సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

భాషాశాస్త్రంలో, సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం , సంకేత అధ్యయనాలు లేదా సెమియోలజీ అని పిలువబడుతున్నది ఒక సంకేత ప్రక్రియలైన (సెమియోసిస్), లేదా భావ సార్థకత మరియు కమ్యూనికేషన్ సంకేతాలు మరియు చిహ్నాల యొక్క అధ్యయనం. ఇది సాధారణంగా కింది మూడు శాఖలుగా విభజించబడింది:

  • అర్థ విచారం : అవి ప్రస్తావించబడుతున్న సంకేతాలు మరియు విషయాల మధ్య సంబంధం; వాటి డెనొటాటా
  • వాక్యనిర్మాణ శాస్త్రం : లాంఛనగత నిర్మాణాలలో సంకేతాల మధ్య సంబంధాలు
  • సంయోగ ప్రయోగ శాస్త్రం : సంకేతాలు వాటిని వాడుతున్న (ప్రజలు) పై వాటి ప్రభావాల మధ్య సంబంధం

సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం తరచుగా ముఖ్యమైన మానవశాస్త్ర పరిమాణాలను కలిగి ఉంది; ఉదాహరణకు, ప్రతి సాంస్కృతిక దృగ్విషయాన్ని ఒక కమ్యూనికేషన్‌గా అధ్యయనం చేయవచ్చని ఉంబెర్టో ఎకో ప్రతిపాదిస్తున్నాడు. అయితే, కొంతమంది సంకేత అధ్యయన శాస్త్రకారులు విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తార్కిక పరిమాణాలపై దృష్టి సారిస్తున్నారు. ప్రాణులు ప్రపంచంలో తమ సంకేత స్థానాలను ఎలా అంచనా వేస్తాయి, స్వీకరిస్తాయి వంటి ప్రకృతి శాస్త్రాలకు సంబంధించిన రంగాలను వీరు పరిశీలిస్తున్నారు (సెమియోసిస్ చూడండి). సాధారణంగా, సంకేతాధ్యయన సిద్ధాంతకారులు సంకేతాలు లేదా సంకేత వ్యవస్థలను తమ అధ్యయన అంశంగా తీసుకుంటూ ఉంటారు: సజీవ ప్రాణులలోని సమాచార భావప్రసారాన్ని జీవ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం లేదా జూసెమియోసిస్ చర్చిస్తుంది.

వాక్యనిర్మాణ శాస్త్రం సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం యొక్క విభాగం, ఇది సంకేతాలు మరియు చిహ్నాల యొక్క లాంఛనప్రాయ లక్షణాలను చర్చిస్తుంది.[1] ఇంకా ముఖ్యంగా, వాక్యనిర్మాణ శాస్త్రం "పదాలు పదబంధాలుగా, వాక్యాలుగా కలుస్తున్న తీరును నిర్దేశిస్తున్న సూత్రాలను చర్చిస్తుంది."[2] వాక్యనిర్మాణ శాస్త్రం సంకేతాలకు వాటి హోదాకు ఉన్న సంబంధాన్ని మరియు అవి నిర్దేశించే అంశాల మధ్య సంబంధాన్ని చర్చిస్తుంది; మరియు సంకేత ప్రయోగ శాస్త్రం సంకేత అధ్యయన శాస్త్రం యొక్క బయోటిక్ అంశాలను చర్చిస్తుంది, అంటే సంకేతాల పనిలో కలిగే అన్ని మానసిక, జీవ మరియు సామాజిక దృగ్విషయాలను ఇది చర్చిస్తుంది.

పరిభాష[మార్చు]

సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం (గ్రీకు: σημειωτικός, సెమియోటికోస్ , సంకేతాల వ్యాఖ్యాత) గా ఉచ్ఛరించబడుతున్న పదం మొట్టమొదటగా ఇంగ్లీషులో హెన్రీ స్టబుల్స్ (1670, p. 75) ఉపయోగించాడు, సంకేతాల వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన వైద్య శాస్త్ర శాఖను నిర్దేశించే అర్థంలో చాలా క్లుప్తంగా అతడీ పదాన్ని ఉపయోగించాడు. జాన్ లాకే బుక్ 4లో సెమియోటైక్ మరియు సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం అనే పదాలను 21వ అధ్యాయం ఎన్ ఎస్సే కన్సర్నింగ్ హ్యూమన్ అండర్‌స్టాండింగ్ (1690) ఉపయోగించాడు. ఇక్కడ అతడు సైన్స్ మూడు భాగాలుగా ఎలా విభజించబడిందో వివరిస్తాడు:

All that can fall within the compass of human understanding, being either, first, the nature of things, as they are in themselves, their relations, and their manner of operation: or, secondly, that which man himself ought to do, as a rational and voluntary agent, for the attainment of any end, especially happiness: or, thirdly, the ways and means whereby the knowledge of both the one and the other of these is attained and communicated; I think science may be divided properly into these three sorts.

—Locke, 1823/1963, p. 174

లాకే తర్వాత ఈ మూడో విభాగపు స్వభావాన్ని వివరిస్తాడు, దానికి Σημειωτικη (సెమియోటైక్ ) అని పేరు పెడతాడు మరియు దాన్ని కింది పదాలలో "సంకేతాల సిద్ధాంతం" అని వివరిస్తాడు:

Nor is there any thing to be relied upon in Physick,[3] but an exact knowledge of medicinal physiology (founded on observation, not principles), semiotics, method of curing, and tried (not excogitated,[4] not commanding) medicines.

—Locke, 1823/1963, 4.21.4, p. 175

పందొమ్మిదో శతాబ్దిలో, "సెమియోటిక్" అనే పదాన్ని చార్లెస్ శాండర్స్ పియర్స్ (ఇతడు కొన్నిసార్లు దీన్ని "సెమెయోటిక్" అని పలుకుతాడు) "సంకేతాల పాక్షిక అవసరం, లేదా లాంఛనప్రాయమైన సిద్ధాంతం" అని నిర్వచించాడు, ఇది "ఉపయోగించిన అన్ని సంకేతాల అక్షరాలు... అనుభవం ద్వారా గడించిన బౌద్ధిక అభ్యసన సామర్థ్యం" అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది,[5] మరియు ఇది సంకేతాలు, సంకేత ప్రక్రియ యొక్క అర్థంలో గ్రహించిన తాత్వికపరమైన తర్కం.[6] "సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం" అనే పదాన్ని ఉపయోగించడంలో, ఈ శాఖను మానవ భావప్రసారానికి వెలుపల జంతువుల అభ్యసనం మరియు సంకేతాల ఉపయోగం వరకు విస్తరించడంలో చార్లెస్ మోరిస్ కూడా పియర్స్‌ని అనుసరించాడు.

ఫెర్డినాండ్ డి సాసర్, సంకేతాధ్యయన శాస్త్రంలో సామాజిక శాస్త్రాలకు చెందిన అతి ముఖ్యమైన భాగాన్ని సమీక్షించాడు:

It is... possible to conceive of a science which studies the role of signs as part of social life. It would form part of social psychology, and hence of general psychology. We shall call it semiology (from the Greek semeîon, 'sign'). It would investigate the nature of signs and the laws governing them. Since it does not yet exist, one cannot say for certain that it will exist. But it has a right to exist, a place ready for it in advance. Linguistics is only one branch of this general science. The laws which semiology will discover will be laws applicable in linguistics, and linguistics will thus be assigned to a clearly defined place in the field of human knowledge.

—Cited in Chandler's "Semiotics For Beginners", Introduction.

