వేల్స్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Cymru
Wales
Flag of Wales
నినాదం
Cymru am byth
(English "Wales forever")
జాతీయగీతం
"Hen Wlad Fy Nhadau"
(English "Land of my fathers")
Wales యొక్క స్థానం
Location of  వేల్స్  (inset – orange)
in the United Kingdom (camel)

in the European continent  (white)

రాజధాని
(మరియు అతిపెద్ద నగరం)
Cardiff, Caerdydd
51°29′N, 3°11′W
National languages Welsh (indigenous), English (most widely used)
ప్రజానామము Welsh, Cymry
ప్రభుత్వం Devolved Government in a Constitutional monarchy
 -  Monarch Elizabeth II
 -  First Minister of Wales (Head of Welsh Assembly Government) Carwyn Jones AM
 -  Deputy First Minister for Wales Ieuan Wyn Jones AM
 -  Prime Minister of the United Kingdom Gordon Brown MP
 -  Secretary of State (in the UK government) Peter Hain MP
Unification
 -  by Gruffydd ap Llywelyn[1] 1056 
జనాభా
 -  2008 అంచనా 3,004,6001 
 -  2001 జన గణన 2,903,085 
జీడీపీ (PPP) 2006 (for national statistics) అంచనా
 -  మొత్తం US$85.4 billion 
 -  తలసరి US$30,546 
కరెన్సీ Pound sterling (GBP)
కాలాంశం GMT (UTC0)
 -  వేసవి (DST) BST (UTC+1)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .uk2
కాలింగ్ కోడ్ +44
Patron saint David, Dewi
1 Office for National Statistics – UK population grows to more than 60 million
2 Also .eu, as part of the European Union. ISO 3166-1 is GB, but .gb is unused.

వేల్స్ (en-us-Wales.ogg /ˈweɪlz/ మూస:Lang-cy;[2] మూస:IPA-cy Cymru.ogg గా పిలుస్తారు) అనేది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో భాగంగా ఉన్న ఒక దేశం,[3] ఇది తూర్పున ఇంగ్లండ్, పశ్చిమాన అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం , ఐరిష్ సముద్రంతో సరిహద్దులు పంచుకుంటుంది. సుమారు మూడు మిలియన్ల జనాభా కలిగివున్న వేల్స్ అధికారికంగా ద్విభాషా దేశంగా గుర్తించబడుతుంది; వెల్ష్ మరియు ఆంగ్ల భాషలు ఇక్కడ సమాన హోదా కలిగివున్నాయి, ఈ దేశవ్యాప్తంగా ద్విభాషా పోకడలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. వేల్స్‌లో ఎక్కువ మంది పౌరులకు ఆంగ్లం ఒక్కటే వారి భాషగా ఉంది. ఒకప్పుడు వెల్ష్ భాష మాట్లాడేవారి సంఖ్య క్రమంగా క్షీణిస్తూ వచ్చింది, అయితే ఇటీవల సంవత్సరాల్లో ఈ ధోరణిలో మార్పు కనిపిస్తుంది, ప్రస్తుతం వెల్ష్ భాష మాట్లాడేవారు దేశ జనాభాలో సుమారుగా 20% మంది ఉన్నారు.[4][5]

ఇనుప యుగం మరియు ప్రారంభ మధ్యయుగాల సందర్భంగా, వేల్స్ ప్రాంతంలో కెల్టిక్ బ్రిటన్‌లు నివసించేవారు. 5వ శతాబ్దంలో బ్రిటన్‌ను రోమన్‌లు విడిచివెళ్లిన తరువాతి శతాబ్దాల్లో ఒక విలక్షణ వెల్ష్ జాతీయ గుర్తింపు ఉద్భవించింది, వెల్స్ ప్రస్తుత ఆధునిక కెల్టిక్ దేశాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది.[6][7][8] 13వ శతాబ్దంలో, ఎడ్వర్డ్ I చేతిలో లీవెలైన్ పరాజయం పాలవడంతో వెల్స్ ప్రాంతాన్ని ఆంగ్లో-నార్మన్‌లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు, దీని తరువాత ఈ ప్రాంతం శతాబ్దాలపాటు ఇంగ్లండ్ ఆక్రమణలో ఉండిపోయింది. తరువాత లాస్ ఇన్ వేల్స్ యాక్ట్స్ 1535–1542తో వేల్స్ ప్రాంతం ఇంగ్లండ్‌లో విలీనం చేయబడింది, ఈ చట్టాలు ద్వారా ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్‌గా గుర్తించబడుతున్న ప్రస్తుత న్యాయ అధికార పరిధి సృష్టించబడింది. విలక్షణ వెల్ష్ రాజకీయాలు 19వ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చెందాయి, వేల్స్ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకంగా వర్తింపజేసిన మొదటి చట్టంగా 1881నాటి ది వెల్స్ సండే క్లోజింగ్ యాక్ట్ గుర్తించబడుతుంది. 1955లో, కార్డిఫ్ నగరాన్ని వేల్స్ రాజధానిగా ప్రకటించారు, 1999లో వేల్స్ జాతీయ అసెంబ్లీ సృష్టించబడింది, సంక్రమణ సంబంధ విషయాలకు ఇది బాధ్యత వహిస్తుంది.

317,500 మంది పౌరులు నివసిస్తున్న రాజధాని కార్డిఫ్ (మూస:Lang-cy) వేల్స్‌లో అతిపెద్ద నగరంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది కొంతకాలం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద బొగ్గు నౌకాశ్రయంగా ఉండటంతోపాటు[9] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు కొన్ని సంవత్సరాలు లండన్ లేదా లివర్‌పూల్ నగరాల కంటే ఎక్కువ సరుకు రవాణా కార్యకలాపాలు నిర్వహించింది.[10] వెల్ష్ జనాభాలో మూడింట రెండొంతుల మంది దక్షిణ వేల్స్‌లో నివసిస్తున్నారు, మిగిలిన జనాభా తూర్పు ఉత్తర వేల్స్‌లో కేంద్రీకృతమై ఉంది. వేల్స్ యొక్క "వన్య...మరియు సుందరమైన" భూదృశ్యాలు అనేక మంది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి.[11][12] ఈస్టెడ్‌ఫాడ్ సంప్రదాయం పునరుజ్జీవనం పొందడంతోపాటు, పలు ఇతర కారణాల వలన 19వ శతాబ్దం తరువాత నుంచి, వేల్స్ ప్రాంతం "ల్యాండ్ ఆఫ్ సాంగ్"గా ప్రసిద్ధిగాంచింది.[13] ప్రస్తుతం వేల్స్‌కు చెందిన నటులు, గాయకులు మరియు ఇతర కళాకారులు తరచుగా ప్రపంచ స్థాయి విజయాలు సాధిస్తున్నారు.[14] UKలో లండన్ తరువాత కార్డిఫ్ అతిపెద్ద ప్రసారమాధ్యమ కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది.[15]

లీవెలైన్ ది గ్రేట్ 1216లో వేల్స్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఈ ప్రాంతాన్ని ఎడ్‌వార్డియన్ స్వాధీనం చేసుకున్న వంద సంవత్సరాల తరువాత, అంటే 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఓవాయిన్ గ్లైండ్వార్ కొంతకాలం తిరిగి వేల్స్ స్వాంతంత్ర్యాన్ని పునరుద్ధరించాడు, ఈ భూభాగమే ఆధునిక వేల్స్‌గా అవతరించింది.[16][17] బ్రిటీష్ రాజ కుటుంబం సంప్రదాయబద్ధంగా వేల్స్ రాజు వారసుడికి "ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్" అనే మర్యాదపూర్వక పట్టాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. వేల్స్‌ను కొన్నిసార్లు "వేల్స్ రాజ్యం"గా లేదా "రాజ్యం"గా సూచిస్తారు,[18][19] అయితే దీనికి ఆధునిక భౌగోళిక లేదా రాజ్యాంగ ఆధారం ఏమీ లేదు.

పద చరిత్ర[మార్చు]

వేల్స్[మార్చు]

వేల్స్ అనే ఆంగ్ల పదం వాల్ (ఏకవచనం) మరియు వాల్హా (బహువచనం) అనే జర్మన్ పదాల నుంచి ఉద్భవించింది, దీనికి "విదేశీయుడు" లేదా "అపరిచితుడు" అనే అర్థం వస్తుంది. Ænglisc భాష-మాట్లాడే ఆంగ్లో-సాక్సోన్లు కెల్టిక్ బ్రిటన్‌లను సూచించేందుకు వెలిస్క్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు, వారు నివసించే భూభాగాన్ని వెలాస్‌ గా సూచించేవారు.

కొన్ని పదప్రవర శాస్త్రాలు వాల్‌నట్ ("విదేశీ (రోమన్) గింజ" అని అర్థం)తోపాటు, కార్న్‌వాల్‌లోని వాల్ మరియు వాలోనియాల నుంచి ఈ పదం ఉద్భవించినట్లు సూచిస్తున్నాయి [20]. పురాతన స్లావోనిక్ చర్చి కూడా ఈ పదాన్ని జర్మన్ భాష నుంచి స్వీకరించింది, వాలాచియా మరియు దాని యొక్క పౌరులు, వ్లాచ్స్ పేర్లకు ఇది మూలంగా ఉంది.[21][22][23]

సైమ్రు[మార్చు]

ఈ ప్రాంతంలో నివసించేవారిని సూచించేందుకు ఉపయోగించే ఆధునిక వెల్ష్ పేరు సైమ్రీ , సైమ్రు అనేది "సైమ్రీలు నివసించే భూభాగాన్ని" సూచించే వెల్ష్ పేరు. సైమ్రీ యొక్క పదప్రవర మూలం (పునర్నిర్మించిన) బ్రైథోనిక్ పదం కాంబ్రోగీ లో ఉంది, దీనికి "తోటి పౌరులు" అనే భావంలో "స్వదేశీయులు" అనే అర్థం వస్తుంది.[24]

రోమన్-యుగం తరువాత కాలం లో ఉత్తర ఇంగ్లండ్‌కు మరియు దక్షిణ స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన చెందిన బ్రైథోనిక్-మాట్లాడే పౌరులు, యర్ హెన్ ఓగ్లెడ్ పౌరులతో వెల్ష్ సంబంధాల్లో సైమ్రీ అనే పదాన్ని స్వీయ-ప్రత్యేకత కోసం ఉపయోగించారు (ఆంగ్లము: The Old North). మిగిలినవారి నుంచి ప్రత్యేకంగా, వెల్ష్ మరియు ఉత్తర ప్రాంత పౌరులు ఒకటేననే స్వీయ-అవగాహనకు ఈ పదాన్ని మొదట ఉపయోగించారు.[25] ముఖ్యంగా, వెల్స్ మరియు ఉత్తర ప్రాంత పౌరులతోపాటు ఒకరకమైన వారసత్వ, సంస్కృతి మరియు భాషను పంచుకుంటున్న కర్నిష్ లేదా బ్రెటన్ పౌరులకు ఈ పదం వర్తించదు. 7వ శతాబ్దానికి ముందు స్వీయ-ప్రత్యేకత కోసం ఈ పదం ఉపయోగంలోకి వచ్చినట్లు తెలుస్తోంది.[26] సుమారుగా 633 కాలంలో రాయబడిన కాడ్‌వాలన్ ఎప్ కాడ్‌ఫాన్ గురించి రాసిన మెచ్చుకోలు కావ్యంలో దీని ప్రస్తావన ఉంది .[27]

వెల్ష్ సాహిత్యంలో సైమ్రీ అనే పదం వెల్ష్‌ను వర్ణించేందుకు మధ్యయుగం మొత్తం ఉపయోగించబడింది, దీని కంటే పాత మరియు మరింత సాధారణ పదం బ్రైథోనియైడ్‌ ను (వెల్ష్‌తోపాటు) బ్రిటోనిక్ పౌరులందరినీ వర్ణించేందుకు ఉపయోగించడం కొనసాగుతుంది, సుమారుగా 1100 వరకు ఇది సాధారణ సాహిత్య పదంగా ఉంది . తరువాత సైమ్రీ అనే పదం వెల్ష్‌ను సూచించేందుకు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడింది. సుమారుగా 1560 వరకు సైమ్రీ అనే పదం పౌరులను (సైమ్రీ) లేదా వారి స్వదేశం (సైమ్రు) రెండింటినీ సూచించేందుకు సామాన్యంగా ఉపయోగించబడింది.[24]

ఈ పేరు యొక్క లాటిన్ రూపం కాంబ్రియా. వాయువ్య ఇంగ్లండ్‌లోని కుంబ్రియా పేరులో వేల్స్ వెలుపల ఈ రూపం వాడుకలో కొనసాగుతుంది, ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు యర్ హెన్ ఓగ్లెడ్‌ లో భాగంగా ఉండేది. భూవిజ్ఞానశాస్త్రంలో ఒక భౌమ కాలమానాన్ని సూచించేందుకు (కాంబ్రియన్) ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు, పరిణామాత్మక అధ్యయనాల్లో అత్యధిక ప్రధాన సంక్లిష్ట జంతు సమూహాలు కనిపించిన కాలాన్ని దీనితో సూచిస్తారు (కాంబ్రియన్ విస్ఫోటనం). సాహిత్య సూచనల్లో కూడా ఈ రూపం కనిపిస్తుంది, ముఖ్యంగా మోన్‌మౌత్‌కు చెందిన జెఫ్రే రాసిన బూటకపు చారిత్రాత్మక రచన హిస్టోరియా రెగమ్ బ్రిటానైయెలో ఇది కనిపిస్తుంది, దీనిలో కాంబెర్ పాత్ర సైమ్రు రాజు పేరు మీదగా వచ్చినట్లు వర్ణించబడింది.

కాలంచెల్లిన చారిత్రక మూలాలు మరియు కొందరు ఆధునిక రచయితలు అప్పుడప్పుడు శబ్ద సారూప్యత కలిగిన కారణంగా సైమ్రీ అనే పదాన్ని 2వ శతాబ్దం BCకి చెందిన సింబ్రీ లేదా 7వ శతాబ్దం BCకి చెందిన సిమ్మేరియన్స్ అనే పదాలకు ముడిపెడుతున్నారు. పదప్రవర మరియు ఇతర ప్రాతిపదికలతో పరిశోధకులు ఈ సూచనలను చాలకాలం క్రితమే తోసిపుచ్చారు.[28][29]

చరిత్ర[మార్చు]

చరిత్రపూర్వ మూలాలు[మార్చు]

బ్రైన్ సెల్లీ డు, ఆంగ్లెసీలోని పురాతన నవీన శిలా యుగపు సమాధి

వేల్స్ ప్రాంతంలో ఆధునిక మానవులు సుమారుగా 29,000 సంవత్సరాల నుంచి నివసిస్తున్నాయి.[30] అయితే నిరంతర మానవ నివాసాలు మంచు యుగం చివరి కాలం నుంచి ఉన్నట్లు (12,000 మరియు 10,000 సంవత్సరాల బిఫోర్ ప్రజెంట్ (BP) మధ్యకాలంలో) తెలుస్తోంది, మధ్యరాతి యుగంలో మధ్య ఐరోపా నుంచి వేటగాళ్లు-సంగ్రాహకులు గ్రేట్ బ్రిటన్‌కు వలసరావడం ప్రారంభించారు. 10,250 BP కాలంలో వేల్స్ ఎటువంటి హిమనీనదాలు లేకుండా ఉండేది, అందువలన మానవులు 7000 మరియు 6000 BP మధ్యకాలం వరకు ఐరోపా ఖండం మరియు గ్రేట్ బ్రిటన్ మధ్య నడవగలిగారు, సముద్ర మట్టంలో హిమనీనదాలు ఉద్భవించిన కాలానికి ముందు ఇటువంటి పరిస్థితి ఉండగా, తరువాత గ్రేట్ బ్రిటన్ ద్వీపంగా అవతరించింది, ఐరిష్ సముద్రం ఏర్పడటంతో వేల్స్ మరియు ఐర్లాండ్ భూభాగాలు కూడా వేరుచేయబడ్డాయి.[31][32]

ఈ కాలానికి చెందిన జానపద స్మృతులగా పరిగణించబడుతున్న కాంట్రెర్ గ్వెలాడ్ మునిగిపోయే కథ మరియు వేల్స్ మరియు ఐర్లాండ్ మధ్య సన్నని మరియు లోతులేని జలాలు గురించి వివరించే మేబినోగియాన్‌లోని కథలను జాన్ డేవీస్ సిద్ధాంతీకరించాడు.[31] ఈ ప్రాంతంలో మానవ సంచారానికి ప్రతికూలమైన దట్టమైన అరణ్యాలు పెరిగాయి, ఐబెరియన్ ద్వీపకల్పం నుంచి కూడా పడవల్లో ప్రజలు గ్రేట్ బ్రిటన్ చేరుకున్నారు.[33]

నవీన శిలా యుగపు కాలనిస్ట్‌లు (స్వదేశాన్ని విడిచిపెట్టిన మరొక ప్రాంతంలో నివాసాన్ని ఏర్పరుచుకున్నవారు) స్థానిక పౌరులతో కలిసిపోవడంతో, క్రమక్రమంగా ఈ ప్రాంతంలో మానవుల జీవనశైలి పూర్తిగా మారింది, దీనికి ముందు వరకు వేట మరియు ఆహార సేకరణ సంచార జీవనశైలిపై ఆధారపడిన మానవులు స్థిర నివాసాలు గల రైతులుగా రూపాంతరం చెందారు- దీనిని నవీన శిలా యుగ విప్లవంగా సూచిస్తారు.[31][34] వీరు అడవులను కొట్టివేసి పచ్చిక బయళ్లు మరియు వ్యవసాయ భూమిని తయారు చేశారు, మృణ్మయ మరియు వస్త్ర ఉత్పత్తి వంటి కొత్త పరిజ్ఞానాలను అభివృద్ధి చేశారు, పెంట్రే ఇఫాన్, బ్రైన్ సెల్లీ డు మరియు పార్క్ కం లాంగ్ కైర్న్ వంటి చరిత్రపూర్వ యుగ సమాధులు కూడా వీరు నిర్మించారు, స్టోన్‌హెంజ్ నిర్మించడానికి లేదా ఈజిప్షియన్ గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా నిర్మాణం పూర్తయిన సమయానికి సుమారు 1,000 నుంచి 1,500 పూర్వం వీటిని నిర్మించారు.[35][36][37][38][39]

గ్రేట్ బ్రిటన్‌వ్యాప్తంగా నివసించే పౌరులు మాదిరిగానే, తరువాతి శతాబ్దాల్లో వేల్స్‌లో కలిసిపోయిన వలసదారులు అక్కడి పౌరులతో కాంస్య యుగం, ఇనుప యుగ కెల్టిక్ సంస్కృతుల్లో ఆలోచనలను పంచుకున్నారు. బ్రిటన్‌పై రోమన్ ఆక్రమణ సమయానికి ఆధునిక వేల్స్ భూభాగం శతాబ్దాల తరబడి డెసెయన్‌గ్లీ, ఓర్డోవిసెస్, కోర్నోవీ, డెమెటే మరియు సిల్యూరెస్ గిరిజన తెగల మధ్య విభజించబడివుంది.[40]

వలసరాజ్య స్థాపన[మార్చు]

వేల్స్‌కు సంబంధించి మొదటి నమోదు చేయబడిన చారిత్రక సమాచారం AD 48 కాలానికి చెందివుంది. AD 47 మరియు 48 సంవత్సరాల్లో ఆగ్నేయ వేల్స్‌కు చెందిన సిల్యూర్స్ చేసిన దాడుల గురించి, రోమన్ చరిత్రకారుడు టాసిటస్ ప్రస్తావించాడు, కొత్త రోమన్ ప్రావీన్స్ బ్రిటానియా గవర్నర్‌కు ఈశాన్య వేల్స్‌లోని డెసెయన్‌గ్లీలు లొంగిపోయినట్లు సమాచారం వచ్చినట్లు టాసిటస్ పేర్కొన్నాడు.[41]

ఇప్పుటి దక్షిణ వేల్స్ ప్రాంతంలో వరుసగా రోమన్ కోటలు నిర్మించబడ్డాయి, ఈ కోటలను కార్మార్థెన్ (సీర్‌పైర్డిన్ ; Latin: Maridunum) వరకు నిర్మించారు, కార్మార్థెన్‌షైర్‌లోని డోలౌకాథీలో బంగారాన్ని గనుల నుంచి సేకరించేవారు. రోమన్లు పశ్చిమవైపు మరింత భాగాన్ని ఆక్రమించినట్లు కూడా ఆధారం ఉంది. సెర్లెయాన్ (Latin: Isca Silurum)లో వారు రోమన్ సైనిక దుర్గాన్ని నిర్మించారు, బ్రిటన్‌లో బాగా సంరక్షించబడిన స్థలాల్లో దీనిలోని అద్భుతమైన ఆంఫీథియేటర్ కూడా ఒకటి.

ఉత్తర వేల్స్ ప్రాంతంలో కూడా రోమన్లు క్రియాశీలకంగా ఉండేవారు, చివరి పశ్చిమ రోమన్ చక్రవర్తుల్లో ఒకడైన మాగ్నస్ మాక్సిమస్ (మాక్సెన్ వ్లెడిగ్ ) ప్రస్తుత రోజు సెర్నర్‌ఫోన్, ఆనాటి సెగోన్‌టియంకు చెందిన ఒక వెల్ష్ తెగ నేత కూతురిని వివాహం చేసుకున్నట్లు మధ్యయుగ వెల్ష్ కథ బ్ర్యూడ్వైర్డ్ మాక్సెన్ వ్లెడిగ్ (డ్రీమ్ ఆఫ్ మాక్సెన్ వ్లెడిగ్) తెలియజేస్తుంది.[42] రోమన్ ఆక్రమణ సందర్భంగా 4వ శతాబ్దంలో వేల్స్‌లోకి క్రైస్తవ మతం అడుగుపెట్టింది.

