్రొక్కి అధిగమించాడు. మనస్సుతో (చిత్త) అనంతంకాని జ్ఞానంను ఇంకా కలిగి లేరు; ప్రకాశవంతమైన మరియు పరిమితిలేని (నిబ్బాన), అతని మనస్సు (చిత్త) ఖచ్చితంగా (అహు) ముక్తి పొందింది.”
  • సుత్త నిపత, tr. రూన్ జాన్సన్:
    • accī yathā vātavegena khitto
      atthaṁ paleti na upeti sankhaṁ
      evaṁ muni nāmakāyā kimutto
      atthaṁ paleti na upeti sankhaṁ
    • atthan gatassa na pamāṇam atthi
      ynea naṁ vajju taṁ tassan atthi
      sabbesu dhammesu samūhatesu
      samūhatā vādapathāpi sabbe
    • ఈదురుగాలితో ఆరిపోయిన జ్వాల లాగా విశ్రాంతికి వెళ్ళిపోయింది మరియు దానిని నిర్వచించలేము, ఎలాగంటే ఈ యోగి అతని పేరు మరియు దేహం నుండి ముక్తి పొందాడు, దానిని నిర్వచించలేము.
      విశ్రాంతికి వెళ్ళిన అతనిని వర్ణించడానికి ఏవిధమైన కొలమానం లేదు; అది అతని కోసంకాదు. మొత్తం అన్నీ (ధర్మాస్) వెళ్ళిపోయినప్పుడు, అన్ని రకాల గుర్తింపులు కూడా పోతాయి.[58]
  • గౌరవనీయులైన సరిపుత్త:
    • మోక్షం అనేది పేరాశ, అసహ్యం మరియు విరమణ యొక్క విధ్వంసం.

జైనమతంలో మోక్షం[మార్చు]

జైనమతంలో, దీనర్ధం కర్మబంధాల నుండి అంతిమ మోక్షంను పొందడం. జ్ఞానోదయం పొందిన మానవుడు, అర్హాత్ లేదా తీర్ధంకర వంటివారు వారి శేష అఘాతియ కర్మలను నశిపచేసుకుంటాడు మరియు అతని ప్రాపంచిక ఉనికిని అంతం చేసుకుంటాడు, దీనినే మోక్షం అని పిలుస్తారు. సాంకేతికంగా, అర్హాత్ యొక్క చావును అర్హాత్ యొక్క మోక్షం అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే అతను అతని ప్రాపంచిక ఉనికిని ముగించి మొక్షంను పొందాడు. మోక్షం, అనగా మోక్షంను అనుసరించే విముక్తి. మోక్షం పొందిన తర్వాత అర్హాత్ విముక్తి పొందిన సిద్దుడిగా అవుతాడు.

జైనమతంలో మోక్షం అర్ధం:

  1. అర్హాత్ యొక్క ప్రపంచం ముగింపులో ఉంటుంది, ఇతను స్వేచ్చను ఇస్తుంది, మరియు
  2. మోక్ష (జైనమతం)

జైనుల పాట్యాంశాలులో తీర్ధంకర యొక్క మోక్షం యొక్క వివరణ[మార్చు]

జైనులు మహావీర యొక్క మోక్షం రోజును దీపావళి జరుపుకుంటారు. కల్పసుత్ర మహావీర యొక్క మోక్షం విస్తారమైన ఖాతాను అందిస్తుంది.[59]

The aghatiya Karma’s of venerable Ascetic Mahavira got exhausted, when in this Avasarpini era the greater part of the Duhshamasushama period had elapsed and only three years and eight and a half months were left. Mahavira had recited the fifty-five lectures which detail the results of Karma, and the thirty-six unasked questions (the Uttaradhyana Sutra). The moon was in conjunction with the asterism Svati, at the time of early morning, in the town of Papa, and in king Hastipala's office of the writers, (Mahivira) single and alone, sitting in the Samparyahka posture, left his body and attained nirvana, freed from all pains.” (147)