సూత్రీకరణలు[మార్చు]

సంకేతాధ్యయన శాస్త్రవేత్తలు, సంజ్ఞలను, లేదా సంజ్ఞల ప్రక్రియను, అవి ప్రసారమయ్యే విధానాన్ని బట్టి వర్గీకరిస్తారు. (పద్ధతిని చూడండి). మానవులు ఉపయోగించు స్వతంత్ర ధ్వనులు, లేదా పదాలలో ఉపయోగించు అక్షరాలు, తమ దృక్పధాన్ని, భావోద్వేగాలని వ్యక్తీకరించడానికి ఉపయోగించే శరీర కదలికలు, దుస్తులు ధరించటం వంటి సాధారణ ప్రక్రియలను ఉపయోగించటం వంటి రహస్యగుర్తులను ఉపయోగించు పద్ధతుల మీద, ఈ విధంగా అర్థాలను గ్రహించటం, ఆధారపడి ఉంటుంది ఒక వస్తువు గురించి చెప్పేందుకు ఒక పదాన్ని ఉటంకించాలంటే (శబ్దకోశ పదాలు చూడండి.), ఒక వర్గంలోని వారంతా తమ భాషలో ఆ పదానికి ఒక సరళమైన అర్థాన్ని (ఒక పేరుగా వ్యవహరించగల అర్థాన్ని) అంగీకరించాలి. అయితే సదరు పదం ఆ భాష యొక్క, వ్యాకరణ నిర్మాణాలకి మరియు సంజ్ఞలకి లోబడి, దాని అర్ధాన్ని పరివ్యాప్తం చెయ్యగలదు. ( వాక్య నిర్మాణం మరియు అర్థ విచారం‌ని చూడండి). గుప్త సంజ్ఞలు, సంస్కృతీ విలువలకు ప్రాతినిధ్యం వహించగలవు, మరియు సహజార్థం యొక్క కొత్త వర్ణ సమ్మేళనాలని జీవితంలో ప్రతీ అంశానికీ జోడించగలదు.

భావప్రసార అధ్యయనానికీ, సంకేతాధ్యయన శాస్త్రానికి మధ్య సంబంధాన్ని వివరించేందుకు, ఒక జనక స్థానం నుండి గ్రహీతకు సమాచారం బదలాయింపబడు ప్రక్రియగా భావప్రసారాన్ని నిర్వచించవచ్చు. కాబట్టి భావప్రసార సిద్దాంత కర్తలు, సంజ్ఞల మీద, ప్రసార మాధ్యమాల మీదా, మరియు జీవ శాస్త్రం, మనస్తత్త్వ శాస్త్రం, యాంత్రిక శాస్త్రాల ప్రమేయాలను వివరించు సంధర్భాల మీదా ఆధారపడి నమూనాలు నిర్మిస్తారు. రెండు అధ్యయన శాస్త్రాలు కూడా సాంకేతిక ప్రక్రియను యధార్థం నుండి వేరు చేయలేమని గుర్తించాయి. గ్రహీత, దత్తాంశాన్ని పునఃక్రోడీకరించుకోగలగటం, అనగా దత్తాంశాన్ని స్పష్టంగా గమనించి, దాని అర్ధాన్ని గ్రహించి, అందులోని అర్ధభేదాలని గ్రహించగలగటమే యదార్థం. సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం, భావప్రసారాలకు మధ్య తప్పనిసరిగా ఒక సారూప్యత ఉండటాన్ని ఇది ప్రతిపాదిస్తుంది. నిజానికి, ప్రతీ రంగమూ విభిన్న ప్రత్యేకతలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ, నిస్సందేహంగా అనేక భావనలు పంపిణీ అవుతున్నాయి. సందేశాలు మరియు అర్థాలలో: సంకేతాధ్యయన శాస్త్రానికి ఒక పరిచయం మార్సెల్ డనెసి (1994) సంకేతాధ్యయన శాస్త్ర ప్రాముఖ్యతలలో భావ సార్థకత తొలి అంశమనీ, భావప్రసారం ద్వితీయ అంశమనీ ప్రతిపాదించాడు. మరింత అతివాద దృష్టి, సంగీత శాస్త్రప్రవీణుడైన జీన్-జాక్వెస్ నెట్టిజ్ (1987, ట్రాన్స్. 1990: 16) చేత ఆపాదించబడినది. సంకేతాధ్యయన శాస్త్రంలో అతడి అనువర్తనలతో నిమిత్తం లేకుండా, భావప్రసారాన్ని సిద్ధాంతపరమైన అధ్యయనంగా అతడు పరిగణించాడు.

ఏదైనా ఒక ప్రసార మాధ్యమంలో లేక ఒక భౌతిక లక్షణాన్ని గమనించి నమోదు చేయు పరికరపు పద్దతిలో, ఒక సంజ్ఞ, మరికొన్ని సంజ్ఞలకు విస్తరించుటకు నిర్వచనం వంటి సాధారణాలతో, సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం, భాషా పాండిత్యంతో విభేదిస్తుంది. ఆ విధంగా సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం, సంజ్ఞా ప్రక్రియ మరియు సంజ్ఞల సంబంధాల పరివ్యాప్తిని మరింత విశాల పరుస్తోంది. మరియు సమాంతర అంశాలను బట్టి, ప్రక్రియ విస్తారత భాషాలంకార అర్ధాదుల పరిమాణాన్ని బట్టి, భాష యొక్క నిర్వచనాన్ని విశాలపరుస్తోంది. పియర్స్ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం అనే పదాన్ని - సంజ్ఞల యొక్క అవసరమైన సహజ లక్షణాలను అధ్యయనం చేయుట. మానవ పరిణామ క్రమంలో సాధికారత పొందిన, ప్రపంచ భాషల యొక్క అనూహ్య లక్షణాలను అధ్యయనం చేయుట; భాషతో విభేదించిన అధ్యయన శాస్త్ర ప్రభావం కలదిగా నిర్వచించాడు.

బహుశః సంకేతాధ్యయన శాస్త్రానికి, మరియు భాషా తత్త్వ శాస్త్రానికి మధ్యగల విభేదం మరింత క్లిష్టమైనది. ఒక అర్ధంలో చెప్పాలంటే - ఆ విభేదం, శాస్త్రాల మధ్యగల భేదం కంటే ఎక్కువగా, సాంప్రదాయాల మధ్య గల భేదమే అయి ఉన్నది. వేర్వేరు రచయితలు తమను తాము "సంకేతాధ్యయన శాస్త్రవేత్తలు" గానూ, లేదా "భాషా తత్వవేత్తలు" గానూ సంబోధించుకున్నారు. ఈ విభేదం, వైశ్లేషిక మరియు ఖండాంతర తత్వశాస్త్రాలల మధ్యగల తేడాను సరిపోల్చదు . సన్నిహిత దృష్టికి, శాస్త్ర విషయాలను బట్టి కొన్ని విభేదాలున్నట్లు కనబడుతుంది. సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం భాషాతీత ప్రాముఖ్యతకు లోతుగా సంబంధించినదై ఉండగా, సాధారణ భాషల మీదా, సహజ భాషల మీదా భాషా తత్వశాస్త్రం మరింత శ్రద్ధ వహిస్తున్నది. సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం, సాహిత్య సిద్ధాంతం వంటి కొన్ని మానవీయ శాస్త్రాలకు మరియు సంస్కృతీ పరిణామ శాస్త్రానికి సంబంధించినదై ఉండగా, భాషా తత్వ శాస్త్రం, భాషాశాస్త్రంతో ధృఢమైన సంబంధం కలిగి ఉంది.

సంస్కృతీ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం మరియు సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం అనేది సంజ్ఞల ద్వారా ప్రపంచంలో ఒక జీవి పరిణామ క్రమం యొక్క అర్ధం నుండి పరిణమించిన ప్రక్రియ.

చరిత్ర[మార్చు]

సంకేతాలు మరియు వాటి సార్థకతల ప్రాధాన్యత తత్వశాస్త్రం మరియు మానసిక శాస్త్ర చరిత్ర పొడవునా గుర్తించబడింది. [ప్లేటో] మరియు [అరిస్టాటిల్] ఇరువురూ సంకేతాలు మరియు ప్రపంచం మధ్య సంబంధాన్ని చర్చించారు, మరియు అగస్టైన్ సంకేత స్వభావాన్ని సాంప్రదాయ వ్యవస్థ పరిధిలో గుర్తించాడు. ఈ సిద్ధాంతాలు పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రం, ప్రత్యేకించి పాండిత్య సంబంధ తత్వశాస్త్రంలో తమవైన ప్రభావం చూపాయి. ఇటీవలే, ఉంబెర్టో ఎకో, తన సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం మరియు భాషా తత్వశాస్త్రం పుస్తకంలో, బహుశా, దాదాపు ప్రముఖ యోచనాపరుల రచనలన్నిటిపైనా సంకేతాధ్యయన శాస్త్ర సిద్ధాంతాలు ప్రభావం చూపాయని వాదించాడు.