410లో బ్రిటన్ నుంచి రోమన్‌ల ఉపసంహరణ తరువాత, దిగువ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని వివిధ జర్మన్ తెగలు ఆక్రమించాయి.[43] అయితే, గ్వైనెడ్, పోవైస్, డైఫెడ్ మరియు సీసైల్గ్, మోర్గాన్వాగ్ మరియు గ్వెంట్‌లు స్వతంత్ర వెల్ష్ పునఃస్థాపన రాజ్యాలుగా ఉద్భవించాయి. ఎత్తైన ప్రదేశాలు, పర్వతాలు మరియు నదులు వంటి భౌగోళిక అనుకూలతల కారణంగా ఇవి సుదీర్ఘకాలం మనుగడ సాధించాయి, రోమన్ వలస రాజ్యం పతనమైన తరువాత కూడా ఇక్కడి లాఘవ సమాజం ఏమాత్రం ప్రభావితం కాలేదు.

పశ్చిమ సామ్రాజ్యాల్లో ఈ రోమనో-బ్రిటన్‌ల మరియు వారి వారసుల మనుగడ ప్రస్తుతం ఇప్పుడు మనకు తెలిసిన వేల్స్‌కు పునాదిగా మారింది. దిగువ భూభాగాలను కోల్పోవడంతో, ఇంగ్లండ్ యొక్క మెర్సియా మరియు నార్తుంబ్రియా సామ్రాజ్యాలు మరియు తరువాత వెసెక్స్ సామ్రాజ్యం రెండు ప్రాంతాల ప్రజల మధ్య సరిహద్దును నిర్ణయించేందుకు పోవైస్, గ్వెంట్, గ్వైనెడ్ సామ్రాజ్యాలతో యుద్ధాలు చేశాయి.

ఆరో మరియు ప్రారంభ ఏడో శతాబ్దాల్లో ఇప్పుడు వెస్ట్ మిడ్‌ల్యాండ్స్‌గా తెలిసిన భూభాగంలో ఎక్కువ ప్రాంతాన్ని మెర్సియా సామ్రాజ్యం స్వాధీనపరుచుకోవడంతో, ఏడో శతాబ్దపు పావైస్ సామ్రాజ్యం తిరుగుబాటు ద్వారా మెర్సియా ఆక్రమణలకు అడ్డుకట్ట వేసింది. మెర్సియాకు చెందిన ఏథెల్బాల్డ్ తాము ఇటీవల చేజిక్కించుకున్న ప్రాంతాలను రక్షించేందుకు వాట్స్ డైక్‌ను నిర్మించాడు. అయితే ఈ సరిహద్దు నిర్మాణాన్ని పావైస్ రాజు ఎలిసెడ్ ఆప్ గైలాగ్ యొక్క అంగీకారంతో చేపట్టినట్లు జాన్ డేవీస్ సూచించాడు, ఇది ఉత్తరంవైపు సెవెర్న్ నది లోయ నుంచి డీ ఎస్టౌరీ (సముద్రంలో డీ నది కలిసే చోటు) వరకు నిర్మించబడింది, ఓస్‌వెస్ట్రే (మూస:Lang-cy)ను పావైస్‌కు అప్పగించారు.[44] మెర్సియా రాజు ఓఫా కూడా ఈ సంప్రదింపు చర్యలు కొనసాగించినట్లు తెలుస్తోంది, ఇతను భారీ భూప్రాకారాన్ని నిర్మించాడు, దీనిని ఓఫాస్ డైక్ (వెల్ష్: క్లావ్డ్ ఓఫా )గా గుర్తిస్తారు. సైరిల్ ఫాక్స్ యొక్క ఓఫాస్ డైక్ అధ్యయనం గురించి డేవీస్ ఈ కింది విధంగా రాశాడు:

In the planning of it, there was a degree of consultation with the kings of Powys and Gwent. On the Long Mountain near Trelystan, the dyke veers to the east, leaving the fertile slopes in the hands of the Welsh; near Rhiwabon, it was designed to ensure that Cadell ap Brochwel retained possession of the Fortress of Penygadden." And for Gwent Offa had the dyke built "on the eastern crest of the gorge, clearly with the intention of recognizing that the River Wye and its traffic belonged to the kingdom of Gwent.[44]

అయితే, డైక్ యొక్క పొడవు మరియు ప్రయోజనం గురించి ఫాక్స్ యొక్క అర్థ వివరణలు ఇటీవల పరిశోధనలో ప్రశ్నించబడుతున్నాయి.[45] 12వ శతాబ్దంనాటికి పెర్ఫెడ్‌వ్లాడ్‌గా తెలిసిన డీ మరియు కాన్వై మధ్య ప్రాంతాన్ని వెల్ష్ స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, వెల్ష్ మరియు ఇంగ్లీష్ మధ్య భాగంలో ఓఫాస్ డైక్ యొక్క ఎక్కువ భాగం ఇప్పటికీ పరిరక్షించబడివుంది. ఎనిమిదో శతాబ్దంనాటికి, ఆంగ్లో-సాక్సోన్‌లతో తూర్పు సరిహద్దులు విస్తృతంగా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

722లో కార్న్‌వాల్ మరియు 865లో బ్రిటానీ విజయాల తరువాత వేల్స్‌కు చెందిన బ్రిటన్‌లు వైకింగ్స్‌తో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు, వేల్స్‌ను ఆంగ్లో-సాక్సోన్ సామ్రాజ్యం ఆక్రమించుకోకుండా అడ్డుకునేందుకు మెర్సియాకు చెందిన ఆంగ్లో-సాక్సోన్ సైన్యంపై యుద్ధం చేయడానికి బ్రిటన్‌లు నోర్స్‌మెన్ సాయం కోరారు. AD 878లో వేల్స్ బ్రిటన్‌లు డెన్మార్క్‌కు చెందిన వైకింగ్స్‌తో సంఘటితమై మెర్సియాకు చెందిన ఆంగ్లో-సాక్సోన్ సైన్యాన్ని నాశనం చేశారు. 722లో కార్న్‌వాల్ మాదిరిగా, సాక్సోన్‌లపై సాధించిన నిర్ణయాత్మక విజయం కొన్ని దశాబ్దాలపాటు ఆంగ్లో-సాక్సాన్ దాడులు లేకుండా వేల్స్‌కు శాంతిని ప్రసాదించింది. 1063లో వెల్ష్ రాజకుమారుడు గ్రుఫైడ్ ఆప్ లీవెలైన్ మార్సియాకు వ్యతిరేకంగా నార్వే వైగింగ్స్‌లతో ఒక కూటమిని సృష్టించాడు, AD 878లో ఈ కూటమి విజయవంతమైంది, మార్సియా సాక్సోన్‌లు మరోసారి పరాజయం పాలైయ్యారు. కార్న్‌వాల్ మరియు బ్రిటానీ మాదిరిగా, సాక్సోన్స్/ఫ్రాంక్స్ విషయంలో వైకింగ్ చూపించిన దూకుడు ఆంగ్లో-సాక్సోన్‌లు/ఫ్రాంక్‌లు వారి పొరుగు కెల్టిక్ రాజ్యాలను ఆక్రమించుకునేందుకు ఏమాత్రం అవకాశం ఇవ్వకుండా చేసింది.

మధ్యయుగ వేల్స్[మార్చు]

దస్త్రం:Northwales2.JPG
ఉత్తర వేల్స్ ప్రాంతంలో రాజ్యాలు 1267–1276

ఇంగ్లండ్‌కు కోల్పోయిన వెల్ష్ దక్షిణ మరియు తూర్పు భూభాగాలు లోయెగైర్‌ గా (ఆధునిక వెల్ష్ లోయెగర్ ) గుర్తించబడ్డాయి, మొదట మెర్సియా సామ్రాజ్యంలో భాగంగా సూచించబడిన ఈ భూభాగాలు తరువాత పూర్తిగా ఇంగ్లండ్‌లో భాగంగా పరిగణించబడ్డాయి.[46] ఈ భూభాగాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించిన జర్మనీ తెగలను ఏమార్పు లేకుండా సీసోన్‌ లుగా పిలువబడ్డారు, అంటే "సాక్సోన్‌లు" అని అర్థం. రోమనో-బ్రిటీష్ 'వాల్హా'లను ఆంగ్లో-సాక్సోన్‌లగా పిలిచేవారు, 'రోమన్‌సంబంధిత విదేశీయుడు' లేదా 'అపరిచితుడు' అని దీనర్థం.[21]

అనీరిన్‌లోని గోడోడిన్‌లో 633 నుంచి సైమ్రు మరియు వై సైమ్రీ అనే పదాలు ఉపయోగంలోకి వచ్చినప్పటికీ, వెల్ష్ పౌరుల మాత్రం మధ్యయుగ కాలంలోనూ తమనుతాము బ్రైథోనియైడ్‌ లుగా (బ్రైథోన్స్ లేదా బ్రిటన్‌లు) పిలుచుకోవడం కొనసాగించారు. 930లో రాసిన అర్మెస్ ప్రైడాయిన్‌లో సైమ్రీ మరియు సైమ్రో పదాలు 15సార్లు ఉపయోగించబడ్డాయి. అయితే 12వ శతాబ్దం ముందు వరకు, రచనల్లో బ్రైథోనియైడ్ స్థానాన్ని సైమ్రీ ఆక్రమించలేకపోయింది.

గ్వైనెడ్‌లోకి వెళ్లే లోయ మార్గాలను పర్యవేక్షించేందుకు 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లీవెలైన్ అబ్ ఐవోర్‌వెర్త్ నిర్మించిన డోల్వైడెలాన్ దుర్గం

800 తరువాత నుంచి, వరుస రాజవంశ వివాహాలు ఫలితంగా గైనెడ్ మరియు పావైస్ వారసత్వంతో రోడ్రీ మేవర్ (844–877) ప్రసిద్ధిగాంచాడు. ఆయన కుమారులు మూడు రాజవంశాలు స్థాపించారు, (గైనెడ్‌కు అబెర్‌ఫ్రా, డెహెబర్త్‌కు డైన్‌ఫార్ మరియు పావెస్‌కు మాథ్రాఫాల్), ఈ మూడు రాజవంశాలు ఒకరిపై ఒకరు ఆధిపత్యం కోసం పోటీపడ్డాయి.

రోడ్రీ యొక్క మనవడు హైవెల్ డా తన యొక్క డైఫెడ్ మరియు సీసైల్వాగ్ మాతృసంబంధ మరియు పితృసంబంధ వారసత్వాల నుంచి బయటకు వచ్చి డెహెబర్త్‌ను స్థాపించాడు, గైనెడ్ మరియు పావైస్ నుంచి అబెర్‌ఫ్రా రాజవంశాన్ని తొలగించాడు, 930లో రోమ్‌కు తీర్థయాత్రకు వెళుతూ వేల్ష్ చట్టాన్ని అమల్లోకి తీసుకొచ్చాడు (ఈ చట్ట నియమాలను పోప్ ఉపదేశించినట్లు అనుమానాలు ఉన్నాయి). డెహెబర్త్‌కు చెందిన మేరెడుడ్ అబ్ ఓవాయిన్ (986–999) (హైవెల్ మనవడు) కూడా తిరిగి తాత్కాలికంగా గైనెడ్ మరియు పావైస్ నుంచి అబెర్‌ఫ్రాను తొలగించాడు.

మేరెడుడ్ ముని-మనవడు (తన కుమార్తె అంఘరాడ్ తరపు) గ్రూఫైడ్ ఆప్ లీవెలైన్ (1039–1063) పావైస్‌లోని తన స్థావరం నుంచి తన బంధువు ఆధీనంలోని ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, అతని ఆధిపత్యాన్ని ఇంగ్లండ్‌కు కూడా విస్తరించాడు. వైల్స్ యొక్క మొత్తం భూభాగాన్ని పాలించిన ఒకేఒక్క రాజు గ్రూఫైడ్ మాత్రమేనని చరిత్రకారుడు జాన్ డేవీస్ సూచించాడు... 1057 నుంచి అతని మరణం వరకు, అంటే 1063 వరకు, వేల్స్ మొత్తం భాగం గ్రూఫైడ్ ఆప్ లీవెలైన్ పాలనలో ఉంది. సుమారుగా ఏడు సంవత్సరాలపాటు, వేల్స్ మొత్తం సమైక్య భాగంగా, ఏక వ్యక్తి పాలనలో ఉంది, అతని పూర్వీకులు లేదా వారసుల్లో ఎవరికీ వేల్స్ మొత్తాన్ని పాలించడం సాధ్యపడలేదు.[47] ప్రిసెప్స్ వాలెన్సియం (ప్రిన్స్ ఆఫ్ ది వెల్ష్) పట్టాన్ని ఉపయోగించిన మొదటి వెల్ష్ పాలకుడిగా అబెర్‌ఫ్రా సంతతికి చెందిన ఓవాయిన్ గైనెడ్ (1100–1170) గుర్తింపు పొందాడు, బెర్వైన్ పర్వత ప్రాంతాన్ని జయించిన సందర్భంగా ఈ పట్టం (బిరుదు) అతనికి ఇవ్వబడినట్లు జాన్ డేవీస్ సూచించాడు.[48]

ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ పట్టాన్ని పొందిన చివరి స్థానిక వెల్ష్ వ్యక్తిగా పరిగణించబడుతున్న ఓవాయిన్ గ్లైండ్వర్ శిల్పం (సుమారుగా 1354 లేదా 1359 – సుమారుగా 1416).

1215లో మాగ్నా కార్టా నుంచి పొందిన మినహాయింపులు, 1216లో అబెర్‌డైఫీ వద్ద మండలిలో వెల్ష్ లార్డ్‌ల నుంచి పొందిన ప్రభుభక్తి ఫలితంగా ఓవాయిన్ గైనెడ్ యొక్క మనవడు లీవెలైన్ ఫవార్ (ది గ్రేట్) (1173–1240) హయాంలో అబెర్‌ఫ్రా రాజవంశం పూర్వవైభవాన్ని పొందింది, అతను మొట్టమొదటి ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్‌గా గుర్తింపు పొందాడు. 1267లో మోంట్‌గోమేరీ ఒప్పందంతో అతని మనవడు లీవెలైన్ II కూడా హెన్రీ III నుంచి ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ పట్టం పొందాడు. అయితే తరువాత, ఎడ్వర్డ్ I మొదటి ఆక్రమణ సందర్భంగా లీవెలైన్ భార్య, సైమోన్ డి మోంట్‌ఫోర్ట్ కుమార్తె ఎలీనోర్ నిర్బంధంతోపాటు వరుస వివాదాలు తీవ్రస్థాయికి చేరుకున్నాయి.

కెర్నార్‌ఫోన్ దుర్గం

సైనిక పరాజయం ఫలితంగా, అబెర్కోన్వై ఒప్పందంతో లీవెలైన్ 1277లో ఇంగ్లండ్‌కు ప్రభుభక్తి చాటుకోవాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ శాంతి ఒప్పందం కొంతకాలం మాత్రమే అమల్లో ఉంది, 1282లో ఎడ్వార్డియన్ విజయంతో వెల్ష్ రాజుల పాలనకు శాశ్వతంగా తెరపడింది. లీవెలైన్ మరణం, అతని సోదరుడు డాఫైడ్ ఉరితీతతో మిగిలిన కొద్ది మంది వెల్ష్ లార్డ్‌లు తమ భూభాగాలను ఎడ్వర్డ్ Iకి అప్పగించారు. తరువాత లీవెలైన్ తలను ఒక బల్లెంతో లండన్ గుండా తీసుకెళ్లారు; అతని కుమార్తె గ్వెన్‌లియాన్‌ను సెంప్రింగ్‌హామ్‌లోని మతపరమైన మఠంలో నిర్బంధించారు, ఆమె 54 ఏళ్ల వయస్సులో మరణించే వరకు అక్కడే ఉన్నారు.[49]

తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించడంలో భాగంగా, ఎడ్వర్డ్ వరుసగా మహా రాతి దుర్గాలను నిర్మించాడు. వెల్ష్ రాజ నివాసాల మరియు గైనెడ్ ఉత్తర తీరంలోని గార్త్ సెలైన్, అబెర్ గార్త్ సెలైన్‌ల ప్రాముఖ్యతను తగ్గించేందుకు ఉద్దేశించి బ్యూమారిస్, సీర్నార్‌ఫోన్ మరియు కాన్వైలను నిర్మించారు.

పెన్‌మాచ్నో పత్రంలో తననితాను ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్‌గా చిత్రీకరించుకున్న మాడోగ్ ఆప్ లీవెలైన్ నేతృత్వంలో 1294–5లో జరిగిన తిరుగుబాటు విఫలమైన తరువాత శతాబ్దం వరకు ఎటువంటి ప్రధాన తిరుగుబాటులు జరగలేదు, ఆపై ఓవాయిన్ గ్లైండ్వర్ నేతృత్వంలో ఇంగ్లండ్ రాజు హెన్రీ IVకి వ్యతిరేకంగా ప్రధాన తిరుగుబాటు జరిగింది. 1404లో ఓవాయిన్‌కు ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్ మరియు స్కాట్లాండ్‌లకు చెందిన దూతల సమక్షంలో గౌరవప్రదంగా ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ పట్టం కట్టినట్లు తెలుస్తోంది; మాకీనెల్త్‌తోపాటు అనేక వెల్ష్ పట్టణాల్లో పార్లమెంటరీ అసెంబ్లీలను ఏర్పాటు చేశాడు. అయితే చివరకు ఈ తిరుగుబాటు పూర్తిగా విఫలమైంది, ఓవాయిన్ 1412లో పరారైయ్యాడు, 1415నాటికి వేల్స్‌లో తిరిగి శాంతి పునఃస్థాపించబడింది.

1284 రుడ్లాన్ శాసనం పరిధిలో వేల్స్‌పై ఇంగ్లీష్ విజయం ఖరారు చేయబడినప్పటికీ, 1536 వరకు అధికారిక సమాఖ్య ఏర్పాటుకాలేదు,[18] విజయం తరువాత కూడా అమల్లో ఉన్న వెల్ష్ చట్టం స్థానంలో లాస్ ఇన్ వేల్స్ యాక్ట్స్ 1535–1542 కింద ఇంగ్లీష్ చట్టం తీసుకురాబడింది.

జాతీయవాద పునరుజ్జీవనం[మార్చు]

దస్త్రం:Cymdeithas-logo.svg
సైండైథాస్ యర్ ఐయిత్ గైమ్రాయెగ్ గుర్తు ([103])

20వ శతాబ్దంలో, వేల్స్ తన యొక్క జాతీయ హోదాలో ఒక పునరుజ్జీవనాన్ని చూసింది. UK మిగిలిన భాగం నుంచి విస్తృతమైన స్వయంప్రతిపత్తి లేదా స్వాతంత్రాన్ని డిమాండ్ చేస్తూ 1925లో ప్లాయిడ్ సైమ్రు ఏర్పాటయింది. ఇంగ్లీష్ చట్టం అమలు చేయబడుతున్న ప్రదేశాన్ని సూచించేందుకు 1955లో ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ అనే పదం సాధారణ వాడుకలోకి వచ్చింది, వేల్స్ రాజధాని నగరంగా కార్డిఫ్ ప్రకటించబడింది. త్వరలో భాష అంతరించిపోతుందనే భయాలు కారణంగా, 1962లో సైడీథాస్ యర్ ఐత్ జింరెగ్ (ఆంగ్లము: The Welsh Language Society) స్థాపించబడింది.

1965లో ఇంగ్లీష్ నగరం లివర్‌పూల్‌కు నీటిని సరఫరా చేసేందుకు ఒక జలాశయాన్ని నిర్మించడానికి చేసిన ప్రయత్నాల్లో ట్రైవెరైన్ వాలీ వరదల్లో మునగడంతో జాతీయవాదం బలపడింది. వెల్ష్‌కు చెందిన 36 మంది పార్లమెంట్ సభ్యుల్లో (MPలు) 35 మంది ఈ బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయడంతోపాటు, మరొకరు ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉన్నప్పటికీ, పార్లమెంట్ ఈ బిల్లును ఆమోదించింది, దీంతో కాపెల్ సెలైన్ గ్రామం నీటిలో మునిగిపోయింది, వెస్ట్‌మినిస్టర్ పార్లమెంట్‌లో ఇంగ్లీష్ MPలు సంఖ్యా బలం ముందు సొంత వ్యవహారాల్లో కూడా వేల్స్ నిస్సహాయత స్పష్టంగా బయటపడింది.[50] 1966లో కార్మార్తెన్ పార్లమెంటరీ స్థానానికి జరిగిన ఉప-ఎన్నికల్లో గ్వైన్‌ఫార్ ఎవాన్స్ విజయం సాధించాడు, ప్లాయిడ్ సైమ్రు పార్టీ యొక్క తొలి పార్లమెంటరీ సీటు ఇదే కావడం గమనార్హం.[51]

ట్రైవెరైన్ నాశనానికి ప్రత్యక్ష ఫలితంగా ఫ్రీ వేల్స్ ఆర్మీ మరియు ముడాయిద్ అండీఫైన్ సైమ్రు (MAC) (ఆంగ్లము: Welsh Defence Movement) స్థాపించబడ్డాయి,[52] ఇవి 1963 నుంచి ప్రచారాలు ప్రారంభించాయి. 1969లో ఫ్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్‌గా ఫ్రిన్స్ ఛార్లస్ యొక్క అధికారపత్ర సమర్పణకు ముందు సంవత్సరాల్లో, ఈ గ్రూపులు అనేక బాంబు దాడులకు బాధ్యత వహించాయి-నీటి పైప్‌లు, పన్ను మరియు ఇతర శాఖల కార్యాలయాలను, మోట్గోమేరీషైర్‌లోని క్లైవెడాగ్ వద్ద ఇంగ్లీష్‌వారి మద్దతుతో నిర్మించబడుతున్న కొత్త ఆనకట్ట ప్రాజెక్టులో భాగాన్ని వీరు ధ్వంసం చేశారు.[52] 1967లో, వేల్స్ అండ్ బెర్విక్ యాక్ట్ 1746ను వేల్స్ కోసం రద్దు చేశారు, వేల్స్ యొక్క న్యాయపరమైన నిర్వచనం మరియు ఇంగ్లండ్‌తో దీని యొక్క స్పష్టమైన సరిహద్దు నిర్ణయించబడ్డాయి.

