సంకేత భాష

సైగలు చేస్తున్న ఇద్దరు పురుషులు మరియు ఒక మహిళ.

సంకేత భాష (దీనిని సైగల భాష గా కూడా గుర్తిస్తారు) అనేది ఒక భాష, ఈ భాషలో అర్థాన్ని తెలియజేసేందుకు శ్రవణానికి పంపే శబ్ద క్రమాలకు బదులుగా, దృష్టిసంబంధ మార్గాల్లో ప్రసారం చేసే సైగల క్రమాలను (చేతుల ద్వారా సమాచార ప్రసారం, శరీర భాష) ఉపయోగిస్తారు-దీనిలో చేతి ఆకృతులు, చేతులు, ముంజేతులు లేదా శరీరం యొక్క విన్యాసం మరియు కదలికలు మరియు ముఖ కవళికలను కలపడం ద్వారా ఒక వక్త తన యొక్క ఆలోచనలను సులభంగా వ్యక్తం చేస్తారు.

చెవిటివారి సమూహాలు ఉన్న ప్రదేశాల్లో సంకేత భాషలు ఉపయోగిస్తారు. మాట్లాడే భాషల వ్యాకరణాలతో పోలిస్తే వీటి సంక్లిష్టమైన ప్రాదేశిక వ్యాకరణాలు చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వందలాది సంకేత భాషలు ఉపయోగంలో ఉన్నాయి, ఇవి స్థానిక చెవిటి సంస్కృతుల యొక్క మూలాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని సంకేత భాషలు ఒక రకమైన చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు పొందాయి, ఇతర భాషలకు ఎటువంటి గుర్తింపు లేదు.

సంకేత భాష యొక్క చరిత్ర

జువాన్ పాబ్లో బోనెట్, [2] (మూగవారు వారికి మాట్లాడేందుకు బోధించడం కోసం ఉద్దేశించిన అక్షరాలు మరియు కళ యొక్క కుదింపు) (మ్యాడ్రిడ్, 1620).

సంకేత భాష గురించి మొట్టమొదటి రాతపూర్వక ఆధారాలు లభ్యమయిన గ్రంథాల్లో క్రీస్తుపూర్వం ఐదో శతాబ్దానికి చెందిన ప్లేటో యొక్క క్రాటైలస్ ఒకటి, దీనిలో సోక్రటీస్ ఈ విధంగా చెప్పినట్లు రాయబడింది: "మనకు కంఠం లేదా నాలుక లేనట్లయితే, ఒకరితోఒకరు విషయాలను వ్యక్తపరుచుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు, ప్రస్తుతం చెవిటివారు చేస్తున్నట్లుగా, మన చేతులు, తల మరియు మిగిలిన మన శరీర భాగాలను కదపడం ద్వారా సంకేతాలు చేసుకోవడానికి మనం ప్రయత్నించమా? అనే ప్రశ్న ఉంది" చెవిటివారి సమూహాలు చరిత్రవ్యాప్తంగా సంకేత భాషలను ఉపయోగించినట్లు దీనినిబట్టి తెలుస్తుంది.

2వ శతాబ్దంలో జుడెయాలో, మిష్నాహ్ పుస్తకం గిటిన్లో వ్యాపార లావాదేవీల ప్రయోజనం కోసం "బధిరుడు (మూగ-చెవిటి వ్యక్తి) సంజ్ఞల ద్వారా సంభాషణ జరపవచ్చని సూచించబడింది. బెన్ బాత్రైరా పెదాలు-కదలికలు ద్వారా అటువంటి వ్యక్తి సంభాషణ జరపవచ్చని చెప్పారు. యూదు సమాజంలో ఈ బోధన ప్రసిద్ధి చెందింది, యూదు సమాజంలో బాల్యం నుంచి మిష్నా పఠనం తప్పనిసరి ఆచారంగా ఉంటుంది.

1620లో, జువాన్ పాబ్లో బోనెట్ మ్యాడ్రిడ్‌లో Reducción de las letras y arte para enseñar a hablar a los mudos (రిడక్షన్ ఆఫ్ లెటర్స్ అండ్ ఆర్ట్ ఫర్ టీచింగ్ మ్యూట్ పీపుల్ టు స్పీక్)ను ప్రచురించారు. ధ్వనిశాస్త్రం మరియు లోగోపీడియా యొక్క మొదటి ఆధునిక గ్రంథంగా ఇది పరిగణించబడుతుంది, ఇది చెవిటి వ్యక్తులకు చేతి సంజ్ఞలు ఉపయోగించడం ద్వారా మౌఖిక విద్యా పద్ధతిని ఏర్పాటు చేసింది, చెవిటి లేదా మూగ వ్యక్తులు సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసే పద్ధతిని మెరుగుపరచడానికి ఒక చేతి అక్షరక్రమం రూపంలో ఈ విద్యా విధానం సృష్టించబడింది.

బోనెట్ యొక్క సంకేత భాష నుంచి, ఛార్లస్-మైకెల్ డి ఎల్‌ఎపీ తన చేతి అక్షరక్రమాన్ని 18వ శతాబ్దంలో ప్రచురించారు, ఇప్పటికీ ఇది ఫ్రాన్స్ మరియు ఉత్తర అమెరికాల్లో ఎటువంటి మార్పులు లేకుండా మనుగడ సాధిస్తుంది.