ఈ రంగంలో కృషిచేసిన తొలి సిద్ధాంతకారులలో చార్లెస్ డబ్ల్యూ. మోరిస్ ఒకరు.[7] బెర్ట్రండ్ రస్సెల్ రచన కూడా సంకేత శాస్త్రంతో కూడి ఉందని మాక్స్ బ్లాక్ పేర్కొన్నారు.[8]

కొందరు ప్రముఖ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రవేత్తలు[మార్చు]

  • వ్యవహారజ్ఞాన వాదంగా సుపరిచితమైన తాత్విక సిద్ధాంత స్థాపకుడు చార్లెస్ శాండర్స్ పియర్స్ (1839–1914), (తర్వాత ఇతడు దీన్ని "ఆచరణ వాదం" అని పేరు మార్చాడు, "సంస్కృతీ సంకేతాధ్యయనం" మరియు "సంకేతశాస్త్రం." పదాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన విలియం జేమ్స్) వంటి ఇతరులు వృద్ధి చేసిన వ్యవహార జ్ఞాన వాదం నుంచి తన సిద్ధాంతాన్ని వేరుపర్చడానికి పియర్స్ ఇలా పేరు మార్చాడు. ఇతడు సంకేతనం ని ...సంకేతం, దాని లక్ష్యం, దాని వ్యాఖ్యానం వంటి మూడు అంశాల సహకారంతో ముడిపడి ఉన్న చర్య లేదా ప్రభావంగా నిర్వచించాడు, ఈ మూడు అంశాల సంబంధిత ప్రభావం జతల మధ్య కార్యాచరణలను ఏ విధంగానూ పరిష్కరించలేదని" ఇతడు పేర్కొన్నాడు. ("వ్యవహారజ్ఞాన వాదం", ఎసెన్షియల్ పియర్స్ 2 : 411; 1907లో రాయబడింది). సంకేతనంపై ఇతడు ఏర్పర్చుకున్న భావం అతడి కెరీర్ మొత్తాన్ని నిర్దేశించింది, ఇప్పుడే వర్ణించిన మూడు అంశాల సంబంధంతో ప్రారంభమై 59,049 (= 310, లేదా 3 టు ది పవర్ ఆఫ్ 10th) సంభావ్య అంశాలు మరియు సంబంధాలతో కూడుకున్న వ్యవస్థతో ఇది ముడిపడి ఉంటుంది ఈ అత్యధిక సంఖ్యకు ఒక కారణం ఏదంటే ఇతడు ప్రతి వ్యాఖ్యాతను ఒక సంకేతంగా వ్యవహరించడాన్ని అనుమతించాడు, తద్వారా కొత్త ప్రముఖ సంబంధాన్ని రూపొందించాడు. పియర్స్ ఒక సుప్రసిద్ధ తర్కవేత్త కూడా, ఇతడు సంకేత శాస్త్రం మరియు తర్కశాస్త్రాన్ని మరింత విస్తృత సిద్ధాంత దశగా అభిప్రాయపడ్డాడు. సంకేతశాస్త్రానికి పియర్స్ చేసిన చేర్పుల సారాంశం కోసం లిస్జాకా (1996)ను చూడండి.
  • ఆధునిక భాషాశాస్త్ర పిత అయిన ఫెర్డినాండ్ డె సాసర్ (1857–1913), సంకేతాల ద్వంద్వ స్వభావాన్ని ప్రతిపాదించాడు.

ఇతడు సంకేతకం ని ఉచ్చరించే పదం లేదా పదబంధంగా, సంకేతించబడిన దానిని మానసిక భావనతో కలిపాడు. సాసర్ ప్రకారం, సంకేతం అనేది పూర్తిగా ఏకపక్షమైనదని అంటే సంకేతానికి దాని అర్థానికి మధ్య ఎలాంటి సంబంధం అవసరం లేదని చెప్పడాన్ని పరిగణలోకి తీసుకోవడం ముఖ్యం. ఇది ఇతడిని ప్లేటో లేదా పాండిత్య వాదులు వంటి పూర్వ తత్వవేత్తలనుండి వేరు చేసింది, వీరు సంకేతికం మరియు అది సంకేతిస్తున్న వస్తువు మధ్య సంబంధం ఉండేదని భావించేవారు. తన కోర్స్ ఇన్ జనరల్ లింగ్విస్టిక్స్‌లో, సాసర్ స్వయంగా సంకేతం యొక్క ఏకపక్ష స్వభావాన్ని నొక్కి చెప్పిన అమెరికన్ భాషాశాస్త్రవేత్త విలియం డ్వైట్ విట్నీ (1827–1894)తో పోల్చుకున్నాడు. సంకేతం యొక్క ఏకపక్ష స్వభావాన్ని నొక్కి చెప్పిన సాసర్ శైలి తదుపరి తత్వవేత్తలు, సిద్ధాంతకారులు అయిన జాక్విస్ డెర్రిడా , రోలండ్ బార్తెస్, మరియు జీన్ బాడ్రిలార్డ్ వంటి వారిపై ప్రభావం వేసింది. జెనీవా యూనివర్శిటీలో 1906-11 మధ్యలో తన ప్రామాణిక రచన "కోర్స్ ఆన్ జనరల్ లింగ్విస్టిక్స్"ని బోధిస్తుండగా ఫెర్డినాండ్ డె సాసర్ సంకేత అధ్యయన శాస్త్రం అనే పదానికి ప్రాచుర్యం కలిగించాడు. ఏ పదం కూడా పుట్టుకతోనే అర్థవంతం కాదని సాసర్ సూత్రీకరించాడు. పైగా, ఒక పదం కేవలం "సంకేతకం" మాత్రమే, అంటే ఏదైనా ఒకదాని ప్రాతినిధ్యం, ఒక అర్థవంతమైన "సంకేతం"ని ఏర్పర్చేందుకోసం ఇది మెదడులో "వ్యక్తీకరణ"తో లేదా వస్తువుతో స్వయంగా మిళితం కావాలి. సంకేతాల ఉపసంహరణే నిజమైన శాస్త్రంగా సాసర్ విశ్వసించేవాడు, దీనికోసం మనం మానవులు పదాలను ఇతర నైరూప్య భావనలను భౌతిక ఉద్దీపన కల్పిస్తారో వాస్తవప్రాతిపదికన అర్థం చేసుకోవలసి ఉంది.