దస్త్రం:Cofiwch Dryweryn.jpg
కాపెల్ సెలైన్, ట్రైవెరైన్‌కు సంబంధించిన అనధికారిక గ్రాఫిటీ మెమోరియల్ ([115]) ఇది అబెరైస్ట్‌వైత్ సమీపంలోని లాన్‌రైస్టుడ్ వద్ద ఉంది[53]

వేల్స్ కోసం ఒక అసెంబ్లీని సృష్టించేందుకు 1979లో నిర్వహించిన ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఎక్కువ మంది వద్దని ఓటు వేశారు (వేల్స్ రెఫెరెండం, 1979ను చూడండి). అయితే 1997లో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఇదే విషయానికి కావాలనే ఓట్లు ఎక్కువగా లభించాయి, అయితే ఈసారి అతికొద్ది మెజారిటీ మాత్రమే లభించింది. వేల్స్ జాతీయ అసెంబ్లీ (సైనులియాడ్ సెనెడ్లాయెథోల్ సైమ్రు ) 1999లో ఏర్పాటు చేయబడింది (వేల్స్ ప్రభుత్వ చట్టం 1998 పర్యవసానంగా), వేల్స్ కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం కేటాయించే నిధులను ఏ విధంగా ఖర్చు చేయాలో నిర్ణయించే అధికారం మరియు పరిపాలనకు సంబంధించిన అధికారులు ఈ అసెంబ్లీకి ఇవ్వబడ్డాయి (అయితే వేల్స్ అసెంబ్లీ యొక్క అధికారాలపై పరిమితులు విధించే హక్కు UK పార్లమెంట్ కలిగివుంటుంది).

వేల్స్ ప్రభుత్వ చట్టం 2006 చేత 1998 చట్టం సవరించబడింది, దీనిలో అసెంబ్లీ అధికారాలు విస్తరించబడ్డాయి, స్కాట్లాండ్ పార్లమెంట్ మరియు ఉత్తర ఐర్లాండ్ అసెంబ్లీలతో సమానంగా దీనికి కూడా శాసనాధికారాలు కల్పించారు. 2007 అసెంబ్లీ ఎన్నికలు తరువాత, ప్లాయిడ్ సైమ్రు మరియు వెల్ష్ లేబర్ పార్టీ మధ్య సంకీర్ణ ఒప్పందం పరిధిలో వన్ వేల్స్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటయింది, వేల్స్ యొక్క చట్టపరమైన మరియు ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని మరింత విస్తరించేందుకు చర్చలు ప్రారంభించే వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదన ఈ సంకీర్ణ ప్రభుత్వ ఒప్పందంలో భాగంగా ఉంది. ప్రస్తుత అసెంబ్లీ పదవీకాలం (2011లో) ముగిసే సమయంలో లేదా దీనికి ముందుగా వెల్ష్ అసెంబ్లీకి పూర్తిస్థాయి చట్టనిర్మాణ అధికారాలు ఇవ్వడంపై ఒక అభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించేందుకు హామీ ఇవ్వబడింది, ఈ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో సానుకూల ఫలితాలు పొందేందుకు కృషి చేయడంపై రెండు పార్టీలు ఏకాభిప్రాయాన్ని కలిగివున్నాయి.[54]

ప్రభుత్వం మరియు రాజకీయాలు[మార్చు]

మూస:Main article

వేల్స్ రాజ చిహ్నం

రాజ్యాంగం ప్రకారం, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ వెస్ట్‌మినిస్టర్‌లో ఒక సార్వభౌమ పార్లమెంట్ మరియు ప్రభుత్వం కలిగిన చట్టబద్ధమైన ఒక ఏకకేంద్రక దేశం. 1997లో వేల్స్ మరియు స్కాట్లాండ్ దేశాల్లో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఈ రెండు దేశాల్లో పరిమిత స్థాయిలో స్వయం-పాలనకు వీలు కల్పించింది. వేల్స్‌లో, వేల్స్ ప్రభుత్వ చట్టం 1998తో సంక్రమణ పర్యావసాన ప్రక్రియ మొదలైంది, దీనిలో వేల్స్ జాతీయ అసెంబ్లీ (Cynulliad Cenedlaethol Cymru) సృష్టించబడింది.[55] వేల్స్ విదేశాంగ కార్యదర్శి అధికారాలు జులై 1, 1999న సంక్రమణ ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయబడ్డాయి, సంక్రమణ ప్రదేశాలకు వెస్ట్‌మినిస్టర్ ప్రభుత్వం కేటాయించే నిధులను ఖర్చు చేసే అధికారాలు మరియు పరిపాలనాపరమైన అధికారాలు ఈ అసెంబ్లీకి కల్పించారు.[56]

ఈ సంక్రమణ బాధ్యతల్లో వ్యవసాయం, ఆర్థికాభివృద్ధి, విద్య, ఆరోగ్యం, గృహనిర్మాణం, పరిశ్రమ, స్థానిక ప్రభుత్వం, సామాజిక సేవలు, పర్యాటకం, రవాణా, మరియు వెల్ష్ భాష మొదలైనవి ఉన్నాయి. జాతీయ అసెంబ్లీ సార్వభౌమ యంత్రాంగం కాదు, దీనికి ఎటువంటి ప్రాథమిక శాసన సంబంధ అధికారాలు లేవు, ఇవి వెస్ట్‌మినిస్టర్ ప్రభుత్వం వద్ద ఉన్నాయి, అయితే 2007 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన వేల్స్ ప్రభుత్వ చట్టం 2006 ద్వారా, నిర్దిష్ట విషయాలపై అసెంబ్లీ ప్రమాణాలుగా ప్రాథమిక శాసనాన్ని ఆమోదించడానికి అధికారాల కోసం జాతీయ అసెంబ్లీ UK పార్లమెంట్‌కు విజ్ఞప్తి చేసే వీలు ఏర్పడింది.[56] సిద్ధాంతపరంగా, UK పార్లమెంట్ ఎప్పుడైనా శాసనాలను రద్దు చేయడం లేదా ఏకంగా వేల్స్ జాతీయ అసెంబ్లీని కూడా రద్దు చేసే అధికారం కలిగివుంది.

సెనెడ్ భవనం

అసెంబ్లీలో 60 మంది సభ్యులు ఉంటారు, వీరిని అసెంబ్లీ సభ్యులుగా (AM) గుర్తిస్తారు. వీరిలో నలభై మంద AMలు ఫస్ట్ పాస్ట్ ది పోస్ట్ పద్ధతిలో ఎన్నికవతారు, మిగిలిన 20 మందిని 5 వివిధ ప్రాంతాల ప్రాంతీయ జాబితాల నుంచి అదనపు సభ్యుల పద్ధతిలో ఎంపిక చేస్తారు. ఎన్నికల్లో అత్యధిక సీట్లు పొందిన పార్టీ వేల్స్ ఫస్ట్ మినిస్టర్‌ను ఎన్నుకుంటుంది, అతను ప్రభుత్వాధిపతిగా పని చేస్తాడు. వెల్ష్ అసెంబ్లీ ప్రభుత్వం కార్యనిర్వాహక విభాగంగా పరిగణించబడుతుంది, అసెంబ్లీ తన అధికారాల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని అసెంబ్లీ ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేస్తుంది. లార్డ్ రోజెర్స్ చేత రూపొందించబడిన కొత్త అసెంబ్లీ భవనాన్ని (మార్చి 1) 2006 సెయింట్ డేవిడ్స్ డే రోజున రాణి ఎలిజబెత్ II ప్రారంభించింది.

వేల్స్ ఫస్ట్ మినిస్టర్‌గా లేబర్ పార్టీకి చెందిన కార్వైన్ జోన్స్ (2009 నుంచి) విధులు నిర్వహిస్తున్నాడు, మొత్తం 60 సీట్లలో ఈ పార్టీ 26 సీట్లను గెలిచింది.[57] వేల్స్ జాతీయ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, 2007 తరువాత యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో మిగిలిన భాగం నుంచి వేల్స్ స్వాతంత్ర్యం పొందేందుకు మద్దతు ఇస్తున్న వేల్స్ లేబర్ పార్టీ మరియు ప్లాయిడ్ సైమ్రు; ది పార్టీ ఆఫ్ వేల్స్‌లు స్థిరమైన ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు సంకీర్ణ ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాయి, ఈ ఒప్పందాన్ని చారిత్రాత్మక వన్ వేల్స్ ఒప్పందంగా గుర్తిస్తున్నారు.

మొత్తం 60 సీట్లలో 14 సీట్లు గెలుచుకొని అసెంబ్లీలో రెండో అతిపెద్ద పార్టీగా ఉన్న ప్లాయిడ్ సైమ్రు అధినేత ఐయువాన్ వైన్ జోన్స్ వేల్స్ డిప్యూటీ ఫస్ట్ మినిస్టర్‌గా విధులు నిర్వహిస్తున్నారు. అసెంబ్లీలో అధ్యక్ష అధికారిగా ప్లాయిడ్ సైమ్రు సభ్యుడు లార్డ్ ఎలీస్-థామస్ ఉన్నారు. వేల్స్‌లోని మిగిలిన పార్టీల్లో కన్జర్వేటివ్ పార్టీ ప్రస్తుతం ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా ఉంది, ఇది గత ఎన్నికల్లో 13 సీట్లు గెలుచుకుంది, ఆరు సీట్లు గెలుచుకున్న లిబరల్ డెమొక్రాట్స్ పార్టీ కూడా ప్రతిపక్షంగా ఉంది. లిబ్‌డెమ్స్ గతంలో లేబర్ పార్టీతో కలిసి తొలి అసెంబ్లీ సంకీర్ణ ప్రభుత్వంలో భాగంగా ఉంది. వేల్స్ అసెంబ్లీలో ఒక స్వతంత్ర అభ్యర్థి కూడా ఉన్నాడు.

UK ప్రభుత్వంలో దిగువ సభ-హోస్ ఆఫ్ కామన్స్‌లో-వేల్స్ నియోజకవర్గాల నుంచి ఎన్నికయిన 40 మంది MPలు వేల్స్‌కు ప్రాతినిథ్యం వహిస్తున్నారు (మొత్తం 646). ఈ 40 సీట్లలో లేబర్ పార్టీ 29 సీట్లు గెలుచుకుంది, మిగిలినవాటిలో లిబరల్ డెమొక్రాట్స్ నాలుగు, ప్లాయిడ్ సైమ్రు మూడు మరియు కన్జర్వేటివ్‌లు మూడు సీట్లు గెలుచుకున్నారు.[58] వేల్స్ విదేశాంగ కార్యదర్శి హోదాలో ఒక మంత్రి UK మంత్రివర్గంలో ఉండాడు, వేల్స్‌కు సంబంధించిన విషయాలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్లడం అతని బాధ్యత. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రభుత్వంలో వేల్స్ కార్యాలయం ఒక విభాగంగా ఉంది, ఇది వేల్స్ సంబంధిత వ్యవహారాలు చూస్తుంది. లేబర్ పార్టీ ఉప నాయకత్వ పదవి ప్రచారం కోసం సేకరించిన అస్పష్టమైన విరాళాలపై విచారణ జరుగుతుండటంతో వేల్స్ విదేశాంగ కార్యదర్శి పదవికి జనవరి 24, 2008న పీటర్ హెయిన్ రాజీనామా చేయడంతో, ఆయన స్థానంలో ఈ బాధ్యతలు పాల్ ముర్ఫీ స్వీకరించాడు.

యూరోపియన్ యూనియన్‌లో వేల్స్ ఒక ప్రత్యేకమైన UK నియోజక ప్రాంతంగా ఉంది, వేల్స్ నుంచి నలుగురు యూరోపియన్ పార్లమెంట్ సభ్యులు ఎన్నికవతారు.

స్థానిక ప్రభుత్వం[మార్చు]

కార్డిఫ్ సిటీ హాల్ క్లాక్ టవర్

స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రయోజనాల కోసం వేల్స్ 1996లో 22 మండలి ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. అన్ని స్థానిక ప్రభుత్వ సేవా సదుపాయాలకు ఈ "ఏకకేంద్రక అధికారిక యంత్రాంగాలు" బాధ్యత వహిస్తాయి.

[59]

ఏకకేంద్రక అధికారిక యంత్రాంగ ప్రాంతాల పటం

Wales Administrative Map 2009.png

ఈ ప్రాంతాలను కౌంటీలుగా పరిగణిస్తారు, ఇవి * (నగరాలకైతే) లేదా † (కౌంటీ పట్టణాలు) గుర్తులతో సూచించబడ్డాయి. వెల్ష్ భాషలో ఆంగ్ల భాషకు భిన్నంగా ఉన్న ప్రాంతాల పేర్లు కుండలీకరణాల్లో ఉన్నాయి. .

వేల్స్‌లో మొత్తం ఐదు నగరాలు ఉన్నాయి: కార్డిఫ్, న్యూపోర్ట్, స్వాన్‌సీలతోపాటు, బాంగోర్ మరియు సెయింట్ డేవిడ్స్ కూడా నగర హోదా కలిగివున్నాయి.

మూస:Wales subdivisions

చట్టం[మార్చు]

మూస:Main article

కింగ్ హెన్రీ VIII హయాంలో లాస్ ఇన్ వేల్స్ యాక్ట్ 1535 పరిధిలో వేల్స్ ప్రాంతాన్ని ఇంగ్లండ్ పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకుంది. దీనికి ముందు 15వ శతాబ్దం వరకు ప్రత్యక్ష ఆంగ్ల నియంత్రణకు దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో వాస్తవానికి వెల్ష్ చట్టం అమల్లో ఉంది. చట్టం స్పష్టమైన మినహాయింపులేమీ కల్పించకపోయినట్లయితే, వేల్స్ అండ్ బెర్విక్ యాక్ట్ 1746 పరిధిలో ఇంగ్లండ్‌కు వర్తించే అన్ని చట్టాలు వేల్స్‌కు (మరియు ఆంగ్లో-స్కాటిష్ సరిహద్దులో ఉన్న బెర్విక్-అపాన్-ట్వీడ్ పట్టణానికి) వర్తింపజేసేందుకు వీలు ఏర్పడింది. వేల్స్‌కు సంబంధించిన ఈ చట్టాన్ని 1967లో మార్చారు. అయితే వేల్స్ మరియు ఇంగ్లండ్ దేశాలు ఒకే న్యాయ పరిధిలోకి వస్తాయి, వేల్స్‌కు ఇటీవల కల్పించిన స్వయంప్రతిపత్తి కల్పించేందుకు చేసిన కొన్ని మార్పులు మినహా-ఇవి రెండూ ఒకే న్యాయవ్యవస్థను పంచుకుంటున్నాయి. ఈ కోణంలో, వేల్స్ చట్టం కూడా ఇంగ్లీష్ చట్టమే అవుతుంది. (ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ చూడండి .)

ఎటువంటి ప్రధాన చట్ట క్రోడీకరణ లేకుండా ఇంగ్లీష్ చట్టం ఒక ఉమ్మడి చట్ట వ్యవస్థగా గుర్తించబడుతుంది, న్యాయబద్ధమైన పూర్వప్రమాణాలు విధిగా పాటించాల్సి ఉంది. క్రిమినల్ మరియు సివిల్ కేసులకు అత్యున్నత న్యాయస్థానంగా ఉన్న యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ సుప్రీంకోర్టు నేతృత్వంలో న్యాయస్థాన వ్యవస్థ పనిచేస్తుంది.ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ సుప్రీంకోర్టు కోర్ట్ ఆఫ్ ఫస్ట్ ఇన్‌స్టాన్స్‌గా మరియు ఒక పునర్విచారణ న్యాయస్థానంగా ఉంది. దీనిలో కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్, హైకోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్ మరియు క్రౌన్ కోర్టు అనే మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. చిన్న కేసులు మేజిస్ట్రేట్ కోర్టుల్లో లేదా కౌంటీ కోర్టుల్లో విచారించబడతాయి.

2006లో సంక్రమణ తరువాత నుంచి, వేల్స్ ప్రాంతం యొక్క నిర్దిష్ట అవసరాలను తీర్చేందుకు UK పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ వెలుపల కొన్ని చట్టాలు రూపొందించి, ఆమోదించే అధికారం వెల్ష్ అసెంబ్లీకి ఇవ్వబడింది. చట్ట యోగ్యత ఆదేశాలు పరిధిలోని అధికారాలు పార్లమెంటరీ సభ్యులందరి చేత ఆమోదించబడ్డాయి, ఆరోగ్యం మరియు విద్య వంటి నిర్దిష్ట రంగాలకు సంబంధించి అసెంబ్లీ ప్రమాణాల రూపంలో ఇది చట్టాలు ఆమోదించగలదు. ఈ అసెంబ్లీ ప్రమాణాలు ప్రాథమిక చట్టానికి ఉప రూపంగా ఉంటాయి, UK-వ్యాప్త పార్లమెంట్ చట్టాలు మాదిరిగా వీటికి విస్తృత గుర్తింపు ఉండదు, UK పార్లమెంట్ లేదా రాచరిక ఆమోదం లేకుండా ప్రతి చట్టాన్ని ఆమోదించే అధికారం వెల్ష్ అసెంబ్లీకి ఉంది. ఈ ప్రాథమిక చట్టం ద్వారా, వెల్ష్ అసెంబ్లీ ప్రభుత్వం మరింత నిర్దిష్ట ద్వితీయ చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారం కలిగివుంది. అధికార సంక్రమణతో, పూరాతన మరియు చారిత్రక వేల్స్ మరియు చెస్టెర్ కోర్టు వ్యవస్థ కూడా రద్దు చేయబడింది, అసెంబ్లీ ఎటువంటి ప్రమాణన్నైనా ఆమోదించేందుకు వీలు కల్పించడానికి దీని స్థానంలో ప్రత్యేక వెల్ష్ కోర్టు వ్యవస్థ సృష్టించబడింది.

భౌగోళిక పరిస్థితులు[మార్చు]

వేల్స్‌లోని జాతీయ పార్కులు గుర్తించబడిన పటం.

మధ్య-పశ్చిమ గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో ఒక ద్వీపకల్పంపై వేల్స్ ఉంది. దీని వైశాల్యం సుమారుగా 20,779 km2 (8,023 sq mi) ఉంటుంది- మాసాచుసెట్స్, ఇజ్రాయెల్, స్లొవేనియా లేదా El సాల్వేడార్‌లకు దాదాపుగా సమానమైన విస్తీర్ణాన్ని కలిగివుంది, మరియు స్కాట్లాండ్ భూభాగంలో నాలుగింట ఒకవంతు విస్తీర్ణం కలిగివుంది. ఉత్తరం నుంచి దక్షిణంవైపుకు 274 km (170 mi), తూర్పు నుంచి పడమరవైపుకు 97 km (60 mi) పొడవు కలిగివుంది. వేల్స్ తూర్పువైపు ఇంగ్లండ్‌తో సరిహద్దులు పంచుకుంటుంది, మిగిలిన మూడు దిశల్లో సముద్రం ఉంది: దీనికి దక్షిణంవైపు మోర్ హాఫ్రెన్ (బ్రిస్టల్ ఛానల్), పశ్చిమవైపు కెల్టిక్ సముద్రం, ఉత్తరంవైపున ఐరిష్ సముద్రం ఉన్నాయి. మొత్తంమీద, వేస్స్ 1,200 km (746 mi) తీరప్రాంతాన్ని కలిగివుంది. వెల్ష్ ప్రధాన భూభాగం నుంచి విడిపోయి సముద్రంలో అనేక ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో వాయువ్యంవైపున ఉన్న వైనైస్ మోన్ (ఆంగ్లెసీ) అతిపెద్ద ద్వీపంగా పరిగణించబడుతుంది.

వేల్స్‌లో అత్యంత ఎత్తైన గ్వైనెడ్‌లోని స్నోడాన్ (Yr Wyddfa) పర్వతం.

వైల్స్ యొక్క ఎక్కువ భూభాగం పర్వతాలతో నిండివుంటుంది, ముఖ్యంగా ఉత్తర మరియు మధ్య ప్రాంతాలు ఇటువంటి భూదృశ్యాన్ని కలిగివున్నాయి. ఈ పర్వతాలు మంచు యుగం చివరి కాలంలో ఏర్పడ్డాయి, ఈ పరిణామాన్ని డెవెన్సియన్ గ్లాసియేషన్‌గా గుర్తిస్తారు. వెల్స్‌లో అత్యంత ఎత్తైన పర్వతాలు స్నోడోనియా (ఎరైరీ ) ప్రాంతంలో ఉన్నాయి, ఇక్కడ ఉన్న స్నోడాన్ (యర్ వైడ్ఫా ) పర్వతం 1,085 m (3,560 ft) ఎత్తు కలిగివుంది, వేల్స్‌లో ఎత్తైన పర్వతంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది. వెల్ష్ పర్వతాల్లో 14 (లేదా 15) పర్వతాలు 3,000 feet (914 m) కంటే ఎక్కువ ఎత్తు కలిగివున్నాయి, వీటిని ఉమ్మడిగా వెల్ష్ 3000sగా గుర్తిస్తారు, ఇవన్నీ వాయువ్య ప్రాంతంలోని కొద్ది భూభాగంలో ఉన్నాయి.