చెవిటి విద్యార్థుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన పాఠశాలల చుట్టూ తరచుగా సంకేత భాష అభివృద్ధి చెందింది. 1755లో, అబ్బే డి ఎల్'ఎపీ ప్యారీస్ నగరంలో చెవిటి పిల్లల కోసం మొదటి పాఠశాలను స్థాపించారు; లారెంట్ క్లెర్క్ ఈ పాఠశాలలో విద్యావంతుడైన ప్రసిద్ధ వ్యక్తి. థామస్ హోప్‌కిన్స్ గల్లాడెట్‌తో కలిసి క్లెర్క్ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు వెళ్లి 1817లో కనెక్టికట్‌లోని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో అమెరికన్ స్కూల్ ఫర్ ది డెఫ్‌ను స్థాపించాడు. గల్లాడెట్ యొక్క కుమారుడు ఎడ్వర్డ్ మినెర్ గల్లాడెట్ వాషింగ్టన్ డి.సి.లో 1857లో చెవిటివారి కోసం ఒక పాఠశాలను స్థాపించారు, ఇది 1864లో నేషనల్ డెఫ్-మ్యూట్ కాలేజ్‌గా రూపాంతరం చెందింది. ఇప్పుడు దీనిని గల్లాడెట్ యూనివర్శిటీగా పిలుస్తున్నారు, ఇది ఇప్పటికీ ప్రపంచంలో చెవిటివారి యొక్క ఏకైక ఉదాత్త కళల విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తించబడుతుంది.

సాధారణంగా, ప్రతి మాట్లాడే భాషకు ఒక సంకేత భాష ఉంటుంది, ఎందుకంటే ప్రతి భాషా జనాభాలోనూ చెవిటివారు ఉంటారు కాబట్టి, వారి ఒక సంకేత భాషను అభివృద్ధి చేస్తారు. దాదాపుగా ఇదే విధంగా భౌగోళిక లేదా సాంస్కృతిక శక్తులు జనాభాలను వేరుచేస్తాయి, ఇది వైవిధ్యభరితమైన మరియు విలక్షణ మాట్లాడే భాషల సృష్టికి దారితీస్తుంది, కొన్ని శక్తులు సంకేత భాషలను నిర్వహిస్తాయి, అందువలన స్థానిక మాట్లాడే భాషలు మాదిరిగా ఒకే ప్రభావాత్మక అంశాలు కాలక్రమంలో సంకేత భాషల గుర్తింపులను కొనసాగిస్తాయి. సృష్టించబడిన ప్రాంతాల్లో మాట్లాడే భాషతో సంకేత భాషకు ఎటువంటి సంబంధం లేనప్పటికీ ఇది సంభవిస్తుంది. ఈ క్రమానికి కొన్ని ముఖ్యమైన మినహాయింపులు ఉన్నాయి, అయితే, ఒక మాట్లాడే భాషను పంచుకుంటున్న కొన్ని భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో బహుళ, ఒకదానితో మరొకదానికి ఎటువంటి సంబంధంలేని సంకేత భాషలు ఉండవచ్చు. ఒక జాతి సంకేత భాషలో వైవిధ్యాలు సాధారణంగా చెవిటివారి యొక్క పాఠశాలలు ఉన్న భౌగోళిక ప్రాంతంతో సహసంబంధం కలిగివుంటాయి.

గతంలో గెస్టునోగా గుర్తించిన అంతర్జాతీయ సంకేతాన్ని అంతర్జాతీయస్థాయిలో జరిగే చెవిటివారి కార్యక్రమాల్లో ప్రధానంగా ఉపయోగిస్తుంటారు, ఇటువంటి కార్యక్రమాలకు ఉదాహరణలు డెఫ్లింపిక్స్ మరియు వరల్డ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ది డెఫ్. ఇటీవలి అధ్యయనాలు అంతర్జాతీయ సంకేతాన్ని ఒక రకమైన మిశ్రమ భాషగా గుర్తించినప్పటికీ, ఒక విలక్షణ మిశ్రమ భాష కంటే బాగా సంక్లిష్టంగా ఉందని నిర్ధారించారు, వాస్తవానికి ఇది ఒక పూర్తి సంకేత భాషగా ఉంటుంది.

సంకేత భాషాశాస్త్రం

భాషాశాస్త్ర నిబంధనల్లో, సంకేత భాషలు అన్ని మౌఖిక భాషల కంటే సంపన్నమైనవి మరియు సంక్లిష్టమైనవి, అయితే ఈ సంకేత భాషలు నిజమైన భాషలు కావనే ఒక సాధారణ తప్పుడు అభిప్రాయం ప్రచారంలో ఉంది. వృత్తిరీత్యా భాషావేత్తలుగా ఉన్న కొందరు అనేక సంకేత భాషలపై అధ్యయనాలు జరిపారు, నిజమైన భాషలుగా గుర్తించేందుకు అవసరమైన ప్రతి భాషా భాగం ఈ సంకేత భాషల్లో ఉందని గుర్తించారు.

సంకేత భాషలు ముఖాభినయం కాదు - మరోరకంగా చెప్పాలంటే, సంకేతాలు సాంప్రదాయికంగా, తరచుగా స్వతంత్రంగా ఉంటాయి, వీటికి వాటి సూచకతో దృశ్య సంబంధం ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అనేక మాట్లాడే భాషలు మాదిరిగా ఈ సైగల భాషల్లో కూడా ధ్వన్యనుకరణ ఉండదు. మాట్లాడే భాషల్లో కంటే సంకేత భాషల్లో సారూప్య సంబంధం బాగా క్రమబద్ధంగా ఉండటంతోపాటు, విస్తృతంగా వ్యాప్తి చెందివున్నప్పటికీ, వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపించదు. ఒక మౌఖిక భాష యొక్క ఒక దృశ్య అనువాదం విషయంలో కూడా వ్యత్యాసం స్పష్టంగా ఉండదు. ఈ భాషలకు స్వయంగా సంక్లిష్టమైన వ్యాకరణాలు ఉంటాయి, ఎటువంటి అంశంపైనైనా చర్చించేందుకు వీటిని ఉపయోగించవచ్చు, సాధారణ మరియు బలమైన అంశాల నుంచి ఘనమైన మరియు నైరూప్య అంశాల వరకు ఈ భాషల్లో చర్చలు నిర్వహించవచ్చు.