In the fourth month of that rainy season, in the seventh fortnight, in the dark (fortnight) of Karttika, on its fifteenth day, in the last night, in the town of Papa, in king Hastipala's office of the writers, the Venerable Ascetic Mahavira died, went off, cut asunder the ties of birth, old age, and death; became a Siddha, a Buddha, a Mukta, a maker of the end (to all misery), finally liberated, freed from all pains. (123)

That night in which the Venerable Ascetic Mahavira died, freed from all pains, was lighted up by many descending and ascending gods. (125)

In that night in which the Venerable Ascetic Mahavira, died, freed from all pains, the eighteen confederate kings of Kasi and Kosala, the nine Mallakis and nine Licchavis, on the day of new moon, instituted an illuminations on the Poshadha, which was a fasting day; for they said: 'Since the light of intelligence is gone, let us make an illumination of material matter!'(128)

మోక్షంలాగా మోక్షం[మార్చు]

ఉత్తరాధ్యన సూత్ర గౌతముని యొక్క మోక్షం అర్ధాన్ని పరస్వా శిష్యుడు కేసికు వివరించడాన్ని అందిస్తుంది.[60]

There is a safe place in view of all, but difficult of approach, where there is no old age nor death, no pain nor disease. It is what is called Nirvâna, or freedom from pain, or perfection, which is in view of all; it is the safe, happy, and quiet place which the great sages reach. That is the eternal place, in view of all, but difficult of approach. Those sages who reach it are free from sorrows, they have put an end to the stream of existence. (81-4)

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

గమనికలు[మార్చు]

