వయసుపైబడుట

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
వృద్ధాప్య గుర్తులను చూపెడుతున్న ఒక మానవుని ముఖము
ఒక వృద్ధ మహిళా

Ageing (ఏజింగ్) (బ్రిటిష్ ఆంగ్లం) లేదా aging (ఏజింగ్) (అమెరికన్ ఆంగ్లం) అనేది ఒక జీవికి కాని లేదా ఒక భౌతిక పదార్థమునకు కాని కాలముతో పాటు కనిపించే మార్పుల సమూహం.[1] మానవులలో వయసు పైబడటం అనేది శారీరక, మానసిక మరియు సామాజిక మార్పు యొక్క ఒక బహు దిశాత్మక ప్రక్రియ. వృద్ధాప్యపు కొన్ని దిశలు కాలముతో పాటు పెరుగుతాయి మరియు వికసిస్తాయి, అదే సమయంలో మరి కొన్ని క్షీణిస్తాయి. ఉదాహరణకు ప్రతిస్పందించు సమయం, వయసుతో పాటు నెమ్మది కావచ్చు, అదే సమయంలో ప్రపంచ పోకడల పట్ల పరిజ్ఞానం మరియు విచక్షణ వికసించవచ్చు. కాని వయసు పైబడిన తరువాత కూడా శారీరక, మానసిక మరియు సామాజిక పెరుగుదల మరియు అభివృద్ధిలో సామర్ధ్యం అనేది ఉంటుంది అని పరిశోధనలు చూపెడుతున్నాయి. వృద్ధాప్యం అనేది సంభవించే శారీరక మార్పులను ప్రతిబింబిస్తున్న అన్ని మానవ సమాజాలలో ఒక ముఖ్యమైన భాగము, కానీ సాంస్కృతిక మరియు సామాజిక ఆచారాలను కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. చిన్న పిల్లలలో వయసుని సాధారణంగా పూర్తి సంవత్సరాలలో - మరియు నెలలతో లెక్కిస్తారు. ఒక వ్యక్తి యొక్క జన్మదినం ఒక ముఖ్యమైన సంఘటన. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా సుమారుగా 100,000 మంది జనాభా వయసు-సంబంధిత కారణాలతో మరణిస్తున్నారు.[2]

"వయసుపైబడుట" అనే పదం కొంత సందిగ్ధం అయినది. "విశ్వవ్యాప్త వృద్ధాప్యం" (సహజంగా ప్రజలందరిలో కలిగే మార్పులు) మరియు "సంభావ్యత సంబంధిత వృద్ధాప్యం" (వయసు పెరుగుతున్నప్పటికీ కొందరిలో మాత్రమే సంభవించే మార్పుల రెండవ రకం డయాబెటిస్ మొదలైనప్పుడు సంభవించే మార్పుల వంటివి) మధ్య వైవిధ్యాలు చూడవచ్చు. ఒక వ్యక్తి ఎంత వయసు కలవారో చూపించే కాలక్రమ వృద్ధాప్యం, వాదాస్పదంగా వృద్ధాప్యంకు నిజాయితీగా ఇవ్వగలిగిన నిర్వచనం మరియు ఇది "సామాజిక వృద్ధాప్యం" (ప్రజలు వృద్ధాప్యంకు చేరువ అవుతున్నప్పుడు వారు ఏవిధంగా వ్యవహరిస్తారు అనే విషయం మీద సమాజం యొక్క అభిమతం) మరియు "శారీరక వృద్ధాప్యం" (వయసు పెరుగుతున్నపుడు ఒక జీవి యొక్క శారీరక స్థితి)కు విరుద్ధం అయినది. ఇంకా "సామీప్య వృద్ధాప్యం" (అప్పుడప్పుడే గడిచిన కాలంలోని కారకాల మూలంగా వచ్చిన వయసు-ఆధారిత మార్పులు) మరియు "ఒక నిర్దిష్ట సూచికకు దూరంలో ఉండే వృద్ధాప్యం" (వయసు-ఆధారిత బేధముల జాడని వెనుకకు తీసుకుని వచ్చే బాల్య పోలియోమైలిటిస్(పోలియో) వంటి మానవుని జీవితంలో ముందుగానే కలిగించే వృద్ధాప్యం) మధ్య కూడా వైవిధ్యం ఉంది.[3]

బేధములను కొన్నిసార్లు వృద్ధ జనాభా మధ్య ఉండే వైవిధ్యాల ఆధారంగా తయారు చేస్తారు. ఈ విభాగాలను కొన్ని సార్లు యువ వృద్ధాప్యం (65–74), మధ్య వృద్ధాప్యం (75–84) మరియు పూర్ణ వృద్ధాప్యం (85+) మధ్య లెక్కిస్తారు. అయినప్పటికీ, ఇందులో ఉన్న సమస్య ఏమనగా కాలక్రమంగా వచ్చే వయస్సుకి మరియు ప్రమేయాత్మక వయస్సుకి మధ్య పొంతన సరిగా ఉండదు, అనగా ఒకే వయసులో ఉండే ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య శారీరక మరియు మానసిక సామార్ధ్యాల మధ్య తేడా ఉండవచ్చు. ప్రతి ఒక్క దేశం, ప్రభుత్వం మరియు ప్రభుత్వేతర సంస్థలు వివిధ విధానాలలో వయసుని వర్గీకరిస్తాయి.

జనాభా వృద్ధాప్యం అనేది సమాజంలో ఉన్న వృద్ధుల శాతంలో పెరుగుదల. జనాభా వృద్ధాప్యానికి మూడు కారణాలు ఉండవచ్చు: వలస, దీర్ఘ ఆశవాహ జీవనం (తరుగుతున్న మరణ సంఖ్య), మరియు తరుగుతున్న జనన సంఖ్య. వృద్ధాప్యం యొక్క ప్రభావం సమాజం మీద గణనీయంగా ఉంటుంది. నేరాలవైపు ఎక్కువగా యువతే మొగ్గుచూపుతారు, ఎందుకంటే నూతన సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయుటకు మరియు గ్రహించుకొనుటకు మరియు విద్య కొరకు మరియు వారు రాజకీయ మరియు సామాజిక మార్పు వైపు నెట్టబడుతారు. వృద్ధ జనులకు సమాజం మరియు ప్రభుత్వం నుండి ప్రత్యేకమైన అవసరాలు ఉంటాయి, ఇవి యువ జనులకు వ్యతిరేకంగా ఉంటాయి మరియు ఎక్కువగా విలువలలో కూడా తేడాగా ఉంటాయి. వృద్ధులు ఓటు వేయటానికి కూడా దూరంగా ఉంటారు, మరియు కొన్ని దేశాలలో యువత ఓటు వేయుట నిషేధము. కాబట్టి, వయసు పైబడిన వారికి మిగిలిన వారికంటే ఎక్కువ రాజకీయ ఆధిపత్యం ఉంటుంది.[citation needed]

పూర్వ పరిశీలనలు[మార్చు]

వయసుపైబడటం, ఒక విశ్వవ్యాప్త మానవ అనుభవం, దీనిని మొదటిసారి ఒక అంశంగా 1532లో ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యూసుఫ్ అల్-హరవి అనే వైద్యుడు ఇబ్న్ సిన అకాడెమి అఫ్ మిడీవల్ మెడిసిన్ అండ్ సైన్సెస్ ప్రచురించిన అతని పుస్తకం "ఐనుల్ హయత్" లో వ్రాసారు.[4] ఈ పుస్తకం కేవలం వయసుపైడటం మరియు దానికి సంబంధించిన విషయాల ఆధారితంగా ఉంటుంది. "ఐనుల్ హయత్" యొక్క మూల వ్రాతప్రతిని 1532లో గ్రంథకర్త ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యూసుఫ్ అల్-హరవి లిఖించారు. ఈ పురాతన గ్రంథం యొక్క నాలుగు వ్రాతప్రతులు ప్రపంచంలోని వివిధ గ్రంథాలయాలలో ఉన్నాయి. ఇది ప్రపంచంలో వయసుపైబడటం అనే విషయం మీద ఉన్న మొట్ట మొదటి పాఠ్యంశం అని ప్రకటించారు. ఈ నాలుగు వ్రాతప్రతులను అధ్యయనం చేసిన తరువాత హకీం సయ్యద్ జిల్లుర్ రెహమాన్ 2007లో దీనిని సరిదిద్ది అనువదించారు. ఈ సరిదిద్దబడిన పుస్తకంలో, వయసుపైబడుటకు సంబంధించిన ప్రవర్తన మరియు జీవన విధాన కారకాలు ఆహారం, వాతావరణం మరియు గృహ స్థితులు అన్నిటి గురించి 500 సంవత్సరాల పూర్వం రచయిత ఎంత అద్భుతంగా వివరించారో తెలుసుకోవచ్చు. ఈయన ఇంకా వయసుపైబడుటను పెంచే మరియు తగ్గించే ఔషధాల గురించి కూడా వివరించారు.

పెరుగుదల[మార్చు]

2001 కొరకు వయసుల మధ్య రేఖను చూపెడుతున్న పటము
ఒక వృద్ధ వ్యక్తి

జీవ శాస్తంలో, పెరుగుదల అనేది ఒక స్థితి లేదా వయసు పైబడే ప్రక్రియ. అంచెలంచెలుగా ఉండే పెరుగుదల అనేది ఏకీకృత కణములు సంస్కృతిలో వేరుపడటానికి చూపించే ఒక పరిమిత సామర్ధ్యమును వివరించే ఒక దృగ్విషయం (1961లో లియోనార్డ్ హేఫ్లిక్ హేఫ్లిక్ లిమిట్ను కనుకొన్నారు), మరియు శరీర భాగాల పెరుగుదల అనేది శరీర భాగాల వృద్ధాప్యం. పునరుత్పత్తికి ఖచ్చితమైన కాలం దాటిన వెంటనే (మానవులలో 20 మరియు 35 సంవత్సరాల మధ్యలో), శరీర భాగ పెరుగుదలను ఒత్తిడికి స్పందించుటలో క్షీణిస్తున్న సామర్ధ్యం, హోమియోస్టాటిక్ అసమతౌల్యత మరియు రోగాలు ఎక్కువయ్యే ప్రమాదం వంటి విషయాల ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు. ప్రస్తుతానికి వెనుకకు తేలేని ఈ మార్పుల పరంపర మరణంలో తప్పనిసరిగా అంతమొందుతుంది. కొంత మంది పరిశోధకులు (ముఖ్యంగా జీవవయోశాస్త్రజ్ఞులు) వృద్ధాప్యమును ఒక రోగంగా పరిగణిస్తారు. వృద్ధాప్యం మీద జన్యువుల ప్రభావాన్ని కనుగొన్నారు, వృద్ధాప్యం కూడా ఇతర జన్యు ప్రభావిత "లక్షణాల" వలె పరగణిస్తారు, అయితే దీనికి సమర్ధవంతంగా "చికిత్స" చేయవచ్చు.

నిజానికి, వయసు పైబడటం అనేది జీవితంలో ఒక తప్పించుకోలేని లక్షణం కాదు. కాని, ఇది జన్యు ప్రక్రియ యొక్క ఫలితం. అసంఖ్యాక జాతులు వృద్ధాప్యం యొక్క లక్షణాలను చాలా తక్కువగా చూపుతాయి ("అత్యల్ప పెరుగుదల"), బ్రిజిల్కోన్ దేవదారు వృక్షం వంటి వృక్ష జాతులు అలా చూపుతాయి (అయినప్పటికీ Dr. హిఫ్లిక్ ఏమంటారంటే బ్రిజిల్కొన్ దేవదారు వృక్షంలో 30 సంవత్సరాల కన్నా ముందటి కణములు లేవు), స్టర్జియన్ మరియు రాక్ చేప వంటి చేపలు మరియు నత్త గుల్లలు మరియు సముద్ర పుష్పాలు[5]వంటి అకశేరుకాలు మరియు ఎండ్ర కాయ వంటి జీవులలో కూడా వృద్ధాప్య ఛాయలు కనిపించవు.[6][7]

మానవులలో మరియు ఇతర జీవులలో, కణజాల పెరుగుదల ప్రతి కణ జీవిత చక్రంతో టెలోమేర్లు (ఒక క్రోమోజోమ్ చివర పునరుక్తి అయ్యే DNA ప్రాంతం) తగ్గిస్తున్నాయి అని ఆరోపించబడుతున్నాయి; టెలోమేర్ లు బాగా క్షీణించినప్పుడు కణాలు చనిపోతాయి. కాబట్టి టెలోమేర్ ల జీవిత కాలం హేఫ్లిక్ సూచించిన "అణుసముదాయ కాలచక్రం".