మౌఖిల భాషలు మాదిరిగా, సంకేత భాషలు కూడా ప్రాథమిక, అర్థరహిత భాగాలను (వర్ణాలు; ఒకప్పుడు వీటిని సంకేత భాషల విషయంలో చెరెమ్‌లుగా పిలిచేవారు) సార్థకమైన అర్థ విచార భాగాలుగా మారుస్తాయి. H andshape (లేదా చేతి ఆకృతి), O rientation (లేదా అరచేయి విన్యాసం), L ocation (లేదా స్థానోచ్ఛారణ), M ovement (కదలిక), మరియు చేతులు ఉపయోగించని గుర్తులు (లేదా Facial E xpression (ముఖ కవళికలు)) ఒక సంకేతం యొక్క భాగాలుగా ఉంటాయి, HOLME అనే క్లుప్తపదంతో ఈ భాగాలను సూచిస్తారు.

చెవిటి సంకేత భాషల్లో సాధారణ భాషా లక్షణాల్లో వర్గీకారకాలను విస్తృతంగా ఉపయోగించడం, ఒక ఉన్నత స్థాయి పదనిష్పత్తి మరియు ఒక విషయ-స్పందన వాక్యనిర్మాణం భాగంగా ఉంటాయి. దృగ్గోచర విభాగం యొక్క వివిధ భాగాల్లో అర్థాన్ని ఉత్పత్తి చేసే సంకేత భాషల సామర్థ్యం నుంచి ఏకకాలంలో అనేక ప్రత్యేక భాషా లక్షణాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక సంకేత భాషా గ్రహీత చేతులు మరియు ముఖ కవళికలు మరియు శరీర భంగిమ ద్వారా తెలియజేసే అర్థాలను ఒకే సమయంలో గ్రహించగలరు. మౌఖిక భాషలకు ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది, మౌఖిక భాషల్లో పదాలను సృష్టించే శబ్దాలను ఎక్కువగా ఒక క్రమంలో అర్థం చేసుకోవడం జరుగుతుంది (స్వరం ఇందుకు మినహాయింపు).

మౌఖిక భాషలతో సంకేత భాషల సంబంధాలు

సంకేత భాషలు కొంతవరకు మౌఖిక భాషలపై ఆధారపడతాయని ఒక సాధారణ తప్పుడు అభిప్రాయం ఉంది, మౌఖిక భాషలనే సంకేతాలుగా పలుకుతారని లేదా వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తులే సంకేత భాషలను కనిపెట్టారనేవి తప్పుడు అభిప్రాయాలు. థామస్ హోప్‌కిన్స్ గాల్లాడెట్ వంటి బధిరుల పాఠశాలల్లో వినికిడి శక్తి ఉన్న ఉపాధ్యాయులు తరచుగా సంకేత భాషను కనిపెట్టినవారిగా తప్పుడు భావనలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

చేతిని ఉపయోగించే అక్షరాలను (వేళ్లతో అక్షరక్రమాన్ని సూచించడం) సంకేత భాషల్లో ఉపయోగిస్తారు, ఎక్కువగా పేర్లు మరియు సాంకేతిక లేదా మౌఖిక భాషల్లో నుంచి స్వీకరించిన కొన్ని ప్రత్యేక పదాలను వ్యక్తపరిచేందుకు వీటిని ఉపయోగించడం జరుగుతుంది. వేళ్లతో సూచించే అక్షరక్రమం ఉపయోగించడాన్ని ఒకప్పుడు మౌఖిక భాషలను సాధారణీకరించిన సంకేత భాషలనేందుకు ఆధారంగా పరిగణలోకి తీసుకున్నారు, అయితే వాస్తవానికి ఈ అక్షరక్రమం ఉపయోగం మౌఖిక భాషల్లో ఒక సాధనం మాత్రమే. వేళ్లతో అక్షరక్రమాన్ని సూచించడం కొన్నిసార్లు కొత్త సంకేతాలకు మూలంగా ఉంటుంది, వీటిని లెక్సికాలేజ్డ్ సంకేతాలుగా పిలుస్తారు.

మొత్తంమీద, చెవిటివారి సంకేత భాషలు మౌఖిక భాషల నుంచి స్వతంత్రంగా ఉంటాయి, ఇవి వాటి సొంత అభివృద్ధి మార్గాలను అనుసరిస్తాయి. ఉదాహరణకు, బ్రిటీష్ సంకేత భాష మరియు అమెరికన్ సంకేత భాష బాగా భిన్నంగా ఉంటాయి, దాదాపుగా ఒకరి భాష మరొకరికి అర్థం కాదు, అయితే బ్రిటీష్ మరియు అమెరికాల్లో వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తులు ఒకే మౌఖిక భాషను ఉపయోగిస్తున్నారు.

ఇదే విధంగా, ఒకే మౌఖిక భాషను ఉపయోగిస్తున్న దేశాల్లో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంకేత భాషలు ఉండవచ్చు; ఇదిలా ఉంటే ఒకటి కంటే ఎక్కువ మౌఖిక భాషలను ఉపయోగిస్తున్న ఒక ప్రాంతంలో ఒకే సంకేత భాషను ఉపయోగిస్తుండవచ్చు. దక్షిణాఫ్రికాలో 11 అధికారిక మౌఖిక భాషలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ ఇదే సంఖ్యలో విస్తృత వినియోగంలో ఉన్న ఇతర మౌఖిక భాషలు కూడా ఉన్నాయి. అయితే ఈ దేశంలో కేవలం ఒకే సంకేత భాష మాత్రమే ఉంది, బధిరుల కోసం రెండు ప్రధాన విద్యా సంస్థలు దేశంలోని రెండు భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో ఉన్న కారణంగా ఈ భాషలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి.