  • జంతువులలలోని సంకేత ప్రక్రియలను జాకబ్ వాన్ ఉయెక్సుకుల్ (1864–1944) అధ్యయనం చేశాడు. ఉమ్‌వెల్ట్ ప్రతిపాదించిన (ఆత్మగత ప్రంపచం లేదా వాతావరణం, లిట్. "చుట్టూ ప్రపంచం") మరియు ఫంక్షనల్ సర్కిల్ (ఫంక్షన్‌స్క్రెయిస్ ) అనే భావనను ఇతడు పరిచయం చేశాడు. (బెడ్యుటుంగ్‌స్లెహర్ , 1940) తన థియరీ ఆఫ్ మీనింగ్‌ లో జీవశాస్త్రానికి సంకేత వైఖరిని గురించి వర్ణించాడు, ఆవిధంగా, ఇప్పుడు జీవ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రంగా పిలువబడుతున్న రంగాన్ని ఇతడు ఏర్పర్చాడు.
  • వాలెంటైన్ వొలోషినోవ్ (మూస:Lang-ru) (1895 – జూన్ 13, 1936) ఒక సోవియట్/రష్యన్ భాషా శాస్త్రవేత్త, సాహిత్య సిద్ధాంతం మరియు మార్క్సిస్ట్ థియరీ ఆఫ్ ఐడియాలజీ రంగాల్లో ఇతడి రచనలు గొప్ప ప్రభావం చూపాయి. USSRలో 1920ల చివర్లో వొలోషినోవ్ రచించిన మార్క్సిజం అండ్ ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ (ట్రా.: మార్క్సిజమ్ ఇ ఫిలోసోఫియా యాజికా) ఒక సాసరియన్ వ్యతిరేక భాషాశాస్త్రాన్ని వృద్ధి చేసింది, ఇది పూర్తిగా భావననుండి తప్పించబడిన -డీకాంటెక్సువలైజ్డ్- సాసరియన్ భాష స్థానంలో సామాజిక క్రమంలో నెలకొన్న భాషను ప్రస్తావించింది.
  • లూయిస్ హెల్మ్‌స్లెవ్ (1899–1965) సాసర్స్ నిర్మాణవాద సిద్ధాంతాలను బలపర్చే లాంఛనగత సూత్రాన్ని వృద్ధి చేశాడు. భాషా శాస్త్రానికి ఉపోద్ఘాతాలు ఇతడు రాసిన ఉత్తమ రచన, ఇది రెస్యూమ్ ఆఫ్ ది థియరీ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్‌ గా విస్తరించబడింది, భాషపై అతడి శాస్త్రీయ గణన అయిన గ్లాస్సెమాటిక్స్‌ కి ఇదొక లాంఛనప్రాయమైన అభివృద్ధి.
  • చార్లెస్ డబ్ల్యూ. మోరిస్ (1901–1979). 1938లో తను రాసిన ఫౌండేషన్స్ ఆఫ్ ది థియరీ ఆఫ్ సైన్స్‌ లో, ఇతడు సంకేత అధ్యయన శాస్త్రాన్ని, త్రయాన్ని వాక్య నిర్మాణం, అర్ధ విచారం, మరియు వ్యవహారజ్ఞాన వాదం ఒక చోట చేర్చడంగా నిర్వచించాడు. అర్థంతో పనిలేకుండా, సంకేతాల అంతర్గత సంబంధాన్ని వాక్య నిర్మాణం అధ్యనయం చేస్తుంది. సంకేత అధ్యయన శాస్త్రం సంకేతాలు మరియు అవి వర్తించే అంశాల మధ్య సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది. వ్యవహార జ్ఞానవాదులు సంకేత వ్యవస్థ మరియు దాని మానవ (లేదా జంతు) వినియోగదారు మధ్య సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది. తన గురువు జార్జ్ హెర్బర్ట్ మీడ్ వలే కాకుండా, మోరిస్ ఒక ప్రవర్తనా వాది మరియు తన సహచరుడు రుడాల్ఫ్ కార్నాప్ ప్రతిపాదించిన వియన్నా సర్కిల్ ప్రత్యక్ష జ్ఞానవాదం పట్ల సానుభూతి కలిగి ఉండేవాడు. మోరిస్, పియర్స్‌ని తప్పుదోవ పట్టించినవాడిగా నిందింపబడ్డాడు[who?].
  • ఆధునిక మనఃకాయిక వైద్యశాస్త్ర పిత అయిన థురె వాన్ ఉయెక్సుకుల్ (1908–2004), సంకేత శాస్త్రం మరియు జీవ సంకేత శాస్త్ర విశ్లేషణ మీద ఆధారపడి ఒక చికిత్సా పద్ధతిని కనిపెట్టాడు.
  • రోలండ్ బార్థెస్ (1915–1980) ఒక ఫ్రెంచ్ సాహిత్య సిద్ధాంతకారుడు మరియు సంకేత అధ్యయన శాస్త్రవేత్త. తన విలువలను ఇతరులపై రుద్దడానికి బూర్జువా సమాజం సాంస్కృతిక సామగ్రిని ఎలా ఉపయోగించుకుంటుందో బహిర్గతపర్చడానికి అతడు వాటి విభాగాలను తరచుగా పరిశీలిస్తూ పోయేవాడు. ఉదాహరణకు, ఫ్రెంచ్ సమాజంలో ద్రాక్షసారాయి చిత్రీకరణను బలం చేకూర్చేది మరియు ఆరోగ్యవంతమైనది అంటూ బూర్జువా వర్గ భావ పరమైన అవగాహన, ఇది కొన్ని వాస్తవాలతో విభేదిస్తోంది (అంటే ద్రాక్షసారాయి అనారోగ్యకరమైనది మరియు మత్తు కలిగించేది అనే వాస్తవం). ఈ పరిశీలనలలో సంకేత అధ్యయన శాస్త్రం ఉపయోగకరంగా ఉంటుందని అతడు కనుగొన్నాడు. ఈ బూర్జువా వర్గ సాంస్కృతిక భ్రమలు రెండవ సంకేత క్రమమని లేదా సహజార్ధాలని బార్థెస్ వివరించాడు. నిండు, నల్లటి సీసా ఉన్న చిత్రం ఒక సంకేతం, సంకేతికానికి సంబంధించిన సంకేతం: పులియబెట్టిన, మత్తు పానీయం - అయిన ద్రాక్ష సారాయికి సంకేతం. అయితే బూర్జువా వర్గం ఈ సంకేతికాన్ని తీసుకుని దానికి తమ స్వంత ఉటంకింపును వర్తించింది. ద్రాక్ష సారాయిని ఆరోగ్యకరమైన, బలవర్థకమైన, ఉపశమనం కలిగించే సారాయిగా కొత్త సంకేతికంతో కూడిన కొత్త సంకేతంగా చేసి చూపుతుంది. ఇలాంటి తారుమారు చర్యలకు ప్రేరణ యధా స్థితిని కొనసాగించాలనే సాధారణ కోరికతో పాటు ఉత్పత్తులను అమ్ముకోవాలనే ఆకాంక్ష కూడా కారణమవుతుంది. కనుగొన్న ఈ అంశాలు బార్త్రెస్‌ని మార్కిస్ట్ సిద్ధాంతానికి దగ్గరగా చేర్చాయి.
  • అల్గిర్దస్ జూలియన్ గ్రెయిమస్ (1917–1992) తర్వాత నిర్దిష్ట సంకేత శాస్త్రం అనే పేరుతో నిర్మాణాత్మక సంకేత శాస్త్ర రకాన్ని కనుగొన్నాడు, ఈ విభాగాన్ని సంకేతాలనుంచి సంకేతిక వ్యవస్థల వైపు మళ్లించే ప్రయత్నంలో భాగా ఇతడు దీన్ని సాధించాడు. ఇతడి సిద్ధాంతాలు సాసర్, హెల్మ్‌స్లెవ్, క్లాడ్ లెవి-స్ట్రాస్ మరియు మారిస్ మెర్లియు-పోంటీల భావాలను మరింతగా వృద్ధి చేశాయి.
  • చార్లెస్ డబ్ల్యూ. మోరిస్ విద్యార్థి అయిన థామస్ ఎ. సెబోక్ (1920–2001) ఒక ఫలవంతమైన మరియు విస్తృత ప్రాచుర్యం కలిగిన అమెరికన్ సంకేత శాస్త్రవేత్త. జంతువులకు భాష లేదని ఇతడు వక్కాణించినప్పటికీ, ఇతడు సంకేత శాస్త్ర పరిధిని మానవేతర సంకేత మరియు భావప్రసార వ్యవస్థలకు కూడా విస్తరించాడు, ఈవిధంగా ఇతడు ఫిలాసఫీ ఆఫ్ మైండ్ పుస్తకం ద్వారా కొన్ని సమస్యలు లేవనెత్తాడు మరియు జంతు సంకేత అధ్యయన శాస్త్రం అనే పదం కూడా కనిపెట్టాడు. ఒక ప్రాణి మరియు అది నివసిస్తున్న పరిసరాల మధ్య సంబంధం ద్వారానే సమస్త సమాచార వ్యవస్థ సాధ్యపడుతుందని సెబోక్ వక్కాణించాడు. ఇంకా సంకేత శాస్త్రం (సంకేతాలను వ్యాఖ్యానించే కార్యాచరణ) మరియు జీవం మధ్య సమానత్వాన్ని ఇతడు ప్రతిపాదించాడు. ఈ దృక్పధాన్ని తర్వాత కోపెన్‌హాగన్-టార్టు జీవసంకేత శాస్త్ర విభాగం మరింతగా వృద్ధి పర్చింది.
  • జూరి లోట్మన్ (1922–1993), టర్టు (లేదా టర్టు-మాస్కో) జీవ సంకేత శాస్త్ర విభాగం సంస్థాపక సభ్యుడు. ఇతడు సంస్కృతి అధ్యయనం పట్ల సంకేత శాస్త్ర అధ్యయన వైఖరిని వృద్ధి చేశాడు మరియు పాఠ్య జీవ సంకేత శాస్త్ర అధ్యయనానికి కమ్యూనికేషన్ నమూనాను రూపొందించాడు. ఇతడు సంకేతావరణం అనే భావనను కూడా పరిచయం చేశాడు. ఇతడి మాస్కో సహచరులు వ్లాదిమిర్ తొపొరోవ్, వ్యాచెస్లావ్ సెవొలొడోవిచ్ ఇవనోవ్, మరియు బోరిస్ ఉస్పెన్స్కీలు.
  • ఉంబెర్టో ఎకో (1932–సజీవులు) పలు ప్రచురణల ద్వారా సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం పట్ల చాలామంది శ్రోతలను ఆకర్షించాడు, ఇతడి పుస్తకాలలో ఎ థియరీ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ ప్రసిద్ధమైంది, ఇతడి నవల ది నేమ్ ఆఫ్ ది రోస్ అనువర్తిత సంకేతశాస్ర కార్యకలాపాలను కూడా కలిగి ఉంది. ఈ రంగంలో వ్యాఖ్యానం, విజ్ఞాన సర్వస్వం, నమూనా పాఠకుడు అనే అంశాలకు ఇతడు విశేషంగా చేర్పులు చేశాడు. ఇతడు (ఎ థియరీ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ , లా స్ట్రుటురా అసెంటే , లే సైనె , లా ప్రొడక్షన్ డి సైనెస్ ) వంటి పలు రచనల ద్వారా "స్వరూపవాదం" లేదా "స్వరూప సంకేతాలు"ను విమర్శించాడు (దీనిని పియర్స్ ప్రతిపాదించిన సుప్రసిద్ధమైన త్రయ సంబంధం నుంచి తీసుకున్నాడు, ఇది సూచికలు, స్వరూపాలు మరియు సంకేతాలుపై ఆధారపడింది) దీనికోసం ఇతడు నాలుగు సంకేత ఉత్పత్తి రకాలను ప్రతిపాదించాడు: గుర్తింపు, ఉదాహరణవాదం, ప్రతిరూపం, ఆవిష్కరణ.
  • ఎలిసియో వెరోన్ (1935-సజీవులు) పియర్స్ భావన అయిన "సిమియోసిస్" ప్రేరణతో "సోషల్ డిస్కోర్స్ థియరీ"ని వృద్ధి చేశాడు.
  • అల్బర్టో జె. మునియగుర్రియ (1944-సజీవులు) రొసోరాయి మెడికల్ స్కూల్‌లోని మెడిసన్ మరియు క్లినికల్ సెమియోలజీ విభాగంలో నిపుణుడైన పూర్తిస్థాయి ప్రొఫెసర్. ఇతడు అర్జెంటైనా నేషనల్ అకాడెమీ ఆఫ్ మెడిసన్ సభ్యుడు మరియు "క్లినికల్ సెమియోలజీ" సంకలనం రచయిత.
  • ది ము గ్రూప్ (గ్రూప్ µ) (1967 స్థాపించబడింది) అలంకార శాస్త్ర నిర్మాణ రూపాన్ని మరియు దృశ్య సంకేత శాస్త్రంని వృద్ధి పర్చింది.