3000s ప్రాంతం వెలుపల ఉన్న ఎత్తైన పర్వతంగా అరన్ ఫాడ్వై గుర్తించబడుతుంది, దీని ఎత్తు 905m (2,969 ft), ఇది స్నోడోనియాకు దక్షిణంవైపున ఉంది. దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉన్న బ్రెకాన్ బీకాన్స్ (బాన్నౌ బ్రైచెయినీయోగ్ ) (వీటిలో ఎత్తైన పర్వతం పెన్-వై-ఫాన్ 886 m/2,907 ft) మధ్య వేల్స్‌లోని కాంబ్రియన్ పర్వతాలతో కలుస్తాయి, పాలియోజోయిక్ యుగంలో ప్రారంభ భౌగోళిక కాలాన్ని సూచించేందుకు ఉపయోగిస్తున్న కాంబ్రియన్ పేరును ఈ పర్వతాల పేరు నుంచి స్వీకరించారు.

19వ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో, ఇద్దరు ప్రముఖ భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు రోడెరిక్ ముర్చిసన్ మరియు ఆడమ్ సెడ్గ్‌విక్‌లు వేల్స్ భౌగోళిక స్వరూపంపై జరిపిన అధ్యయనాలు ఆధారంగా స్ట్రాటిగ్రఫీ మరియు పాలెయోన్‌టోలోగీకి సంబంధించిన కొన్ని సిద్ధాంతాలు రూపొందించారు. తీవ్ర వివాదం తరువాత, పాలెయోజోయిక్ యుగం తరువాతి రెండు ఓర్డోవిసియన్ మరియు సిలూరియన్ కాలాలకు ఈ పేర్లను ఈ ప్రాంతంలోని పురాతన కెల్టిక్ తెగల నుంచి స్వీకరించారు. కాంబ్రియన్ శిలలు అడుగున ఉన్న పురాతన శిలలను కాంబ్రియన్-పూర్వ శిలలుగా సూచిస్తారు.

వేల్స్‌లో మూడు జాతీయ పార్కులు ఉన్నాయి: అవి స్నోడోనియా, బ్రెకాన్ బీకాన్స్ మరియు పెబ్రోకెషైర్ కోస్ట్. అంతేకాకుండా వేల్స్‌లో నాలుగు అద్భుతమైన సహజ సుందరమైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. అవి ఆంగ్లెసీ, క్లైడియా పర్వత ప్రాంతం, గోవెర్ ద్వీపకల్పం మరియు వై లోయ. గోవెర్ ద్వీపకల్పం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో అద్భుత సహజ సుందరమైన ప్రాంత హోదా పొందిన మొట్టమొదటి ప్రదేశంగా గుర్తింపుపొందింది, దీనికి 1956లో ఈ హోదా ఇచ్చారు.

స్వాన్సీలోని గోవెర్ (Gŵyr) వద్ద ఉన్న టోర్ బే మరియు త్రీ క్లిఫ్స్ బే.

దక్షిణ మరియు పశ్చిమ వేల్స్ తీర ప్రాంతంలో ఎక్కువగా భాగం వారసత్వ తీర హోదా కలిగివుంది. గ్లామోర్గాన్ వారసత్వ తీరం, గోవెర్ ద్వీపకల్పం, పెంబ్రోకెషైర్, కార్మార్థీన్‌షైర్, మరియు సెరెడిగియోన్ ప్రాంతాల్లో తీరాలు విశాలంగా మరియు మనోహరంగా ఉంటాయి. గోవెర్, కార్మెర్థీన్‌షైర్, పెంబ్రోకెషైర్ మరియు కార్డిగాన్ బే సముద్రతీరాలు స్పష్టమైన నీలిరంగు జలాలు, తెల్ల ఇసుక బీచ్‌లు మరియు మనోహరమైన సముద్ర ప్రాంతాన్ని కలిగివుంటాయి. వేల్స్ తీరానికి ఈ మనోహరమైన శోభతోపాటు ఒక చీకటి కోణం కూడా ఉంది; ఐరిష్ సముద్రం మరియు కార్నిష్ తీరాలతోపాటు దక్షిణ మరియు పశ్చిమ వేల్స్ తీరాల్లో భారీ అట్లాంటిక్ వెస్టెర్‌లైస్/సౌత్ వెస్టెర్‌లైస్ చాలా సంవత్సరాలుగా అనేక నౌకలను నీట ముంచడం లేదా ధ్వంసం చేస్తున్నాయి.

అక్టోబరు 25, 1859 రాత్రి సమయంలో, అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో చెలరేగిన తుఫాను వేల్స్ తీరంలో 114 నౌకలు ధ్వంసం చేసింది; ఆ రాత్రి కార్న్‌వాల్ మరియు ఐర్లాండ్ తీరాల్లో కూడా నౌకా ధ్వంసాలు కారణంగా భారీ నష్టం సంభవించింది. కార్న్‌వాల్, ఐర్లాండ్, బ్రిటానీ, వేల్స్ ప్రాంతాలకు ఇబ్బందికర చరిత్ర ఉంది, ప్రతి చదరపు మైలుకు నౌకలు ధ్వంసమయ్యే రేటు ఐరోపాలో ఈ ప్రాంతాలకే అత్యధికంగా ఉంది. [citation needed] నౌకలు ధ్వంసమయ్యే పరిస్థితి ముఖ్యంగా పారిశ్రామిక యుగంలో బాగా ఇబ్బందికరంగా ఉండేది, కార్డిఫ్‌కు వెళ్లే నౌకలు అట్లాంటిక్‌పై వీచే పెనుగాలుల్లో చిక్కుకునేవి, పెద్ద సంఖ్యలో నౌకలను ఈ "క్రూరమైన సముద్రం" నాశనం చేసేది.

వ్రెక్స్‌హామ్‌లో సెయింట్ గిలెస్ చర్చి యొక్క గోపురం

కార్న్‌వాల్, బ్రిటానీ మరియు ఐర్లాండ్ మాదిరిగా, నైరుతీ వైల్స్ యొక్క గోవెర్, పెంబ్రోకెషైర్ మరియు కార్డిగాన్ బే స్వచ్ఛమైన జలాలు తిమింగలాలు, అట్లాంటిక్ బూడిదరంగు సొరచేపలు, సముద్రపు తాబేళ్లు, డాల్ఫిన్స్, శింశుమారాలు, జల్లిచేపలు, పీతలు మరియు ఎండ్రకాయలు వంటి సముద్ర జీవులు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. పెంబ్రోకెషైర్ మరియు సెరెడిగియోన్ ప్రాంతాలు బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్‌లకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాయి, కార్డియన్ బే మధ్యలో ఉన్న న్యూ క్వాయ్ U.K మొత్తంమీద బాటిల్ మాదిరి నోరు కలిగిన డాల్ఫిన్‌ల ఒకేఒక్క వేసవి నివాసంగా గుర్తింపు పొందింది.

వేల్స్ మరియు ఇంగ్లండ్ మధ్య ఆధునిక సరిహద్దులో ఎక్కువ భాగం 16వ శతాబ్దంలోనే నిర్ణయించబడింది, మధ్యయుగ ఫ్యూడల్ సరిహద్దులు ఆధారంగా దీనిని రూపొందించారు. సరిహద్దు రేఖ నైటన్‌ను దాని రైల్వే స్టేషన్ నుంచి వేరు చేస్తుంది (ఉత్తర తీరంలో సుమారుగా 40 mi (64 km) దూరం వరకు ఇది దాదాపుగా ఓఫాస్ డైక్‌ను అనుసరిస్తుంది), అంటే ఈ రేఖ చర్చ్ స్టోక్‌ను మిగిలిన వేల్స్ భూభాగం నుంచి వేరు చేస్తుంది, తరువాత రేఖ లానైమైనెక్ గ్రామం గుండా (ఈ గ్రామంలో సరిహద్దు రేఖపై ఒక పబ్ ఉంది) నేరుగా వెళుతుంది.

కార్మార్థీన్‌షైర్‌లోని లైన్ వై ఫాన్ పవర్ పర్వత శ్రేణి, ఇది బ్రెకాన్ బీకాన్స్ నేషనల్ పార్కులోని సైన్ వై ఫాన్ ఫాచ్ సమీపంలో ఉంది
దస్త్రం:Hollywell.jpg
సెయింట్ వైన్‌ఫ్రిడెస్ బావి, వేల్స్‌లోని ఏడు అద్భుతాల్లో ఇది కూడా ఒకటి

సెవెన్ వండర్స్ ఆఫ్ వేల్స్ అనేది డాగెరెల్ పద్యంలో ఏడు భౌగోళిక మరియు సాంస్కృతిక ఆనవాళ్ల జాబితా, ఇది ఇంగ్లండ్ నుంచి పర్యాటక ప్రభావంతో 18వ శతాబ్దంలో తయారు చేయబడినట్లు భావిస్తున్నారు.[60] ఉత్తర వేల్స్‌లోని అన్ని అద్భుతాలు ఏమిటంటే: స్నోడాన్ (అత్యంత ఎత్తైన పర్వతం), గ్రెస్‌ఫోర్డ్ గంటలు (గ్రెస్‌ఫోర్డ్‌లో మధ్యయుగ కాలానికి చెందిన ఆల్ సెయింట్స్ చర్చిలోని మహాధ్వనిని పుట్టించగల గంటలు), లాన్‌గోలెన్ వంతెన (అఫోన్ డైఫ్రడ్వై లోని డీ నదిపై 1347లో దీనిని నిర్మించారు), సెయింట్ వైన్‌ఫ్రిడ్జ్ బావి (ఫ్లింట్‌షైర్‌లోని (ట్రెఫైనోన్ , హోలీవెల్ వద్ద ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం), వ్రెక్స్‌హామ్ (వ్రెస్కామ్ ) గోపురం (16వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన వ్రెక్స్‌హామ్‌లోని సెయింట్ గిలెస్ చర్చి గోపురం), ఓవర్టన్ యెవ్ చెట్లు (ఓవర్టాన్-ఆన్-డీ వద్ద సెయింట్ మేరీ చర్చి ప్రాంగణంలో ఉన్న పురాతన యెవ్ చెట్లు) మరియు పిస్టైల్ రీడర్, ఇది 240 ft (73 m) ఎత్తైన జలపాతం. ఈ అద్భుతాలు అంత్యప్రాసలో భాగంగా ఉన్నాయి:

పిస్టైల్ రీడర్ అండ్ వ్రెక్స్‌హామ్ స్టీపుల్,
స్నోడాన్స్ మౌంటైన్ వితౌట్ ఇట్స్ పీపుల్,
ఓవర్టాన్ యెవ్ ట్రీస్, సెయింట్ వైన్‌ఫ్రెడ్ వెల్స్
లాన్‌గోలెన్ బ్రిడ్జ్ అండ్ గ్రెస్‌ఫోర్డ్ బెల్స్.

వాతావరణం[మార్చు]

ఆర్థిక వ్యవస్థ[మార్చు]

కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన భవనం

18వ శతాబ్దం నుంచి మరియు ప్రారంభ పారిశ్రామిక విప్లవం కాలంలో వేల్స్ ప్రాంతాలు భారీ స్థాయిలో పారిశ్రామీకరణ చెందాయి. బొగ్గు, రాగి, ఇనుము, వెండి, సీసం, బంగారం వేల్స్ ప్రాంతంలో విస్తృతంగా త్రవ్వితీయబడ్డాయి, పలకను కూడా ఇక్కడ త్రవ్వితీశారు. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థ భాగానికి, గనులు మరియు లోహ సంగ్రహణ వెల్ష్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆధిపత్య వాటా కలిగివున్నాయి, ఇవి భూదృశ్యాన్ని మరియు సమాజాన్ని దక్షిణ మరియు ఈశాన్య వేల్స్ పారిశ్రామిక జిల్లాలుగా విభజించాయి.

19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుంచి 1980వ దశకం మధ్యకాలం వరకు గనులు మరియు బొగ్గు ఎగుమతులు వెల్ష్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రధాన భాగంగా ఉన్నాయి. ప్రపంచంలో బొగ్గు ఎగుమతి చేసే అతిపెద్ద నౌకాశ్రయంగా కార్డిఫ్ గుర్తింపు పొందింది[9] మరియు ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందు, లండన్ లేదా లివర్‌పూల్ నగరాల కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో సరుకు రవాణాను నిర్వహించింది.[10]

1970వ దశకం ప్రారంభం నుంచి, వెల్ష్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భారీస్థాయి పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమాలు జరిగాయి, ఫలితంగా సంప్రదాయ భారీ పరిశ్రమ ఉద్యోగాలు పెద్ద సంఖ్యలో కనుమరుగయ్యాయి, తేలికపాటి పరిశ్రమ మరియు సేవల రంగాల ఉద్యోగాలు చివరకు వీటి స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. ఈ కాలంలో UKలో వేల్స్ ప్రాంతం విజయవంతంగా సగటు కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) ఆకర్షించింది, కొత్త పరిశ్రమలో ఎక్కువ భాగం ప్రధానంగా "శాఖ కర్మాగార" రూపంలో ఉండేవి, సాధారణ అసెంబ్లీ కార్యకలాపాల్లో తక్కువ నైపుణ్యం ఉన్న కార్మికులు నియమించబడ్డారు. కార్డిఫ్ కేంద్రంగా పనిచేసే బ్యాంక్ ఆఫ్ వేల్స్ 1971లో స్థాపించబడింది, దీనిని తరువాత HBOS విలీనం చేసుకుంది, దీని కార్యకలాపాలను తన మాతృ సంస్థలోకి తీసుకుంది.

ఫైనాన్స్ మరియు పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి రంగాల్లో అధిక విలువ ఆధారిత ఉపాధిని అభివృద్ధి చేయడం మరియు ఆకర్షించడంలో వేల్స్ ఇబ్బందిపడింది, మెరుగైన స్థాయిలో ఆర్థిక సమూహం (అంటే జనాభా) లేకపోవడం కారణంగా ఈ పరిస్థితి ఎదురుకావడానికి ప్రధాన కారణంగా చెప్పవచ్చు - వేల్స్ భూభాగంలో భారీ మహానగర కేంద్రం లేకపోవడం, దేశంలో ఎక్కువ భాగంలో, ఆగ్నేయ వేల్స్ మినహా, జనసాంద్రత చాలా తక్కువ ఉండటం కూడా ఇతర కారణాలు. అధిక విలువ-ఆధారిత ఉపాధి లోకపోవడంతో UKలోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఇక్కడ తలసరి ఆర్థిక ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉంటుంది- 2002లో EU25 సగటులో ఇది 90% ఉంది మరియు UK సగటులో అయితే 80% తలసరి ఆర్థిక ఉత్పత్తిని కలిగివుంది. అయితే, ఈ సమాచారాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో జాగ్రత్త తీసుకోవాలి, ఇది జీనవ వ్యయంలో ప్రాంతీయ అసమానతలను ఈ గణాంకాలు పరిగణలోకి తీసుకోలేదు. వేల్స్ మరియు UKలోని మిగిలిన సంపన్న భాగాల మధ్య జీవన ప్రమాణాల్లో అంతరం పెద్దగా కనిపించదు. జూన్ 2008లో, ప్రపంచంలో ఫెయిర్‌ట్రేడ్ హోదా పొందిన తొలి దేశంగా గుర్తించబడటం ద్వారా వేల్స్ చరిత్ర సృష్టించింది.[67]

దస్త్రం:Uk1pnd2000.jpg
బ్రిటీష్ ఒక పౌండు నాణెం (వెనుకవైపు), దీనిపై వెల్ష్ డ్రాగన్ ఉంటుంది ([167]).

2002లో, వేల్స్ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) సుమారుగా £26 బిలియన్ల ($48 బిలియన్లు) వద్ద ఉంది, దీనిలో తలసరి GDP £12,651 ($19,546) వద్ద ఉంది. 2006 నాటికి, వేల్స్‌లో నిరుద్యోగ రేటు 5.7% వద్ద ఉంది- UK సగటు కంటే ఇది ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, EU దేశాల్లో అనేక దేశాల కంటే వేల్స్‌లో నిరుద్యోగ రేటు తక్కువగానే ఉంది.

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో మిగిలిన భాగంతో మాదిరిగానే, వేల్స్‌లోనూ పౌండ్ స్టెర్లింగ్ నగదును ఉపయోగిస్తారు, దీనిని £ గుర్తుతో సూచిస్తారు. కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ (వేల్స్‌తో సహా) కేంద్ర బ్యాంకుగా బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ సృష్టించబడటంతో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మొత్తం నగదుకు ఇది బాధ్యత వహిస్తుంది. స్కాట్లాండ్ మరియు ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో మాదిరిగా కాకుండా, వేల్స్‌లోని బ్యాంకులకు బ్యాంక్‌నోట్‌లు జారీ చేసే హక్కు లేదు. UKవ్యాప్తంగా పంపిణీ చేయబడే నాణేలను తయారు చేసి విడుదల చేసే ఒకేఒక్క రాజ టంకశాల దక్షిణ వేల్స్‌లోని లాన్‌ట్రిశాంట్‌లో ఉంది, 1980 నుంచి ఇది ఇక్కడ కార్యకలాపాలు సాగిస్తుంది, 1968 నుంచి లండన్‌లోని టవర్ హిల్ నుంచి దీనియొక్క కార్యకలాపాలు క్రమక్రమంగా ఇక్కడకు పూర్తిగా బదిలీ అయ్యాయి.[68] 1971లో దశాంశ వ్యవస్థను మార్చినప్పటి నుంచి, UKలో పంపిణీలో ఉన్న కనీసం ఒక్క నాణెంలోనైనా వెల్ష్ నమూనా కనిపిస్తుంది, ఉదాహరణకు 1995 మరియు 2000 ఒక పౌండ్ నాణెం (ఎడమవైపు చూడవచ్చు). అయితే, 2008 నుంచి అచ్చువేయబడిన ఎటువంటి నాణేల్లోనూ వేల్స్ ప్రాతినిధ్యం కనిపించడం లేదు.[69]

మట్టిలో సారం బాగా తక్కువగా ఉండటం వలన, వేల్స్‌లో ఎక్కువ భూభాగం పంటల-పెంపకానికి అననుకూలంగా ఉంది, పశువుల పెంపకం సంప్రదాయబద్ధమైన వ్యవసాయంగా పరిగణించబడుతుంది. వెల్ష్ భూదృశ్యం (మూడు జాతీయ పార్కులు) మరియు 42 బ్లూ ఫ్లాగ్ బీచ్‌లు, విలక్షణ వేల్స్ సంస్కృతి, పెద్ద సంఖ్యలో పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తోంది, గ్రామీణ ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థలో పర్యాటకులు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. [3] వేల్స్‌లో పర్యాటకం చూడండి.

ఆరోగ్య సంరక్షణ[మార్చు]

దస్త్రం:NHS logo in Wales.png
NHS వేల్స్ చిహ్నం.

వేల్స్‌లో ప్రజా ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవలు NHS వేల్స్ చేత అందించబడుతున్నాయి (మూస:Lang-cy), జాతీయ ఆరోగ్య సేవా చట్టం 1946 పరిధిలో దీనిని మొదట ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ NHS నిర్మాణంలో భాగంగా ఏర్పాటు చేశారు, అయితే వేల్స్‌లో NHSపై అధికారాలు 1969 నుంచి వెల్స్ విదేశాంగ కార్యదర్శి పరిధిలోకి వచ్చాయి[70]. తరువాత, 1999లో అధికార సంక్రమణలో భాగంగా NHS వేల్స్ బాధ్యతలు వేల్స్ అసెంబ్లీ మరియు కార్యనిర్వహణ కిందకు వచ్చాయి.

NHS వేల్స్‌లో 90,000 మంది సిబ్బంది ఉన్నారు, ఇది పేల్స్‌లో ప్రజా ఆరోగ్య సేవలు అందిస్తుంది, వేల్స్‌లో అత్యధిక ఉద్యోగాలు కల్పిస్తున్న విభాగం ఇదే కావడం గమనార్హం.[71] ఆరోగ్య మరియు సామాజిక సేవల శాఖ మంత్రిగా వెల్ష్ అసెబంబ్లీ ప్రభుత్వంలోని వ్యక్తి ఉంటాడు, వేల్స్‌లో ఆరోగ్యం మరియు సామాజిక సంక్షేమానికి సంబంధించిన రెండు బాధ్యతలను అతను నిర్వర్తిస్తాడు.

జనాభా వివరాలు[మార్చు]

స్వాన్సీ సిటీ సెంటర్ మరియు స్వాన్సీ బే. వేల్స్‌లో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రెండో నగరంగా స్వాన్సీ పరిగణించబడుతుంది

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ జనాభా లెక్కలు 2001 ప్రకారం వేల్స్ జనాభా 2,903,085 వద్ద ఉంది, 2005 అంచనాల ప్రకారం వీరి సంఖ్య ఇప్పుడు 2,958,876కి పెరిగింది. కార్డిఫ్ (కెర్డైడ్ ), స్వాన్‌సీ (అబెర్టావె ) మరియు న్యూపోర్ట్ (కాస్నెవైడ్ ) మరియు దాని పరిసర ప్రాంతాలు దక్షిణ వేల్స్‌లో ప్రధాన జనాభా మరియు పారిశ్రామిక ప్రాంతాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి, ఈశాన్య వేల్స్‌లోని వ్రెక్స్‌హామ్ (వ్రెస్కామ్ ) చుట్టుప్రక్కల మరో ప్రధాన జనాభా ప్రాంతం ఉంది.