1971లో అభిజ్ఞా నాడీశాస్త్రవేత్త మరియు మానసిక భాషావేత్త ఉర్సులా బెల్లుగి ఆంగ్లం మరియు అమెరికన్ సంకేత భాషపై స్పష్టమైన అవగాహన ఉన్న వ్యక్తులను ఆంగ్లంలో ఒక కథ చెప్పాలని కోరారు, తరువాత దీనికి వ్యతిరేక ప్రయోగాలు కూడా చేశారు. ఈ ప్రయోగాల ఫలితాలు సగుటున ప్రతి సెకనుకు 4.7 పదాలు మరియు ప్రతి సెకనుకు 2.3 సంకేతాలు చూపించాయి. అయితే ఒక కథను చెప్పేందుకు 122 సంకేతాలు మాత్రమే అవసరం కాగా, మౌఖిక భాషలో ఇదే కథ చెప్పేందుకు 210 పదాలు అవసరమయ్యాయి; అందువలన కథ యొక్క రెండు భాషా రూపాలను పూర్తి చేసేందుకు దాదాపుగా ఒకే సమయం పట్టింది. ఉర్సులా తరువాత అమెరికా సంకేత భాషలో ఏవైనా మినహాయింపులు జరిగాయా అనే దానిని పరిశీలించారు. ఒక ద్విభాషా వ్యక్తికి అమెరికా సంకేత భాషలోకి అనువదించేందుకు ఒక కథను ఇచ్చారు. రెండో ద్విభాషా సైనర్ (సంకేతాలు చేసే వ్యక్తి) పైవ్యక్తి అనువదించిన సంకేతాలను తిరిగ ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు: సంకేతాల రూపంలో వ్యక్తం చేసిన కథ అసలు కథకు సారూప్యంగా ఉంది. ఈ అధ్యయనం పరిమిత కోణంలోనే సాగినప్పటికీ, అమెరికా సంకేత భాషా సంకేతాల్లో మాట్లాడే భాష కంటే ఎక్కువ సమాచారం ఉందని సూచించింది: మాట్లాడే ఆంగ్లంలో సెకనుకు 1.3 ఉపపాదనలు ఉండగా, అమెరికా సంకేత భాషలో 1.5 ఉపపాదనలు ఉన్నాయి.

ప్రాదేశిక వ్యాకరణం మరియు సమకాలీనత్వం

దృష్టి మాధ్యమం (చూపు) యొక్క ప్రత్యేక లక్షణాలను సంకేత భాషలు సముచితంగా ఉపయోగించుకుంటాయి. మౌఖిక భాష సరళంగా ఉంటుంది; ఒక సమయంలో కేవలం ఒక శబ్దాన్ని మాత్రమే పంపవచ్చు లేదా గ్రహించవచ్చు. మరోవైపు సంకేత భాష దృష్టికి సంబంధించినది; అందువలన మొత్తం సన్నివేశాన్ని ఒకే సమయంలో స్వీకరించవచ్చు. అనేక మార్గాల్లో సమాచారాన్ని సిద్ధం చేసి ఏకకాలంలో వ్యక్తపరచవచ్చు. ఒక దృష్టాంతంగా, ఆంగ్లంలో ఒకరు "ఐ డ్రోవ్ హియర్" అనే పదబంధాన్ని వ్యక్తపరిచారనుకుందాం. వాహనం నడపడం గురించి తెలియజేసే ఈ సమాచారాన్ని ఇంకొకరు ఇంకా దీర్ఘమైన పదబంధంతో వ్యక్తం చేయవచ్చు, ఉదాహరణకు "ఐ డ్రోవ్ హియర్ ఎలాంగ్ ఎ విండింగ్ రోడ్" (నేను గాలివీస్తున్న రోడ్డు గుండా వాహనం నడుపుకుంటూ వచ్చాను) లేదా "ఐ డ్రోవ్ హియర్" (నేను ఇక్కడకు వాహనం నడుపుకుంటూ వచ్చాను). ఇట్ వాజ్ ఎ నైస్ డ్రైవ్ (నడపడం బాగా ఉత్సాహకరంగా సాగింది") అనే పదబంధాలతో ఇదే విషయాన్ని వ్యక్తం చేయవచ్చు." ఇదిలా ఉంటే, అమెరికా సంకేత భాషలో రోడ్డు యొక్క ఆకృతి గురించి సమాచారాన్ని లేదా నడపడం యొక్క ఆహ్లాదకరమైన వ్యక్తీకరణను "డ్రైవ్" అనే క్రియతో ఏకకాలంలో వ్యక్తం చేయవచ్చు, దీనికి ఒక చేతి కదలికను ఉఫయోగిస్తున్నారు లేదా శరీర భంగిమ మరియు ముఖ కవళిక వంటి చేతులతో సంబంధంలేని సంకేతాలు కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఈ సంకేతాలను డ్రైవ్ అనే క్రియ యొక్క సంకేతాలను సూచించే సమయంలోనే వ్యక్తపరుస్తారు. అందువలన, మాట్లాడే ఆంగ్ల భాషలో ఐ డ్రోవ్ హియర్ అండ్ ఇట్ వాజ్ వెరీ ప్లెజెంట్ అనే పదబంధం ఐ డ్రోవ్ హియర్ అనే పదబంధం కంటే ఎక్కువ పొడవు కలిగివున్నప్పటికీ, ఈ రెండు పదబంధాలు సంకేత భాషలో ఒకే పొడవు కలిగివుండవచ్చు.

వాస్తవానికి వాక్యనిర్మాణం యొక్క పదాల్లో, అమెరికా సంకేత భాష ఆంగ్లం కంటే మాట్లాడే జపనీస్ భాషా పదాలను ఎక్కువగా పంచుకుంటుంది.