వర్తమాన అనువర్తనలు[మార్చు]

కలర్-కోడింగ్ హాట్- మరియు కోల్డ్-వాటర్ రెగ్యులేటర్‌లు అనేక సంస్కృతులలో సాధారణంగా ఉంటున్నాయి, సందర్భం కారణంగా కోడింగ్ అర్థరహితం కావచ్చు.రెండు రెగ్యులేటర్లు బహుశా ఒక కోడెడ్ సెట్‌లా అమ్ముడు పోయి ఉండవచ్చు, కాని, కోడ్ ఉపయోగంలో లేదు. (మరియు విస్మరించబడింది) ఎందుకంటే ఇక్కడ సింగిల్ వాటర్ సప్లై ఉంది.

సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం యొక్క మరికొన్ని అనువర్తనలు:

  • ఇది ప్రకారత[[తో నిమిత్తం లేకుండా, పాఠ్యాలను విశ్లేషించే [[విధానం[[]]]]]]కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఈ ప్రయోజనాల కోసం, పాఠ్యం - ‘ఎవరు ఎవరికి పంపారన్న మీమాంస లేకుండా భద్రపర్చబడిన సందేశం’ అయి ఉంటుంది;
  • మానవులు తమ పరిసరాలతో మరింత సమర్థంగా పరస్పర చర్యలో ఉంటారని నిర్ధారించడానికి ముఖ్యమైన సందర్భాలలో ఇది సమర్థతా అధ్యయనం [[యొక్క నమూనా ప్రణాళికలను అభివృద్ది చేస్తుంది. అలాంటి సందర్భాలు, [[భవన నిర్మాణ శాస్త్రం[[]]]]]] వంటి భారీ పరిమాణం గలదైనా, లేక మనిషి ఉపయోగించే చిన్న పరికరాల నిర్మాణ విన్యాసాల వంటి చిన్న పరిమాణం గలదైనా, సంకేతాధ్యయనశాస్త్రంకి ప్రాధ్యానత ఉంది.

సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం క్రమంగా, పరిగణించదగిన ఒక శాస్త్ర విభాగంగా అభివృద్ది చెందుతోంది. కొన్ని దేశాలలో దీని పాత్ర సాహిత్య విమర్శ[[]]లకూ, ధ్వని మరియు దృశ్య ప్రసార మాధ్యమాల ఎదుగుదలకూ పరిమితమైంది. అయితే ఈ పరిమిత దృష్టి, ఆధునిక సంస్కృతి పరిధిలో, వివిధ రకాల ప్రసార మాధ్యమాలను సామాజిక, రాజకీయ శక్తులు ఉపయోగిస్తున్న తీరును, వాటి క్రియాశీలక స్థితిని గురించిన సాధారణ అధ్యయనాన్ని నిరోధిస్తుంది. నేటి మాస్ మీడియా యుగంలో, మీడియా మరియు కమ్యూనికేషన్ వ్యూహాల రూపకల్పన ఎంపికలో ఉన్న సాంకేతిక నియతివాదం[[]] యొక్క సమస్యలు, కొత్త ప్రాధాన్యతలని సంతరించుకుంటున్నాయి. వివిధ భావపర స్థాయిలను మరియు, కొన్నిసార్లు నిబిడీకృత ఉద్దేశ్యాలను వెల్లడి చేయడానికి సంకేతాధ్యయనశాస్త్ర పద్ధతులను వినియోగించడం అనేది కొందరిని[who?] మార్స్కిస్టు[[, [[నిహిలిస్టు[[ వంటి [[భారీ[[ మూలకాంశాల వైపు నడుపుతుంది. (ఉదా. [[ఆధునికానంతరవాదం[[ లోని [[క్లిష్టమైన చర్చా విశ్లేషణలు[[ మరియు [[నిర్మాణానంతరవాదం[[ లోని [[వినిర్మాణం[[]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]].

పరిశోధనల ప్రచురణ - జూరీ లాట్ మెన్ [[చే స్థాపించబడి, [[టర్టు యూనివర్శిటీ ప్రెస్‌[[చే ప్రచురింపబడిన [[సైన్ సిస్టమ్స్ స్టడీస్[[, మరియు [[థామస్ ఎ.సెబోక్‌[[చే స్థాపించబడి, [[మౌటన్ డీ గ్రూయెటర్‌[[చే ప్రచురింపబడిన [[సెమియోటికా[[ వంటి నిబద్ధ పత్రికలలో జరుగుతోంది, జెయిట్స్ క్రిఫ్ ఫర్ సెమియోటిక్, యూరోపియన్ జర్నల్ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్, [[వెర్సస్[[ ([[ఉమ్ బెర్టో ఇకో[[]]]]]] ]] ]] ]] ]]]]]]]]]] ]] ]]]]]]చే ప్రారంభించబడి, అతడి మార్గదర్శకత్వంలో నడుపబడుతున్నది.); ది అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్'  ; అదే విధంగా ఇతర శాస్త్ర విభాగాలకు చెందిన పీరియాడికల్స్‌లో వ్యాసాలలోనూ ఆచరింపబడుతోంది. ముఖ్యంగా తత్వ శాస్త్ర, సాంస్కృతిక విమర్శను ఆదరించే జర్నల్స్‌లో సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం పరిశోధనల ప్రచురణ జరుగుతోంది.