2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, వేల్స్ జనాభాలో 96% శాతం మంది శ్వేత బ్రిటీష్ జాతీయులు, 2.1% మంది శ్వేతజాతీయేతరులు (ప్రధానంగా ఆసియన్ సంతతివారు) ఉన్నారు.[72] ఎక్కువ శ్వేతజాతీయేతర సమూహాలు కార్డిఫ్, న్యూపోర్ట్ మరియు స్వాన్‌సీ నగరాల దక్షిణ ప్రాంతాల్లో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. వెల్ష్ ఆసియా సమూహాలు రెండో ప్రపంచ యుద్ధం నుంచి ప్రధానంగా వలసల ద్వారా అభివృద్ధి చెందాయి. ఇటీవల పోలెండ్ వంటి EU విలీన దేశాలు నుంచి వేల్స్ ప్రాంతాలకు వలసలు పెరిగాయి - ఇదిలా ఉంటే రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత వేల్స్ ప్రాంతానికి వచ్చి కొందరు పోలెండ్ జాతీయులు స్థిరపడ్డారు.

రాల్డ్ డాల్ ప్లాస్, కార్డిఫ్.

2001నాటి లేబర్ ఫోర్స్ సర్వేలో, వేల్స్‌లోని 72% మంది వయోజనులు పూర్తిగా వెల్ష్ జాతీయులుగా పరిగణించబడ్డారు, 7% మంది తమనుతాము పాక్షిక వెల్ష్ జాతీయులుగా గుర్తించుకున్నారు (వీరిలో ఎక్కువ మంది వెల్ష్ మరియు బ్రిటీష్ ఉమ్మడి సంతతి కలిగివున్నారు). ఇటీవల ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, వెల్ష్ జనాభాలో 35% మంది ఇంటిపేర్లలో వెల్ష్ మూలం కలిగివున్నారు (5.4% ఆంగ్లేయ సంతతివారు మరియు 1.6% స్కాటిష్ జాతీయులు తమ పేర్ల ముందు 'వెల్ష్' పేర్లు కలిగివున్నారు).[73] అయితే, కొన్ని పేర్లు వెల్ష్ మార్పులతో ('గోరోన్వై') ఆంగ్లేయ సంతతికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి ("గ్రీనవే" వంటివి). 'రిచర్డ్స్' వంటి వేల్స్‌లో కనిపించే ఇతర సాధారణమైన పేర్లు బ్రిటన్‌లోని ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన మూలాలు కలిగివున్నట్లు భావిస్తున్నారు.

2002లో, BBC "ఆంగ్ల మరియు వెల్ష్ జాతులు వేర్వేరు మూలాలు కలిగివున్నాయనే" శీర్షికను ఉపయోగించింది, ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్‌లోని పట్టణాల్లో నిర్వహించిన జన్యు అధ్యయనం ఫలితాలను వెల్లడించేందుకు దీనిని ఉపయోగించింది.[74] బ్రయాన్ సైకెస్ మరియు స్టీఫెన్ ఓపెన్‌హీమెర్ వంటి ఇతర ఇటీవల పరిశోధకులు ఆధునిక ఆంగ్లేయ మరియు వెల్ష్ పౌరుల్లో ఎక్కువ మంది మధ్యరాతి యుగం మరియు నవీనశిలా యుగం కాలాల్లో బ్రిటీష్ ద్వీపానికి వచ్చిన వలసదారుల ద్వారా ఉమ్మడి వారసత్వాన్ని కలిగివున్నారని వాదిస్తున్నారు, నేషనల్ మ్యూజియం వేల్స్ కూడా ఈ రోజు వరకు జన్యు అధ్యయనాలు నమ్మశక్యంగా లేవని నిర్ధారణలకు వచ్చింది.[8]

2001లో, వెల్ష్ జనాభాలో నాలుగింట ఒక వంతు మంది ఈ ప్రాంతం బయట, ముఖ్యంగా ఇంగ్లండ్‌లో జన్మించినవారుగా గుర్తించబడ్డారు; వీరిలో 3% మంది UK వెలుపల జన్మించారు. వేల్స్‌లో జన్మించినవారి సంఖ్యలో దేశవ్యాప్తంగా వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది, అత్యధిక శాతం దక్షిణ వేల్స్ లోయల్లో కనిపిస్తుండగా, మధ్య వేల్స్ మరియు ఈశాన్య భాగాల్లో అత్యల్ప శాతం కనిపిస్తుంది. బ్లాయెనౌ గ్వెంట్ మరియు మెర్‌థైర్ టైడ్‌ఫిల్ ప్రాంతాలు రెండింటిలో నివసిస్తున్నవారిలో 92% మంది వెల్ష్‌లో పుట్టినవారే కావడం గమనార్హం, ఫ్లింట్‌షైర్ మరియు పావైస్ ప్రాంతాల్లో వీరి సంఖ్య వరుసగా 51% మరియు 56% వద్ద ఉంది.[75] శిశు ప్రసవాలకు అనుకూలమైన ఆస్పత్రులు ఇంగ్లండ్‌లోని సరిహద్దుపై ఉండటం దీనికి ప్రధాన కారణంగా చెప్పబడుతుంది[citation needed]. సుమారుగా 1.75 మిలియన్ల మంది అమెరికన్లు తమనితాము వెల్ష్ సంతతి చెందినవారిగా గుర్తించుకుంటున్నారు,[76] 2006 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కెనడాలో వెల్ష్ సంతతికి చెందిన వారి సంఖ్య 467,000 వద్ద ఉంది.[77]

భాషలు[మార్చు]

వెల్ష్‌లో నిర్వహించే ఈస్టెడ్‌ఫాడ్ అనేది వెల్ష్ సంస్కృతిలో ఒక వార్షిక వేడుక.

వెల్ష్ మరియు ఆంగ్ల భాషలకు వెల్ష్ భాషా చట్టం 1993 మరియు వేల్స్ ప్రభుత్వ చట్టం 1998 సమాన హోదా కల్పించాయి. అయితే, వాస్తవానికి UKలో ఆంగ్ల భాష ఒక్కదానికే అధికారిక హోదా ఉంది, (యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో భాషలు చూడండి), దీంతో ప్లాయిడ్ సైమ్రు వంటి రాజకీయ సంస్థలు వెల్ష్ భాష మనుగడను కాపాడేందుకు ఈ చట్టం సరిపోతుందా అనే ప్రశ్నను తెరపైకి తెచ్చాయి.[78]

వేల్స్ ప్రాంతంలో దాదాపుగా అందరు పౌరులు ఆంగ్లం మాట్లాడతారు, దీంతో ఇది వాస్తవానికి ప్రధాన భాషగా ఉంది (వెల్ష్ ఇంగ్లీష్ చూడండి). అయితే, ఉత్తర మరియు పశ్చిమ వేల్స్‌లోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఎక్కువ మంది పౌరులు వెల్స్‌ను మొదటి భాషగా ఉపయోగిస్తారు, ఇక్కడ ఆంగ్ల భాషను ద్వితీయ భాషగా నేర్చుకుంటారు. 21.7% మంది వెల్ష్ జనాభా కొంతవరకు వెల్ష్ భాషను మాట్లాడతారు లేదా చదువుతారు (2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం), ఇదిలా ఉంటే 16% మంది మాత్రమే వెల్ష్ భాషను మాట్లాడటం, చదవడం మరియు రాయడం చేయగలమని పేర్కొన్నారు,[18] వ్యవహారిక మరియు సాహిత్య వెల్ష్ భాషల మధ్య తీవ్ర వైవిధ్యాలకు దీనిని కారణంగా చెప్పవచ్చు. 2004లో నిర్వహించిన ఒక భాషాధ్యయనం ప్రకారం, 21.7% మందిలో ఎక్కువ మంది తమకు వెల్ష్ భాషపై కొంత అవగాహన ఉందని పేర్కొన్నారు.[79]

ప్రస్తుతం వెల్ష్ మాట్లాడేవారిలో చిన్నపిల్లలు మినహా, ఏకభాషా భాషులు అతికొద్ది మాత్రమే ఉన్నారు, అయితే ఆంగ్లం కంటే వెల్ష్ భాషను తక్కువ అనర్గళంగా మాట్లాడేవారు, దీనిని చాలా అరుదుగా మాట్లాడేందుకు ఉపయోగించేవారు వేల్స్‌లో ఉన్నారు. 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో వేల్స్‌లో అనేక మంది ఏకభాషా భాషులు అనేక మంది ఉన్నారు.[80] వేల్స్ ప్రాంతంలో రోడ్లపై గుర్తులు ఆంగ్లం మరియు వెల్ష్ రెండు భాషల్లోనూ ఉంటాయి; రెండు భాషల్లోనూ ప్రదేశాల పేర్లలో తేడా ఉంటుంది, రెండు భాషా రూపాలు వాడుకలో ఉన్నాయి (ఉదాహరణకు "కార్డిఫ్" మరియు "కార్డైడ్"), ఈ పేరును మొదట ఉంచాలనే నిర్ణయం స్థానిక అధికారిక యంత్రాంగం చేతిలో ఉంటుంది.

20వ శతాబ్దం సందర్భంగా, ఆంగ్లం లేదా వెల్ష్ మాట్లాడేవారు కాకుండా బెంగాలీ లేదా కాంటోనీస్ వంటి అనేక భాషలు మాట్లాడే వివిధ సమూహాలు వేల్స్‌లో స్థిరపడ్డాయి, వలసల ఫలితంగా ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది. అయితే ఈ వలసలు దాదాపుగా వేల్స్ పట్టణ ప్రాంతాలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఇటలీ సంతతికి చెందిన వెల్ష్ పౌరులకు ఇటాలియన్ భాషను బోధించేందుకు ఇటలీ ప్రభుత్వం నిధులు అందజేస్తుంది. ఈ ఇతర భాషలకు వెల్ష్ మరియు ఆంగ్ల భాషలతో న్యాయబద్ధమైన సమానత్వం లేదు, అయితే ప్రజా సేవల యంత్రాంగాలు సమాచార పత్రాలను అవసరమైన చోట ఇతర భాషల్లో కూడా తయారు చేస్తున్నాయి, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఇతర ప్రాంతాల్లో కూడా ఈ పద్ధతి వాడుకలో ఉంది. కోడ్-స్విచ్చింగ్ (అవసరమైనప్పుడు బహుళ భాషలను ఉపయోగించడం) వేల్స్‌లోని అన్ని భాగాల్లోనూ సాధారణంగా కనిపిస్తుంది, దీని ఫలితంగా, "వెంగ్లిష్" లేదా (కెర్నార్ఫోన్) "కోఫీ" వంటి పేర్లతో బహుళ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.

మతం[మార్చు]

పెంబ్రోకెషైర్‌లోని సెయింట్ డేవిడ్స్ కాథెడ్రల్.

వేల్స్‌లో అతిపెద్ద మతంగా క్రైసవమతం గుర్తించబడుతుంది, 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం వేల్స్‌లో 72% మంది పౌరులు క్రైస్తవులుగా ఉన్నారు. ప్రీబైటెరియన్ చర్చ్ ఆఫ్ వేల్స్ అతిపెద్ద మత సంస్థగా ఉంది, 1811లో చర్చ్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ నుంచి విడిపోవడం ద్వారా ఇది 18వ శతాబ్దపు వెల్ష్ మెథడిస్ట్ పునరుజ్జీవనం నుంచి ఉద్భవించింది. చర్చ్ ఇన్ వేల్స్ తరువాతి అతిపెద్ద మత సంస్థగా ఉంది, ఆంగ్లికన్ కమ్యూనియన్‌లో భాగంగా ఉంది. ఇది కూడా చర్చ్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్‌లో భాగమే, వెల్ష్ చర్చ్ యాక్ట్ 1914 (1920 వరకు ఇది అమలు చేయబడలేదు) పరిధిలో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం దీనిని వేరు చేసింది.

రోమన్ కాథలిక్ చర్చి మూడో అతిపెద్ద మత సంస్థగా ఉంది, దీని పరిధిలో 3% జనాభా ఉన్నారు. క్రైస్తవేతర మతాలు వేల్స్‌లో అతికొద్ది స్థాయిలో ఉన్నాయి, జనాభాలో ఇతర మతాలను ఆచరించేవారు 1.5% మంది ఉన్నారు. 18% మంది పౌరులు ఏ మతాన్ని పాటించడం లేదు. ప్రతి ఏడాది స్వాన్సీలో అపోస్టోలిక్ చర్చి తన వార్షిక అపోస్టోలిక్ సదస్సును నిర్వహిస్తుంది, ఇది సాధారణంగా ఆగస్టులో జరుగుతుంది. వేల్స్ జాతి దేవునిగా సెయింట్ డేవిడ్ (వెల్ష్: డెవీ శాంట్ ) గుర్తించబడుతున్నాడు, సెయింట్ డేవిడ్స్ డే (వెల్ష్: డైడ్ గైల్ డెవీ శాంట్ )ను ప్రతి ఏటా మార్చి 1న జరుపుకుంటారు.

1904లో, ఎవాన్ రాబర్ట్స్ నేతృత్వంలో క్రైస్తవ మత ప్రచారం ద్వారా ప్రారంభమైన వేల్స్‌లో ఒక మత పునరుజ్జీవనం (కొందరు దీనిని 1904-1905 వెల్ష్ పునరుజ్జీవనం లేదా సాధారణంగా 1904 పునరుజ్జీవనంగా గుర్తిస్తారు)లో క్రైస్తవ మతం వేల్స్‌లోని అనేక ప్రాంతాలకు విస్తరించింది, భారీ సంఖ్యలో పౌరులు స్వచ్ఛందంగా నాన్‌కాన్‌పోర్మిస్ట్ మరియు ఆంగ్లికన్ క్రైస్తవమతాన్ని స్వీకరించారు, కొన్ని సందర్భాల్లో కొన్ని సమూహాల మత మార్పిడిలు జరిగాయి. ప్రస్తుతం వేల్స్‌లో ఉన్న అనేక పెంటెకోస్టల్ చర్చిలు ఈ పునరుజ్జీవనంలో మూలాలు కలిగివున్నట్లు పేర్కొంటున్నాయి.

వేల్స్‌లో క్రైస్తవేతర అతిపెద్ద మతంగా ఇస్లాం గుర్తింపు పొందింది, 2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం..ఈ దేశంలో 30,000 ముస్లింలు ఉన్నారు. హిందువులు మరియు సిక్కులు వంటి ఇతర మత సమూహాలు కూడా వేల్స్‌లో ఉన్నాయి, అయితే వీరు ప్రధానంగా దక్షిణ వేల్స్ నగరాలైన న్యూపోర్ట్, కార్డిఫ్ మరియు స్వాన్సీల్లో కనిపిస్తారు, ఇదిలా ఉంటే బౌద్ధ మతస్థులు సెరెడిగియాన్ అనే పశ్చిమ గ్రామీణ కౌంటీలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమైన ఉన్నారు. వేల్స్‌లో ఉనికి పొందిన మొదటి క్రైస్తవేతర విశ్వాసంగా యూదు మతం (ప్రీ-రోమన్ ఎనిమిజం మినహా) యూదు మతం గుర్తింపు పొందింది, అయితే 2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం వీరి సంఖ్య 2,000లకు క్షీణించింది.[81] అన్యమతత్వం మరియు విక్కాలకు కూడా వేల్స్‌లో ఆదరణ పెరుగుతోంది. 2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్‌లో 7,000-మంది విక్కన్లు ఉన్నారు, 31,000 మంది పాగాన్లు (అన్యమతస్థులు) ఉన్నారు.[82]

సంస్కృతి[మార్చు]

దస్త్రం:NationalLibraryOfWales.jpg
అబెరైస్‌ట్వైత్‌లోని నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ వేల్స్

వేల్స్‌కు ఒక విలక్షణమైన సంస్కృతి ఉంది, దీనికి ఒక సొంత భాష, ఆచారాలు, సెలవులు మరియు సంగీతం ఉన్నాయి.

వేల్స్‌ను ప్రధానంగా ఎరుపు వేల్స్ డ్రాగన్ చిహ్నంతో సూచిస్తారు, అయితే దీనికి ఇతర జాతీయ చిహ్నాలుగా లీక్ మరియు డాఫోడిల్ (ఒక రకమైన అడవి పుష్పం) ఉన్నాయి. వీటికి వెల్ష్ పదాలు లీక్స్ (సెనైన్), డాఫోడిల్స్‌కు (సెనైన్ పెడర్, "(సెయింట్) పీటర్స్ లీక్స్") బాగా దగ్గరి పోలిక కలిగివుంటాయి, తరచుగా తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా ఒక చిహ్నాన్ని మరొక చిహ్నానికి బదులుగా ఉపయోగించడం జరుగుతుంటుంది, ఏది మొదట వస్తుందనేది అస్పష్టంగా ఉంది.

కళలు[మార్చు]

కెల్టిక్ కళకు సంబంధించిన అనేక రూపాలను వేల్స్‌లో కనిపిస్తాయి.[83] ప్రారంభ మధ్యయుగ కాలంలో, వేల్స్ యొక్క కెల్టిక్ క్రైస్తవ మతం బ్రిటీష్ ద్వీప సంబంధమైన కళతో కలిసింది, వెల్ష్ మూలాలు కలిగివున్న అనేక ఆధ్యాత్మిక రచనలు పుట్టుకొచ్చాయి, వీటిలో 8వ శతాబ్దానికి చెందిన హెరెఫోర్డ్ గోస్పెల్స్ మరియు లిచ్‌ఫీల్డ్ గోస్పెల్స్ ప్రముఖమైనవి. సెయింట్ డేవిడ్స్‌లో ఉన్న 11వ శతాబ్దపు రిచ్‌మెర్క్ సాల్టెర్ (ఇప్పుడు డుబ్లిన్‌లో ఉంది) నిశ్చితంగా వెల్ష్‌లో రాయబడింది, అసాధారణ వైకింగ్ ప్రభావంతో పురాతన ద్వీపసంబంధ శైలిని దీనిలో చూడవచ్చు.

16-18వ శతాబ్దాల మధ్యకాలానికి చెందిన కొందరు ఉత్తమ వెల్ష్ కళాకారులు ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లారు, అయితే 18వ శతాబ్దంలో ఆంగ్ల కళలో భూదృశ్య కళ ఆధిపత్యం పెరగడంతో కళాకారులు స్వదేశంలోనే ఉండేందుకు దారితీసింది, అంతేకాకుండా ఈ పరిణామం వేల్స్ ప్రకృతిపై బొమ్మలు గీసేందుకు కళాకారులు బయటి నుంచి ఇక్కడికి వచ్చేందుకు కారణమైంది. వెల్ష్ చిత్రకారుడు రిచర్డ్ విల్సన్ (1714–1782) మొదటి ప్రధాన బ్రిటీష్ ప్రకృతిచిత్రకారుడిగా చెప్పవచ్చు, అయితే ఆయన వెల్ష్ చిత్రాల కంటే ఇటలీ భూదృశ్యాలకు సంబంధించిన చిత్తరువుల ద్వారా ఎక్కువ పేరు గడించారు, లండన్ నుంచి సందర్శనల సందర్భంగా ఆయన ఎక్కువగా ఈ చిత్రాలను గీశాడు.[84]

ది బార్డ్, 1774, థామస్ జోన్స్ (1742–1803) దీనిని గీశారు.

20వ శతాబ్దం వరకు వెల్ష్ విఫణిపైనే పూర్తిగా ఆధారపడటం కళాకారులకు కష్టంగా ఉండేది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌వ్యాప్తంగా అనేక కళా పాఠశాలలను ఏర్పాటు చేసేందుకు 1857లో పార్లమెంట్ చట్టం ఆమోదించబడింది, దీనిలో భాగంగా 1865లో కార్డిఫ్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌ను స్థాపించారు. పట్టభద్రులు ఇప్పటికి కూడా పని చేసేందుకు వేల్స్‌ను విడిచిపెట్టాల్సిన పరిస్థితి ఉంది, అయితే బెట్వాస్ వై కోయెడ్ కళాకారులకు ప్రముఖ కేంద్రంగా మారింది, దీనిలో కళాకారుల కాలనీ 1881లో రాయల్ కాంబ్రియన్ అకాడమీని స్థాపించేందుకు సాయపడింది.[85] తాను లండన్‌లో స్థిరపడినప్పటికీ, శిల్పి సర్ విలియం గాస్కోంబే జాన్ వెల్ష్ కమిషన్‌ల కోసం అనేక శిల్పాలు చెక్కాడు. వెల్ష్ గురించి ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపించిన క్రిస్టోఫెర్ విలియమ్స్ కూడా లండన్‌కు చెందినవాడే కావడం గమనార్హం. చిత్రకారులుగా విజయవంతమైన వృత్తిజీవితాన్ని అనుభవించిన థామస్ E. స్టీఫెన్స్ మరియు ఆండ్ర్యూ వికారీలు కూడా వరుసగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు ఫ్రాన్స్ దేశాలకు చెందినవారు. వెల్ష్ మూలాలు కలిగిన సర్ ఫ్రాంక్ బ్రాంగ్వైన్ కూడా వేల్స్‌లో అతికొద్ది సమయం మాత్రమే గడిపాడు.

అత్యంత ప్రసిద్ధ వెల్ష్ చిత్రకారులు ఆగస్టస్ జాన్ మరియు అతని సోదరి గ్వెన్ జాన్ ఎక్కువగా లండన్ మరియు ప్యారిస్ నగరాల్లో నివసించారు; అయితే చిత్రకారులు సర్ కైఫిన్ విలియమ్స్ మరియు పీటర్ ప్రెండెర్‌గాస్ట్ వారి జీవితాల్లో ఎక్కువ భాగం వేల్స్‌లోనే ఉన్నప్పటికీ, విస్తృత కళా ప్రపంచంతో మంచి సంబంధాలు కొనసాగించారు. లండన్‌కు వెళ్లిపోయినప్పటికీ, కార్డిఫ్‌లో ఒక ఉపాధ్యాయుడిగా సెరీ రిచర్డ్స్‌కు కూడా వెల్ష్ కళతో దగ్గరి అనుబంధం ఉంది; అతను సుర్రేలిజంతోపాటు అంతర్జాతీయ శైలుల్లో ఉపమాన విశిష్టమైన చిత్రకారుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. వేల్స్‌కు తరలివచ్చిన వివిధ కళాకారుల్లో ఎరిక్ గిల్, లండన్‌లో పుట్టిన వెల్ష్ జాతీయుడు డేవిడ్ జోన్స్ మరియు శిల్పి జోనా జోన్స్ తదితరులు ఉన్నారు. కవి డైలాన్ థామస్ మరియు స్వాన్సీలో కవి, కళాకారుడు వెర్నోన్ వాట్కిన్స్, చిత్రకారుడు ఆల్‌ఫ్రెడ్ జానెస్‌లతో కూడిన మేధావుల సమూహాన్ని ది కార్డోమా గ్యాంగ్ అని పిలుస్తారు. మిగిలిన ప్రాంతాల్లో మాదిరిగానే, ప్రస్తుతం వేల్స్‌లో కళలు కూడా అనేక శైలుల్లో కనిపిస్తున్నాయి.