సంకేత భాషల వర్గీకరణ

See also: List of sign languages

చెవిటివారి సంకేత భాషలు బధిర సమూహాల్లో మౌఖిక భాషల్లో లేదా వాటితోపాటు సహజంగా ఉద్భవించినప్పటికీ, అవి మౌఖిక భాషలతో ఎటువంటి సంబంధం ఉండదు, ఈ సంకేత భాషల మూలంలో భిన్నమైన వ్యాకరణ నిర్మాణాలు ఉంటాయి. పరస్పర సంకేత భాషలుగా తెలిసిన ఒక సంకేత భాషల సమూహాన్ని మాట్లాడే భాషల యొక్క సంకేత రూపాలు గా సరిగా అర్థం చేసుకోవచ్చు, అందువలన అవి సంబంధిత మాట్లాడే భాషల యొక్క భాషా కుటుంబాలకు చెందినవిగా గుర్తించబడతాయి. ఉదాహరణకు, ఆంగ్లం యొక్క సంకేత రూపాలు అనేకం ఉన్నాయి.

సంకేత భాషలపై అతికొద్ది చారిత్రక భాషా పరిశోధన మాత్రమే జరిగింది, మాటలకు సంబంధించిన సమాచారం యొక్క సాధారణ పోలిక కాకుండా సంకేత భాషల మధ్య జన్యు సంబంధాలను గుర్తించేందుకు కొన్ని ప్రయత్నాలు జరిగాయి, కొన్ని సంకేత భాషలు ఒక కుటుంబంలోని భాష లేదా భాషల యొక్క మాండలికాలు అనే అంశంపై కొంత చర్చ కూడా జరిగింది. వలసలు ద్వారా, బధిర పాఠశాలలు ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా (తరచుగా విదేశాల్లో శిక్షణ పొందిన బోధకుల ద్వారా) లేదా రాజకీయ ఆధిపత్యం కారణంగా భాషలు వ్యాప్తి చెందివుండవచ్చు.

భాషా సాన్నిహిత్యం ఉమ్మడిగా ఉండటంతోపాటు, స్పష్టమైన కుటుంబ వర్గీకరణను కష్టతరం చేస్తుంది - అరువు తీసుకోవడం లేదా ఒకే ఉమ్మడి మాతృ భాష కారణంగా మాటలకు సంబంధించిన సారూప్యత ఏర్పడిందా లేదా అనేది తరచుగా అస్పష్టంగా ఉంటుంది. విస్తృత సమూహం ద్వారా ఉపయోగించబడే సంకేత భాషల మధ్య, సంకేత మరియు మాట్లాడే భాషల మధ్య (సన్నిహిత సంకేతం) మరియు సంకేత భాషలు మరియు సంజ్ఞా వ్యవస్థలు మధ్య సాన్నిహిత్యం ఏర్పడుతుంది. అడామోరోబ్ సంకేత భాష పశ్చిమ ఆఫ్రికావ్యాప్తంగా విఫణుల్లో ఉపయోగించే సంజ్ఞా వాణిజ్య వృత్తిపదజాలంతో సాన్నిహిత్యం కలిగివుందని ఒక రచయిత ప్రతిపాదించారు, పదజాలం మరియు చంధశ్శాస్త్రం మరియు ఉచ్ఛారణలతోపాటు ప్రాదేశిక లక్షణాల విషయంలో వీటి మధ్య సాన్నిహిత్యాలు ఉన్నాయని సూచించారు.

• BSL, ఆస్లాన్ మరియు NZSLలను సాధారణంగా BANZSLగా గుర్తించిన ఒక భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాషలుగా పరిగణిస్తారు. సాగర సంకేత భాష మరియు దక్షిణాఫ్రికా సంకేత భాషలను BSLకు సంబంధించిన భాషలుగా గుర్తిస్తున్నారు.
• జపనీస్ సంకేత భాష, తైవానీస్ సంకేత భాష మరియు కొరియా సంకేత భాషలను ఒక జపనీస్ సంకేత భాషా కుటుంబంలో భాగంగా భావిస్తున్నారు.
• ఫ్రెంచ్ సంకేత భాషా కుటుంబం. ఫ్రెంచ్ సంకేత భాష (LSF) నుంచి ఉద్భవించిన అనేక సంకేత భాషలు ఉన్నాయి లేదా స్థానిక సమూహ సంకేత భాషలు మరియు LSF మధ్య భాషా సాన్నిహిత్యం ఫలితంగా ఇవి ఏర్పడినట్లు భావిస్తున్నారు. అవి: ఫ్రెంచ్ సంకేత భాష, ఇటాలియన్ సంకేత భాష, క్వెబెక్ సంకేత భాష, అమెరికన్ సంకేత భాష, ఐరిష్ సంకేత భాష, రష్యన్ సంకేత భాష, డచ్ సంకేత భాష, ఫ్లెమిష్ సంకేత భాష, బెల్జియన్-ఫ్రెంచ్ సంకేత భాష, స్పానిష్ సంకేత భాష, మెక్సికన్ సంకేత భాష, బ్రెజిలియన్ సంకేత భాష (లిబ్రాస్), కాటలాన్ సంకేత భాష మరియు ఇతరాలు.
  • ఈ సముదాయంలోని ఒక ఉపసమితిలో అమెరికన్ సంకేత భాష (ASL) లేదా ASL యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్య రూపాలతో గణనీయంగా ప్రభావితమైన భాషలు ఉన్నాయి. బొలీవియన్ సంకేత భాష కొన్నిసార్లు ASL యొక్క ఒక మాండలికంగా పరిగణిస్తారు. థాయ్ సంకేత భాష ఒక మిశ్రమ భాష, ఇది ASL మరియు బ్యాంకాక్ మరియు చియాంగ్ మాయి యొక్క స్థానిక సంకేత భాషల నుంచి ఉద్భవించింది, దీనిని ASL కుటుంబంలో భాగంగా పరిగణించవచ్చు. ASL యొక్క ఇతర సాధ్యనీయ ప్రభావాలు ఉగాండా సంకేత భాష, కెన్యా సంకేత భాష, ఫిలిప్పీన్స్ సంకేత భాష, మలేషియా సంకేత భాషల్లో కూడా కనిపిస్తాయి.
• ఫిన్నిష్ సంకేత భాష, స్వీడిష్ సంకేత భాష మరియు నార్వే సంకేత భాషలు ఒక స్కాండినేవియన్ సంకేత భాషా కుటుంబంలో భాగమని విషయాంతర ఆధారం సూచిస్తుంది.
• డేనిష్ సంకేత భాష నుంచి ఐస్‌ల్యాండ్ సంకేత భాష ఉద్భవించినట్లు భావిస్తున్నారు, అయితే శతాబ్దంపాటు వీటిలో వేర్వేరు మార్గాల్లో అభివృద్ధి చెందిన పదజాలంలో గణనీయమైన వైవిధ్యాలు కనిపిస్తుంది.
• ఇజ్రాయెల్ సంకేత భాష జర్మనీ సంకేత భాషతో ప్రభావితమైంది.
• ఒక SIL నివేదిక ప్రకారం, రష్యా, మాల్డోవా మరియు ఉక్రేయిన్ సంకేత భాషలు ఉన్నత స్థాయి మాటలసంబంధ సారూప్యతను పంచుకుంటాయి, ఇవి ఒకే భాషకు చెందిన మాండలికాలుగా లేదా ప్రత్యేకమైన సంబంధిత భాషల యొక్క మాండలికాలుగా సూచించబడ్డాయి. సంకేత భాషల యొక్క ఒక "సముదాయం" చెక్ సంకేత భాష, హంగేరీ సంకేత భాష మరియు స్లొవేకియా సంకేత భాషలు చుట్టూ అభివృద్ధి చెందిందని ఇదే నివేదిక సూచించింది. ఈ సమూహంలో రొమేనియన్, బల్గేరియన్ మరియు పోలిష్ సంకేత భాషలు కూడా ఉన్నాయి.
• నికారాగ్వాన్ సంకేత భాష, అల్-సయ్యద్ బెడౌయిన్ సంకేత భాష మరియు ప్రొవిడెన్స్ ఐల్యాండ్ సంకేత భాషలు ప్రత్యేక భాషలుగా ఉన్నాయి.
• జోర్డాన్, లెబనాన్, సిరియా, పాలిస్తీనా మరియు ఇరాక్ సంకేత భాషలు (మరియు సౌదీ అరేబియా సంకేత భాషతోపాటు) ఒక స్ప్రాచ్‌బుండ్‌లో భాగంగా లేదా ఒక పెద్ద తూర్పు అరబిక్ సంకేత భాషలో ఒక మాండలికంగా ఉండవచ్చు.