టెలోమేర్ ఎంజైమ్ చేత టెలోమేర్ యొక్క నిడివిని శాశ్వత కణాలు నియంత్రిస్తాయి. (ఉదాహరణ జెర్మ్ కణాలు మరియు కెరటినోసైట్ స్టెమ్ కణాలు, కాని మిగిలిన చర్మ కణ రకాలు కాదు). ప్రయోగశాలలో మరణించే కణాల సామర్ధ్యమును అన్ని కణాలలో ఉండి కాని కొన్ని కణాలలో మాత్రమే చలించే వాటి యొక్క టెలోమెరేజ్ జన్యువును ఉత్తేజపరుచుట ద్వారా సజీవంగా ఉంచవచ్చు. కాన్సర్ కారక కణాలు పరిమితి లేకుండా హెచ్చించుటకు అవి సజీవంగా ఉండాలి. కాన్సర్ కారక కణాలలో ఈ ముఖ్యమైన స్థితి ఏవిధంగా ఉంటుందంటే, 85% కాన్సర్ లలో, దాని యొక్క టెలోమేర్ జన్యువు పరివర్తన ద్వారా పునఃఉత్తేజితమవుతుంది. ఈ పరివర్తన అరుదుగా ఉండుట మూలంగా, టెలోమేర్ "కాల చక్రం" కాన్సర్ కు సురక్షితమైన వ్యతిరేక చికిత్స వలె కనిపిస్తుంది.[8] కాలచక్రం ప్రతి కణం యొక్క కేంద్రకంలో ఉండాలి అని పరిశోధనలు చెప్తున్నాయి మరియు ఆయుర్ధాయ కాలచక్రం జన్యువుల లోపల మానవుని క్రోమోజోమ్ లో ఉండే ఇరవైయ్యారు జతలలో మొదటి లేదా నాలుగవ క్రోమోజోమ్ వైపు ఉండవచ్చు అని నివేదికలు చెప్తున్నాయి.

మిగిలిన జన్యువులు వృద్ధాప్య ప్రక్రియలో మార్పు కలిగిస్తాయి అని తెలుస్తుంది, ఈష్టు(రొట్టెలు పొంగటానికి ఉపయోగించే ఒక రకమైన సూక్ష్మ జీవి) మరియు నులి పురుగుల జాతి చెందిన జీవులు యొక్క జీవన ఆయుర్దాయంలో సిర్ట్యున్ జాతికి చెందిన జన్యువులు గుర్తించ తగిన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. అతిగా వెలువడే RAS2 జవ్యువు ఈష్టు యొక్క ఆయుర్దాయాన్ని భారీగా పెంచుతుంది.

ఆయుర్దాయంతో జన్యు శాస్త్రం ముడి పడినట్లుగానే, దీనితో పాటు చాలా జంతువులలో ఆహారం అనేది ఆయుర్దాయంను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ప్రత్యేకంగా, కేలోరిక్ నియంత్రణ (అంటే తీసుకోవలసిన పోషకాలను తీసుకుంటూ జీవులు తీసుకునే యాడ్ లిబిటం కన్నా 30-50% తక్కువగా కేలోరీలను నియంత్రించుట), ఆయుర్దాయాన్ని 50% వరకు పెంచుతాయి అని కనుగొన్నారు. కేలోరిక్ నియంత్రణలు ఎలుకల మీదనే కాకుండా అనేక ఇతర జాతుల మీద కూడా పనిచేస్తాయి(వీటిలో విభిన్నమైన ఈష్టు మరియు డ్రోసోఫిల ఉన్నాయి), మరియు నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ హెల్త్ (US)లో రీసస్ కోతుల మీద చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం (విషయం పరిష్కారం కానప్పటికీ) ప్రైమేట్స్ జీవిత కాలాన్ని పెంచుటకు కనిపిస్తుంది, అయినప్పటికీ జీవితంలో ప్రాధమిక దశలోనే కేలోరిక్ నియంత్రణ మొదలు పెడితేనే జీవితకాలాన్ని పెంచుకోనవచ్చు అనేది గమనించ తగినది. ఎందుకనగా, అణు స్థాయిలో వయసు రెట్టింపు అయ్యే కణాల సంఖ్యను పట్టి లెక్కిస్తారు కాని కాలాన్ని పట్టి లెక్కించరు, కేలోరీ తగ్గుదల యొక్క ఈ ప్రభావం కణజాల పెరుగుదల ద్వారా మధ్యస్థం కాగలదు, కాబట్టి కణ విభజనల మధ్య కాలం దీర్ఘం అవుతుంది.

ఔషధాల సంస్థలు ప్రస్తుతం ఆహార ఉపయోగాన్ని తీవ్రంగా తగ్గించి వేయకుండా కేలోరిక్ నియంత్రణ యొక్క జీవనకాల-పెరుగుదల ప్రభావాలను అనుసరించు మార్గాల కొరకు అన్వేషిస్తున్నాయి.

Dr. హేఫ్లిక్ అతని పుస్తకం 'హౌ అండ్ వై వుయ్ ఏజ్' లో మానవుల కొరకు దీర్ఘకాల కేలోరిక్ నియంత్రణ దీర్ఘాయువు పెరుగుదల సిద్ధాంతమునకు వ్యతిరేకతను వ్రాసారు, బాల్టిమోర్ లాంగిట్యూడనల్ అధ్యయనాలలో వృద్ధాప్యం యొక్క విషయాలలో ఉన్న ఆ విషయాలు పేలవంగా ఉండుట మూలంగా దీర్ఘాయువుకు అనుకూలంగా ఉండవు.

ఆయుర్దాయమును విభజించుట[మార్చు]

ఐదు-నెలల-వయసు ఉన్న బాలుడిని పట్టుకుని ఉన్న 95 సంవత్సరాల మహిళా

ఒక జంతువు యొక్క జీవితాన్ని వివిధ వయసు శ్రేణులుగా విభజించవచ్చు. అయినప్పటికీ, భౌతిక మార్పులు నిదానంగా కలుగుతూ మరియు ఒక జీవి యొక్క స్వంత జాతిలో మారుతూ ఉండుట మూలంగా, అనియత దినాంకాలు జీవితం యొక్క దశలను సూచించునట్లు ఉపయోగిస్తారు. క్రింద ఉన్న మానవ వర్గీకరణలు అన్ని సంస్కృతులకు ప్రామాణికం కాదు.

  • జ్యువెనైల్ [[[శిశువు|శైశవ]], బాల్య, అపరిపక్వ కౌమార, కౌమార (యౌవ్వన) దశల ద్వారా]: 0-19
  • శీఘ్ర వృద్ధాప్యం: 20-39
  • మధ్య వృద్ధాప్యం: 40-59
  • లేట్ వృద్ధాప్యం: 60+

దశాబ్దాల ఆధారంగా కూడా వయస్సుని వర్గీకరించవచ్చు:

కాలావధి వయసు (సంవత్సరాల, సహితంగా)
డెనరియన్ 10 నుండి 19
వైస్నేరియాన్ 20 నుండి 29
ట్రైస్నేరియన్ 30 నుండి 39
క్వాడ్రజేనరియన్ 40 నుండి 49
క్విన్క్వెజెనేరియన్ 50 నుండి 59
సెక్సజెనేరియన్ 60 నుండి 69
సేప్టుజెనేరియన్ 70 నుండి 79
ఆక్టోజెనేరియన్ 80 నుండి 89
నొనజెనేరియన్ 90 నుండి 99
సెంటెనేరియన్ 100 నుండి 109
సూపర్ సెంటెనేరియన్ 110 నుండి వెనుకవి


13 నుండి 19 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు ఉండే వారిని టీన్స్ లేదా టీనేజర్స్ అని తెలుపుతారు. "ఇరవైయ్యో", "ముప్పైయ్యో" అని యధాలాపంగా చెప్పే పదాలను ప్రజలను ధశాబ్దంతో లేదా వయస్సుతో వర్ణించుటకు చెప్తారు.

సాంస్కృతిక విభేదాలు[మార్చు]

కొన్ని సంస్కృతులలో (ఉదాహరణకు సెర్బియా దేశస్థుడు) వయసుని నాలుగు విధములుగా వ్యక్తపరుస్తారు: ప్రస్తుత సంవత్సరంను కలిపి లెక్కిస్తారు మరియు కలుపకుండా లెక్కిస్తారు. ఉదాహరణకు, ఒకే వ్యక్తి యొక్క వయస్సు అతనికి ఇరవై సంవత్సరాలు అని అయినా చెప్పవచ్చు లేదా అతను తన జీవితంలో ఇరవై ఒక్క సంవత్సరంలో ఉన్నాడు అని అయినా చెప్పవచ్చు. రష్యాలో ముందు చెప్పిన విధానమును ఉపయోగిస్తారు, తరువాత విధానము నిషేధించిన విధానం: ఈ విధానమును శ్రాద్ధ కర్మలలో మరణించిన వ్యక్తి యొక్క వయస్సును చెప్పుటకు ఉపయోగిస్తారు మరియు ఇష్టపూర్వకంగా అతను లేదా ఆమె కన్నా పెద్ద అని చెప్పుకోవుటకు ఉపయోగిస్తారు. (మానసికంగా, ఒక స్త్రీ ఆమె 20వ సంవత్సరం లో 19 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్న వారి కన్నా పెద్దదిగా అనిపిస్తుంది.)

సాంస్కృతిక మరియు వ్యక్తిగత వేదాంతం మీద ఆధార పడి, వయసు పైబడుట అనేది అంతగా ఆమోదించలేని దృగ్విషయం, అందమును తగ్గించుట మరణమునకు దగ్గర చేయుట, లేదా వివేచనల సమూహం వలె జీవన పోరాటంకు సూచికగా, మరియు విలువైన గౌరవాన్ని ఇచ్చే హోదా. మరి కొన్ని సందర్భాలలో సంఖ్యా వాచక వయసు ముఖ్యము(ఇష్టం ఉన్నప్పటికీ లేనప్పటికీ), జీవితంలో ఒక వ్యక్తి ఒక వయసుకి వచ్చాడు అని ఇతరులు గుర్తించుట ముఖ్యము (వృద్ధాప్యం, స్వాతంత్ర్యం, వివాహం, పదవి విరమణ, వృత్తి విజయం).

పశ్చిమ సంస్కృతిలో మనం చూసే సాంప్రదాయంకి మరియు తూర్పు ఆసియా వయసు వ్యవహారిక సాంప్రదాయం భేదం ఉంటుంది. ప్రాచీన చైనీయుల సంస్కృతి Xusui (周歲) అను పిలిచే ఒక సహజ వృద్ధాప్యమును అనుగుణంగా ఉండే Zhousui (虛歲) అని పిలిచే ఒక విభిన్న వృద్ధాప్య విధానమును ఉపయోగిస్తుంది. Xusui విధానంలో, పుట్టే వారి వయసు 0 సంవత్సరం నుండి కాకుండా 1 సంవత్సరం వయసుతో లెక్కిస్తారు, ఎందుకంటే గర్భంలో పడినప్పటి నుండే జీవిత కాలం మొదలవుతుంది, [citation needed]మరియు మరొక తేడా వయసు లెక్కించే రోజు: Xusui వసంత రుతువు పండుగతో మొదలవుతుంది (అనగా. చైనీయుల నూతన సంవత్సర ఆరంభదినము), అదే సమయంలో Shuo An ఒక వ్యక్తి జన్మదినం రోజే మొదలవుతుంది.

సమాజం[మార్చు]

చట్టబద్దమైన[మార్చు]

ఒక వ్యక్తి ఏ వయస్సులో చట్టబద్ధంగా పెద్ద వయసుకి వస్తాడు అనే విషయం మీద అనేక దేశాలలో అనేక వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి.