18 మరియు 19వ శతాబ్దాల్లో దక్షిణ వేల్స్ ప్రాంతం అనేక ప్రసిద్ధ మృణ్మయ కళలు కలిగివుంది, కాంబ్రియన్ మృణ్మయ కళ (1764–1870, దీనిని "స్వాన్సీ మృణ్మయ కళగా కూడా గుర్తిస్తారు") నుంచి కార్డిఫ్ సమీపంలోని నాంట్‌గార్వ్ మృణ్మయ కళ వరకు వివిధ రకాల కళలు ఇక్కడ ప్రసిద్ధిగాంచాయి, మంచి పింగాణీ తయారు చేసేందుకు 1813 నుంచి 1822 వరకు ఇవి వాడకలో ఉన్నాయి, తరువాత ప్రయోజన మృణ్మయకళ 1920 వరకు వాడుకలో ఉంది. పోర్ట్‌మీరియన్ మృణ్మయ కళ (1961 నుంచి) వాస్తవానికి వేల్స్‌లో ఎన్నడూ ఉపయోగించబడలేదు.

క్రీడలు[మార్చు]

మిలీనియం స్టేడియం, కార్డిఫ్.

వేల్స్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ ఉన్న క్రీడలు రగ్బీ యూనియన్ మరియు ఫుట్‌బాల్. మిగిలిన భాగస్వామ్య దేశాలు మాదిరిగానే వేల్స్ కూడా FIFA ప్రపంచ కప్, రగ్బీ ప్రపంచ కప్ మరియు కామన్వెల్త్ క్రీడలు వంటి ప్రపంచ స్థాయి క్రీడాంశాల్లో స్వతంత్ర ప్రాతినిధ్యం కలిగివుంది (అయితే ఒలింపిక్స్‌లో మాత్రం గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో భాగంగా ఉంటుంది). ఉత్తర వేల్స్‌లో ఫుట్‌బాల్ అత్యంత ప్రజాదరణ కలిగివున్నప్పటికీ, న్యూజిల్యాండ్‌లో మాదిరిగా, రగ్బీ జాతీయ గుర్తింపులో ప్రధాన భాగంగా ఉంది. రగ్బీ మరియు ఫుట్‌బాల్‌లతోపాటు, దాదాపుగా అన్ని ఇతర క్రీడలకు సంబంధించి వేల్స్‌లో సొంత పాలక యంత్రాంగాలు ఉన్నాయి, వేల్స్ రగ్బీ యూనియన్, ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ వేల్స్ (ప్రపంచంలో మూడో పురాతన ఫుట్‌బాల్ సంఘం) వరుసగా రగ్బీ మరియు ఫుట్‌బాల్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తుంటాయి. వేల్స్‌కు చెందిన అగ్రశ్రేణి అథ్లెట్లు, క్రీడాకారులు, మహిళా క్రీడాకారుల్లో ఎక్కువ మంది కార్డిఫ్‌లోని వెల్ష్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్ మరియు నేషనల్ ఇండోర్ అథ్లెటిక్స్ సెంటర్, న్యూపోర్ట్‌లోని వేల్స్ నేషనల్ వెలోడ్రోమ్ మరియు స్వాన్సీలోని వేల్స్ నేషనల్ పూల్‌లలో శిక్షణ పొందారు.

వెల్ష్ నేషనల్ రగ్బీ యూనియన్ జట్టు వార్షిక ఆరు దేశాల ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొంటుంది. అంతేకాకుండే వేల్స్ ప్రతి రగ్బీ ప్రపంచ కప్‌లోనూ పాల్గొంది, 1999లో ఈ టోర్నమెంట్‌కు ఆతిథ్యం కూడా ఇచ్చింది, ప్రారంభ పోటీలో ఇది వేల్స్ జట్టు మూడో స్థానంలో నిలిచింది. ఐర్లాండ్ మరియు స్కాట్లాండ్ జట్లతోపాటు, వెల్ష్ జట్లు యూరోపియన్ హీనెకెన్ కప్ మరియు మాగ్నెర్స్ లీగ్ (రగ్బీ యూనియన్)ల్లో ఆడతాయి, వీటితోపాటు EDF ఎనర్జీ కప్ మరియు యూరోపియన్ హీనెకెన్ కప్ టోర్నీల్లో కూడా వెల్ష్ జట్టు పాల్గొంటుంది.

ప్రధాన పోటీల్లో సంప్రదాయ క్లబ్ జట్ల స్థానంలో 2003లో నాలుగు ప్రాంతీయ జట్లు వచ్చాయి, వీటి స్థానంలో తరువాత 2004లో నాలుగు ప్రొఫెషనల్ రీజియన్స్ (స్కార్లెట్స్, కార్డిఫ్ బ్లూస్, న్యూపోర్ట్ గ్వెంట్ డ్రాగన్స్ మరియు ఓస్‌ప్రైస్) వచ్చాయి. మాజీ క్లబ్ జట్లు ఇప్పుడు వారి సొంత లీగ్‌లో సెమీ-ప్రొఫెషనల్ క్లబ్‌లుగా నిర్వహించబడుతున్నారు, ఇవి నాలుగు ప్రాంతీయ జట్లతో అనుబంధించబడ్డాయి. ఇంటర్నేషనల్ రగ్బీ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో వేల్స్‌కు చెందిన గారెత్ ఎడ్వర్డ్స్, J.P.R. విలియమ్స్ మరియు గెరాల్డ్ డేవీస్‌లతోపాటు మొత్తం పది మంది ఆటగాళ్లు ఉన్నారు. న్యూపోర్ట్ రగ్బీ క్లబ్ 'అజేయ' న్యూజిల్యాండ్ రగ్బీ జట్టుపై 1963లో చారిత్రాత్మక విజయం సాధించింది, ఇదిలా ఉంటే లానెలీ రగ్బీ క్లబ్ 1972లో ఆల్ బ్లాక్స్‌ను ఓడించడం ద్వారా సంచలనం సృష్టించింది.

1992 నుంచి వేల్స్‌కు సొంత ఫుట్‌బాల్ లీగ్ ఉంది, అయితే చారిత్రక కారణాల కోసం, రెండు వెల్ష్ జట్లు (కార్డిఫ్ సిటీ మరియు స్వాన్సీ సిటీ) ఇంగ్లీష్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్‌లో ఆడతాయి, మరో నాలుగు వెల్ష్ క్లబ్‌లు దీనియొక్క ఉప లీగ్‌లో ఆడతాయి. (వ్రెక్స్‌హామ్, న్యూపోర్ట్ కౌంటీ, మెర్‌థైర్ టైడ్‌ఫిల్, మరియు కోల్వైన్ బే).

ఇటీవల సంవత్సరాల్లో వేల్స్‌లో రగ్బీ లీగ్ పునరుజ్జీవనం పొందింది, కొత్తగా ఏర్పడిన జట్లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందుతున్నాయి.[86] వేల్స్ నేషనల్ రగ్బీ లీగ్ జట్టు 1907లో ఏర్పాటయింది, ప్రపంచంలో మూడో అతి పురాతన జాతీయ జట్టుగా ఇది గుర్తించబడుతుంది. 1975కు ముందు మరియు 1980వ దశకంలో ప్రపంచ కప్‌లో దీనికి గ్రేట్ బ్రిటన్ నేషనల్ రగ్బీ లీగ్ జట్టు ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అయితే ఈ జట్టు 1975, 1995 మరియు 2000 టోర్నమెంట్‌లలో ఆడింది. బ్రిడ్జెండ్‌కు చెందిన ప్రొఫెషనల్ రగ్బీ లీగ్ క్లబ్ కెల్టిక్ క్రూసేడర్స్ 2009లో సూపర్ లీగ్‌లో ఆడారు, అయితే 2010లో ఈ జట్టు వ్రెక్స్‌హామ్‌లోని రేస్‌కోర్స్ గ్రౌండుకు తరలివెళ్లడంతోపాటు, వారి పేరును క్రూసేడర్స్ రగ్బీ లీగ్‌గా మార్చుకుంది.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో, ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్ ప్రాంతాలు ఒకే జట్టుకు నిలబెడతాయి, దీనిని ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ క్రికెట్ బోర్డు (ECB) నియంత్రిస్తుంది. ఇదిలా ఉంటే క్రికెట్‌కు సంబంధించి ఒక ప్రత్యేక వేల్స్ జట్టు కూడా ఉంది, ఇది అప్పుడప్పుడు దేశీయ పరిమిత ఓవర్ల క్రికెట్ పోటీల్లో పాల్గొంటుంది. ఇంగ్లండ్ అండ్ వేల్స్ కౌంటీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొనే ఒకేఒక్క వేల్స్ జట్టు గ్లామోర్గాన్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్. వేల్స్ జట్టు ఇంగ్లీష్ మైనర్ కౌంటీస్ పోటీలో కూడా ఆడుతుంది. అయితే (సైమన్ జోన్స్ వంటి) కొందరు వేల్స్ ఆటగాళ్లు ఇంగ్లండ్ జట్టు తరపున ఆడాలనడం మరియు ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్ జట్టు తరపున ఆడకూడదనడం చర్చనీయాంశంగా ఉంది.

వేల్స్‌లో ఇతర ప్రధాన బ్యాటు మరియు బంతి ఆట బ్రిటీష్ బేస్‌బాల్, ఇది ఎక్కువగా కార్డిఫ్ మరియు న్యూపోర్ట్ రెండు నగరాలకు మాత్రమే పరిమితమై ఉంది, ఈ రెండు నగరాలకు సుదీర్ఘ బేస్‌బాల్ సంప్రదాయాలు కలిగివున్నాయి. దీనిని వెల్ష్ బేస్‌బాల్ యూనియన్ పర్యవేక్షిస్తుంది.

ఆంగ్లెసీ/వైనైస్ మోన్ ద్వీపం ఇంటర్నేషనల్ ఐల్యాండ్ గేమ్స్ అసోసియేషన్‌లో ఒక సభ్య ద్వీపంగా ఉంది. షెట్లాండ్ ఐల్యాండ్స్‌లో జరిగిన 2005 క్రీడల్లో, పతకాల పట్టికలో 4 బంగారు, 2 వెండి మరియు 2 కాంస్య పతకాలతో ఆంగ్లెసీ/వైనైస్ మోన్ 11వ స్థానంలో నిలిచింది.

దస్త్రం:WalesPNGRL.JPG
కుముల్స్ టూర్ ఆఫ్ యూరప్‌లో భాగంగా పాపువా న్యూ గినియాతో రగ్బీ లీగ్ మ్యాచ్ ఆడుతున్న వేల్స్ జట్టు. ఈ మ్యాచ్‌తో 50–10 తేడాతో వేల్స్ విజయం సాధించింది.

రే రీర్డాన్, టెర్రీ గ్రీఫిత్స్, మార్క్ విలియమ్స్, మాథ్యూ స్టీవెన్స్ మరియు రైయాన్ డే వంటి అనేక మంది ప్రపంచ స్థాయి స్నూకర్ ఆటగాళ్లు వేల్స్‌కు చెందినవారు కావడం గమనార్హం. ఈ దేశంలో క్రీడల్లో ఔత్సాహిక భాగస్వామ్యం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. దేశంలోని కఠినమైన భూభాగాలు ర్యాలీ డ్రైవింగ్ అవకాశాలు కూడా కల్పిస్తున్నాయి, ప్రపంచ ర్యాలీ ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్‌కు వేల్స్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. కౌంటీ క్రికెట్ పోటీల్లో గ్లామోర్గాన్ పాల్గొంటుంది, ఒకప్పుడు బ్రిటీష్ ఐస్ హాకీలో కార్డిఫ్ డెవిల్స్ బలమైన జట్టుగా ఉండేది. ప్రపంచ క్రీడావేదికలపై తమ ముద్ర వేసిన అనేక మంది అథ్లెట్లు వేల్స్‌లో జన్మించారు, మాజీ ప్రపంచ రికార్డు సృష్టికర్త, అనేక ఒలింపిక్, ప్రపంచ మరియు యూరోపియన్ పతకాలు గెలుచుకున్న 110 m హర్డ్లెర్ కోలిన్ జాక్సన్, పారాఒలింపిక్ బంగారు పతకాలు మరియు మారథాన్ విజయాలు సాధించిన టాన్నీ గ్రే-థాంమ్సన్ వేల్స్‌కు చెందినవారే.

వేల్స్ అనేక మంది ప్రపంచ శ్రేణి బాక్సర్లను కూడా తయారు చేసింది. వెల్ష్ మరియు ఇటాలియన్ సంతతికి చెందిన బాక్సర్ జో కాల్జాగ్ 1997 నుంచి WBO వరల్డ్ సూపర్-మిడిల్‌వెయిట్ ఛాంపియన్‌గా ఉన్నాడు, ఇటీవల అతను WBA, WBC మరియు రింగ్ మేగజైన్ సూపర్ మిడిల్‍‌వెయిట్ మరియు రింగ్ మేగజైన్ లైట్-హెవీ వైట్ టైటిళ్లు కైవసం చేసుకున్నాడు. ఎన్జో మాక్‌కారీనెల్లీ, గావిన్ రీస్, కోలిన్ జోన్స్, హోవార్డ్ విన్‌స్టోన్, పెర్సీ జోన్స్, జిమ్మీ వైల్డ్, స్టీవ్ రాబిన్‌సన్ మరియు రాబీ రీగాన్ వంటి మాజీ ప్రపంచ ఛాంపియన్లు వేల్స్‌కు చెందినవారే.

ఇద్దరు వెల్ష్ డ్రైవర్లు ఫార్ములా వన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొన్నారు: మొదటి వ్యక్తి అలెన్ రీస్, ఇతను 1967 బ్రిటీష్ గ్రాండ్ ప్రీ‌లో పాల్గొన్నాడు, దీనిలో అతను తొమ్మిదో స్థానం దక్కించుకున్నాడు, విజేత జిమ్ క్లార్క్ కంటే రీస్ నాలుగు ల్యాప్‌లు వెనుకబడ్డాడు. రెండో డ్రైవర్ టామ్ ప్రైస్, 1975 బ్రిటీష్ గ్రాండ్ ప్రీలో పోడియం ట్వైస్‌ను పూర్తి చేయడం ద్వారా పోల్ స్థానానికి అర్హత సాధించాడు. వాలంటీర్ మార్షల్ జాన్సెన్ వాన్ వురెన్‌ను ప్రైస్ ఢీకొట్టడంతో ఇద్దరు క్రీడాకారులు అక్కడికక్కడే మృతి చెందారు, ఈ విధంగా ప్రైస్ క్రీడాజీవితం అర్ధాంతరంగా ముగిసింది. ఫార్మాలా వన్‌లో మాదిరిగానే, వరల్డ్ ర్యాలీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పాల్గొన్న కొందరు ప్రముఖ క్రీడాకారులు వేల్స్‌లో జన్మించారు, రెండు ఛాంపియన్‌షిప్ టైటిళ్లు వారికి సహాయ-డ్రైవర్లుగా వేల్స్‌కు చెందిన నికీ గ్రిస్ట్ (1995లో కోలిన్ మెక్‌రీ విజయంలో ఇతను సాయపడ్డాడు), ఫిల్ మిల్స్ (ఇతను 2003 టైటిల్ విజేత పీటర్ సోల్‌బెర్గ్‌కు సహయ డ్రైవర్‌గా ఉన్నాడు) పనిచేశారు. బ్రిటీష్ మరియు ప్రపంచ ర్యాలీ ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్ లెగ్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

ఫ్రెడ్డీ విలియమ్స్ రెండుసార్లు ప్రపంచ మోటార్‌సైకిల్ స్పీడ్‌వే ఛాంపియన్‌గా నిలిచాడు, 1950 మరియు 1953 సంవత్సరాల్లో అతను ఈ టైటిళ్లు గెలుచుకున్నాడు, వేల్స్ న్యూపోర్ట్ వాస్ప్స్ అనే పేరుగల ప్రొఫెషనల్ స్వీడ్‌వే జట్టును కలిగివుంది. కార్డిఫ్‌లోని మిలీనియం స్టేడియం వార్షిక బ్రిటీష్ స్పీడ్‌వే గ్రాండ్ ప్రీకి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ యొక్క యునైటెడ్ కింగడమ్ రౌండుగా ఇది పరిగణించబడుతుంది.

వేల్స్‌కు చెందిన ఇతర ప్రముఖ క్రీడాకారుల్లో 11 సార్లు బంగారు పతకం గెలుచుకున్న పారాఒలింపిక్ అథ్లెట్ టానీ గ్రే-థాంమ్సన్, ఇంగ్లీష్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ తరపున ఆడే ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు రేయాన్ గిగ్స్, BDO ప్రపంచ డార్ట్స్ ఛాంపియన్‌లు రిచీ బర్నెట్ మరియు మార్క్ వెబ్‌స్టెర్, బీజింగ్ 2008 ఒలింపిక్ బంగారు పతక విజేతలు మరియు అంతర్జాతీయ సైకిల్ రేసుల ఛాంపియన్ నికోలే కుకీ (రోడ్ రేస్), ఆమె 2006, 2007 గ్రాండ్ బౌకిల్ - మహిళల టూర్ డి ఫ్రాన్స్ టైటిళ్లు కూడా గెలుచుకుంది, మరియు 2007 టూర్ డి ఫ్రాన్స్, కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో బంగారు పతకం గెలుచుకున్న గెరైంట్ థామస్ (టీమ్ పర్స్యూట్), షూటింగ్‌లో కాంస్య పతకం గెలుచుకున్న డేవ్ ఫెల్ప్స్, బీజింగ్ 2008 ఒలింపిక్ వెండి పతక విజేత (10 km మారథాన్) మరియు ఏథెన్స్ 2004 ఒలింపిక్ కాంస్య పతక విజేత (1500 m ఫ్రీస్టైల్), ఈతగాడు డేవిడ్ డేవీస్, 2008 వేసవి పారాఒలింపిక్స్ (1 km మరియు 3 km టైమ్ ట్రయల్)లో రెండు బంగారు పతకాల విజేత, సైక్లిస్ట్ సైమోన్ రిచర్డ్‌సన్ ఉన్నారు.[87][88]

2006 నుంచి, వేల్స్ ఒక సొంత ప్రొఫెషనల్ గోల్ఫ్ టూర్ కలిగివుంది, దీనిని డ్రాగన్ టూర్ అని పిలుస్తారు. ప్రముఖ వెల్ష్ గోల్ఫ్ క్రీడాకారులుగా బ్రయాన్ హగెట్, ఇయాన్ వూస్నామ్, బ్రాండ్లే డ్రెడ్జ్ మరియు ఫిలిప్ ప్రైస్ గుర్తింపు పొందారు. న్యూపోర్ట్‌లోని కెల్టిక్ మేనార్ 2010 రైడర్ కప్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది.

రాక్ క్లైంబింగ్‌కు కూడా ఒక ప్రముఖ కేంద్రంగా వేల్స్ గుర్తింపు పొందింది.

వేల్స్‌ను ఒక సర్ఫింగ్ గమ్యస్థానంగా పరిగణిస్తారు.[89]

ప్రసార మాధ్యమాలు[మార్చు]

మూస:Main article

వెల్ష్ జాతీయ మీడియాకు (ప్రసార మాధ్యమాలు) కార్డిఫ్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. BBC వేల్స్ లాండాఫ్ కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది, BBC వన్ మరియు BBC టూ ఛానళ్లకు వెల్ష్-ఆధారిత సమాచారాన్ని ఇది ఉత్పత్తి చేస్తుంది. BBC టూ యొక్క వెల్ష్ డిజిటల్ వెర్షన్‌గా BBC 2W పరిగణించబడుతుంది, ఇది ప్రతి వారం రాత్రి 8.30pm మరియు 10pm మధ్య సమయంలో ప్రత్యేక వేల్స్ ఆధారిత కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. UKలో ప్రధాన వాణిజ్య బ్రాడ్‌కాస్టర్ ITV కూడా ITV వేల్స్ పేరుతో ఒక వెల్ష్-ఆధారిత ఛానల్‌ను నిర్వహిస్తుంది, దీని యొక్క స్టూడియో కార్డిఫ్‌లోని కల్వర్‌హౌస్ క్రాస్‌లో ఉంది. కార్డిఫ్‌లోని లానీషెన్ కేంద్రంగా పనిచేసే S4C రద్దీ గంటల్లో ఎక్కువగా వెల్ష్ భాషా కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేస్తుంది, ఇతర సమయాల్లో ఛానల్ 4తో ఆంగ్ల భాషా సమాచారాన్ని పంచుకుంటుంది. మరోవైపు S4C డిజిడోల్ (S4C డిజిటల్), ఎక్కువగా వెల్ష్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. డిజిటల్ టెలివిజన్ మరియు శాటిలైట్ సేవలు ద్వారా దేశంలోని దాదాపుగా అన్ని భాగాల్లో ఛానల్ 4 మరియు ఛానల్ 5 ఛానళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

వేల్స్‌లో ఉన్న ఒకేఒక్క జాతీయ ఆంగ్ల-భాషా రేడియా-స్టేషన్ BBC రేడియో వేల్స్, ఇదిలా ఉంటే BBC రేడియో సైమ్రు వేల్స్‌వ్యాప్తంగా వెల్ష్ భాషలో ప్రసారాలు నిర్వహిస్తుంది. వేల్స్‌లో అనేక స్వతంత్ర రేడియో స్టేషన్లు కూడా కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నాయి, వాటిలో రెడ్ డ్రాగన్ FM, రేడియో కార్డిఫ్, ది వేవ్, స్వాన్సీ సౌండ్, హార్ట్ చెషైర్ అండ్ నార్త్ ఈస్ట్ వేల్స్, హార్ట్ నార్త్ వేల్స్ కోస్ట్, నేషన్ రేడియో, 102.5 రేడియో పెంబ్రోక్‌షైర్, 97.1 రేడియో కార్మార్థీన్‌షైర్, హార్ట్ సైమ్రు, రేడియో సెరెడిగియాన్ మరియు రీల్ రేడియో ప్రముఖమైనవి.

