విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం

?విక్రమశిల Vikramaśīla బీహార్ • భారతదేశం
Vikramaśīla
అక్షాంశరేఖాంశాలు: 25.3244, 87.2867
కాలాంశం	భాప్రాకా (గ్రీ.కా+5:30)
సమీప నగరం	భగల్‌పూర్
కోడులు • టెలిఫోను	• +0641

విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయ శిథిలాలు

పాల సామ్రాజ్యకాలంలోని, రెండు ప్రముఖమైన బౌద్ధ అభ్యాసకేంద్రాలలో ఒకటి నాలందా విశ్వవిద్యాలయం కాగా రెండవది ఈ విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం. నాలందా విశ్వవిద్యాలయంలోని పండితుల నాణ్యత పడిపోతూ ఉండుటవల్ల, పాలవంశపు రాజు ధర్మపాలుడు (783-820) విక్రమశిల ని స్థాపించాడు. ఇక్కడి పండితులలో ముఖ్యమైనవాడు అతిషుడు.

ప్రస్తుత బీహార్ రాష్ట్రంలోని భగల్‌పూర్ 50 కి.మీ దూరంలో అంతిచక్ గ్రామం ఉన్న స్థలమే ఒకప్పటి విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం.

చరిత్ర

పాలవంశరాజుల కాలంలో ప్రాచీన వంగ, మగధ ప్రాంతాలలో ఎన్నో బౌద్ధ మఠాలు వెలిసాయి. టిబెట్‌వారి సమాచారం ప్రకారం, ఆ కాలంలో ఐదు మహావిహారాలుండేవి. మొదటిదైన విక్రమశిల ఆ కాలంనాటి అత్యున్నతమైనది కాగా, నాలందా పాతదైపోయినప్పటికీ వెలుగులీనుతూనే ఉన్నది. మిగిలినవి సోమపుర, ఓదంతపుర మరియు జగ్గదల లు.

పాలవంశపు రాజు ధర్మపాలుడు (783-820) విక్రమశిల ని స్థాపించినప్పటి నుండి 12వ శతాబ్దంలో భక్తియార్ ఖిల్జీ అనేక బౌద్ధ కేంద్రాలతో బాటు దీనిని కూడా ధ్వంసం చేసేవరకూ వెలుగొందింది. మనకు విక్రమశిల గురించిన సమాచారం కేవలం టిబెట్ వారి వద్దనే లభ్యమౌతోంది. అందులో ముఖ్యమైనవి క్రీ. శ 16-17 శతాబ్దాలనాటి తారనాథుడనే టిబెట్ సన్యాసి రచనలు.

100మందికి పైగా అచార్యులతోనూ, 1000కిపైగా విద్యార్థులతోనూ విక్రమశిల అతి పెద్ద బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయం. బౌద్ధ అభ్యాసం, సంస్కృతి, మతం ప్రచారం చేసేందుకు ఇక్కడి పండితులకు విదేశాలనుండి కూడా అహ్వానాలొస్తూ ఉండేవి.

సంస్థ

విక్రమశిల తక్కిన విశ్వవిద్యాలయాకంటే స్పష్టమైన అధికార క్రమాన్ని కలిగి ఉండేదని, సుకుమార్ దత్త్ వంటివారి అభిప్రాయం.

• అధ్యక్షుడు
• ద్వారపాలకుడు లేదా ద్వారపండితుడు (ద్వారాలు ఆరు. అవి ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు, పడమర, మొదటి మధ్యం, రెండవ మధ్యం)
• మహాపండితుడు
• పండితుడు (సుమారుగా 108 మంది)
• ఉపాధ్యాయులు లేదా అచార్యులు (పండితులతో కలిపి 160మంది)
• భిక్షువులు (సుమారుగా 1000మంది)

వాస్తు మరియు త్రవ్వకాలు

విశ్వవిద్యాలయ శిథిలాలలో కొన్నిటిని మాత్రమే ఇప్పటివరకూ తవ్వకాలలో బయట పడ్డాయి.

స్థూపం

మధ్యభాగంలోని ప్రధానస్థూపం

చేరడం ఎలా..?

దగ్గర్లోని పెద్ద పట్టణం కహాల్‌గావ్ 13కి.మీ దూరంలో ఉన్నది. భారతీయ రైల్వే ఢిల్లీ నుండి భగల్‌పూర్‌కి నెం2367/2368 విక్రమశిల ఎక్స్‌ప్రెస్ ని కూడా నడుపుతోంది.

విశేషాలు

తవ్వకాల చోటు వద్దనున్న మ్యూజియం. ఇక్కడ తవ్వకాలలో బయటపడిన శిల్పాలు, కళాఖండాలు, పాత్రలు, నాణేలు, ఆయుధాలు, ఆభరణాలు ప్రదర్శింపబడుతూ ఉంటాయి.

స్థూపం వద్ద నుండి ప్రవేశద్వారం

విశ్వవిద్యాలయపు స్థంభాలు

చర్చాస్థలి, ధ్యానస్థలి తదితరాల శిథిలాలు

బయటి లింకులు

వికీమీడియా కామన్స్ లో

Vikramshila

కి సంభందించిన మీడియా ఉంది

• Vikramshila Mahotsav
• Bihar Government Tourism Department
• Vikramshila page Bhagalpuronline
• A visit to Vikramasila
• Vikramshila Guide