చాలా చట్ట విధానాలు ఒక వ్యక్తి ఒక పని చేయుటకు బద్ధుడు అవుతాడో లేదా అనుమతి లభిస్తుందో ఆ వయసు పెద్ద వయసుగా నిర్వచిస్తున్నాయి. ఈ వయసులు ఇలాంటివి అంటే ఓటు వేసే వయసు, మద్యపానం చేయతగిన వయసు, లైంగిక సామర్ధ్యం వచ్చే వయసు, పెద్దరికం యొక్క సరిహద్దు వయసు, చట్టబద్ధంగా శిక్షలకు అర్హమైన వయసు, వివాహ వయసు, అభ్యర్ధిత్య వయసు, మరియు పదవీ విరమణ వయసుల వంటివి. ఉదాహరణకు ఒక చలనచిత్రం చూడుటకు అనుమతి అనేది మోషన్ పిక్చర్ రేటింగ్ సిస్టం ప్రకారం నిర్ణయించబడుతుంది. ఒక బస్సులో రుసుములో యువతకు లేదా వృద్ధులకు తగ్గింపు ఉండవచ్చు.

అదే విధంగా చాలా దేశాలలో న్యాయశాస్త్రంలో, ఒక న్యాయం భంగం అయినప్పుడు వారి చర్యలకు వారు బద్ధులు కాదు అని ప్రతివాది వాదించినప్పుడు పసితనం పరిరక్షణకు రక్షణ రూపంలో ఉంటుంది అప్పుడు వారి మీద ఆ నేరం మోపుట చట్టబద్ధం అవదు. అనేక న్యాయస్థానాలు ప్రతివాదులు కౌమార దశలో ఉన్నవారు అయినప్పుడు అపరాధ దండనను వారి వయసును అనుసరించి తప్పిస్తారు, మరియు ఒకవేళ ఆ దశ సరిహద్దులో ఉంటే ఆ నేరస్తుడిని ఎక్కువగా మన్నించతగిన పరిస్థితులలో పెడతారు.

ఆర్ధికశాస్త్రం మరియు వాణిజ్యం[మార్చు]

వయసుకి ఆర్ధికశాస్త్రంకు కూడా గొప్ప ప్రాముఖ్యత ఉంది. చిన్నపిల్లలు మరియు టీనేజర్ల వద్ద వారి డబ్బు కొద్దిగా ఉంటుంది, కాని అది ఎక్కువగా వారి వస్తువులను మాత్రమే ఖరీదు చేయుటకు అందుబాటులో ఉంటుంది. తల్లిదండ్రులు ఎంత డబ్బు ఖర్చు చేయగలరు అనే విషయం మీద కూడా వారు గణనీయమైన ప్రభావంను కలిగి ఉంటారు.

యువతకి ఇంకా విలువైన సామరస్యం ఉంటుంది. వీరికి ఆదాయం ఉంటుంది కాని తాకట్టు మరియు పిల్లలు వంటి కొన్ని బాధ్యతలు మాత్రమే ఉంటాయి. వారు ఇతర అలవాట్లకు కొని తెచ్చుకోరు, కాని నూతన వస్తువులను ఖరీదు చేయుటలో ఆసక్తిగా ఉంటారు.

అందువల్ల వ్యాపారస్తులు యువతను ఎక్కువగా లక్ష్యం చేసుకుంటారు.[9] టెలివిజన్ ద్వారా 15 నుండి 35 వయస్సు మధ్య ఉండే వారిని ఆకర్షిస్తారు. యుక్తవయసుకి సంబంధించిన చలనచిత్రాలు కూడా యువతను ఆకర్షించే విధంగానే నిర్మిస్తారు.

ఆరోగ్య సంరక్షణ అవసరం[మార్చు]

పశ్చిమ ఐరోపా మరియు జపాన్ లలో వయోజనులను కలిగి ఉన్న చాలా సంఘాలు ఉన్నాయి. సమాజం మీద పర్యవసానాలు క్లిష్టంగా ఉన్నప్పుడు ఆరోగ్య సంరక్షణ అవసరం మీద ఆ ప్రభావం గురించి తాపత్రయం ఉంటుంది. వృద్ధాప్య సంఘాలలో దీర్ఘ-కాల సంరక్షణ యొక్క అవసరంలో కావలసినంత పెరుగుదలకు ప్రయత్నించుటకు ప్రత్యేకమైన పరిస్థితులని మార్చగల కారకాల కొరకు ఈ సాహిత్యంలో అసంఖ్యాక సలహాలు నాలుగు శీర్షికల క్రింద వర్గీకరించారు అవి: వ్యవస్థ యొక్క నిర్వర్తనను అభివృద్ధి పరచుట; సేవలను అందించు విధానమును పునఃరూపణ చేయుట; అనియత సంరక్షకులను ఆదరించుట; మరియు జనాభా సంఖ్యా శాస్త్రం యొక్క హద్దులను విస్థానం చేయుట.[10]

అయినప్పటికీ, జాతీయ ఆరోగ్య గడువులో వార్షిక పెరుగుదల అనేది వృద్ధ జనాభా నుండి పెరుగుతున్న అవసరం కాదు, కాని పెరుగుతున్న ఆదాయాలు, ఖరీదైన నూతన వైద్య సాంకేతికత, ఆరోగ్య సంరక్షణ సిబ్బంది కొరత మరియు పంపిణీదారులు మరియు రోగుల మధ్య సారూప్యత లేని సమాచారం నుండి తీసుకువచ్చినది.[11]

దాని వలన, 1970 నుండి 4.3 శాతం వైద్య గడువులో కేవలం 0.2 శాతం పాయింట్ల వార్షిక పెరుగుదల నిష్పత్తిని మాత్రమే వృద్ధాప్య జనాభా వివరిస్తుంది అని అంచనా వేసారు. దీనికి అదనంగా, గృహస్థ ఆరోగ్య సంరక్షణను తీసుకునే వృద్ధులలో 1996 మరియు 2000 మధ్య సంవత్సరానికి 12.5 శాతం ఆరోగ్య సంరక్షణకి నిర్దిష్ట సంస్కరణలు తగ్గిపోయాయి.[12] ఇది ఆరోగ్య సంరక్షణ మూల్యముల మీద వృద్ధ జనాభా యొక్క ప్రభావం అనివార్యమైనది కాదు అని సూచిస్తాయి.

కారాగారాల మీద ప్రభావం[మార్చు]

జూలై 2007 నాటికి, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో ఒక సంస్థ ఒక ఖైదీ కొరకు వైద్య ఖర్చులు ఒక రోజుకు దాదాపు $33 ఖర్చు పెడుతుండగా ఒక వృద్ధ ఖైదీ కొరకు $100 కన్నా ఎక్కువ ఖర్చు చేయాల్సి వస్తుంది. వార్షిక ఆదాయంలో 10 శాతం కన్నా ఎక్కువ వయోజనుల సంరక్షణకు ఖర్చు పెడుతున్నారు అని దేశంలో దాదాపు అన్ని DOCs(డిపార్టుమెంట్ అఫ్ కరెక్షన్స్) నివేదికను ఇస్తున్నాయి. ఇది రాబోయే 10-20 సంవత్సరాలలో ఇంకా పెరగబోతుంది అని అంచనా వేస్తున్నారు. కొన్ని దేశాలు వృద్ధ ఖైదీలను త్వరగా విడుదల చేయాలి అని అంటున్నాయి.[13]

జ్ఞాపకశక్తి ప్రభావాలు[మార్చు]

కొనసాగుతున్న జీవితంలో జ్ఞాపకశక్తి అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క ముప్ఫైలలో తగ్గుట మొదలవుతుంది. పరిశోధన ప్రత్యేకంగా జ్ఞాపక శక్తి అమరియు వృద్ధాప్యం మీద దృష్టి సారిస్తుంది, మరియు వయసు పైబడటంతో అనేక విధాల జ్ఞాపకశక్తులు సన్నగిల్లుటను గుర్తిస్తున్నారు, కాని స్థిరంగా లేదా పెరుగుతూ ఉండే సిమాంటిక్ జ్ఞాపకశక్తి లేదా సాధారణ పరిజ్ఞానం అయిన పద నిర్వచనాలు వంటి వాటిలో కాదు. వయసుతో మార్పు చెందే జ్ఞాపక శక్తి మీద పూర్వ అధ్యయనాలు పెద్దవారిలో సాధారణంగా వివేకం తగ్గుతుంది అని కనుగొన్నాయి, కాని అధ్యయనాలు లాంగిట్యూడనల్ కాకుండా క్రాస్-సెక్షనల్ గా ఉన్నాయి కాబట్టి ఫలితాలు పెరుగుదలకు నిజమైన ఉదాహరణలు వలె కాకుండా ఒక పరిధిలో ఉండే సమూహం వలె కల్పితంగా ఉండవచ్చు. వివేకం వయసుతో పాటు తగ్గుతుంది, కాని తగ్గుదల ఎంత అనేది ఆ రకం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది, మరియు కొందరి జీవితాంతం అది స్థిరంగా కూడా ఉండవచ్చు అన్నది నిజం, హఠాత్తుగా తగ్గిపోవుట అనేది కేవలం అంతిమ దశలో ఉండే వారిలో మాత్రమే జరుగుతుంది. కాబట్టి జ్ఞాపక శక్తి తగ్గుదలలో విడివిడి భేదాల నిష్పత్తిని మానవుల వివిధ జీవిత కాలాల ఆధారంగా వివరించవచ్చు.[3] మెదడులో మార్పులు ఉంటాయి: 20 సంవత్సరాల వయసు తరువాత స్వల్ప నాడీ కణ నష్టం ఉన్నప్పటికీ ప్రతి దశాబ్దానికి మెదడు యొక్క మైలినేటేడ్ యాక్సాన్స్ యొక్క మొత్తం పొడవులో 10% తగ్గుదల ఉంటుంది.[14]

పోరాటము మరియు క్షేమము[మార్చు]

మానసిక శాస్త్రవేత్తలు పెద్దలలో పోరాట నైపుణ్యాలను పరీక్ష చేసారు. సమాజ సహాయం, మతం మరియు ఆత్మ స్వరూపం, జీవితంతో చురుకుగా మమేకం కావటం మరియు అంతర్గతంగా ఒక వ్యక్తి తనని ప్రభావితం చేసే సంఘటనలను తనే నియంత్రించుకోగలను అనే భావం వంటి అనేక కారకాలు రాబోవు జీవితంలో ఒత్తిడితో ఉన్న జీవితంతో పోరాడుటకు సహాయం చేయుటలో ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి అని ప్రతిపాదించారు.[15][16][17] సమాజ ఆదరణ మరియు వ్యక్తిగత నియంత్రణ పెద్దవారిలో సురక్షణకు, అనారోగ్యమునకు మరియు మృత్యువుకు ప్రధానమైన కారకాలు అని కనుగొన్నారు.[18] పెద్దవారిలో సంరక్షణకు మరియు నాణ్యమైన జీవితంకు సంబంధం ఉండతగిన ఇతర కారకాలు సమాజ సంబంధాలు (పెంపుడు జంతువులతో ఇంకా ఇతరులతో) మరియు ఆరోగ్యం.[19]

అనేక నేపధ్యాలకు సంబంధించిన వ్యక్తులు ఒకే వయసు వయోజనులు నివసించే గృహ సముదాయం నివసించుట వలన నివాసితులు వారి చుట్టూ ఉన్న పరిస్థితులతో అధిక నియంత్రణను కలిగి ఉన్న నేపధ్యంలో మృత్యువుకు త్వరగా దగ్గర కాకుండా మరియు బాగా చురుకుగా మరియు స్వీయ-బేరీజు ఆరోగ్యమును కలిగి ఉంటారు,[20][21] అయినప్పటికీ వ్యక్తిగత నియంత్రణ కొన్ని ప్రత్యేక ఆరోగ్య కొలమానాల మీద తక్కువ ప్రభావంను కలిగి ఉండవచ్చు. [17] పెద్దవారిలో సమాజ ఆదరణ మరియు తెలుసుకున్న ఆరోగ్యం మధ్య ఉన్న సంబంధం కొరకు సామాజిక నియంత్రణ, ఒకరి సమాజ సంబంధముల మీద మరొకరు ఎంత ప్రభావం చేయగలుగుతున్నారు అను కోణం మోతాదు చలనరాశి వలె అధారమును చూపెడుతుంది.[22]