ఈ పరిధుల్లో నిర్మించబడిన సమగ్ర వర్గీకరణ మాత్రమే 1991నాటి ఒక భాషల సాధారణ జాబితా నుంచి బయటకు విస్తరించివుంది. 1988నాటి ఎత్నోలాగ్ సంచిక నుంచి 69 సంకేత భాషల ఆధారంగా వర్గీకరణను తయారు చేశారు, 1989లో మాంట్రియల్‌లో సంకేత భాషల సదస్సు జరిగే సమయానికి తెలిసిన భాషలు ఆధారంగా ఈ వర్గీకరణ చేశారు, ఈ సదస్సు తరువాత రచయిత మరో 11 భాషలను దీనిలో చేర్చారు.

ప్రోటోటైప్-ఎ	7	1	7	2
ప్రోటోటైప్-ఆర్	18	1	1	-
BSL(bfi)-నుంచి వచ్చిన	8	-	-	-
DGS(gsg)-నుంచి వచ్చిన	2	-	-	-
JSL-నుంచి వచ్చిన	2	-	-	-
LSF(fsl)-నుంచి వచ్చిన	30	-	-	-
LSG-నుంచి వచ్చిన	1	-	-	-

తన వర్గీకరణలో, రచయిత ప్రాథమిక మరియు ప్రత్యామ్నాయ సంకేత భాషల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు, స్వతంత్ర భాషలు మరియు సంక్లిష్టమైన సమూహాలకు చెందిన భాషలుగా గుర్తించదగిన భాషల మధ్య ఉపవర్గీకరణ చేశారు. ప్రోటోటైప్-ఎ తరగతి భాషల్లో మరే ఇతర భాష నుంచి సృష్టించబడని అన్ని సంకేత భాషలు ఉంటాయి. ప్రోటోటైప్-ఆర్ భాషలు ప్రోటోటైప్-ఎ భాష ఆధారంగా రూపొందించబడిన భాషలుగా గుర్తించారు, ఈ భాషా పరిణామ ప్రక్రియను క్రోయెబెర్ (1940) "ఉద్దీపన వ్యాప్తి"గా పిలిచారు. BSL(bfi) - DGS(gsg)-, JSL-, LSF(fsl)- మరియు LSG-ఆధారిత భాషా తరగతులు క్రియోలైజేషన్ (సంకరీకణ) మరియు రిలెక్సిఫికేషన్ భాషా ప్రక్రియ ద్వారా ప్రోటోటైప్ (నమూనా) భాషల నుంచి ఉద్భవించాయి. "స్వర సంకేత" భాషల్లో బహిరంగ పదనిర్మాణాన్ని తగ్గించడంతో పోలిస్తే, "అవయవచాలన సైగల" భాషల్లో బహిరంగ పదనిర్మాణాన్ని సంకరీకరణ సుసంపన్నం చేసిందని పరిగణిస్తారు.

సంకేత భాషల వర్గీకరణ విధానం

See also: Linguistic typology

భాషా వర్గీకరణ విధానం (ఎడ్వర్డ్ సాపిర్ నాటి నుంచి) పద నిర్మాణం ఆధారంగా ఉంటుంది, ఇది సమూహీకరణం/లంకె, రూపభేద, బహుళసంయోజిత, అంతర్భూత మరియు వివిక్త వంటి పదనిర్మాణ తరగతులను విభజిస్తుంది.