  1. రిచర్డ్ గొంబ్రిచ్, తెరవాడ బౌద్దమతం: ప్రాచీన బెనారస్ నుండి ఆధునిక కొలంబో వరకు సాంఘిక చరిత్ర. రౌట్లేద్జ్ మరియు కేగన్ పాల్, 1988, పేజీ 63: "నిబ్బాన అర్ధం 'ఆర్పివేయటం.' అత్యాశ, ద్వేషం మరియు మానసిక విభ్రాంతి యొక్క మూడింటి జ్వాలను ఖచ్చితంగా ఆర్పివేయాలి."
  2. పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసంలో జ్ఞాన గూడత్వం. కారెల్ వెర్నెర్, ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్; భారతీయ మరియు సరిపోల్చదగిన గూడత్వంలో అధ్యయనాలు." రూట్లేద్జ్, 1995, పేజీ 82; books.google.com
  3. గుయెన్తెర్, ఆరంభ బౌద్దమతంలో ఆత్మా యొక్క సమస్య, కుర్ట్ వెల్లెర్ వెర్లగ్, కాంస్టాన్జ్, 1949, pp. 156-157.
  4. స్టీవెన్ కొల్లిన్స్, స్వార్ధరహిత వ్యక్తులు: తెరవాడ బౌద్దమతంలో ఊహ మరియు ఆలోచన. కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, 1982, పేజీ 207.
  5. డేవిడ్ కలుపాహన, నాగార్జున యొక్క మూలమధ్యమకకరిక. మోతిలాల్ బనార్సిదాస్, 2006, పేజీ 41.
  6. పీటర్ హర్వే, "స్వార్ధ రహిత మనస్సు." కర్జన్ ముద్రణ 1995, పేజీ 87.
  7. కాశీనాథ్ ఉపాధ్యాయ, ఆరంభ బౌద్దమతం మరియు భగవద్గీత . మోతిలాల్ బనార్సిదాస్ Publ., 1998, సంపుట 352.
  8. 8.0 8.1 డాన్ లుస్తాస్, బౌద్దమత ఇంద్రియగ్రాహ్య విజ్ఞానశాస్త్రం. రూట్లేద్జ్, 2002,సంపుట 126, మరియు సూచన 7, సంపుట 154.
  9. యమక సూత్తా, SN 22.85.
  10. 10.0 10.1 బ్రహ్మ-నిమంతంతిక సుత్తకు తనిస్సారో భిక్ఖు యొక్క వ్యాఖ్యానం, అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు.
  11. ఉదాహరణ కొరకు ఝాన సూత్తా చూడండి, అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు.
  12. పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం. కారెల్ వెర్నెర్ లో, ed., ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్. కర్జన్ ముద్రణ 1989, సంపుట 91.
  13. 13.0 13.1 పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం కారెల్ వెర్నెర్ లో, ed., ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్. కర్జన్ ముద్రణ Press 1989, సంపుటి 93.
  14. 14.0 14.1 14.2 తనిస్సారో భిక్ఖు, అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు
  15. పీటర్ హర్వే, కారెల్ వెర్నెర్ లో బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం , ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్; భారతీయ మరియు సరిపోల్చదగిన గూడత్వంలో అధ్యయనాలు." రూట్లేద్జ్, 1995, సంపుటి 82; [1].
  16. అజాన్ పాసన్నో మరియు అజాన్ అమరో, ది ఐల్యాండ్: నిబ్బాన మీద బుద్దుడి బోధనల యొక్క రచనా సంపుటి, పేజీ 131. [2] వద్ద ఆన్లైన్ లో లభ్యమవుతుంది.
  17. పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం. కారెల్ వెర్నెర్ లో, ed., ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్. కర్జన్ ముద్రణ 1989, పుటలు 87, 90.
  18. బ్రహ్మ-నిమంతంతిక సుత్తకు తనిస్సారో భిక్ఖు యొక్క వ్యాఖ్యానం, అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు.