మతం[మార్చు]

పెద్దవారికి రాబోవు జీవితం యొక్క అత్యవసరాలతో పోరాటంలో మతం చాలా ముఖ్యమైన కారకముగా ఉంది, మరియు జీవితంలో తరువాత చేసే మిగిలిన రూపాల పోరాటం కన్నా ఇది ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.[23] తగ్గుతున్న మరణం సంఖ్యతో కూడా మతపరమైన సంకల్పం జోడై ఉండవచ్చు,[citation needed] అయినప్పటికీ మతతత్వం ఒక బహుళ దిశా చలన రాశి; సంప్రదాయమైన మరియు క్రమమైన భావంతో ఆచార సంబంధమైన వ్యవహారాలలో పాల్గొనేటప్పుడు ఆచార సంబంధమైన వ్యవహారాలు తగ్గిపోవచ్చు, కాని వ్యక్తిగత లేదా ఏకాంత ప్రార్ధనల ద్వారా ఇవి ఇంకా ఎక్కువ అనియతం కావచ్చు.[24]

స్వీయ-బేరీజు ఆరోగ్యం[మార్చు]

స్వీయ-బేరీజు ఆరోగ్యం, ఒకరి యొక్క స్వంత ఆరోగ్యం అద్భుతంగా ఉంది కుదురుగా ఉంది లేదా బలహీనముగా ఉంది అనే విషయంలో నమ్మకాలు, పెద్దవారిలో క్షేమము మరియు మరణముతో సహ సంబంధం కలిగి ఉంటాయి; ఆశావాహ బేరీజులు అధిక క్షేమము మరియు తగ్గిన మరణ సంఖ్యతో కలుపబడి ఉంటాయి.[25][26] ఈ సంబంధం గురించి అనేక కారణాలు ప్రతిపాదించబడినవి; విశేషమైన ఆరోగ్యంతో ఉన్న ప్రజలు రోగ పీడిత వారిని పోలి ఉండే వారికన్నా సహజంగా ఆరోగ్యంగా ఉన్నామని చెప్పవచ్చు, అయినప్పటికీ సమాజ ఆర్ధిక స్థితి, మానసిక లక్షణ నిర్వహణ మరియు ఆరోగ్య స్థితి కొరకు నియత్రించబడిన అధ్యయనాలలో ఈ సంబంధమును పరిశీలించవచ్చు.[27] సాధారణంగా ఈ ఆవిష్కరణ ఆడవారి కన్నా మగవారిలో బలంగా ఉంటుంది,[26] అయినప్పటికీ అన్ని అధ్యయనాలలో లింగ బేధము మధ్య ఇదే విధానం విశ్వవ్యాప్తం కాదు, మరియు మరణము యొక్క కొన్ని నిర్దిష్ట కారణాల కొరకు ఒక ప్రత్యేక ఆరోగ్య స్వీయ-బేరీజు యొక్క ప్రత్యేక ఉప-సమూహముల కొరకు కొన్ని ఫలితాలు కేవలం కొన్ని నిర్దిష్టమైన వయసుల వారిలోనే లింగ-ఆధారిత విబేధాలు కనిపిస్తాయి అని సూచిస్తున్నాయి.[27]

పదవీ విరమణ[మార్చు]

పదవీ విరమణ, వయసులో పెద్దవారు ఎదుర్కొనే ఒక సహజ మార్పు, దీనిలో అనుకూల మరియు అననుకూల పరిస్థితులు రెండు ఉండవచ్చు.[28]

సామాజిక ప్రభావం[మార్చు]

సుమారుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా 150,000 ప్రజలు మరణిస్తుంటే, రెండింట మూడువంతులు - రోజుకి 100,000 మంది - వయసు-సంబంధ కారణాలతోనే మరణిస్తున్నారు.[2] పరిశ్రమలు ఎక్కువగా ఉన్న దేశాలలో, ఇంకా ఎక్కువగా 90% కి దగ్గరవుతుంది.[2]

మానవ సమాజ సంబంధమైన వృద్ధాప్యం ప్రజల యొక్క మరియు సమాజముల యొక్క జన సమాఖ్య శాస్త్ర వృద్ధాప్యంను సూచిస్తుంది.[29] వృద్ధాప్య దృక్పధాలలో సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలు అధ్యయనం చేయబడినవి.[citation needed]

ఉద్వేగాత్మక అభివృద్ధి[మార్చు]

వృద్ధాప్యంలో శారీరక మరియు జ్ఞాపకశక్తి క్షీణతలను చూడవచ్చు అని ఇచ్చారు, వయసుతో పాటు ఉద్వేగమైన అనుభవాలు కూడా అధికమవుతాయి అని కనుగొనుట ఒక ఆశ్చర్యకరమైన ఆవిష్కరణ.[citation needed] వయసు పైబడిన పెద్దవారు తక్కువగా యవ్వనంలో ఉన్న వారి కంటే ఉద్వేగాలను మరియు అనుభవాల వ్యతిరేక ప్రభావాలను అదుపులో ఉంచుకుంటారు మరియు వారి నిబద్ధత మరియు జ్ఞాపకశక్తిలో ఆశావహమైన ప్రభావాన్ని చూపెడతారు.[citation needed] జీవిత కాలాన్ని పెంచుకొనుటకు రోగులు అనుసరించు లాంగిట్యూడనల్ అధ్యయనాలలో ఉద్వేగభరితమైనవి ఉన్నాయి[specify] దానితో పాటు నిర్దిష్ట సిద్ధాంతాల ఆధారంగా ఒక వ్యక్తుల సమూహం మీద జరిపే క్రాస్-సెక్షనల్ అధ్యయనాలు[specify] కూడా దీని గురించి చూపెడతాయి, కాబట్టి పూర్తిగా కేవలం ఆనందమైన వ్యక్తుల మనుగడ వలన మాత్రమే కాజాలదు.

ఉల్లాసవంతమైన వృద్ధాప్యం[మార్చు]

ఉల్లాసవంతమైన వృద్ధాప్యం అనే విషయం 1950లలోనే గుర్తించారు, మరియు ఇది 1980లలో ప్రసిద్ధి చెందినది. వృద్ధాప్యంలో పూర్వ పరిశోధనలు దానిని ఎంత అతిశయంగా వివరించాయి అంటే మధుమేహం లేదా ఆస్టియోపోరాసిస్(ఎముకలు పెళుసుబారటం) వంటి వ్యాధులు ప్రత్యేకంగా వయసుతో పాటు వస్తాయి, మరియు వృద్ధాప్యశాస్త్రంలో పరిశోధనలు వయసు పైబడినవారి యొక్క సజాతీయ ఉదాహరణలను అతిశయంగా చెప్పాయి.[30][31]

ఉతాహవంతమైన వృద్ధాప్యం మూడు అంశాలను కలిగి ఉంటుంది:[32]

  1. రోగాలు మరియు దుర్భలత్యం యొక్క అత్యల్ప సంభావ్యత;
  2. అధిక జ్ఞాపకశక్తి మరియు శారీరక ధర్మ సామర్ధ్యం;
  3. జీవితంతో చురుకుగా మేమకం అవటం.

ఈ ప్రమాణములకు ఖచ్చితంగా సరిపోయే వారి కన్నా అధిక సంఖ్యాక ప్రజలు ఉత్సాహవంతమైన వృద్ధాప్యం గురించి స్వీయ-నివేదికను ఇచ్చారు.[30]

ఉత్సాహభరిత వృద్ధాప్యం అనేక అంశాలకు సంబంధించిన విషయాలను చూస్తుంది, జీవితంలో రాబోవు సంవత్సరాల మీద ప్రత్యేక దృష్టితో మానసిక శాస్త్రం మరియు సామాజిక శాస్త్రం మధ్య ఉన్న బేధాన్ని కొలుస్తుంది, జీవిత కాలంలో ఇది సమాజముకు మరియు వ్యక్తులకు మధ్య ఒక లావాదేవి వలె కనిపిస్తుంది.[33] "ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం"[30] "ఆశావాహ వృద్ధాప్యం" ఉత్సాహవంతమైన వృద్ధాప్యమునకు ప్రత్యామ్నాయాలు అని ప్రతిపాదించారు.

ఉత్సాహ భరితమైన వృద్ధాప్యమునకు సూచించబడిన ఆరు ప్రమాణములు:[17]

  1. ఒక వైద్యుడు వెలిబుచ్చినట్లు 75 సంవత్సరాల వరకు శారీరక దుర్బలత్వం లేక పోవుట;
  2. మంచి విశేషమైన ఆరోగ్య బేరీజు (అనగా ఎవరికివారు వారి ఆరోగ్యమునకు ఇచ్చుకునే భరోసా);
  3. దౌర్భాల్యం లేని జీవితం యొక్క నిడివి;
  4. మంచి మానసిక ఆరోగ్యం;
  5. విశేషమైన సామాజిక ఆసరా;
  6. ఎనిమిది ప్రదేశాలలో స్వీయ-బేరీజు జీవిత సంతృప్తి ఏవనగా వివాహం, ఆదాయ-సంబంధింత వ్యవహారం, పిల్లలు, స్నేహం మరియు సమాజ సంబంధాలు, ప్రవృత్తులు, సమాజ సేవా కార్యక్రమాలు, మతము మరియు ఉల్లాసము/క్రీడలు.

సిద్ధాంతములు[మార్చు]

జీవ సిద్ధాంతాలు[మార్చు]

ప్రస్తుతానికి, వృద్ధాప్యానికి జీవాధారం లేదు. వివిధ జాతుల మధ్య వృద్ధాప్య వయసులలో స్పష్టమైన తేడానే ఉంది అని అనేక మంది శాస్త్రవేత్తలు అంగీకరించారు, మరియు ఇది ఎక్కువగా జన్యువుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రయోగశాలలోని ఏర్పాట్లలో మరియు శరీర భాగాల నమూనాలలో, పరిశోధకులు జీవన ఆయుర్దాయంను పెంచగలిగిన ప్రత్యేక జన్యువులలో మార్పులు చేయుటను వివరించి చూపగలరు(ఎక్కువ నులిపురుగు జాతి క్రిములలో, దానికన్నా తక్కువగా ఫ్రూట్ ఫ్లైస్ అను కీటకాలలో మరియు తక్కువగా ఎలుకలలో) అయినప్పటికీ, కొన్ని చిన్న చిన్న శరీర భాగాలలో కూడా వృద్ధాప్య ప్రక్రియ స్పష్టంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే ప్రయోగశాలలో ఉండే ఎలుక ఆయుర్దాయం కూడా దాదాపు 3 సంవత్సరాలు ఉంటుంది, చాలా తక్కువ ప్రయోగాలు ప్రత్యేక వృద్ధాప్య సిద్ధాంతాలను పరీక్షిస్తున్నాయి. (కింద ఇచ్చిన జాబితాలో అనేక రుజువులు పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉంటాయి).

US నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ ఏజింగ్ ప్రస్తుతం ఒక మధ్యవర్తిత్వ పరీక్ష కార్యక్రమానికి నిధులు సమకూర్చుతుంది, అందుచేత పెట్టుబడిదారుల ప్రతిపాదించిన పదార్ధాలు (ప్రత్యేక అణు వృద్ధాప్య సిద్ధాంతాల ఆధారంగా) జీవిత కాలం మీద వారి ప్రభావాల ప్రకారం వెలువరించాలి మరియు ప్రకృతిలో పెరిగిన ఎలుకలో వయసు ఆధారిత జీవరసాయన కొలమానాలు.[34] అతి తక్కువ ఉన్న జంతువులు, మరియు లాక్స్ ఎలుక పెంపక పరిస్థితుల వలన క్షీరదాలలో వయసు-సంబంధిత పూర్వ పరీక్షలు అధికంగా పునరుత్పత్తి చేయలేవని నిరూపించాయి. ఒక మధ్యవర్తిత్వ పరీక్ష కార్యక్రమము మూడు అంతర్జాతీయంగా గుర్తించబడిన మూడు ఎలుకల వృద్ధాప్య-కేంద్రాలలో దీనినే గుర్తించుటకు సమాంతరంగా ప్రయోగాలు చేపట్టుట ద్వారా దీనిని గుర్తించింది. ఆ మూడు కేంద్రాలు UTHSCSA వద్ద ఉన్న బార్షప్ ఇన్స్టిట్యూట్, యాన్ అర్బోర్ వద్ద ఉన్న యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మిచిగాన్ మరియు జాక్సన్ ల్యాబోరేటరీ.