వాక్యనిర్మాణ వర్గీకరణ విధానంలో సంకేత భాషల్లో వ్యత్యాసం కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే వివిధ భాషల్లో వేర్వేరు పద క్రమాలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, OGS కర్త-కర్మ-క్రియ క్రమంలో ఉండగా, ASL కర్త-క్రియ-కర్మ క్రమంలో ఉంటుంది. పరిసర మాట్లాడే భాషలతో అనుగుణ్యత అసంభవమేమీ కాదు.

పదనిర్మాణ శాస్త్రం ప్రకారం, పదాల ఆకృతి ముఖ్యమైన కారకంగా ఉంటుంది. పండితసమ్మతి పొందిన పదరూపం, సిలబిసిటీ (మోనో-లేదా పాలీ) మరియు మోర్ఫిమిసిటీ (మోనో-లేదా పాలీ-) అనే పేర్లు గల రెండు లక్షణాల ద్వియాంశ విలువలను క్రమబద్ధంగా జత చేయడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది. బ్రెంటారీ సంకేత భాషలను ఏకాక్షర మరియు బహుపదాంశ లక్షణాలు గల ఒక సమూహంగా సమాచార ప్రసార మాధ్యమం (శ్రవణానికి బదులుగా దృష్టి) ద్వారా గుర్తించిన ఒక పూర్తిస్థాయి సమూహంగా వర్గీకరించారు. దీనర్థం ఏమిటంటే, ఒక అక్షరం (అంటే ఒక పదం, ఒక గుర్తు) ద్వారా కర్త వంటి అనేక పదాంశాలను వ్యక్తం చేయవచ్చు, ఒక క్రియ యొక్క కర్మ క్రియ యొక్క కదలిక (పదనిష్పత్తి) దిశను గుర్తిస్తుంది. మాట్లాడే భాషల్లో నవీకరణల రేటుకు అనుగుణంగా సంకేత భాషల్లో నవీకరణల రేటు ఉండేలా చూడటం చాలా ముఖ్యం, ఒక పదాన్ని సృష్టించడానికి పట్టే సమయం కంటే ఒక సంకేతాన్ని సృష్టించేందుకు బాగా ఎక్కువ సమయం పడుతుంది - అయితే వాక్యాల విషయంలో, సంకేత మరియు మాట్లాడే భాషలు దాదాపుగా ఒకే వేగాన్ని కలిగివుంటాయి.

సంకేత భాషల యొక్క రాత రూపాలు

రాత విషయంలో మౌఖిక భాషకు సంకేత భాష భిన్నంగా ఉంటుంది. మౌఖిక భాషల యొక్క వర్ణ వ్యవస్థలు ప్రధానంగా వరుసక్రమం లో ఉంటాయి: అంటే, ఎక్కువ సంఖ్యలో వర్ణాలు ఒక క్రమంలో ఒకదాని తరువాత ఒకటి సృష్టించబడతాయి, అయితే అనేక భాషలు స్వరం వంటి వరుసక్రమేతర కోణాలు కలిగివుంటాయి. దీని పర్యవసానంగా, సాంప్రదాయిక వర్ణ రాత పద్ధతులు కూడా నొక్కిపలకడం మరియు స్వరం వంటి వరుసక్రమేతర కోణాలకు ఉత్తమ అధిక చిహ్నాలతో వరుసక్రమంలో ఉంటాయి.

సంకేత భాషలు ఒక ఉన్నతమైన వరుసక్రమేతర భాగాన్ని కలిగివుంటాయి, అనేక వర్ణాలు ఏకకాలంలో సృష్టించబడతాయి. ఉదాహరణకు, సంకేతాలు ఏకకాలంలో వేళ్లు, చేతులు మరియు ముఖ కదలికలను ఉపయోగిస్తాయి లేదా రెండు చేతులను వేర్వేరు దిశల్లో కదుపుతూ సైగలు చేయవచ్చు. సాంప్రదాయిక రాత పద్ధతులను ఈ స్థాయి సంక్లిష్టతలో పనిచేసేందుకు రూపొందించలేదు.

ముఖ్యంగా ఈ కారణంగా, సంకేత భాషలను తరచుగా రాసేందుకు ఉపయోగించరు. చెవిటివారికి మెరుగైన విద్యావకాశాలు ఉన్న కొన్ని దేశాల్లో సంకేత భాషలను ఉపయోగించే అనేక మంది వారి దేశంలో మౌఖిక భాషను చదవడం మరియు రాయడం చేయగలరు, తద్వారా వారు అక్షరాస్యులుగా పరిగణించబడుతుంటారు. అయితే, అనేక దేశాల్లో బధిరుల విద్య బాగా పేలవంగా ఉంది మరియు/లేదా బాగా పరిమితంగా ఉంటుంది. దీని పర్యవసానంగా, అనేక మంది చెవిటివారు వారి దేశపు మౌకిక భాషలో అక్షరాస్యులుగా కనిపించరు.

ఇదిలా ఉంటే, సంకేత భాషలకు లిపులను అభివృద్ధి చేసేందుకు అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి. విలియమ్ స్టోకోయ్ తన యొక్క 1965నాటి డిక్షనరీ ఆఫ్ అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ద్వారా స్టోకోయ్ సంజ్ఞామానం అనే ఒక వర్ణమాలను రూపొందించారు. ASL కోసం ఈ వర్ణమాల ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడింది, అయితే దీనిని ముఖ కవళికల ద్వారా వ్యక్తపరిచేందుకు ఎటువంటి అవకాశం లేదు. మరింత ఇటీవల ASL-అక్షరమాల సంక్షిప్తలిపి మార్గంలో స్టోకోయ్ యొక్క ఒక సూక్ష్మ ఉత్పన్నంగా ఉంది. మరోవైపు హాంబర్గ్ నొటేషన్ సిస్టమ్ (HamNoSys) ఒక పూర్తిస్థాయి వర్ణమాల వ్యవస్థగా ఉంది, అయితే ఇది ఏ ఒక్క సంకేత భాషకు ఉద్దేశించబడిన వర్ణమాల కాదు, ఒక ఆచరణ లిపి కంటే పరిశోధకులకు ఒక లేఖన వ్యవస్థగా ఉండేందుకు ఇది ఉద్దేశించబడింది. సైన్‌రైటింగ్ అనేది ఆచరణలో ఉన్న మరియు ఇప్పటి వరకు అత్యంత ప్రసిద్ధ వ్యవస్థగా గుర్తించబడుతుంది, నోటితో తెలియజేసే మరియు ముఖ కవళికలను ఉపయోగించడానికి అనువైన వ్యవస్థగా ఇది ఉంది. ఇదిలా ఉంటే, చిహ్నాలతో కూడిన మరియు వర్ణాలులేని వ్యవస్థ కావడంతో, దీనిలో ఒకదానితో ఒకటి పోలిన చిహ్నాలేవీ ఉండవు, వీటిని తరచుగా వివిధ రకాలుగా రాస్తుంటారు.