  19. బ్రహ్మ-నిమంతంతిక సుత్తకు తనిస్సారో భిక్ఖు యొక్క వ్యాఖ్యానం, అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు.
  20. పీటర్ హర్వే, స్వార్ధరహిత మనస్సు కూడా చూడండి.
  21. అజాన్ బ్రహ్మలి, [3].
  22. రుపేర్ట్ గేథిన్ హర్వే యొక్క కొన్ని భాగాల వాదనలను ఖండిస్తారు; [4].
  23. పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం. కారెల్ వెర్నెర్ లో, ed., ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్ . కర్జన్ ముద్రణ 1989, పుట 88. ఉదాహరణ MN I, 127-128.
  24. కాశీనాథ్ ఉపాధ్యాయ, ఆరంభ బౌద్దమతం మరియు భగవద్గీత . మోతిలాల్ బనార్సిదాస్ Publ., 1998, పుట 355.
  25. కాశీనాథ్ ఉపాధ్యాయ, ఆరంభ బౌద్దమతం మరియు భగవద్గీత . మోతిలాల్ బనార్సిదాస్ Publ., 1998, పుటలు 354-356. [5]
  26. అంతర్దృష్టికు మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు DN 11
  27. క్రిస్టియన్ లింద్ట్నెర్, జ్ఞానం యొక్క గురువు. ధర్మ ప్రచురణ, 1997, పుట 322. లింద్ట్నెర్ తెలుపుతూ నాగార్జున DN.u
  28. పీటర్ హర్వే, బుద్దుడి యొక్క ఉపన్యాసాలలో జ్ఞాన గూడత్వం. కారెల్ వెర్నెర్ లో, ed., ది యోగి అండ్ ది మిస్టిక్. కర్జన్ ముద్రణ 1989, పుట 100.
  29. క్రింద సూచించిన అనేక సుత్తాలు అలానే బుద్ధఘోస అతనే కావాలని మోక్షంను సూచించరు కానీ "శుద్దీకరణ యొక్క మార్గంను" సూచిస్తారు (పాలి: విసుద్ధిమగ్గా ). విసుద్ధిమగ్గా, Ch. I, v. 5, బుద్ధఘోస సూచనలు: "ఇక్కడ నుండి, శుద్దీకరణ ను నిబ్బానగా అర్ధం చేసుకోబడుతుంది, ఇది అన్ని మచ్చలను నశింప చేస్తుంది, ఇది సంపూర్ణంగా స్వచ్చమైనది" (బుద్ధఘోస & Ñāṇamoli, 1999, p. 6).
  30. See యాక్సెస్ టు ఇన్సైట్: రీడింగ్స్ ఇన్ తెరవాద బుద్ధిజం, బుద్ధరక్కిత (1996a). పరమాతత-మంజూషలో (విసుద్ధిమగ్గా భాష్యం), vv. 9-10, "అంతర్దృష్టి" ప్రత్యామ్నాయానికి సంబంధించి క్రింది ఆక్షేపణలను జతచేస్తుంది:
    'అంతర్దృష్టి మాత్రమే' అనే పదాలకు అర్ధం వదలివేయడం, ధర్మం, మొదలైనవి., కానీ జతలో ప్రశాంతత (అనగా, జ్ఞానం), ... [ఒక విధంగా ప్రతిఫలిచబడింది], ప్రశాంతత మరియు అంతర్దృష్టి.... [T]'మాత్రమే' అనే పదం నిజానికి [జ్ఞాన గ్రహింపు]; ఏకాగ్రత కొరకు మార్గం మరియు గ్రహింపు రెండూ వర్గీకరించబడ్డాయి.... ఈ చరణంను ఒక ఉపదేశంగా తీసుకొని ఎకాగ్రతలేని వాహనం యొక్క అంతరదృష్టికి వర్తించదు; క్షణికమైన ఏకాగ్రతతో ఏవిధమైన అంతరదృష్టి ఉండదు. మరియు తిరిగి, అంతరదృష్టిని అశాశ్వతం, బాధ మరియు స్వయం-కానిది [తిలక్ఖాన చూడండి]మూడు భావాలుగా అర్ధం చేసుకోబడుతుంది; కేవలం అశాశ్వతం యొక్క భావన మాత్రమే కాదు (బుద్ధఘోస & Ñāṇamoli, 1999, p. 750, n . 3).
  31. చూడండి అంతర్దృష్టికి మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు, బుద్ధరక్కిత (1996b).
  32. చూడండి అంతరదృష్టికి మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు, తనిస్సారో (2003). ఈ సూత్తా యొక్క 262 అంశంను తనిస్సారో క్రింద విధంగా అనువాదం చేశారు:
    చర్య, స్పష్టంగా-తెలిసిఉండటం,& మానసిక లక్షణాలు,
    ధర్మం, అత్యుత్తమ జీవిత[మార్గం]ము:
    దీని ద్వారా మానవులు పరిశుద్ధులౌతారు,
    వంశం లేదా సంపద వలన కాదు.
  33. ఈ ఎంపికను SN i.13 చేత ప్రదర్శింపబడుతుంది, ఇది విసుద్దమిగా వెల్లడి యొక్క సంపూరణ విశ్రాంతి కొరకు ఆధారం వంటిది. విసుద్ధిమగ్గా యొక్క మొట్టమొదటి అంశంలోనిది మరియు పేర్కొనబడినది:
    1. తెలివైన మనిషి, వాస్తవంగా బాగా నిలదొక్కుకుంటే,
      జ్ఞానం మరియు గ్రహింపును అభివృద్ధి చేసుకుంటాడు,
      ఒక భిక్కు ఉత్సాహవంతుడు మరియు మంచి న్యాయవాదం కలవాడు
      అతను ఈ చిక్కు ముడిని పరిష్కరించగలుగు తాడు. (బుద్ధఘోస & Ñāṇamoli, 1999, p. 1)విసుద్ధిమగ్గాలో, Ch. I, శైలి 2, బుద్ధఘోస ఈ ముడి "అత్యాశ యొక్క నెట్వర్క్" ను సూచిస్తుందని వ్యాఖ్యానిస్తుంది. 7వ భాగంలో, బుద్ధఘోస పేర్కొంటూ అది జ్ఞానమను అభివృద్ధి చేసి మరియు అర్ధం చేసుకుంటుంది అనగా "ఏకాగ్రతను మరియు అంతరదృష్టిని అభివృద్ధి చేస్తుంది." (బుద్ధఘోస & Ñāṇamoli, 1999, pp. 1, 7)
  34. బుద్ధఘోష & Ñāṇamoli (1999), పేజీ. 7, అనువాదం SN i.53 as:
    స్థిరమైన ధర్మాన్ని పొందినవాడు,
    జ్ఞానము పొంది, మరియు ఏకాగ్రత ఉన్నవాడు,
    పూర్ణ ప్రయత్నం చేసి ఇంకా శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నవాడు,
    కష్టతరమైన వరదను కూడా దాటగలడు.
  35. చూడండి తనిస్సారో(2000). ఈ సుత్త యొక్క 290ని తనిస్సారో చేత అనువాదం చేయబడింది:
    దీవించబడిన ఒకరు ఈ విధంగా చెప్పారు: "మానవుల యొక్క శుద్దీకరణ కొరకు ఇది నేరుగా ఉన్న మార్గం, బాధ మరియు విలాపంను దాటటానికి, బాధ మరియు అశాంతిని అదృశ్యం చేయడానికి, సరైన పద్దతిని పొందడానికి, & బంధన విముక్తి యొక్క పరిపూర్ణత కొరకు, ఇంకొక మాటలలో, సూచనల యొక్క నాలుగు చట్రాలు....
  36. నికయాస్ మానసిక అభివృద్దిలో సాధారణంగా జ్ఞానం గ్రహింపు యొక్క సాధ్యం గురించి సూచిస్తుంది; అయిననూ పైన సూచించిన "కేవలం అంతరదృష్టి" ఎంపికలో, కొన్ని సందర్భాలలో గ్రహింపు లేకుండా ఏకాగ్రత" మార్గం"లేదా "క్షణికమైనది"పొందడం.
  37. తక్పో తషి నామ్గ్యాల్, మహాముద్ర శంభాల, బోస్టన్ మరియు లండన్, 1986, p.219
  38. ప్రొఫెస్సర్ ఎటిఎన్నే లమొట్టే, tr. సారా బొయిన్-వెబ్, సురంగమసమాధిసుత్ర , కర్జన్, లండన్, 1998, p.4
  39. విల్లియం ఎడ్వర్డ్ సూథిల్, లూయిస్ హోడస్, చైనీస్ బౌద్దమతం పదాల యొక్క నిఘంటువు , మోతిలాల్ బనార్సిదాస్, ఢిల్లీ, 1997, p. 328
  40. 40.0 40.1 పాల్ విల్లియమ్స్, మహాయాన బౌద్దమతం: సిద్దాంత స్థాపనలు. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్, 1989, పుట 100.
  41. పీటర్ హర్వే, స్వార్ధరహిత మనస్సు. కర్జన్ ముద్రణ, 1995, పుట 53.
  42. పాల్ విల్లియమ్స్, మహాయాన బౌద్దమతం: సిద్దాంత స్థాపనలు. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్, 1989, పుట 98, పుట 99 కూడా చూడండి.