వేల్స్‌లో విక్రయించే మరియు చదివే వార్తాపత్రికల్లో ఎక్కువ భాగం బ్రిటన్‌వ్యాప్తంగా విక్రయించే మరియు చదివే జాతీయ వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి, స్కాట్లాండ్‌లో దీనికి భిన్నమైన పరిస్థితి ఉంటుంది, ఇక్కడ అనేక వార్తాపత్రికలు స్కాటిష్ ఆధారిత శీర్షికలతో ప్రచురించబడతాయి. వేల్స్ ఆధారిత వార్తాపత్రికల్లో: సౌత్ వేల్స్ ఎకో , సౌత్ వేల్స్ ఆర్గస్ , సౌత్ వేల్స్ ఈవినింగ్ పోస్ట్ , లివర్‌పూల్ డైలీ పోస్ట్ (వెల్ష్ ఎడిషన్) మరియు వెల్ష్ భాషలో ప్రచురించబడే Y సైమ్రు ఉన్నాయి. ఒక సండే ఎడిషన్ వేల్స్ ఆన్ సండే తోపాటు, దక్షిణ వేల్స్ ప్రాంతంలో ప్రధాన స్వదేశీ దినపత్రికగా వెస్ట్రన్ మెయిల్ గుర్తింపు పొందింది. UKలోని అతిపెద్ద వార్తాపత్రిక సంస్థ ట్రినిటీ మిర్రర్ ఈ రెండు పత్రికలను ప్రచురిస్తుంది. వెస్ట్రన్ మెయిల్ మరియు సౌత్ వేల్స్ ఎకో పత్రికల కార్యాలయాలు కార్డిఫ్ సిటీ సెంటర్‌లోని థామ్సన్ హౌస్‌లో ఉన్నాయి.

మొదటి వెల్ష్ భాషా దినపత్రిక Y బైడ్ మార్చి 3, 2008న ప్రారంభించాల్సి ఉంది.[90] అయితే ఫిబ్రవరి 15, 2008న, నిధుల సమస్య కారణంగా Y బైడ్ ను ప్రారంభించే ప్రణాళికలను నిలిపివేశారు.[91].

ఆంగ్ల-భాషా మేగజైన్‌లతోపాటు, వేల్స్‌లో అనేక వెల్ష్-భాషా వార మరియు మాసపత్రికలు ప్రచురించబడుతున్నాయి. వేల్స్‌లో మొత్తం 20 పబ్లిషింగ్ కంపెనీలు ఉన్నాయి, ఇవి ఎక్కువగా ఆంగ్ల శీర్షికలతో పత్రికలను ప్రచురిస్తున్నాయి. అయితే, ప్రతి ఏటా 500–600 శీర్షికలతో వెల్ష్ భాషా మేగజైన్‌లు ప్రచురించబడుతున్నాయి.[92][not in citation given]

ముఖ్యంగా, ఇటీవల పునరుజ్జీవనం పొందిన కల్ట్ క్లాసిక్ సిరీస్ డాక్టర్ హు వేల్స్‌లో (BBC వేల్స్) తయారు చేయబడింది, ఎక్కువ ఎపిసోడ్‌లు కార్డిఫ్‌లో నడిచాయి. సినిమా మరియు నిర్మాణ కార్యక్రమాలు వేల్స్‌వ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో జరుగుతుంటాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక మంది ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. వయోజనులకు ఉద్దేశించిన జాన్ బారోమాన్ దర్శకత్వం వహించిన టార్చ్‌వుడ్ కూడా కార్డిఫ్ కేంద్రంగా రూపొందించబడింది, దీనికి డాక్టర్ హుతో అనేక సంబంధాలు ఉన్నాయి.

వంటకాలు[మార్చు]

వెల్స్‌లో 80%నికిపైగా భూభాగం వ్యవసాయ ఉపయోగానికి కేటాయించబడింది. అయితే, దీనిలో అతికొద్ది భాగం మాత్రమే సాగు భూమిగా ఉంది; ఎక్కువ భూభాగం శాశ్వత గడ్డి మైదానాలుగా లేదా గొర్రెలు మరియు ఆవుల వంటి పెంపుడు జంతువుల కోసం గడ్డి పెంచే భూమిగా ఉంది. మాంసం కోసం ఉద్దేశించిన పశువులు మరియు పాడి పశువులు విస్తృతంగా పెంచుతున్నారు, ముఖ్యంగా కార్మార్థీన్‌షైర్ మరియు పెంబ్రోక్‌షైర్ ప్రాంతాల్లో పశు పెంపకం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది, అయితే వేల్స్ ప్రాంతం గొర్రెల పెంపకానికి బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది, దీని వలన సంప్రదాయ వేల్స్ వంటకాల్లో గొర్రెపిల్ల మాసంతో చేసిన వంటకాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

లావెర్‌బ్రెడ్ (సీవీడ్‌ నుంచి తయారు చేస్తారు), బారా బ్రిత్ (ఫ్రూట్ బ్రెడ్), కావల్ (ఒక గొర్రెపిల్ల మాంసం కూర) మరియు కవాల్ సెనిన్ (లీక్ సూప్), వెల్ష్ కేక్‌లు, మరియు వెల్ష్ ల్యాంబ్‌లను కొన్ని సంప్రదాయ వేల్స్ వంటకాలుగా చెప్పవచ్చు. కూక్లెస్‌ను కొన్నిసార్లు ఉపాహార పంది మాంసంగా వడ్డిస్తారు. [4]

2005లో వెల్ష్ జాతీయ వంటక జట్లు లగ్జంబర్గ్‌‌లో జరిగిన వంటకాల ప్రపంచకప్‌లో ఎనిమిది బంగారు పతకాలు, 15 వెండి మరియు ఏడు కాంస్యపతకాలు గెలుచుకున్నాయి, పతకాల జాబితాలో ప్రపంచంలో వేల్స్ ఏడో స్థానంలో నిలిచింది.[citation needed]

సంగీతం[మార్చు]

వెల్స్ సోప్రానో గ్వైనెత్ జోన్స్.

వేల్స్‌లో జరిగే ప్రధాన సంగీత మరియు కవిత్వ వేడుకగా నేషనల్ ఈస్టెడ్‌ఫాడ్ పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రతి ఏడాది వేర్వేరు నగరాల్లో లేదా పట్టణాల్లో జరుగుతుంది. లాన్‌గెలెన్ ఇంటర్నేషనల్ ఈస్టెడ్‌ఫాడ్ నేషనల్ ఈస్టెడ్‌ఫాడ్‌ను ప్రతిబింబిస్తుంది, అయితే ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా గాయకులకు మరియు సంగీత కళాకారులకు తమ కళలను ప్రదర్శించేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది.

వేల్స్‌ను తరచుగా "ల్యాండ్ ఆఫ్ సాంగ్"గా సూచిస్తారు,[93] ముఖ్యంగా ఈ దేశం హార్పిస్ట్‌లు, మేల్ వాయిస్ చోయిర్స్‌లకు ప్రసిద్ధి చెందింది, సర్ గెరాయింట్ ఎవాన్స్, డామే గ్వైనెత్ జోన్స్, డామే అన్నే ఎవాన్స్, డామే మార్గరెట్ ప్రైస్, ఐవోర్ నోవెల్లో, జాన్ కాలె, సర్ టామ్ జోన్స్, ఛార్లోట్ చర్చి, బోన్నీ టైలర్, బ్రైన్ టెర్ఫెల్, డోనా లెవీస్, మేరీ హోప్‌కిన్, కాథరీన్ జెన్కిన్స్, మెయిక్ స్టీవెన్స్, డామే షిర్లే బేసీ, డుఫై, జెమ్ మరియు అలెడ్ జోన్స్ వంటి ఏకైక కళాకారులు ఈ దేశానికి చెందినవారే.

1990వ దశకంలో మేనిక్ స్ట్రీట్ ప్రీచెర్స్, కాటాటోనియా, స్టెరియోఫోనిక్స్, ఫీడెర్, సూపర్ ఫుర్రీ యానిమల్స్, మరియు గోర్కీస్ జైగోటిక్ మైన్సి, తరువాత గోల్డీ లుకిన్ చైన్, క్లుస్కై, ది ఆటోమేటిక్, స్టీవెలెస్ మరియు లాస్ కాంపెసినోస్! వంటి ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన ఇండీ సంగీత బృందాలు ఇక్కడి నుంచే ఉద్భవించాయి. తక్కువ ప్రాచుర్యం పొందిన ఇతర సంగీత బృందాలు కూడా వేల్స్‌లో కొన్ని ఉన్నాయి, వీటిలో స్కిన్‌డ్రెడ్, ది బ్లాకౌట్, లాస్ట్‌ప్రొఫెట్స్, కిడ్స్ ఇన్ గ్లాస్ హౌసెస్, బుల్లెట్ ఫర్ మై వాలెంటైన్, ఫ్యునెరల్ ఫర్ ఎ ఫ్రెండ్‌లతోపాటు, 1970వ దశకానికి చెందిన మ్యాన్ ఉన్నాయి. బీటిల్స్-అభివృద్ధి చేసిన పవర్ పాప్ గ్రూప్ బ్యాడ్‌ఫింగర్ కూడా వేల్స్‌లో మూలాలు కలిగివుంది, (దీని వ్యవస్థాపకుడు పీటర్ హామ్ మరియు డ్రమ్మర్ మైక్ గిబ్సన్‌లు స్వాన్సీకి చెందినవారే). ప్రసిద్ధ న్యూ వేవ్/సైంత్‌పాప్ గ్రూప్ స్క్రిటీ పొలిటీ అనేది గాయకుడు/పాటల రచయిత మరియు కార్డిఫ్ నివాసి గ్రీన్ గార్ట్‌సైడ్ యొక్క ఒక వాహనం.

క్రాస్‌డాంట్, ఒక సంప్రదాయ వెల్ష్ జానపద సంగీత బృందం.
సంప్రదాయ వెల్ష్ జానపద గాయని, హార్పిస్ట్ సియాన్ జేమ్స్, పెస్టివల్ ఇంటెర్‌కెల్టిక్ డి లోరియంట్ వేడుకలో ఆమె పాడుతున్న సందర్భంలోనిది ఈ చిత్రం.

క్రాస్‌డాంట్, కారెజ్ లాఫార్, ఫెర్న్‌హిల్, సియాన్ జేమ్స్, రాబిన్ హ్యూ బోవెన్ మరియు ది హెన్నెసీస్ వంటి కళకారులు మరియు సంగీత బృందాలతో ముడిపడిన పునరుజ్జీవనంలో వెల్ష్ సంప్రదాయ మరియు జానపద సంగీత ఘట్టం ఉంది. వేల్స్‌లో సంప్రదాయ సంగీతం మరియు నృత్యానికి అనేక సమాజాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. వెల్ష్ జానపద పాటల సంఘం (సైడైథస్ అలావన్ గ్వెరిన్ సైమ్రు) అనేక పాటలు మరియు బాణీలను విడుదల చేసింది. వెల్స్ జానపద నృత్య సంఘం (సైడీథాస్ డవాన్స్ వెరిన్ సైమ్రు) దీనికి సంబంధించిన జాతీయ ఔత్సాహిక కళాకారుల జట్లకు మద్దతు ఇస్తుంది, అంతేకాకుండా దీనికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని ప్రచురిస్తుంది.

ఇక్కడి స్పష్టమైన సంప్రదాయ వాయిద్యాల సమాజంలో హార్ప్, టెలైన్ డెయిర్స్ (ట్రిపుల్ హార్ప్), ఫిడేలు, క్రాత్, పిబ్‌గార్న్ (హార్న్‌పైప్) మరియు ఇతర సాధనాలను పోత్సహించేందుకు శిక్షణా శిబిరాలు నిర్వహిస్తున్నారు. సెర్డ్ డాంట్ సమాజం దీని యొక్క ప్రత్యేక గేయ కళను ప్రోత్సహిస్తుంది, దీని కోసం అది వార్షిక ఒక-రోజు వేడుకను నిర్వహిస్తుంది. సంప్రదాయ సంగీత అభివృద్ధి సంస్థ, ట్రాక్, వేల్స్ వ్యాప్తంగా వివిధ సమూహాల్లో ప్రాజెక్టులు నిర్వహిస్తుంది, సంప్రదాయ సంగీతానికి మద్దతు ఇస్తుంది. వెల్ష్ హైమ్నోలజీ కోసం, ఓరల్ హిస్టరీ, స్మాల్ ఎస్టెడ్‌ఫాడౌ, ఓరల్ హిస్టరీ అండ్ పోయెట్రీ వంటి సంఘాలు కూడా ఉన్నాయి. మూస:Fixbunching

జాన్ కాలే, 2006లో.

మూస:Fixbunching

బెర్‌ట్రాండ్ రసెల్, 1950లో ఆయనకు సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.

మూస:Fixbunching

వేల్స్‌లో 'సిన్ రాక్ జిమ్రెగ్' (వెల్ష్ లాంగ్వేజ్ రాక్ సీన్) వృద్ధి చెందుతుంది, ఇది రాక్ నుంచి హిప్-హాప్ వరకు సంగీత కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తుంది. స్నోడానియా నడిబొడ్డున ఉన్న డోల్గెల్లౌ లో 1992 నుంచి వార్షిక సెస్విన్ ఫవార్ (మైటీ సెషన్) నిర్వహించబడుతుంది. ఈ వేడుక వేల్స్‌లో అతిపెద్ద వెల్ష్-భాషా సంగీత వేడుకగా గుర్తించబడుతుంది.

BBC నేషనల్ ఆర్కెస్ట్రా ఆఫ్ వేల్స్ వేల్స్‌లో మరియు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రదర్శనలు ఇస్తుంది. ప్రపంచ-ప్రసిద్ధ వెల్ష్ నేషనల్ ఓపెరా ఇప్పుడు కార్డిఫ్ బేలోని వేల్స్ మిలీనియం సెంటర్‌లో శాశ్వత స్థానాన్ని కలిగివుంది, ఇదిలా ఉంటే నేషనల్ యూత్ ఆర్కెస్ట్రా ఆఫ్ వేల్స్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ రకానికి చెందిన మొట్టమొదటి సంగీత బృందంగా పరిగణించబడుతుంది.

సాహిత్యం[మార్చు]

రవాణా[మార్చు]

M4 మోటార్‌వేపై ఉన్న సెకండ్ సెవెర్న్ క్రాసింగ్

దక్షిణ వేల్స్ ప్రాంతంలోని నగరాలు మరియు ఇతర ప్రాంతాలకు కలుపుతూ M4 మోటార్‌వే నిర్మించబడింది, ఇది ఇంగ్లండ్‌తో కలపబడి ఉండటంతోపాటు మరియు లండన్‌ వరకు ఉంటుంది. మోటర్‌వేలో వెల్ష్ భాగాన్ని వెల్ష్ అసెంబ్లీ ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది, ఇది సెకండ్ సెవర్న్ క్రాసింగ్ నుంచి పశ్చిమ వేల్స్‌లోని పోంట్ అబ్రహామ్ వరకు ఉంటుంది, ఈ రోడ్డు కార్డిఫ్, న్యూపోర్ట్ మరియు స్వాన్సీ నగరాలను కలుపుతుంది.

ఉత్తర వేల్స్‌లో A55 ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే కూడా ఉత్తర వేల్స్ తీరంలో ఇటువంటి పాత్రనే పోషిస్తుంది, ఇది హోలీహెడ్ మరియు బాంగోర్ వంటి ప్రదేశాలను వ్రెక్స్‌హామ్ మరియు ఫ్లింట్‌షైర్ నగరాలతో కలుపుతుంది, అంతేకాకుండా ఈ రోడ్డు మార్గం ఇంగ్లండ్‌లోకి విస్తరించివుండటంతోపాటు, చెస్టెర్ వరకు ఉంటుంది. ప్రధాన ఉత్తర-దక్షిణ వేల్స్ రోడ్డు మార్గం A470, ఇది కార్డిఫ్ నుంచి లాన్‌డుడ్నో వరకు ఉంటుంది.

వేల్స్‌లో ఉన్న ఒకేఒక్క అతిపెద్ద మరియు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం కార్డిఫ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, దీని నుంచి దేశీయ గమ్యస్థానాలతోపాటు, యూరోపియన్ మరియు ఉత్తర అమెరికా గమ్యస్థానాలకు విమాన సేవలు నిర్వహించబడుతున్నాయి, ఇది వాలే ఆఫ్ గ్లామోర్గాన్‌లోని కార్డిఫ్ సిటీ సెంటర్ నైరుతీ దిశగా 12 miles (19 km) దూరంలో ఈ విమానాశ్రయం ఉంది. మే 2007 నుంచి స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన హైల్యాండ్ ఎయిర్‌వేస్ ఆంగ్లెసీ (వ్యాలీ) మరియు కార్డిఫ్ మధ్య దేశీయ విమానాలు నడుపుతుంది.

లాన్‌డుడ్నో జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ వద్ద నిలిచివున్న ఎరివా ట్రైన్స్ వేల్స్ సర్వీస్

దేశంలో ముఖ్యమైన రైల్వే వ్యవస్థ కూడా ఉంది, దీనిని వెల్ష్ అసెంబ్లీ ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది, పాత రైల్వే మార్గాలను తిరిగి ప్రారంభించడం, రైలు వినియోగాన్ని విస్తృతపరిచేందుకు ప్రణాళికలు వేల్స్ ప్రభుత్వ పరిశీలనలో ఉన్నాయి. కార్డిఫ్ సెంట్రల్ మరియు కార్డిఫ్ క్వీన్ స్ట్రీట్‌లు అంతర్గత మరియు దేశీయ రైల్వే వ్యవస్థలో అత్యంత రద్దీగల మరియు ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. 1960వ దశకానికి చెందిన బీచింగ్ కట్స్కు సంబంధించిన మిగిలిన వ్యవస్థ ఇంగ్లండ్ నుంచి లేదా ఇంగ్లండ్‌కు తూర్పు-పశ్చిమ ప్రయాణాలకు ఉపయోగించబడుతుంది. ఉత్తర వేల్స్ నుంచి దక్షిణ వేల్స్‌కు నడిచే రైళ్లు ఇంగ్లీష్ పట్టణాలు చెస్టెర్ మరియు ష్రెవ్స్‌బురీ పట్టణాల మీదగా వస్తాయి. లోయ మార్గ సేవలు కార్డిఫ్, దక్షిణ వేల్స్ లోయలు, మరియు పరిసర ప్రాంతాల్లో ఉపయోగించబడుతున్నాయి, ఇవి బాగా రద్దీగా ఉండే ప్రయాణిక మార్గాలుగా ఉన్నాయి. మూస:Culture of Wales వేల్స్‌వో రైలు సేవలు నిర్వహిస్తున్న ప్రధాన నిర్వాహక సంస్థ ఎరైవా ట్రైన్స్ వేల్స్. ఇది క్రెవె, మాంచెస్టెర్, బర్మింగ్‌హామ్ మరియు చెల్టెన్‌హామ్ నగరాలకు కూడా వేల్స్ నుంచి రైళ్లు నడుపుతుంది. వెస్ట్ కోస్ట్ మెయిన్ లైన్‌లో భాగంగా వర్జిన్ ట్రైన్స్ ఉత్తర వేల్స్ నుంచి లండన్‌కు రైలు సేవలు నిర్వహిస్తుంది. ఫస్ట్ గ్రేట్ వెస్ట్రన్ లండన్ నుంచి కార్డిఫ్ మరియు న్యూపోర్ట్ నగరాలకు ప్రతి అర్ధ గంటకు రైళ్లు నడుపుతుంది, స్వాన్సీకి ప్రతి గంటకు లండన్ నుంచి రైలు ఉంటుంది. ఇది కార్డిఫ్ మరియు న్యూపోర్ట్ నగరాల నుంచి దక్షిణ ఇంగ్లండ్‌కు కూడా రైలు సేవలు నిర్వహిస్తుంది. క్రాస్‌కంట్రీ కార్డిఫ్ నుంచి వెస్ట్ మిడ్‌ల్యాండ్స్, ఈస్ట్ మిడ్‌ల్యాండ్స్ మరియు యార్క్‌షైర్ మీదగా నాటింగ్‌హామ్ మరియు న్యూకాజిల్ అపాన్ టైన్ ప్రాంతాలకు రైళ్లు నడుపుతుంది.

హోలీహెడ్ మరియు ఫిష్‌గార్డ్ నుంచి ఐర్లాండ్‌కు రోజువారీ ఫెర్రీ సేవలు నడపబడుతున్నాయి, స్వాన్సీ నుంచి కార్క్ సేవలు మార్చి 2010లో పునరుద్ధరించబడాల్సి ఉంది.[94].