శాఖలు[మార్చు]

సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం అసంఖ్యాక ఉపరంగాలకు బీజాలు నాటింది. దిగువ కొన్నిటి జాబితా ఇవ్వబడింది. ఇంకా విస్తరించగల అవకాశం ఉంది:

  • జీవ సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం[[]] అనేది జీవ శాస్త్రం యొక్క అన్ని దశలలో సంకేతాధ్యయన ప్రక్రియల గురించిన అధ్యయనం లేదా జీవ పద్దతి, పరిణామాల గురించిన సంకేత శాస్త్ర అధ్యయనం.
  • అభిజ్ఞా సంకేతాధ్యయనశాస్త్రం [[అనేది [[డెన్మార్క్[[, [[ఆర్హస్ విశ్వవిద్యాలయం[[ లోని [[న్యూరో సైన్సు[[,[[మనస్తత్వ శాస్త్రం[[ భాష [[భాషాశాస్త్రం[[, [[కళలు[[, [[తత్వశాస్త్రం[[ ద్వారా జరుగుతున్న అర్థవంతమైన అధ్యయనం. ఇది [[పెర్ ఆజ్ బ్రాండ్ట్[[, [[స్వెండ్ ఆయెస్టర్ గార్డ్[[, [[పెర్ బన్ గార్డ్[[, [[ఫ్రెడరిక్ స్టెజ్ రన్ ఫెల్ట్[[ వంటి అనేకమంది అంతర్జాతీయ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రజ్ఞులను వెలుగులోకి తెచ్చింది, మరియు [[ఆర్హస్ ఆసుపత్రి[[కి, ప్రత్యేకించి [[సెంటర్ ఆఫ్ ఫంక్షనల్లీ ఇంటిగ్రేటెడ్ న్యూరో సైన్సు[[]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]] (CFIN)కి ఇది అనుబంధంగా ఉంటోంది.
  • గణన సంకేతాధ్యయన శాస్త్రము, ఉదాహరణగా చెప్పాలంటే కృత్రిమ మేధస్సు మరియు జ్ఞాన ప్రాతినిధ్యాల ద్వారా, మానవ అభిజ్ఞ యొక్క హాస్యపూర్వక అంశాలను లేక మానవ గణన యంత్రపు పరస్పర ప్రతిచర్య యొక్క నమూనా రచన, అధ్యయనాలలో సంకేతాధ్యయన ప్రక్రియను నిర్మించటానికి కృషి చేస్తుంది.
  • సాంస్కృతిక మరియు సాహిత్య సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం, సాహిత్య ప్రపంచాన్ని, దృశ్యమాన ప్రసార మాధ్యమాలని, సాధారణ ప్రసార మాధ్యమాలని, రోలండ్ బర్దెస్, మార్సెల్ డానెసీ మరియు జూరీ లాట్మెన్ వంటి రచయితల వాణిజ్య ప్రచార కృషిని పరిశీలిస్తుంది.
  • భౌతిక ఉత్పత్తుల నమూనాలలో సంకేతాల ఉపయోగాన్ని అధ్యయనం చేసేది నమూనా రచన సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం లేదా ఉత్పత్తి సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం. ఇది, ఇన్‌స్టిట్ట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్, ఉమెయ యూనివర్శిటీ, స్వీడన్‌లో పారిశ్రామిక నమూనా గురించి బోధిస్తుండగా రూనే మానోచే పరిచయం చేయబడింది.
  • న్యాయం మరియు సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం. ఈ రంగంలో భిన్న నైపుణ్యాలతో పొందుపరచబడిన ప్రచురణలలో, ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఫర్ ది సెమియోటిక్ ఆఫ్ లా ఒకటి.
  • సంగీత సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం{/0]: జన్యుపర మరియు తాత్విక జన్యుపర స్థాయిలు రెండింటిలోనూ, సంగీతం, సంకేతాధ్యయన తార్కిక ప్రభావం కలిగి, భాషపై అభివృద్ది ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నదని, ఒక బలమైన వాదన ఉంది. (మిడిల్టన్ 1990, p.172) చూడండి, నాట్టియెజ్ (1976,1987,1989) స్టెఫానీ (1973,1986) బరణి (1983) మరియు సంకేతాధ్యయనము (‌66: 1-3(1987)).
  • వ్యవస్థీకృత సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం వ్యవస్థలలోని సంకేత ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఇది గణన సంకేతాధ్యయన శాస్త్రంతోనూ, మానవ-గణన యంత్రపు పరస్పర ప్రతిచర్యతోనూ బలంగా ముడిపడి ఉంది.
  • ప్రత్యేక సందర్భాలకు పరిమితమైన భాష, వేషధారణ శైలి, మరియు వాణిజ్య ప్రచార ప్రకటనల వంటి సాంస్కృతిక సంజ్ఞలన్నిటితో కూడిన సంకేతాధ్యయన ధృక్పధ ప్రాముఖ్యతను చక్కగా వివరించునట్లుగా సామాజిక సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం: విస్తరించింది. రోలండ్ బార్ధెస్, మిఖాయిల్ హాలిడే, బాబ్ హోడ్జ్, మరియు క్రిస్టియన్ మిట్జ్‌ల కృషిని చూడండి.
  • జాక్వెస్ డెర్రిడా, మిఖాయిల్ ఫోకాల్ట్, లూయిస్ హెజెమిస్లేవ్, రోమన్ జాకబ్‌సన్, జాక్వెస్ లాకన్, క్లూడే లెవిస్ట్రాస్, రోలండ్ బర్దస్ వగైరాల కృషిలో నిర్మాణ శాస్త్రం మరియు నిర్మాణానంతర వాదం.
  • థియేటర్ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం అనేది ప్రదర్శనా వేదికపై సంకేతాధ్యయన శాస్త్రాన్ని ఆదరిస్తుంది లేదా విస్తరిస్తుంది. కెయిర్ ఏలెమ్ వంటి కీలక సిద్ధాంత కర్తలున్నారు.
  • పట్టణ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం.
  • దృశ్య సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం: దృశ్యమాన సంకేతాలను విశ్లేషించే సంకేతాధ్యయన శాస్త్రపు ఉపాంగం. దృశ్యమాన భాషా నైపుణ్యం [2] లోనూ చూడండి.

చిత్ర సంబంధ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం[మార్చు]

చిత్రసంబంధ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం. కళలూ, మరియు చారిత్రక సిద్ధాంతాలకు సమగ్రంగా సంబంధించినది. అయితే, రెండింటిలోనూ ప్రాధమిక స్థాయి వరకూ లోతుగా ఇది చొచ్చుకు పోయింది. కళల చరిత్ర దృశ్యమాన విశ్లేషణకు పరిమితమైనప్పుడు, "కళా కృత్యముల" చిత్రాలు స్వల్ప సంఖ్యలో లభ్యమైనప్పుడు, చిత్రాత్మక సంకేతాధ్యయన శాస్త్రము, సాధారణంగా చిత్రాల లక్షణాలపై దృష్టి కేంద్రీకరిస్తుంది. కళల చరిత్ర మరియు సిద్ధాంతాల నుండి, అదే విధముగా ఇతర ప్రధాన సంకేతాధ్యయన శాస్త్ర విశ్లేషణా ప్రవాహాల నుండి, ఈ అతిక్రమణ, చిత్రసంబంధ సంకేతాధ్యయన శాస్త్రానికి, విస్తారమైన, బహిరంగమైన, విభిన్న అవకాశాలను ఇచ్చింది. సంఘటనాత్మక తార్కిక విశ్లేషణ, అభిజ్ఞా మనస్తత్వ శాస్త్రము, మరియు నిర్మాణ శాస్త్రవేత్తల, భాష అభిజ్ఞల మరియు దృశ్యమాన మానవ పరిణామ శాస్త్రం/సామాజిక శాస్త్రాల నుండి, కొంత ప్రభావమును సంతరించుకున్నది.