  43. పాల్ విల్లియమ్స్, మహాయాన బౌద్దమతం: సిద్దాంత స్థాపనలు. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్, 1989, పుట 100. "... ఇది బుద్దుడు 'స్వయం' అనే మాటను బౌద్దమతంలో లేనివారిని గెలవడానికి ఉపయోగించటంను సూచిస్తుంది."
  44. 44.0 44.1 యౌరు వాంగ్, దయోఇస్ట్ జువాంగి మరియు చాన్ బౌద్దమతంలో భాషాశాస్త్ర వ్యూహాలు: మాట్లాడటం యొక్క ఇంకొక మార్గం. రూట్లేద్జ్, 2003, పుట 58.
  45. కోషో యమమోటో, ది మహాయాన మహాపరినిర్వాణ సూత్ర 3 వాల్యూంలు, Vol, 3, p. 660, కరిన్బుంకో, ఉబే నగరం, జపాన్, 1975
  46. Dr. కోషో యమమోటో, మహాయానిజం: మహాయాన మహాపరినిర్వన సూత్ర యొక్క విమర్శాత్మక వెల్లడి , కరిన్బుంకో, ఉబే నగరం, జపాన్, 1975, pp. 141, 142
  47. సల్లీ B. కింగ్,నిష్కళంకమైన బౌద్ద మతగురువుకి బుద్దుడి స్వభావం యొక్క సిద్దాంతం. [6], పుటలు 1-6.
  48. యమమోటో, మహాయానిజం op. cit., p. 165
  49. యమమోటో, మహాయానిజం , ibid
  50. హెంగ్-చింగ్ షిహ్, "'తతగటగర్భ' యొక్క ప్రాముఖ్యత-- 'శూన్యత'" యొక్క అనుకూల ప్రదర్శన ZEN కంప్యూటర్ సిస్టంస్
  51. Dr. జామీ హుబ్బార్డ్, పూర్తి విరమణ, ఖచ్చితమైన బౌద్ధత్వం ,హవాయి ముద్రణ యొక్క విశ్వవిద్యాలయం, హోనోలులు, 2001, pp. 99-100
  52. Dr. జామీ హుబ్బార్డ్, op. cit., pp. 120-121
  53. పాల్ విల్లియమ్స్, మహాయాన బౌద్దమతం: సిద్దాంత స్థాపనలు. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్, 1989, పేజీ 99. "ఇక్కడ బుద్దుడి స్వభావం స్వార్ధమైనది కాదు, కానీ మాట్లాడటం యొక్క స్వీయ విధానంలో ఉంటుంది."
  54. హెంగ్-చింగ్ షిహ్, "'తథగతగార్భ' యొక్క ప్రాముఖ్యం, 'సున్యత'" యొక్క అనుకూల ప్రదర్శన., జెన్ కంప్యూటర్ సిస్టంస్
  55. డోజేన్ యొక్క అధ్యయనం: అతని తత్త్వం మరియు మతం , మాసో అబే, ed. స్టీవెన్ హీన్, సునీ, అల్బానీ, 1992, p. 57
  56. డోజేన్ యొక్క అధ్యయనం: అతని తత్త్వం మరియు మతం , మాసో అబే, ed. స్టీవెన్ హీన్, సునీ, అల్బానీ, 1992, p. 42
  57. డోజేన్ యొక్క అధ్యయనం: అతని తత్త్వం మరియు మతం , మాసో అబే, ed. స్టీవెన్ హీన్, సునీ, అల్బానీ, 1992, p. 54
  58. బుద్దుడి యొక్క అగరబత్తి మంటను వేదాల యొక్క భావంలో తీసుకోనబడలేదు, ఇక్కడ అగ్ని అనేది చావులేనిది, లేదా ఆధునిక భావంలో ఆర్పివేయబడిన మంట ఉనికిని ఆపివేస్తుమ్ది అని ఉంది. ఇంకనూ అతను బ్రతికి ఉనడటం లేదా ఉండకపోవటంకు సంబంధించి ప్రశ్నలను చర్చించాడు. అంతరదృష్టికి మార్గం: తెరవాడ బౌద్దమతంలో అధ్యయనాలు.
  59. Jacobi, Hermann; Ed. F. Max Müller (1884). Kalpa Sutra, Jain Sutras Part I, Sacred Books of the East, Vol. 22. Oxford: The Clarendon Press. 
  60. Jacobi, Hermann; Ed. F. Max Müller (1895). Uttaradhyayana Sutra, Jain Sutras Part II, Sacred Books of the East, Vol. 45. Oxford: The Clarendon Press. 

^ కవమురా, బౌద్దమతంలో బోధిసత్త్వ సిద్దాంతం, విల్ఫ్రిడ్ లారిఎర్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, 1981, pp. 11.

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మోక్షం&oldid=1203906" నుండి వెలికితీశారు