టెలోమేర్ సిద్ధాంతం
టెలోమేర్ లు(క్రోమోజోముల చివర ఉండే అమరికలు) ప్రతి కణవిభజన తర్వాత తగ్గుతాయి అని ప్రయోగాత్మకంగా చూపించారు. తగ్గిపోయిన టెలోమేర్ లు ఆ తరువాత కణహెచ్చింపులను నిరోధించు విధానమును ఉత్తేజితం చేస్తాయి. ఇది బోన్ మారో మరియు ఉత్తేజిత కణవిభజన తప్పనిసరి అయిన ఆర్టిరియల్ లైనింగ్ వంటి కణజాలాలలో ఒక ముఖ్యమైన వృద్ధాప్య ప్రక్రియ కావచ్చు. ముఖ్యంగా ఎలుకలలో టెలోమేర్ ఎంజైమ్ లేకపోవుట నాటకీయంగా తగ్గుతున్న జీవిత ఆయుర్దాయాన్ని చూపించారు, ఈ సిద్ధాంతం యొక్క సరళ వెర్షన్ ను కనుగొంటారు.
రిప్రొడక్టివ్-సెల్ సైకిల్ సిద్ధాంతం
విరుద్ధమైన ప్లీయోట్రోఫిక్ విధానం సెల్ సైకిల్ సిగ్నలింగ్ ద్వారా విరుద్ధమైన ప్లీయోట్రోఫిక్ విధానంలో ఉండే పునరోత్పత్తి హార్మోన్ల ద్వారా వృద్ధాప్యంను నియంత్రించవచ్చు, పునరుత్పత్తిని సాధించుటకు జీవితంలో ముందుగానే పెరుగుదలను మరియు అభివృద్ధిని పెంపొందించవచ్చు, కాని ఆ తరువాత జీవితంలో పునరుత్పత్తిని పొందే ఒక ప్రయత్నం ఫలించకపోవచ్చు(డ్యోసిస్). అనేది ఈ సిద్ధాంత సారాంశం.
వేర్-అండ్-టేర్ సిద్ధాంతం
వృద్ధాప్యంతో కలిసి ఉన్న మార్పులు అపరిమిత సమయాలు పని చేయుట మూలంగా జరిగే హాని యొక్క ఫలితాలు అనేది ఈ సిద్ధాంతం యొక్క సారాంశం.
సోమాటిక్ మ్యుటేషన్ సిద్ధాంతం
శరీరం యొక్క కణాల జన్యు నిబద్ధత నాశనం అవుట వలన వృద్ధాప్యం సంభవిస్తుంది అనే జీవ సిద్ధాంతం.
ఎర్రర్ అక్యుమలేషన్ సిద్ధాంతం
క్రమక్రమముగా జన్యువులను వినాశనం అయ్యే రుజువుల విధానాలను తప్పించిన అవకాశాల సంఘటనల ఫలితంగా వృద్ధాప్యం సంభవిస్తుంది అని ఈ సిద్ధాంత సారాంశం.
ది వైరల్ థియరీ ఆఫ్ ఏజింగ్
కాన్సర్ ను కలిగించు కారకాలు (రేడియేషన్, రసాయన మరియు వైరల్) 30% వరకు కాన్సర్ భారాన్ని తగ్గిస్తుంది మరియు 30% వరకు DNA వినాశనాన్ని తగ్గిస్తుంది. DNA వినాశనము కణవిభజనను అపుతుంది లేదా కణాలను నిర్జీవం చేస్తుంది. DNA నాశనం అనేది కాన్సర్ మరియు వృద్ధాప్యం కలుగుటకు దారి తీస్తుంది. రేడియేషన్ మరియు రసాయన కారణాలను సరిగా అంచనా వేయకపోవుట మూలంగా DNA నాశనం అవుతుంది. వైరల్ వ్యాప్తి కూడా 70% వరకు DNA వినాశనానికి కారణం అవుతుంది ముఖ్యంగా ఎండ బారిన పడుతున్న మరియు పొగ బారిన పడుతున్న కణాలలో ఎక్కువగా ఉంటుంది.[35]
ఎవల్యూషనరి సిద్దాంతాలు
వృద్ధాప్యం యొక్క పరిణామంలో ఎందుకని వయసు అయిపోయిన తరువాత అన్ని జీవులు బలహీనపడి మరణిస్తాయి అనే విషయాన్ని విచారిస్తుంది. రాక్ చేప, తాబేళ్లు, మరియు నేకేడ్ మోల్ రాట్ వంటి మినహాయించబడిన వాటి గురించి సమాచారం లబిస్తుంది.
అక్యుమిలేటివ్-వేస్ట్ సిద్ధాంతం
అనవసరమైన ఉత్పత్తులలో కణాలను ఏర్పరచుటను సూచించు వృద్ధాప్యం యొక్క జీవ సిద్ధాంతం జీవన ప్రకియతో అనవసరంగా అడ్డుపడుతుంది.
ఆటోఇమ్యూన్ సిద్ధాంతం
వృద్ధాప్యం శరీర కణజాలం మీద దాడి చేసే ఆటో యాంటి బాడీస్ వలన వచ్చే ఫలితం. వృద్ధాప్యంతో అట్రోఫిక్ గాస్ట్రిటైస్ మరియు హసిమోటోస్ థైరాయిటైస్ వంటి అనేక రోగాలు కలగలసి వస్తాయి, ఇవి బహుశా ఇవి ఆటోఇమ్యూన్ అయివుంటాయి. వయసు పైబడిన క్షీరదాలలో వాపు అనేది చాల స్పష్టం, SCID SPF ప్రదేశాలలోని ఎలుకలు ఇప్పటికీ పెరుగుతున్నాయి.
ఏజింగ్-క్లాక్ సిద్ధాంతం
శరీరం యొక్క నరముల లేదా ఎండోక్రైన్ వ్యవస్థ యొక్క పనితీరులో నిర్మించిన ఒక కాలచక్రం వలె వృద్ధాప్యం ముందుగా నిర్దేశించిన పరిస్థితుల ఫలితం అని సిద్ధాంతం యొక్క సారాంశం. త్వరితంగా విడిపోతున్న కణాలలో తగ్గిపోతున్న టెలోమెరేజేస్ ఒక కాలచక్రం వలె అందచేస్తాయి. ఈ అభిప్రాయం వృద్ధాప్యం యొక్క పరిణామ ఆధారిత సిద్దాంతంకు అనులోమ విరుద్ధం.
క్రాస్-లింకేజ్ సిద్ధాంతం
వృద్ధాప్యం అనేది విభిన్న- జత అయిన మిశ్రమ ధాతువులు సహజ కణ కర్తవ్యంతో జత అవుట మూలంగా సంభవించు ఫలితం అని ఈ సిద్ధాంతం యొక్క సారాంశం.
ఫ్రీ-రాడికాల్ సిద్ధాంతం
ఫ్రీ రాడికాల్స్ (అస్థిరమైన మరియు అధికంగా ప్రతిస్పందించు సహజ అణువులు, వీటిని ప్రతిస్పందించు ఆక్సిజన్ జాతులు లేదా ఆక్సిడేటివ్ స్ట్రెస్ అని కూడా పిలుస్తారు) మనము వృద్ధాప్యంగా గుర్తించు లక్షణాలను పెంచుటను నాశనం చేస్తాయి అనేది సారాంశం.
రిలయబిలిటీ థియరీ ఆఫ్ ఏజింగ్ అండ్ లాంగివిటీ
విఫలమైన వ్యవస్థ గురించి ఒక సాధారణ సిద్ధాంతం. ఇది పరిశోధకులను ఇచ్చిన నిర్మాణం యొక్క వ్యవస్థ కొరకు వయసు-ఆధారిత విఫల కొలమానాలను కనుగొనుటకు అనుమతిస్తుంది (రిలయబిలిటీ నిర్మాణం) మరియు దాని యొక్క భాగాలు నమ్మకమును ఇస్తుంది. రిలయబిలిటీ సిద్ధాంతం పూర్తిగా వృద్ధాప్యేతర అంశాలతో(స్థిరమైన విఫల నిష్పత్తితో) సంయోగం చేయబడిన వ్యవస్థలు కూడా ఈ వ్యవస్థలు ఒకవేళ భర్తీ చేయలేని అంశాలలో అధికంగా ఉన్నప్పటికీ వయసుతో పాటు శిధిలమవుతాయి (ఎక్కువగా విఫలం అవుతుంటుంది) అని సూచిస్తుంది కాబట్టి, వృద్ధాప్యం ఒక వ్యవస్థలో పునరావృతమయే ఫలితాలు. ఇంకా రిలయబిలిటీ సిద్ధాంతం తరువాత రాబోవు పరిస్థితుల స్థాయి యొక్క కొలమానంతో ఆలస్య-జీవన మరణ నిష్పత్తి తగ్గుదల ఇంకా ఆఖరి రోజులలో పునరావృత శోషణము యొక్క అనివార్య పరిస్థితి వలె జీవన మరణ స్థాయిలను కూడా సూచిస్తుంది. ఈ సిద్ధాంతం (గోమ్పెట్జ్ న్యాయము) నూతనంగా రూపొందిన వ్యవస్థలలోని లోపాలను గణనలోకి తీసుకొని చాలా జాతులలో వయసుతో పాటు మరణ సంఖ్య కూడా ఎందుకు పెరుగుతుందో వివరిస్తుంది. సాంకేతిక యంత్రాలు వైబుల్(విద్యుత్)న్యాయం ప్రకారం సాధారణంగా విఫలమయినపుడు ఎందుకు శరీర భాగాలు గోమ్పెట్జ్ న్యాయం ప్రకారం మరణించుటకు "ప్రాముఖ్యతను" ఇస్తాయి అని కూడా వివరిస్తుంది. రిలయబిలిటీ సిద్ధాంతం వైబుల్ వ్యాప్తి ప్రకారం శరీర భాగాలు ఎప్పుడు మరణిస్తాయో సూచించు పరిస్థితులను తెలుపుటకు అనుమతి ఇస్తుంది: శరీర భాగాలు మొదటి నుండి ఏవిధమైన లోపాలు లేకుండా ఉండాలి. ఈ సిద్ధాంతం వృద్ధులకు మరియు జీవిత చరమాంకంలో ఉన్న వారి సంబంధించిన ఒక సాధారణ విఫల న్యాయంను కనుగొనుటకు అవకాశం కలిగిస్తుంది, ఈ సాధారణ విఫల న్యాయానికి గోమ్పెట్జ్ న్యాయం మరియు వైబుల్ న్యాయం రెండు ప్రత్యేక స్థితులు మాత్రమే. ఈ సిద్ధాంతం వయసు అయిపోయి మరణించిన వారిని పోల్చబడిన జనాభా మధ్య ఎందుకు మరణ సంఖ్యలో భేదాలు సారూప్యంగా ఉంటాయి(ఇవ్వబడిన జాతులలో) అని వివరిస్తుంది, (మరణం యొక్క పరిహార న్యాయం), మరియు పునరావృత స్థాయిలలో ప్రాథమిక వైవిధ్యాల శూన్యతను వలన మరణంలో సారూప్యతను కూడా పరిశీలించవచ్చు.
మైటోహొర్మేసిస్
ప్రయోగశాలలో ఉన్న జంతువులలో కావలసిన పరిమాణంలో ఇతర పోషకాలను అందిస్తూ కేలోరీలను నియంత్రించి జీవిత కాలాన్ని పెంచవచ్చు అని 1930ల నుండి ఇది ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఇటీవల, మైఖేల్ రిస్టో యొక్క జట్టు పెరిగిన యాంటిఆక్సిడెంట్ల రక్షణ సామర్ధ్యం యొక్క సామాన్య ఫలితంను కలిగించే మైటోకాండ్రియ లోపల ఫ్రీ రాడికల్స్ ఏర్పడుటను పెంపొందిచుట ద్వారా ఈ సిద్ధాంతం యొక్క రుజువులను అందించింది.[36]