ఆహార సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం[మార్చు]

సగటు మనిషి జీవితంలో అధికంగా పొందగలదీ, సులభ సంబంధం గలదీ `ఆహారం' అయినందున, సంకేతాధ్యయన శాస్త్ర సిద్ధాంతంలో ఆహారం, ఒక సాంప్రదాయక అవకాశం గల అంశం.[9]

వ్యక్తిగతంగానూ, సామూహికంగానూ సంజ్ఞా ప్రక్రియలను నిర్వహించినప్పుడు, ఆయా సంజ్ఞా ప్రక్రియలు ఏవిధంగా దృశ్యమానం కాగలవో, ఎంత సమర్ధంగా భావ ప్రసారాన్ని అర్ధవంతం చేయగలవో, అధ్యయనం చేయటమే సంకేతాధ్యయన శాస్త్రము. [9]

ఆహార తయారీ పద్ధతితో అర్ధాన్ని ప్రసారం చేయగలదు గనుక, ఆహారాన్ని సంకేతాధ్యయన శాస్త్రంగా చెప్పవచ్చు. వన్యమృగాలు ఆరగించే పచనము చేయబడని, సాగు చేయబడని ఆహారం, అర్థపరంగా, మనుష్యుల చేత, వంటశాలలో తయారు చేయబడే సాంప్రదాయక వంటకంతో పోలిస్తే పూర్తిగా భిన్నమైనది.[9]

ఆహారాన్ని ఒక నిర్దిష్టమైన సామాజిక చిహ్నపు నమూనాగా చెప్పవచ్చు. "అహారాన్ని ఒక ముఖ్యమైన ‘సంజ్ఞ’గా పరిగణిస్తే... సామాజిక సంబంధాలను సందేశాత్మకంగా వ్యక్తీకరించే పద్ధతిని అది స్పష్టపరుస్తోంది. పరిమితుల లోపల వెలుపలా కూడా, వివిధ స్థాయిలకూ, పరిమితుల మధ్య బదలాయింపులకూ సంబంధించి, ఆహార సందేశం"[10].

ఆహారాన్ని ఎలా తయారు చేశారన్నదానితో నిమిత్తం లేకుండా, అది సంకేతాధ్యయన శాస్త్రానికి సంబంధించినది. ఆహారాన్ని ఆరగింపుకు యోగ్యమైన చక్కని ఆహార శాలలో తయారైనది, లేక రాశిలో నుండి ఏరినది, చెట్టు నుండి తెంపినది, మింగినదైనా, చివరికి వన్యమృగం చేత ఆరగింపబడినదైనా, ఎల్లప్పుడూ ఒక నిర్దిష్టమైన ఆహారం ఏవిధంగా తయారు చేయబడినది మరియు ఏ సందర్భంలో వడ్డించబడినది అనే దాని నుండే, ఆహారపు అర్ధం గ్రహించబడుతుంది.

సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం మరియు ప్రపంచీకరణ[మార్చు]

ఏదైనా శాస్త్ర విభాగాలు అభివృద్ధి చెందినప్పుడూ, మరింతగా అంతర్జాతీయంగా ఆదరించబడినప్పుడూ, వాటి కార్యకలాప చిహ్నాలే, ఎక్కువగా వాటి సంకేతాలు కావటాన్ని, సమగ్ర చిహ్నంగా తక్కువ గుర్తింపు పొందటాన్ని, ఆధునిక పరిశోధనలు నిర్ధారిస్తున్నాయి. ఒక సంకేతం యొక్క సంజ్ఞ మరియు సమగ్ర చిహ్నాల గుర్తింపు, వాటి మధ్య సాంస్కృతిక మార్పు చేర్పుల మీదా, సంబంధాల స్థాయి మీదా ఆధారపడి ఉంటుంది. సాంస్కృతిక మార్పు చేర్పుల ప్రభావం, సంకేతం మీద ఎక్కువగా ఉన్నట్లయితే, అపుడా సంకేతం గొప్ప సంజ్ఞా విలువని సంతరించుకుంటుంది.[11]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • అర్థవిచారపు రాత
  • కమ్యూనికేషన్ స్టడీస్
  • సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు
  • విమర్శనాత్మక సిద్ధాంతం
  • సమాచార, నియంత్రణ ప్రక్రియల శాస్త్రం
  • ఎన్‌కోడింగ్‌లు
  • హెర్మెన్యూటిక్స్
  • సమాచార సిద్ధాంతం
  • విచారణ
  • ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఫర్ సెమియోటిక్ స్టడీస్
  • లింగ్విస్టిక్ ఆంథ్రోపాలజీ
  • భాషాశాస్త్రం
  • తర్కశాస్త్రము
  • సమాచార తర్కం
  • లాజిక్ ఆఫ్ రిలేటివ్స్
  • అర్ధం
  • మీడియా అధ్యయనాలు
  • మ్యుసివిజువల్ లాంగ్వేజ్
  • ప్రాగ్మాటిక్స్
  • అర్థ వివరణ
  • భావప్రకటనాధ్యయన అంశాలు మరియు సంకేతాల తరగతులు (పియర్స్)
  • భావప్రకటనాధ్యయన ఇన్ఫర్మేషన్ థియరీ
  • బ్రెస్ట్ కేన్సర్ పింక్ రిబ్బన్ భావప్రకటనాధ్యయనం
  • సెమియోటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ అమెరికా
  • స్టెగనోగ్రఫీ (రహస్య లిపి)
  • సంకేతాధ్యయన శాస్త్రం
  • వాక్యంలో పదాల అమరిక (సింటాక్స్)

సూచికలు[మార్చు]