జాతీయ చిహ్నాలు[మార్చు]

వేల్స్ పతాకంలో ఫ్రిన్స్ గాడ్వాలాడెర్ యొక్క ఎరుపు డ్రాగన్ (Y Ddraig Goch)తోపాటు, ట్యూడర్ రాజవంశానికి చెందిన పసుపుపచ్చ మరియు తెలుపు వర్ణాలు ఉంటాయి. 1485లో జరిగిన బోస్‌వర్త్ యుద్ధంలో హెన్సీ VII ఈ పతాకాన్ని ఉపయోగించాడు, దీని తరువాత ఈ పతాకాన్ని సెయింట్ పాల్స్ కాథెడ్రల్‌కు తీసుకెళ్లారు. వారి వెల్ష్ వారసత్వానికి ప్రాధాన్యత కల్పించేందుకు, తరువాత ట్యూడర్ రాయల్ ఆయుధాలకు ఎరుపు డ్రాగన్‌ను చేర్చారు. 1959లో దీనిని వెల్ష్ జాతీయ జెండాగా అధికారికంగా గుర్తించారు. బ్రిటీష్ యునియన్ ప్లాగ్ స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్, ఇంగ్లండ్ జెండాలను కలిగివుంటుంది, దీనిలో వెల్ష్‌కు ప్రాతినిధ్యం కల్పించబడలేదు. సాంకేతికంగా ఇది ఇంగ్లండ్ జెండా చేత సూచించబడుతుంది, వేల్స్ యాక్ట్ 1535లో చట్టాల పరిధిలో 13వ శతాబ్దపు విజయం తరువాత వేల్స్‌ను తొలగించాయి.

డాఫోడిల్ మరియు లీక్ కూడా వేల్స్ చిహ్నాలుగా ఉన్నాయి. లీగ్ యొక్క మూలాలు 16వ శతాబ్దంలో గుర్తించవచ్చు, డాఫోడిల్ 19వ శతాబ్దంలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, డేవిడ్ లైయడ్-జార్జి దీనిని ప్రోత్సహించాడు. వెల్ష్‌ను సూచించేందుకు లీక్ (సెన్హినెన్ ) మరియు డాఫోడిల్ (సెన్హినెన్ బెడర్ లేదా సెయింట్ పీటర్స్ లీగ్) విషయంలో కొంత గందరగోళం నెలకొనివుంది. 1916నాటి ఒక నివేదిక లీక్‌కు ప్రాధాన్యత కల్పించింది, ఇది బ్రిటీష్ £1 నాణేలపై కనిపిస్తుంది.[95]

"గెన్ ప్లాడ్ ఫై హాడౌ" ("ల్యాండ్ ఆఫ్ మై ఫాదర్స్") వేల్స్ జాతీయ గీతంగా ఉంది, వేల్స్ జాతీయ జట్టు పాల్గొనే ఫుట్‌బాల్ లేదా రగ్బీ మ్యాచ్‌లకు ముందు, వెల్ష్ అసెంబ్లీ మరియు అధికారిక సందర్భాల్లో దీనిని ఆలపిస్తారు.

సెయింట్ డేవిడ్స్ డే, మార్చి 1, జాతీయ సెలవుదినంగా ఉంది,

వెల్ష్ పౌరులు[మార్చు]

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

మూస:Wales portal

సూచనలు[మార్చు]

  1. Davies, John (1994). A History of Wales. London: Penguin. p. 100. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  2. దీనిని కొన్ని సందర్భాల్లో "Gymru", "Nghymru" or "Chymru"గా కూడా రాస్తారు, ప్రారంభ పరివర్తనలు గల భాషల్లో వెల్ష్ కూడా ఒకటి – వెల్ష్ మోర్ఫాలజీని చూడండి.
  3. ది కంట్రీస్ ఆఫ్ ది UK statistics.gov.uk, సేకరణ తేదీ అక్టోబరు 10, 2008
  4. వెల్ష్ లాంగ్వేజ్ బోర్డు - నెంబర్ ఆఫ్ స్పీకర్స్
  5. బ్రిటానియా - గో బ్రిటానియా! గైడ్ టు వేల్స్ - వెల్ష్ లాంగ్వేజ్ గైడ్
  6. డేవీస్, జాన్, ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ వేల్స్ , పెంగ్విన్, 1994, "వెల్ష్ ఆరిజిన్స్", పేజి 54, ISBN 0-14-014581-8
  7. "Welsh Assembly Government: Minister promotes Wales’ status as a Celtic nation". Welsh Assembly Government website. Welsh Assembly Government. 2002-09-16. Retrieved 2010-01-03. 
  8. 8.0 8.1 "Who were the Celts? ... Rhagor". Amgueddfa Cymru – National Museum Wales website. Amgueddfa Cymru – National Museum Wales. 2007-05-04. Retrieved 2009-10-14. 
  9. 9.0 9.1 "BBC NEWS". BBC News Wales website. BBC Wales. 2007-04-26. Retrieved 2008-10-11.  Text "Wales" ignored (help); Text "Coal Exchange to 'stock exchange'" ignored (help)
  10. 10.0 10.1 "Rhagor". Amgueddfa Cymru - National Museum Wales. Amgueddfa Cymru - National Museum Wales. 2007-04-18. Retrieved 2008-10-11.  Text "Cardiff - Coal and Shipping Metropolis of the World" ignored (help)
  11. ది వెల్ష్ అకాడమీ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వేల్స్ , కార్డిఫ్: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ వేల్స్ ప్రెస్ 2008. పేజి.448.
  12. ఫాస్ట్ ఫ్యాక్ట్స్: హోమ్: విజిట్ వేల్స్ - ది వెల్ష్ అసెంబ్లీ గవర్నమెంట్స్ టూరిజం టీం
  13. ది వెల్ష్ అకాడమీ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వేల్స్. కార్డిఫ్: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ వేల్స్ ప్రెస్ 2008
  14. వై ది వెల్ష్ వాయిస్ ఈజ్ సో మ్యూజికల్, BBC న్యూస్News , 8 జూన్ 2006. సేకరణ తేదీ: 17 మే 2008.
  15. టంగ్ టైడ్, BBC న్యూస్ . సేకరణ తేదీ: 17 మే 2008
  16. Gwynfor, Evans (1974). Land of my Fathers. Y Lolfa Cyf., Talybont. pp. 240 & 241. ISBN 0 86243 265 0. 
  17. Gwynfor, Evans (2000). The Fight for Welsh Freedom. Y Lolfa Cyf., Talybont. p. 87. ISBN 0 86243 515 32 Check |isbn= value (help). 
  18. 18.0 18.1 18.2 Illustrated Encyclopedia of Britain. London: Reader's Digest. 1999. p. 459. ISBN 0-276-42412-3. "A country and principality within the mainland of Britain ... about half a million" 
  19. The Oxford Illustrated Dictionary. Great Britain: Oxford University Press. 1976 [1975]. p. 949. "Wales (-lz). Principality occupying extreme W. of central southern portion of Gt Britain" 
  20. (ఫ్రెంచ్) ఆల్బెర్ట్ హెన్రీ, Histoire des mots Wallons et Wallonie, Institut Jules Destrée, Coll. «Notre histoire», Mont-sur-Marchienne, 1990, 3వ ఎడిషన్ (1వ ఎడిషన్ 1965), ఫుడ్‌నోట్ 13 పేజి 86. హెన్రీ రోట్ ది సేమ్ ఎబౌట్ వాలాచియా
  21. 21.0 21.1 Davies, John (1994). A History of Wales. London: Penguin. p. 71. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  22. Tolkien, John Ronald Reuel (1963). Angles and Britons: O'Donnell Lectures. Cardiff: University of Wales Press. English and Welsh, an O'Donnell Lecture delivered at Oxford on Oct. 21, 1955. 
  23. Gilleland, Michael (2007-12-12). "Laudator Temporis Acti: More on the Etymology of Walden". Laudator Temporis Acti website. Michael Gilleland. Retrieved 2008-10-29. 
  24. 24.0 24.1 Davies, John (1990), A History of Wales (First ed.), London: Penguin Group (published 1993), p. 71, ISBN 0-713-99098-8 , ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ వేల్స్ , 400–800.
  25. Lloyd, John Edward (1911), "Note to Chapter VI, the Name "Cymry"", A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest I (Second ed.), London: Longmans, Green, and Co. (published 1912), pp. 191 – 192 
  26. Phillimore, Egerton (1891), "Note (a) to The Settlement of Brittany", in Phillimore, Egerton, Y Cymmrodor XI, London: Honourable Society of Cymmrodorion (published 1892), pp. 97 – 101 
  27. Davies, John (1990), A History of Wales (First ed.), London: Penguin Group (published 1993), p. 71, ISBN 0-713-99098-8 , ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ వేల్స్ , 400–800. ఈ వాఖ్యం కలిగివున్న ఒక పద్యం: 'Ar wynep Kymry Cadwallawn was'.
  28. Hubert, Henri; Mauss, Marcel (1934), "What the Celts Were", The Rise of the Celts, London: K. Paul, Trench, Trubner, p. 25 – 26, ISBN 0-8196-0183-7 
  29. Koch, John T., ed. (2005), "Cimbri and Teutones", Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ABL-CLIO (published 2006), p. 437, ISBN 9781851094400 
  30. "Channel 4 - News - Red Lady skeleton 29,000 years old". Channel 4 website. Channel 4 - News. 2007-10-30. Retrieved 2008-10-30 : see Red Lady of Paviland. 
  31. 31.0 31.1 31.2 Davies, John (1994). A History of Wales. London: Penguin. pp. 4 – 6. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  32. "Overview: From Neolithic to Bronze Age, 8000–800 BC (Page 1 of 6)". BBC History website. BBC. 2006-09-05. Retrieved 2008-08-05. 
  33. "Genes link Celts to Basques". BBC News website. BBC. 2001-04-03. Retrieved 2008-08-05. 
  34. "GGAT 72 Overviews". A Report for Cadw by Edith Evans BA PhD MIFA and Richard Lewis BA. Glamorgan-Gwent Archaeological Trust. 2003. Retrieved 2008-12-30.  Text "PDF" ignored (help); Text "p. 47" ignored (help)
  35. "Stones of Wales - Pentre Ifan Dolmen". Stone Pages website. Paola Arosio/Diego Meozzi. 2003. Retrieved 2008-11-17. 
  36. "Stones of Wales - Bryn Celli Ddu Burial chamber". Stone Pages website. Paola Arosio/Diego Meozzi. 2003. Retrieved 2008-11-17. 
  37. "Parc le Breos Burial Chamber; Parc CWM Long Cairn". The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales website. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. 2006. Retrieved 2008-10-24. 
  38. "BBC Wales - History - Themes Prehistoric Wales: The Stone Age". BBC Wales website. BBC. 2008. Retrieved 2008-10-24. 
  39. "Your guide to Stonehenge, the World's Favourite Megalithic Stone Circle". Stonehenge.co.uk website. Longplayer SRS Ltd (trading as www.stonehenge.co.uk). 2008. Retrieved 2008-08-05. 
  40. Davies, John (1994). A History of Wales. London: Penguin. p. 17. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  41. Davies, John (1994). A History of Wales. London: Penguin. pp. 26 & 27. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  42. ఫర్ ది ఒరిజినల్ మిడిల్ వెల్ష్ టెక్స్ట్ సీ, ఐఫోర్ విలియమ్స్ (ed.), Breuddwyd Maxen (బాంగోర్, 1920). డిస్కషన్ ఆఫ్ టేల్ అండ్ ఇట్స్ కంటెక్ట్స్ ఇన్ M.P. ఛార్లెస్‌వర్త్, ది లాస్ట్ ప్రావీన్స్ (గ్రెగైనోగ్ లెక్చర్స్ సిరీస్, 1948, 1949).
  43. ఏన్షియంట్ బ్రిటన్ హాడ్ అపార్తీడ్-లైక్ సొసైటీ, స్టడీ సజెస్ట్స్. నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ న్యూస్ 21 జూలై 2006.
  44. 44.0 44.1 Davies, John (1993). A History of Wales. London: Penguin. pp. 65–66. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  45. డేవిడ్ హిల్ అండ్ మార్గరెట్ వర్తింగ్టన్, Offa's Dyke: హిస్టరీ ఆండ్ గైడ్ , టెంపుస్, 2003, ISBN 0-7524-1958-7
  46. ది ఎర్లియస్ట్ ఇన్‌స్టాన్స్ ఆఫ్ లోయెగైర్ అక్కర్స్ ఇన్ ది ఎర్లీ 10th సెంచరీ ప్రొఫెటిక్ పోయెమ్ ఆర్మెస్ ప్రైడెయిన్ . ఇట్ సీమ్స్ కంపారిటివ్లీ లేట్ యాజ్ ఎ ప్లేస్ నేమ్, జి నామినేటివ్ ఫ్లూరల్ లోయెగ్రేస్, "మెన్ ఆఫ్ లోయెగర్", బీయింగ్ ఎర్లియర్ అండ్ మోర్ కామన్. ది ఇంగ్లీష్ వర్ సమ్‌టైమ్స్ రిఫెర్డ్ టు యాజ్ ఎన్ ఎంటైటీ ఇన్ ఎర్లీ పోయెట్రీ (సీజన్ , యాజ్ టుడే) బట్ జస్ట్ యాజ్ ఆఫెన్ యాజ్ ఇంగల్ (ఆంగ్లెస్), ఐవైస్ (వెసెక్స్-మెన్), etc. లోయెగర్ అండ్ సాక్సన్ బికమ్ ది నార్మ్ లెటర్ వెన్ ఇంగ్లండ్ ఎమర్జ్‌డ్ యాజ్ ఎ కింగ్‌డమ్. యాజ్ ఫర్ ఇట్స్ ఆరిజిన్స్, సమ్ స్కాలర్స్ హావ్ సజెస్టెడ్ దట్ ఇట్ ఆరిజినల్లీ రిఫెర్డ్ ఓన్లీ టు మెర్సియా - ఎట్ దట్ టైమ్ ఎ పవర్‌ఫుల్ కింగ్‌డమ్ అండ్ ఫర్ సెంచరీస్ ది మోయిన్ ఫియో ఆఫ్ వెల్ష్. ఇట్ వాజ్ దెన్ అప్లైడ్ టు ది న్యూ కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ యాజ్ ఎ హోల్ (సీ ఫర్ ఇన్‌స్టాన్స్ రాచెల్ బ్రోమ్‌విక్ (ed.), Trioedd Ynys Prydein , యూనివర్శిటీ ఆఫ్ వేల్స్ ప్రెస్, 1987). "ది లాస్ట్ ల్యాండ్" అండ్ అదర్ ఫాన్సిఫుల్ మీనింగ్స్, సచ్ యాజ్ డియోఫ్రే ఆఫ్ మోన్‌మౌత్స్ మోనార్క్ లాక్రినుస్, హావ్ నో ఎటైమోలాజికల్ బేసిస్. (సీ ఆల్సో డిస్కషన్, ఆర్టికల్ 40)
  47. Davies, John (1993). A History of Wales. London: Penguin. p. 100. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  48. Davies, John (1993). A History of Wales. London: Penguin. p. 128. ISBN 0-14-01-4581-8. 
  49. "ట్రిబ్యూట్ టు లాస్ట్ వెల్ష్ ప్రిన్సెస్", bbc.co.uk తేదీ 12 జూన్ 2000, URL సేకరణ తేదీ 5 మార్చి 2007
  50. "BBC - Liverpool - Features - Flooding Apology". BBC website. BBC Wales. 2005-10-19. Retrieved 2008-10-18. 
  51. Gwynfor, Evans (2000). The Fight for Welsh Freedom. Y Lolfa Cyf., Talybont. p. 152. ISBN 0 86243 515 32 Check |isbn= value (help). 
  52. 52.0 52.1 Clews, Roy (1980). To Dream of Freedom - The story of MAC and the Free Wales Army. Y Lolfa Cyf., Talybont. pp. 15, 21 & 26–31. ISBN 0 86243 586 2. 
  53. [116]
  54. BBC న్యూస్ | వేల్స్ | డీటైల్స్ ఆఫ్ లేబర్-ప్లాయిడ్ అగ్రిమెంట్
  55. "UK Parliament -Parliament's role". United Kingdom Parliament website. United Kingdom Parliament. 2009-06-29. Retrieved 2009-09-01. 
  56. 56.0 56.1 "Welsh Assembly Government:Devolution timeline". Welsh Assembly Government website. Welsh Assembly Government. 2009. Retrieved 2009-08-31. 
  57. "WalesOnline - News - Politics - Politics News - Carwyn Jones officially nominated as First Minister". WalesOnline website. Welsh Media Ltd. 2009-12-09. Retrieved 2009-12-09. 
  58. రిజల్ట్స్: వేల్స్ BBC న్యూస్ ఐ జూన్, 2005
  59. [1] వెల్ష్ అసెంబ్లీ గవర్నమెంట్/లోకల్ అథారిటీస్
  60. సీ మెయిక్ స్టీఫెన్స్ (ed.), కంపానియన్ టు వెల్ష్ లిటరేచర్ . ది డోగెరెల్ వెర్స్ వాజ్ కంపోజ్డ్ ఇన్ ఇంగ్లీష్, ప్రాబబ్లీ ఫర్ ది బెనిఫిట్ ఆఫ్ విజిటర్స్ ఫ్రమ్ ఎక్రాస్ Offa's Dyke.
  61. metoffice.com – ఉష్ణోగ్రత
  62. "Met Office:Regional Climate: Wales". Met Office website. Met Office. 2009. Retrieved 2009-10-06. 
  63. metoffice.gov.uk – ఎండ
  64. metoffice.gov.uk – వర్షపాతం
  65. Clark, Ross (2006-10-28). "The wetter, the better". The Independent. Retrieved 2009-09-02. 
  66. Philip, Catherine (2005-07-28). "40 die as one year's rain falls in a day". London: The Times. Retrieved 2009-09-02. 
  67. [2]
  68. "www.royalmint.gov.uk". Royal Mint website. Royal Mint. 2008-08-01. Retrieved 2008-09-02. 
  69. "The New Designs Revealed". Royal Mint website. Royal Mint. 2008-09-30. Retrieved 2008-10-11. 
  70. ఇంట్రడక్షన్ టు NHS వేల్స్ 1960's www.wales.nhs.uk
  71. ఇంట్రడక్షన్ టు NHS వేల్స్ - స్టాఫ్ www.wales.nhs.uk
  72. నేషనల్ స్టాటిటిక్స్ ఆన్‌లైన్
  73. wales.gov.uk
  74. "ఇంగ్లీష్ అండ్ వెల్ష్ ఆర్ రేసెస్ అపార్ట్", BBC , 30 జూన్ 2002
  75. నేషనల్ స్టాటిటిక్స్ ఆన్‌లైన్
  76. 2006 జనాభా లెక్కలు ("U.S. Census Bureau 2006 Census Fact Sheet".  Unknown parameter |547;&-ds_name= ignored (help))
  77. ఎత్నిక్ ఆరిజన్స్, 2006 కౌంట్స్, ఫర్ కెనడా, ప్రావీన్సెస్ అండ్ టెరిటరీస్ - 20% శాంపుల్ డేటా. స్టాటిటిక్స్ కెనడా.
  78. ఎ బైలింగ్వల్ వేల్స్, సేకరణ తేదీ 27 ఏప్రిల్ 2008
  79. 2004 వెల్ష్ లాంగ్వేజ్ సర్వే, www.bwrdd-yr-iaith.org.uk, సేకరణ తేదీ 28 ఏప్రిల్ 2008
  80. 41,155 (1951 సెన్సస్: వేల్స్ టోటల్ మోనోగ్లాట్స్)
  81. BBC - వేల్స్ - హిస్టరీ ఆఫ్ రిలీజియన్ : మల్టీకల్చరల్ వేల్స్
  82. రిలీజియస్ పాపులేషన్స్ - నేషనల్ స్టాటిటిక్స్ ఆన్‌లైన్
  83. కెల్టిక్ ఆర్ట్ ఇన్ ఐరన్ ఏజ్ వేల్స్, NMOW
  84. NMOW, వెల్స్ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ది 18th సెంచరీ
  85. రాయల్ కాంబ్రియన్ అకాడమీ
  86. http://www.rleague.com/db/article.php?id=35540
  87. BBC స్పోర్ట్ - బ్రిటీష్ సైక్లిస్ట్స్ విన్ త్రీ గోల్డ్స్. సేకరణ తేదీ: 9 సెప్టెంబరు 2008
  88. BBC స్పోర్ట్ - రిజల్ట్స్ - మంగళవారం 9 సెప్టెంబరు. సేకరణ తేదీ: 9 సెప్టెంబరు 2008
  89. సర్ఫింగ్ ఇన్ వేల్స్
  90. "Welsh language paper is unveiled". BBC News. 20 June 2007. Retrieved 2007-08-27. 
  91. "Daily Welsh newspaper abandoned". BBC News Online. 15 February 2008. 
  92. http://www.aber.ac.uk/~merwww/english/lang/welsh.htm
  93. "Wales: Cultural life: Music, literature and film". Britannica (Online ed.). 2006. 
  94. "BBC News - Wales - South West Wales - Ferry relaunch delayed until 2010". BBC News website. BBC News. 2009-05-06. Retrieved 2009-06-21. 
  95. ది వెల్ష్ అకాడమీ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ వేల్స్ పేజీలు189

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Wales గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo-en.png నిఘంటువు నిర్వచనాలు విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg పాఠ్యపుస్తకాలు వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg ఉదాహరణలు వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg మూల పుస్తకాల నుండి వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg చిత్రాలు మరియు మాద్యమము చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png వార్తా కథనాలు వికీ వార్తల నుండి

Articles Related to Wales

మూస:Wales topics మూస:United Kingdom constituents and affiliations మూస:Celtic nations మూస:British Isles మూస:United Kingdom topics మూస:National personifications

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వేల్స్&oldid=1282568" నుండి వెలికితీశారు