మిస్ రిపేర్-అక్యుమలేషన్ సిద్ధాంతం : ఈ నవలా సిద్ధాంతం వాంగ్ ఎట్ అల్ ఇటీవల వ్రాసారు[37] ఈ సిద్ధాంతం వృద్ధాప్యం "పొరపాటుగా చేసిన చికిత్స"ల సమూహం యొక్క ఫలితం అని చెప్తుంది. ఈ సిద్ధాంతంలో ఉన్న ముఖ్య విషయం ఏమనగా ఇది "క్షీణించుట" అనగా ముందుగా జాగ్రత్త తీసుకోక ముందు క్రొత్తగా బయటపడుతున్న ఒక మార్పు మరియు "పొరపాటుగా చేసిన చికిత్స" (సరియినది కానిది) చికిత్స తరువాత మిగిలిన లోపభూయిష్ట క్రమముకు మధ్య ఉన్న వైవిధ్యంను చూపెడుతుంది. ఈ సిద్ధాంతంలోని కీలకమైన అంశాలు:

  • చికిత్స చేయని అసలైన లోపాలు ఏవి జీవించి ఉన్న వారిలో ఉండవు. ఒకవేళ ఏదైనా లోపాలకి చికిత్సలు చేయకుండా వదిలితే జీవనంకు ప్రమాదకరమైన పరిస్థితులు(రక్తం కారుట, సూక్ష్మజీవుల వ్యాప్తి, లేదా శరీర భాగాలు పని చేయకపోవుట వంటివి) ఎదురుకావచ్చు.
  • పొరపాటు చికిత్స, అస్పష్టంగా చేసిన చికిత్స అనేది ప్రమాదవశాత్తు సంభవించదు. జీవించి ఉన్న వారి జీవనంకు ప్రధానమైన సరళతను మరియు ప్రాథమిక కర్తవ్యం యొక్క అమరికను నడిపించుటకు ఇది తీవ్రమైన లేదా పునరుక్తం అవుతున్న సమస్యల పరిస్థితులలో కావలసినంత చురుకుగా ఉండే పరిహారమును సాధించుటకు పరిహార వ్యవస్థకు అవసరమైన పరిహారం.
  • కాబట్టి, పొరపాటుగా చేసే చికిత్స ఆకృతి ఒక వ్యక్తి యొక్క మనుగడ కొరకు అవకాశం వృద్ధి అయ్యేటట్లు చేస్తుంది, దీని ద్వారా ఒక వ్యక్తి కనీసం పునరుత్పత్తి వయసు వరకు అయిన జీవించగలడు, ఇది జాతి యొక్క జీవనానికి అతి ముఖ్యమైనది. కాబట్టి పొరపాటుగా చేసే చికిత్స విధానం దాని యొక్క పరిణామ ప్రయోజనం వలన ప్రకృతిచే ఎంపిక చేయబడినది.
  • అయినప్పటికీ, పరిహార వ్యవస్థ కొరకు ఒక లోపబూయిష్ట విధానం వలె పొరపాటుగా చేసే చికిత్స అదృశ్యంగా ఉండుట వలన, ఇది కాలంతో కలిసిపోయి మరియు విధానమును అంచెలంచెలుగా నిర్వవస్థీకరిస్తుంది.
  • కాబట్టి జీవనానికి వృద్ధాప్యం ఒక దుష్ఫలితం , కాని జాతి యొక్క మనుగడ కొరకు ముఖ్యమైనది. అందువలన పొరపాటుగా చేసే చికిత్స జీవులు మరణం పొందుటకు కాకుండా మనుగడ(సాధ్యమైనంతవరకు) పొందే ప్రక్రియ చేత ఒక విధానమును సూచిస్తుంది, మరియు వృద్ధాప్యం మూల్యం తప్పకుండా చెల్లించవలసిన వెల వంటింది.

జీవశాస్త్రేతర సిద్ధాంతాలు[మార్చు]

డిసెన్గేజ్మేంట్ సిద్ధాంతం
సమాజంలోని చైతన్య వంతమైన స్థానాల నుండి వయసు పైబడిన వారిని వేరు చేయుట అనేది సహజం మరియు సరియినది అని ఒక అభిప్రాయము, అది వారికి మరియు సమాజమునకు కూడా ఉపయోగకరమైనది. డిసెన్గేజ్మేంట్ సిద్ధాంతం, మొదట కమ్మింగ్ మరియు హెన్రీ ప్రతిపాదించారు. వృద్ధాప్య శాస్త్రంలో గణనీయమైన శ్రద్ధను పొందినది, కాని ఎక్కువగా విమర్శించబడుతుంది.[3] కమ్మింగ్ మరియు హెన్రి ఈ సిద్ధంతానికి మూలాంశాలను కాన్సాస్ పట్టణం లోని చాలా చిన్న వృద్ధుల సమూహం ఆధారంగా తీసుకున్నారు, మరియు వీరిలో కూడా ఇంకొక చిన్న సమూహమును ఆధారంగా తీసుకొన్నారు ఆ తరువాత ఏకాంతంగా ఉండుట అనేది విశ్వవ్యాప్తమైనది.[38] మొదటి నుండి ఒంటరిగా ఉన్న వారు సమాజం నుండి దూరంగా అవుతున్నారు అని పరిశోధన అంశాలు తెలుపుతున్నాయి, ఇలాంటి ఏకాంతం వృద్ధాప్యంకు సంపూర్ణమైన స్పందన కాదు.[3]
చైతన్య సిద్ధాంతం
ఏకాంత సిద్దాంతంకు విరుద్ధంగా, ఈ సిద్ధాంతం బాగా ఉత్సాహంగా ఉండే వయసు పైబడినవారు బహుశా జీవితంను తృప్తిగా అనుభవించినవారు అయివుంటారు. వయసు పైబడినవారు తప్పనిసరిగా ఉత్సాహంగా ఉంటూ క్షేమంగా ఉండాలి అనే ఆలోచన చారిత్రాత్మకంగా ప్రాధాన్యమైనది, మరియు 1972 నుండి ఇది చైతన్యవంతమైన సిద్ధాంతంగా పరిగణించబడుతుంది.[38] అయినప్పటికీ, ఈ సిద్ధాంతం కొంత మంది యొక్క వృద్ధాప్యం యొక్క మనస్స్వభావం మీద ప్రస్తుత లక్షణము ఏకాంతంకి అసలు సరిపడదు. వృద్ధాప్యంలో ఉన్న కొంత మందికి ఏకాంత సిద్ధాంతం మరియు చైతన్యవంతమైన సిద్ధాంతం రెండు కూడా సరిపోతాయి, ఆ వ్యక్తులకు సంబంధించిన పరిస్థితులు మరియు వ్యక్తిత్వ పోకడలు రెండిటి మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.[3] చైతన్యవంతంగా ఉండే సిద్ధాంతం చెప్తున్నట్లు, అధిక సామాజిక చైతన్యం క్షేమంగా నడిచే వృద్ధాప్య దశలో ఉంటుందా అని ప్రశ్నించే అంశాలు కూడా ఉన్నాయి.[38]
శ్రేష్టమైన సిద్ధాంతం
చైతన్య మరియు ఏకాంత సిద్ధాంతం మధ్య మధ్యవర్తిత్వం, వయసు పైబడిన వారు వారి జీవితాలలోని కొన్ని అంశాలలో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటూ మరియు కొన్నిటికి దూరంగా ఉండుట అనేది వారికే క్షేమదాయకంగా ఉంటుంది అని తెలుపుతుంది.[38]
అవిచ్చిన్నత సిద్ధాంతం
వయసు పైబడినవారు వారి పూర్వ జీవితాలలో ఏవైతే అలవాట్లు, వ్యక్తిత్వాలు మరియు విధానాలు అలవర్చుకొని ఉన్నారో వాటిలో అవలంబించగలిగిన వాటిలోనే ఆసక్తి చూపుట అనేది అభిప్రాయము. అవిరళ సిద్ధాంతం అనేది ఆచ్లె యొక్క సిద్ధాంతం, ఈ సిద్ధాంతంలో వ్యక్తులు రాబోవు జీవితం క్షేమంగా ఉండుటకు దోహదం చేసే భూత మరియు భవిష్యత్ మధ్య ఉన్న నిరంతర జీవన సారంను పొందుటకు సరిపడే అనుభవాలను ఏర్పరచుకోవాలి. [19] ఏకాంత సిద్ధాంతం, చైతన్య సిద్ధాంతం, మరియు అవిరళ సిద్ధాంతం ఇవన్నీ వృద్ధాప్యం గురించిన సాంఘిక సిద్ధాంతాలు, అయితే ఇవన్నీ ఒక వారి కాలం యొక్క ఫలితాలే కాని ప్రామాణికమైనవి కాకపోవచ్చు అని సార్వత్రిక సిద్ధాంతం చెప్తుంది.

నివారణ మరియు విపర్యయం[మార్చు]

విశాల జీవనం చూడండి

జంతువులలో శారీరక వృద్ధాప్య ప్రభావాలను అనేక ఔషధాలు మరియు ఆహార పదార్ధాలు మందగింప లేదా తిరస్కరింప చేస్తున్నాయి అని చూపారు, కాని మానవులలో ఇలాంటివి ఇప్పటివరకు నిర్ధారణ కాలేదు.

ఎర్రని ద్రాక్షలో ఉండే రేస్వేరట్రోల్ అనే ఒక రసాయనం జీవన ఆయుర్దాయాన్ని ఈష్టులో 60%, క్రిములు మరియు కీటకాలలో 30%, మరియు చేపలలోని ఒక జాతిలో కూడా 60% వరకు పెంచుతుందని కనుక్కున్నారు. ఇది ఒక ఆరోగ్యవంతంగా ఉండే ఎలుకల ఆయుర్దాయాన్ని పెంచలేదు కాని వయసు-సంబంధిత రోగాలు ఆలస్యంగా ఆరంభం అయ్యేట్లు చేస్తుంది.[39] ఇది కెలోరీ నియంత్రణ వలె ప్రభావితం చూపే SRT-1 జన్యువును ఉత్తేజితం చేస్తుంది, ఇది కొన్ని జంతువుల ఆయుర్దాయాన్ని కూడా పెంచినట్లు కూడా నిరూపించబడినది.

తక్కువ మోతాదులో భార జలంను తీసుకోవుట ఫలవంతమైన జీవన ఆయుర్దాయాన్ని 30% వరకు పెంచుతుంది, కాని ఎక్కువ మోతాదులు కీలకమైన శరీర భాగాలకు విషతుల్యం వలె పనిచేస్తాయి.

2002 లో ఆచార్య బ్రూస్ ఏమ్స్ సారధ్యంలో ఒక జట్టు UC బెర్కిలేలో వయసు పైబడిన ఎలుకలకు ఎసిటైల్-ఎల్-కార్నిటైన్ మరియు ఆల్ఫా-లిపోయిక్ యాసిడ్ (ఈ రెండు పదార్ధాలు మానవులు కూడా ఉపయోగించుటకు మరియు ఔషదాల దుకాణంలో అమ్ముటకు అనుమతి లభించంది.) సరి అయిన మోతాదులో కలిపి ఇవ్వటం ద్వారా తిరిగి బలం పుంజుకోగల సామర్ధ్యాన్ని పెంచవచ్చు అని కనుగొన్నారు.[40] ఏమ్స్ ఏమన్నారంటే "ఈ రెండు పదార్ధాలు కలిసి ఈ వృద్ధ ఎలుకల చేత మకరీన నృత్యాన్ని చేయిస్తాయి. మేథస్సు బాగా పనిచేస్తుంది, వాటికి పూర్తి శక్తి సామర్ధ్యాలు ఉంటాయి - ఒక యువ జంతువు వలె సమాన శక్తి సామర్ధ్యాలు ఉంటాయి" అని అన్నారు. UC బెర్కిలే ఈ రెండు పదార్ధాలను కలిపి ఉపయోగించుటకు పేటెంటు పొందినది మరియు ఈ ఔషధంను తయారుచేసి అమ్ముకోవటానికి జువేనోన్ అనే సంస్థను స్థాపించింది.