  • డేవిడ్ హెర్లిహీ. 1988–ఇప్పటివరకు. "2వ సంవత్సరపు భావప్రకటనాధ్యయన తరగతి". CIT.
  • బార్తెస్, రొలాండ్. ([1957] 1987). మైథాలజీస్ . న్యూయార్క్: హిల్ & వింగ్.
  • బార్తెస్, రొలాండ్ ([1964] 1967). సంకేతాధ్యయన శాస్త్ర అంశాలు . (అన్నెట్ లీవర్స్ & కాలిన్ స్మిత్) లండన్: జోనాథన్ కేప్.
  • చాండ్లర్, డేనియల్. (2001/2007). భావప్రకటనాధ్యయనం: ప్రాధమికాంశాలు . లండన్: రౌట్లెడ్జ్
  • క్లార్క్, డి.ఎస్. (1987). భావప్రకటనాధ్యయన సూత్రాలు . లండన్: రౌట్లెడ్జ్ & కెగన్ పాల్.
  • క్లార్క్, డి.ఎస్. ( 2003). సంకేత స్థాయిలు . డోర్డ్రెక్ట్: క్లువెర్.
  • కుల్లర్, జోనాథన్ (1975). స్ట్రక్చరలిస్ట్ పోయిటిక్స్: స్ట్రక్చరలిజం, లింగ్విస్టిక్స్ అండ్ ది స్టడీ ఆఫ్ లిటరేచర్ . లండన్: రౌట్లెడ్జ్ & కెగన్ పాల్
  • డేనెసి, మార్సెల్ & పెర్రన్, పాల్. (1999). అనలైజింగ్ కల్చర్స్: యాన్ ఇట్రడక్షన్ అండ్ హ్యాండ్‌బుక్ . బ్లూమింగ్టన్: ఇండియానా UP.
  • డేనెసి, మార్సెల్. (1994). మెసేజెస్ అండ్ మీనింగ్స్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ టు సెమియోటిక్స్ . టొరొంటో: కెనడియన్ స్కాలర్స్` ప్రెస్.
  • డేనెసి, మార్సెల్. (2002). అండర్‌స్టాండింగ్ మీడియా సెమియోటిక్స్ . లండన్: ఆర్నాల్డ్; న్యూయార్క్: ఆక్స్‌ఫర్డ్ UP.
  • డేనెసి, మార్సెల్ (2007). ది క్వెస్ట్ ఫర్ మీనింగ్: ఎ గైడ్ టు సెమియోటిక్ థియరీ అండ్ ప్రాక్టీస్ . టొరంటో: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో ప్రెస్, 2006.
  • డీలే, జాన్. (2005 [1990]). బేసిక్స్ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ . 4వ ఎడిషన్. టార్టు: టార్టు యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • డీలే, జాన్ (2003). ది ఇంపాక్ట్ ఆన్ ఫిలాసఫీ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ . సౌత్ బెండ్: సెయింట్ అగస్టీన్ ప్రెస్
  • డీలే, జాన్ 2001 ఫోర్ ఏజెస్ ఆఫ్ అండర్‌స్టాండిగ్ . టొరంటో: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో ప్రెస్, 2006.
  • డెరిడా, జాక్విస్ (1981). పొజిషన్స్ . (ట్రాన్స్‌లేటెడ్ బై అలాన్ బాస్). లండన్: అథ్లోన్ ప్రెస్.
  • ఈగిల్టన్, టెర్రీ. (1983). లిటరరీ థియరీ: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ . ఆక్స్‌ఫర్డ్: బాసిల్ బ్లాక్‌వెల్.
  • ఎకో, ఉంబెర్టో. (1976). ఎ థియరీ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ . లండన్: మెక్‌మిలన్.
  • ఎకో, ఉంబెర్టో. (1986) సెమియోటిక్స్ అండ్ ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ . బ్లూమింగ్టన్: ఇండియానా యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • ఎకో, ఉంబెర్టో. (2000) కాంట్ అండ్ ది ప్లాటిపస్ . న్యూయార్క్, హార్‌కోర్ట్ బ్రేస్ & కంపెనీ.
  • ఫౌకాల్ట్, మైఖేల్. (1970). ది ఆర్డర్ ఆఫ్ థింగ్స్: యాన్ ఆర్కియాలజీ ఆఫ్ ది హ్యూమన్ సైన్సెస్ . లండన్: టేవిస్టాక్.
  • గ్రెయిమస్, అల్గిర్దాస్. (1987). ఆన్ మీనింగ్: సెలెక్టెడ్ రైటింగ్స్ ఇన్ సెమియోటిక్ థియరీ . (ట్రాన్స్‌లేటెడ్ బై పాల్ జె పెర్రోన్ & ఫ్రాంక్ హెచ్ కాలిన్స్). లండన్: ఫ్రాంసెస్ ప్రింటర్.
  • జెల్మెస్లెవ్, లూయిస్ (1961). ప్రోలెగోమినా టు ఎ థియరీ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ . (ట్రాన్స్‌లేటెడ్ బై ఫ్రాన్సిస్ జె. వైట్‌ఫీల్డ్). మాడిసన్: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్ ప్రెస్.
  • హొడ్గె, రాబర్ట్ & క్రెస్, గుంథర్ (1988). సోషల్ సెమియోటిక్స్ . ఇథాకా: కార్నెల్ UP.
  • 0}లకాన్, జాక్విస్. (1977) ఎక్రిట్స్: ఎ సెలెక్షన్ . (ట్రాన్స్‌లేటెడ్ బై అలాన్ షెర్డియాన్). న్యూయార్క్: నోర్టన్.
  • లిడోవ్, డేవిడ్ (1999) ఎలిమెంట్స్ ఆఫ్ సెమియోటిక్స్ . న్యూయార్క్: సెయి. మార్టిన్స్ ప్రెస్, 2000.
  • లిస్జ్‌కా, J. J., 1996. ఎ జనరల్ ఇంట్రడక్షన్ టు ది సెమియోటిక్ ఆఫ్ సి.ఎస్ పియర్స్. ఇండియానా యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • లాకె, జాన్, ది వర్క్స్ ఆఫ్ జాన్ లాకె, ఎ న్యూ ఎడిషన్, కరెక్టెడ్, ఇన్ టెన్ వాల్యూమ్స్, Vol.III , టి. టెగ్, (లండన్), 1823. (ఫాసిమైల్ రీప్రింట్ బై సైంటియా, (ఆలెన్), 1963.)
  • లోట్మన్, యూరి ఎమ్. (1990). యూనివర్స్ ఆఫ్ ది మైండ్: ఎ సెమియోటిక్ థియరీ ఆఫ్ కల్చర్ . (ట్రాన్స్‌లేటెడ్ బై అన్ షుక్మాన్). లండన్: ఐ.బి. టౌరిస్.
  • మోరిస్, చార్లెస్ W. (1971). రైటింగ్స్ ఆన్ ది జనరల్ థియరీ ఆఫ్ సైన్స్ . ది హేగ్: మౌటన్.
  • మెంచిక్, డి, అండ్ ఎక్స్. టియాన్. (2008) "పుటింగ్ సోషన్ కంటెక్స్ట్ ఇంటూ టెక్స్ట్: ది సెమియోటిక్స్ ఆఫ్ ఈమెయిల్ ఇంటరాక్షన్." ది అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ సోషియాలజీ. 114:2 pp. 332–70.
  • పియర్స్, చార్లెస్ ఎస్. (1934). కలెక్టెడ్ పేపర్స్: వాల్యూమ్ వి. ప్రాగ్మాటిజం అండ్ ప్రాగ్మాటిసిజం . కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • సెబోక్, థామస్ ఎ. (ఎడిటర్) (1977). ఎ ఫర్ప్యూసన్ ఆఫ్ సైన్స్ . బ్లూమింగ్టన్, ఇన్: ఇండియానా యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
  • స్టుబ్బె, హెన్రీ (హెన్రీ స్టుబ్బెస్), ది స్టబ్ అల్ట్రా రెడ్యూస్డ్ టు ఎ నాన్ ప్లస్: లేదా, ఎ స్పెసిమన్ ఆఫ్ సమ్ అనిమాడ్వెర్సన్స్ అపాన్ ది ప్లస్ అల్ట్రా ఆఫ్ మిస్టర్ గ్లాన్విల్, వేరిన్ సన్‌డ్రై ఎర్రర్స్ ఆఫ్ సమ్ విర్చువసీ ఆర్ డిస్కవర్డ్, ది క్రెడిట్ ఆఫ్ ది అరిస్టాటిలియన్స్ ఇని పార్ట్ రీ అడ్వాన్స్‌డ్: అండ్ ఎంక్వయిరీస్ మేడ్.... , (లండన్), 1670.
  • ఉయెక్స్‌కుల్, థురె వోన్ (1982). సెమియోటిక్స్ అండ్ మెడిసిన్. సెమియోటికా 38-3/4:205-215
  • విలియమ్సన్, జుడిత్. (1978). డికోడింగ్ అడ్వర్టయిజ్మెంట్స్: ఐడియాలజీ అండ్ మీనింగ్ ఇన్ అడ్వర్టయిజింగ్ . లండన్: బోయర్స్:

సమగ్ర విషయాలు[మార్చు]

  1. ది అమెరికన్ హెరిటేజ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ లాంగ్వేజ్: సైంటాక్టిక్స్
  2. [1]
  3. A now-obsolete term for the art or profession of curing disease with (herbal) medicines or (chemical) drugs; especially purgatives or cathartics. Also, it specifically refers to the treatment of humans.
  4. That is, "thought out", "contrived", or "devised" (Oxford English Dictionary).
  5. పియర్స్, C.S., కలెక్టెడ్ పేపర్స్ ఆఫ్ చార్లెస్ శాండర్స్ పియర్స , సంపుటి. 2, పేరాగ్రాఫ్ 227.
  6. [8] ^ పియర్స్, C. S. (1902), "లాజిక్, కన్సిడర్డ్ యాజ్ సెమియోటిక్", మాన్యుస్క్రిప్ట్ L75, ఇప్రింట్, అండ్ ఇన్ పర్టిక్యులర్, ఇట్ ఈజ్ "ఆన్ ది డిఫనిషన్ ఆఫ్ లాజిక్" (మెమోయిర్ 12), ఇప్రింట్
  7. 1971, ఒరిజ్. 1938, రైటింగ్స్ ఆన్ ది జనరల్ థియరీ ఆఫ్ సైన్స్ , మౌటన్, ది హేగ్, ది నెదర్లాండ్స్
  8. 1944, బ్లాక్ M. ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ బెర్ట్రండ్ రస్సెల్ , లైబ్రరీ ఆఫ్ లివింగ్ ఫిలాసఫర్స్, V5
  9. 9.0 9.1 9.2 లీడ్స్-హర్విట్జ్, W. (1993). సెమియోటిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్, సైన్స్, కోడ్స్, కల్చర్స్. హిల్స్‌డేల్, NJ: లారెన్స్ ఎర్ల్‌బామ్.
  10. డగ్లస్, మేరీ. 1971. డెసిఫెరింగ్ ఎ మీల్. ఇన్: క్లిఫోర్డ్ గీర్ట్జ్ (ed.) మిత్, సింబల్ అండ్ సంస్కృతి న్యూయార్క్: నోర్టాన్, pp. 61–82.
  11. థుర్లో, సి. & ఐల్లో, జి. (2007). నేషనల్ ప్రైడ్, గ్లోబల్ కేపిటల్: ఎ సోషియో సెమియోటిక్ ఎనాలిసిస్ ఆఫ్ ట్రాన్స్‌నేషనల్ విజువల్ బ్రాండింగ్ ఇన్ ది ఎయిర్‌లైన్ ఇండస్ట్రీ, విజువల్ కమ్యూనికేషన్, 6 (3), 305–344

మరింత చదవడానికి[మార్చు]