2007లో సాల్క్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ బయోలాజికల్ స్టడీస్ లో పరిశోధకులు, నెమటోడ్ వంటి నులిపురుగులు కొద్దిగా కేలోరీలను తినటం ద్వారా ఎక్కువ కాలం బతుకుతున్నాయి అని గుర్తించారు. ఆచార్య ఆండ్రూ దిల్లిన్ మరియు సహఆచార్యులు pha-4 జన్యువు కేలోరీ నియంత్రణకు దీర్ఘాయువు ఫలితాన్ని క్రమపరచుతుంది అని నిరూపించారు.[41] అదే సంవత్సరంలో స్టాన్ఫోర్డ్ యూనివర్సిటీ స్కూల్ అఫ్ మెడిసిన్ యొక్క Dr హోవార్డ్ చాంగ్ రెండు సంవత్సరాల వయసు ఎలుక చర్మంను NF-కప్పు-B జన్యువు యొక్క నిరుత్తేజపరచుట ద్వారా అప్పుడే పుట్టిన వాటి చర్మం వలె మార్చగలిగారు.[42]

2008లో స్పానిష్ నేషనల్ కాన్సర్ రీసర్చ్ సెంటర్ ఎలుకలలో జన్యుపరంగా సాధారణ స్థాయి కన్నా పదింతలు ఎక్కువగా టెలోమెరేజ్ ఎంజైమ్ ను ఉత్పత్తి చేసే విధంగా చేయగలిగారు.[43] ఆ ఎలుక సహజ ఆయుర్దాయం కన్నా 26% ఎక్కువ ఆయుర్దాయంతో జీవించింది.[44] అదే సంవత్సరంలో ఆచార్య మైఖేల్ ఓ తోర్నర్ సారధ్యంలో [45] యూనివర్సిటీ అఫ్ వర్జీనియాలో MK-677 ఔషధం 60 నుండి 81 సంవత్సరాల వయసు ఉన్న మానవులలో వృద్ధాప్యం వలన కోల్పుతున్న కండరాల బరువును 20% తిరిగి పుంజుకునే విధంగా చేసింది అని కనుక్కున్నారు. ఆ కర్త యొక్క పెరుగుదల హార్మోను మరియు ఇన్సులిన్-లైక్ గ్రోత్ ఫాక్టర్ 1 (IGF-1) స్థాయిలు ఆ ఆరోగ్యంగా ఉన్న మధ్యవయస్కులలో పెంచారు.[46]

1970లలో దక్షిణ పసిఫిక్ లోని ఈస్టర్ ఐలాండ్ మృత్తికలో కనుగొన్న రపమైసిన్ అని పిలువబడే ఒక ఔషధం 2009లో 20 నెలల వయసు ఉన్న ఎలుకలో జీవన ఆయుర్దాయాన్ని 38% వరకు పెంచింది అని కనుగొన్నారు.[47] రపమైసిన్ సాధారణంగా రోగనిరోధక వ్యవస్థను అణిచివేయుటకు మరియు మార్చబడిన శరీర భాగాల తిరస్కరణను నివారించుటకు ఉపయోగిస్తారు. బార్షప్ ఇన్స్టిట్యూట్ సంబంధిన Dr ఆర్లన్ రిచర్డ్సన్ ఏమన్నారంటే, "నేను నా జీవిత కాలంలో ఒక వృద్ధాప్య-నిరోధక గుళికను కనుగొంటాను అని అనుకోలేదు; అయినప్పటికీ, రపమైసిన్ దానిని సాధించుటకు గొప్ప మార్గాన్ని చూపించింది" అని అన్నారు. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టెక్సాస్ హెల్త్ సైన్సు సెంటర్ ఎట్ సాన్ యాంటోనియో కి సంబంధించిన ఆచార్య రాండి స్ట్రాంగ్ ఏమన్నారంటే "వయసు పైబడిన తరువాత వృద్ధాప్య ప్రక్రియను ఆలస్యం చేసి మరియు జీవిత అయుస్షును ఒక ఔషధ చికిత్స ద్వారా పెంచగలం అనే దానిని ఒప్పించుటకు ఇది మొట్ట మొదటి నిదర్శనం అని మేము నమ్ముతున్నాం" అని అన్నారు.

2009లో కూడా బ్రిటిష్ జర్నల్ ఆఫ్ న్యూట్రిషన్ బోస్టన్ లోని టట్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన ఒక అధ్యయనంలో వయసు పైబడిన ఎలుకలలో మెదడు పని తీరును మరియు చలన నైపుణ్యాలను వాటి ఇచ్చే ఆహారంలో వాల్నట్ లు కలుపుట ద్వారా ఉత్తేజపరచవచ్చు అని నివేదికను ఇచ్చింది. అదే విధంగా మానవులు కూడా రోజు ఏడు నుండి తొమ్మిది వరకు వాల్నట్ లను తీసుకోవుట ద్వారా పొందవచ్చు.[48]

సెప్టెంబర్ 2009లో UC బెర్కిలీలో పరిశోధకులు 68 నుండి 74 వయసు వరకు తీసుకున్న మగవారిలో మిటోజేన్-ఉత్తేజిత ప్రోటీను కినేస్ తో సంతానోత్పత్తి చికిత్సలో కండరాల కణజాలానికి యవ్వనవంతమైన చికిత్స సామర్ధ్యాన్ని పునఃప్రారంభింప చేయగలము అని కనుగొన్నారు.[49] వ్యాయామం తరువాత కండరాలు తిరిగి మామూలు స్థితికి వచ్చుటకు మరియు స్టెమ్ కణాలను ఉత్పత్తి చేయుటకు ఈ ప్రోటీన్ చాలా ముఖ్యమైనదిగా కనుగొన్నారు, వయసు పైబడిన వారిలో ఇవి తక్కువ స్థాయిలో ఉంటాయి.

డానా-ఫార్బర్ కాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్ అండ్ హార్వర్డ్ మెడికల్ స్కూల్, కి సంబంధించిన ఒక కాన్సర్ జన్యు శాస్త్రవేత్త రోనాల్డ్ డిపైనో ఒక నివేదికను నవంబర్ 2010లో నేచర్ వార్తాపత్రికలో ప్రచురించారు [50] దీనిలో జన్యుపరంగా మార్చబడిన ఎలుక శరీర భాగాలు ఒక రసాయనమును వాటికి ఇచ్చిన తరువాత టెలోమెరేజ్ ను ఉత్తేజితం చేసేవిధంగా తయారు చేసివనవి తిరిగి శక్తిని పుంజుకున్నాయి.

ముడుచుకుని పోయిన వృషణాలు తిరిగి పెరిగి ఆ జంతువులు తిరిగి వాటి సంతానోత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని పొందుతాయి. ప్లీహం, జీర్ణాశయం, ప్రేగులు మరియు మెదడు వంటి శరీర భాగాలు మందగించిన స్థాయి నుండి తిరిగి ఉత్తేజంగా పనిచేస్తాయి. ఆక్స్ ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం సంబధించిన Dr లినీ కాక్స్ ఏమన్నారంటే "వయసు పైబడుతున్న కణజాల వినాశనం చూపెడుతున్న పెద్దలలో టెలోమెరేజ్ ని పునఃప్రతిష్టించుటకు చేసే లఘు-కాల చికిత్స యొక్క సిద్దాంతమును అందించుట వలన ఈ పేజీ చాల ముఖ్యమైనది."

ఈ ప్రయోగంలో ఎలుకలు సహజంగా టెలోమెరేజ్ ని ఉత్పత్తి చేయలేని విధంగా చేసారు కాని ఒక రసాయనం ఆ శరీర వ్యవస్థకు ఇచ్చిన తరువాత ఆ వ్యవస్థ టెలోమెరేజ్ ని ఉత్పత్తి చేయగలిగినది. ముఖ్యంగా, ఈ రసాయనానికి జన్యు మార్పులు చేసిన ఎలుకలలో కాకుండా మిగిలిన వారిలో టెలోమెరేజ్ ని ఉత్పత్తి చేయగల సామర్ధ్యం లేదు. మరీ ముఖ్యంగా, ఈ పరిశోధన ఫలితాలను ఉపయోగించే వృద్ధాప్య-నిరోధక చికిత్సలలో టెలోమెరేజ్ ను ఉత్తేజితం చేయటంతో పాటు కాన్సర్ కణితులు పెరిగే అవకాశం కూడా ఉంది.

వయసు యొక్క కొలమానం[మార్చు]

ఒక వయోజన మానవుని వయసుని సాధారణంగా అతని జన్మించిన దినం నుండి పూర్తి సంవత్సరాలలో లెక్కిస్తారు. చిన్న పిల్లలు మరియు పసిపిల్లల వయసు చెప్పునపుడు స్పష్టత కొరకు వయసుని సంవత్సరాల భాగాలలో, నెలలు లేదా వారాలతో కూడా చెప్పవచ్చు. జన్మించిన సమయమును సాధారణంగా పరిగణలోకి తీసుకోరు.

కొన్ని సంస్కృతులలో ఈ విధానములో వయసు లెక్క చారిత్రాత్మకంగా తేడాగా ఉంటుంది. టిబెట్ లోని కొన్ని ప్రదేశాలలో, వయసుని బిడ్డ గర్భం నందు పడినప్పటి నుండే లెక్కిస్తారు అంటే ఒక వ్యక్తి పుట్టినప్పుడే తొమ్మిది నెలల వయసుగా లెక్కిస్తారు.[51]

పిండ అభివృద్ధిలో వయసుని సాధారణంగా గర్భస్థ వయసులో, స్త్రీ యొక్క ఆఖరి ఋతుచక్రం నుండి ప్రారంభించి లెక్కిస్తారు. మరోవిధంగా, ఫలదీకరణ వయసు, ఫలదీకరణ జరిగిన నాటి నుండి లెక్కించుట ప్రారంభిస్తారు.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • వృద్ధాప్య మేథ
  • ఐరోపా వృద్ధాప్యం
  • జీవజనాభాశాస్త్రం
  • జీవ అమరత్వం
  • మరణం
  • వృద్ధాప్య శాస్త్రం
  • ఆయుర్దాయం
  • జీవ విస్తరణ జాబితాకు సంబంధించిన అంశాలు
  • దీర్ఘాయువు
  • స్మృతి మరియు వృద్ధాప్యం
  • జనాభా వృద్ధాప్యం
  • పదవీ విరమణ
  • పెరుగుదల
  • వృద్ధాప్యం యొక్క స్టెం కణ సిద్ధాంతం


గమనికలు[మార్చు]

  1. Bowen RL, Atwood CS (2004). "Living and dying for sex. A theory of aging based on the modulation of cell cycle signaling by reproductive hormones.". Gerontology 50 (5): 265–90. doi:10.1159/000079125. PMID 15331856. 
  2. 2.0 2.1 2.2 Aubrey D.N.J, de Grey (2007). "Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations" (PDF). Studies in Ethics, Law, and Technology 1 (1, Article 5). doi:10.2202/1941-6008.1011. Retrieved March 20, 2009. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Stuart-Hamilton, Ian (2006). The Psychology of Ageing: An Introduction. London: Jessica Kingsley Publishers. ISBN 1-84310-426-1. 
  4. ఐనుల్ హయత్. హకీం సయ్యద్ జిల్లుర్ రెహమాన్ చే సరిదిద్దబడినది, ఇబ్న్ సిన అకాడెమి అఫ్ మిడీవల్ మెడిసిన్ అండ్ సైన్సెస్. 2007. ISBN 978-81-901362-9-7
  5. పౌల ఎస్. టిమిరస్ చేత వ్రాయబడిన సైకలాజికల్ బేసిస్ అఫ్ ఏజింగ్ అండ్ జెరియాట్రిక్స్ p.26, 2003లో ప్రచురణ చేయబడినది ఇన్ఫార్మ హెల్త్ కేర్, ISBN 0849309484
  6. Jacob Silverman. "Is there a 400 pound lobster out there?". howstuffworks. 
  7. David Foster Wallace (2005). Consider the Lobster and Other Essays. Little, Brown & Company. ISBN 0-31-615611-6. 
  8. Hanahan D, Weinberg RA (2000). "The hallmarks of cancer". Cell 100 (1): 57–70. doi:10.1016/S0092-8674(00)81683-9. PMID 10647931. 
  9. Krulwich, Robert (2006). "Does Age Quash Our Spirit of Adventure?". All Things Considered. NPR. Retrieved 2006-08-22. 
  10. Saltman, R.B.; Dubois, H.F.W.; Chawla, M. (2006). "The Impact Of Ageing On Long-term Care In Europe And Some Potential Policy Responses". International Journal of Health Services 36 (4): 719–746. doi:10.2190/AUL1-4LAM-4VNB-3YH0. PMID 17175843. Retrieved 2008-02-11. 
  11. Rheinhardt, Uwe E. (2003). "Does The Ageing Of The Population Really Drive The Demand For Health Care?". Health Affairs 22 (6): 27–39. doi:10.1377/hlthaff.22.6.27. PMID 14649430. Retrieved 2008-04-17. 
  12. Meara, Ellen; White, Chapin; Cutler, David M. (2004). "Trends in medical spending on by age, 1963-2000". Health Affairs 23 (4): 176–183. doi:10.1377/hlthaff.23.4.176. PMID 15318578. Retrieved 2008-04-10. 
  13. Aday, Ronald H. (2003). Aging Prisoners: Crisis in American Corrections. Praeger. ISBN 0275971236. 
  14. మర్నేర్ ఎల్, న్యెంగార్డ్ జెఆర్, టాంగ్ వై, పాక్కెంబెర్గ్ బి. (2003 ). వయసుతో పాటు మానవుని మెదడులో మ్యేలినేటెడ్ ఫైబర్స్ యొక్క గుర్తించ తగిన నష్టం. జె కంప్ న్యూరోల్. 462(2):144-52. మూస:PMID
  15. Schulz R, Heckhausen J (1996). "A life span model of successful ageing". Am Psychol 51 (7): 702–14. doi:10.1037/0003-066X.51.7.702. PMID 8694390. 
  16. Windsor TD, Anstey KJ, Butterworth P, Luszcz MA, Andrews GR (2007). "The role of perceived control in explaining depressive symptoms associated with driving cessation in a longitudinal study". Gerontologist 47 (2): 215–23. PMID 17440126. 
  17. 17.0 17.1 17.2 Diane F. Gilmer; Aldwin, Carolyn M. (2003). Health, illness, and optimal ageing: biological and psychosocial perspectives. Thousand Oaks: Sage Publications. ISBN 0-7619-2259-8. 
  18. Smith GC, Kohn SJ, Savage-Stevens SE, Finch JJ, Ingate R, Lim YO (2000). "The effects of interpersonal and personal agency on perceived control and psychological well-being in adulthood". Gerontologist 40 (4): 458–68. PMID 10961035. 
  19. 19.0 19.1 Bowling, Ann (2005). Ageing well: quality of life in old age. [Milton Keynes]: Open University Press. ISBN 0335215092. 
  20. Langer EJ, Rodin J (1976). "The effects of choice and enhanced personal responsibility for the aged: a field experiment in an institutional setting". J Pers Soc Psychol 34 (2): 191–8. doi:10.1037/0022-3514.34.2.191. PMID 1011073. 
  21. Rodin J, Langer EJ (1977). "Long-term effects of a control-relevant intervention with the institutionalized aged". J Pers Soc Psychol 35 (12): 897–902. doi:10.1037/0022-3514.35.12.897. PMID 592095. 
  22. Bisconti, T.L.; Bergeman, CS (1 February 1999). "Perceived social control as a mediator of the relationships among social support, psychological well-being, and perceived health". The Gerontologist 39 (1): 94–103. doi:10.1093/geront/39.1.94. PMID 10028775. Retrieved 2008-02-11. 
  23. McFadden, S (2005). Gerontology and the Psychology of Religion ; inPark, Crystal L.; Raymond F. Paloutzian (2005). Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality. New York: The Guilford Press. ISBN 1-57230-922-9. 
  24. Mindel CH, Vaughan CE (1978). "A multidimensional approach to religiosity and disengagement". J Gerontol 33 (1): 103–8. PMID 618958. 
  25. Idler, E.L. (1 June 2003). "Discussion: Gender Differences in Self-Rated Health, in Mortality, and in the Relationship Between the Two". The Gerontologist 43 (3): 372–375. Retrieved 2008-02-11. 
  26. 26.0 26.1 Deeg, D.J.H.; Bath, P.A. (1 June 2003). "Self-Rated Health, Gender, and Mortality in Older Persons: Introduction to a Special Section". The Gerontologist 43 (3): 369–371. PMID 12810900. Retrieved 2008-02-11. 
  27. 27.0 27.1 Benyamini, Y.; Blumstein, T.; Lusky, A.; Modan, B. (1 June 2003). "Gender Differences in the Self-Rated Health-Mortality Association: Is It Poor Self-Rated Health That Predicts Mortality or Excellent Self-Rated Health That Predicts Survival?". The Gerontologist 43 (3): 396–405. doi:10.1093/geront/43.3.396. PMID 12810904. Retrieved 2008-02-11. 
  28. Panek, Paul E.; Hayslip, Bert (1989). Adult development and ageing. San Francisco: Harper & Row. ISBN 0060450126. 
  29. సారా హర్పర్, 2006, వృద్ధాప్య సమాజాలు: కల్పితాలు, సవాళ్లు మరియు అవకాశాలు .
  30. 30.0 30.1 30.2 Strawbridge WJ, Wallhagen MI, Cohen RD (2002). "Successful ageing and well-being: self-rated compared with Rowe and Kahn". Gerontologist 42 (6): 727–33. PMID 12451153. 
  31. Rowe JW, Kahn RL (1987). "Human ageing: usual and successful". Science 237 (4811): 143–9. doi:10.1126/science.3299702. PMID 3299702. 
  32. Rowe JW, Kahn RL (1997). "Successful ageing". Gerontologist 37 (4): 433–40. PMID 9279031. 
  33. Fentleman, DL; Smith, J & Peterson, J (1990). Successful ageing in a postretirement society  ; in Baltes, Margret M.; Baltes, Paul B. (1990). Successful ageing: perspectives from the behavioral sciences. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 052143582X. 
  34. ఒక వృద్ధాప్య మధ్య వర్తిత్వ పరీక్ష కార్యక్రమము: అధ్యయన రూపం మరియు తాత్కాలిక నివేదిక. ఏజింగ్ సెల్. 2007 ఆగష్టు;6(4):565-75.
  35. వృద్ధాప్యంకు ప్రధాన కారణం DNA నాశనం, హెలెన్ ఎల్. గేన్స్లేర్ మరియు హారీస్ బెర్న్ స్టీన్ చేత జీవ శాస్త్రం యొక్క త్రైమాసిక పునఃసమీక్ష వాల్యూం 56 పేజి 279 © 1981 చికాగో విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ కార్యాలయము.
  36. Schulz TJ, Zarse K, Voigt A, Urban N, Birringer M, Ristow M (2007). "Glucose restriction extends Caenorhabditis elegans life span by inducing mitochondrial respiration and increasing oxidative stress". Cell Metab. 6 (4): 280–93. doi:10.1016/j.cmet.2007.08.011. PMID 17908557. 
  37. Wang J, Michelitsch T, Wunderlin A, Mahadeva R. "Ageing as a Consequence of Misrepair -- a Novel Theory of Ageing". ArXiv:0904.0575.  http://arxiv.org/abs/0904.0575
  38. 38.0 38.1 38.2 38.3 Willis, Sherry L. (1996). Adult development and ageing. New York, NY: HarperCollins College Publishers. ISBN 0673994023. 
  39. http://www.resforum.org/index.php/e-book
  40. ఆరోగ్యమైన ఆహార పదార్ధాలు వృద్ధ ఎలుకలను యవ్వనమును తెస్తాయి. వృద్ధ మానవులను కూడా ఆరోగ్యవంతంగా చేస్తాయి
  41. http://www.salk.edu/faculty/dillin.html
  42. జీన్ ట్వీక్ ఎలుక చర్మ కణాలలో వృద్ధాప్యంను తిరోగామించు నట్లు చేస్తుంది
  43. స్పానిష్ నేషనల్ కాన్సర్ రిసర్చ్ సెంటర్
  44. టెలోమెర్ ఎంజైమ్ దీర్ఘాయువుకు ఒక కీలక కారకం
  45. http://www.healthsystem.virginia.edu
  46. యానల్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ మెడిసిన్, నవంబర్ 4, 2008
  47. పరీక్షలు జీవిత కాలం పెరిగే ఆశలను పెంచుతాయి
  48. మంచి ఆహారముకు వాల్నట్స్ కలుపుట వృద్ధులలో వ్యవస్థ మరియు ప్రవర్తన నైపుణ్యాలు పెరుగుటకు సహాయ పడతాయి.
  49. శాస్త్రవేత్తలు మానవ కండరాల వయసును పెంచుటకు కారకాలను కనుగొన్నారు
  50. http://www.nature.com/news/2010/101128/full/news.2010.635.html
  51. Maddison, Angus (2006). The World Economy. Paris: OECD. p. 31. ISBN 9264022619. Retrieved 2008-06-28. 

సూచనలు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
  • బస్, ఎస్.ఎ. (2006). వృద్ధాప్య శాస్త్ర సిద్ధాంతం : హోలీ గ్రిల్ కొరకు శోధన. వృద్ధాప్య శాస్త్ర శాస్త్రవేత్త, 46, 139-144.
  • బాత్, పి.ఎ. (2003 ). స్వీయ-గణన ఆరోగ్యం/ మృత్యువు సంబంధంలో వయసు పైబడిన మగవారిలి మరియు ఆడవారిలో తేడా. వృద్ధాప్య శాస్త్ర శాస్త్రవేత్త, 43 387-94
  • Charles, S.T.; Reynolds, C.A.; Gatz, M. (2001). "Age-related differences and change in positive and negative affect over 23 years". Journal of Personality and Social Psychology 80 (1): 136–151. doi:10.1037/0022-3514.80.1.136. PMID 11195886. 
  • Mather, M.; Carstensen, L. L. (2005). "Ageing and motivated cognition: The positivity effect in attention and memory". Trends in Cognitive Sciences 9 (10): 496–502. doi:10.1016/j.tics.2005.08.005. PMID 16154382. 
  • మసోరో ఈ.జె. & ఆస్టాడ్ ఎస్.యెన్.. (eds.): వృద్ధాప్యం యొక్క జీవశాస్త్ర గ్రంథం, అరవ ప్రచురణ. అకాడమిక్ ప్రెస్. సాన్ డియాగో, CA, USA, 2006. ఐ ఎస్ బి ఎన్ 1-874357-07-2.
  • మూడి, హారి ఆర్. వృద్ధాప్యం: వివాదాంశాలు మరియు భావాలు. 5వ ప్రచురణ. కాలిఫోర్నియా: పైన ఫోర్జ్ ప్రచురణశాల, 2006.
  • జాక్స్, ఆర్.టి., హషేర్, ఎల్., & లి, కె.జెడ్.హెచ్. (2000). మానవ స్మృతి. In ఎఫ్.ఐ.ఏం. క్రిక్ & టి.ఎ. సాల్ట్ హౌస్ (ప్రచురణలు), వృద్ధాప్యం మరియు జ్ఞాపకం యొక్క గ్రంథం (pp. 293–357). మహ్వః, యెన్ జె: ఎర్ల్బామ్.
  • పొగాకు బయటపెట్టు స్వభావం యొక్క క్లిష్టమైన లక్షణాలతో ఒక చిన్న-కణ ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్ యొక్క జన్యు సముదాయం 463, 184-190 (14 జనవరి 2010)

మూస:Developmental biology

మూస:Humandevelopment

మూస:Longevity

బాహ్య లింకులు[మార్చు]