చిహ్నాలతో కూడిన గుర్తుల ఆధారంగా ఈ వ్యవస్థలు ఉంటాయి. సైన్‌రైటింగ్ మరియు హామ్‌నోసిస్ వంటి కొన్ని వ్యవస్థలు చిత్రాలు కూడా ఉపయోగిస్తాయి, చేతులు, ముకం మరియు శరీరం యొక్క సాంప్రదాయ చిత్రాలు వీటిలో చూడవచ్చు; స్టోకోయ్ సంజ్ఞామానం వంటి ఇతర వ్యవస్థలు ఎక్కువగా చిహ్నాలతో ఉంటాయి. స్టోకోయ్ వేలితో అక్షరక్రమాన్ని సూచించడంలో చేతి ఆకారాలను తెలియజేయడానికి లాటిన్ అక్షరమాల మరియు అరబిక్ సంఖ్యల ఆధారిత అక్షరాలను ఉపయోగించారు, ఉదాహరణకు, మూసివున్న చేతిని సూచించడానికి 'A', సాధారణంగా చేతిని చూపించడానికి 'B' మరియు విస్తరించిన చేతిని చూపించడానికి '5'ను ఉపయోగించారు; అయితే ప్రదేశం మరియు కదలిక కోసం అక్షరేతర చిహ్నాలను ఉపయోగించారు, ఉదాహరణకు శరీరం యొక్క మొండం కోసం '[]' మరియు సాన్నిహిత్యానికి '×' మరియు పైవైపుకు కదలిక కోసం '^'ను ఉపయోగించారు. డేవిడ్ జే పీటర్సన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫోనెటిక్ ఆల్ఫాబేట్ (SLIPA)గా గుర్తించే ASCII-అనుకూలమైన సంకేతాల కోసం ఒక వర్ణ లేఖన వ్యవస్థను సృష్టించేందుకు ప్రయత్నించారు.

చిత్రాలతో కూడిన సైన్‌రైటింగ్ ఒకే సైగలో ఏకకాలంలో వివిధ అంశాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించగలదు. మరోవైపు చిహ్నం యొక్క ప్రదేశం కోసం ఒక గుర్తు యొక్క సాంప్రదాయిక క్రమంతో స్టోకోయ్ సంజ్ఞామానం వరుసక్రమంలో ఉంటుంది, చేతి ఆకృతికి ఒకటి మరియు చివరగా కదలికకు ఒకటి (లేదా అంతకంటే ఎక్కువ) క్రమం ఉంటుంది. చేతి యొక్క విన్యాసం చేతి ఆకారానికి ముందుగా ఒక ప్రత్యామ్నాయ అధిక చిహ్నాన్ని సూచిస్తుంది. ఏకకాలంలో రెండు కదలికలు సంభవించినప్పుడు, వీటిని ఒకదానిపైఒకటి రాస్తారు; అవి వరుసక్రమంలో ఉన్నప్పుడు, ఒకదాని తరువాత ఒకటి రాస్తారు. స్టోకోయ్ లేదా హామ్‌నోసిస్ లిపులు రెండూ ముఖ కవళికలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు లేదా చేతులు ఉపయోగించని కదలికల కోసం రూపొందించలేదు, ఈ రెండింటికీ సైన్‌రైటింగ్ లిపిలో సులభమైన ప్రాతినిధ్యం ఉంటుంది, ఈ లోపాన్ని క్రమంగా హామ్‌నోసిస్ లిపిలో సవరిస్తున్నారు. ఇదిలా ఉంటే, హామ్‌నోసిస్ ఒక భాషా సంజ్ఞామాన వ్యవస్థగా ఉంది, ఆచరణబద్ధమైన లిపిగా ఇది వాడుకలో లేదు.

సమాజంలో సంకేత భాషలు

టెలీకమ్యూనికేషన్స్ ఆధారిత సంకేత వ్యక్తీకరణ

VRS/VRI సేవా కేంద్రాల్లో ఉపయోగించే వీడియో ఇంటర్‌ప్రెటర్ చిహ్నం

ప్రధాన వ్యాసంs: Video Remote Interpreting and Video Relay Service

సంకేత భాషా వినియోగదారులు ఒకరితోఒకరు సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసుకోవడంలో టెలీకమ్యూనికేషన్‌ల సాయాన్ని ఉపయోగించే సామర్థ్యాన్ని మొట్టమొదట ప్రదర్శించిన ప్రయత్నాలకు AT&T యొక్క వీడియోఫోన్‌ను ఒక ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు (ఈ ఫోన్‌ను "ఫిక్చర్‌ఫోన్‌"గా మార్కెట్‌లో ప్రచారం చేశారు), దీనిని 1964 న్యూయార్క్ వరల్డ్స్ ఫెయిర్‌లో ప్రదర్శించారు - ప్రదర్శన జరుగుతున్న ప్రదేశం మరియు మరొక నగరంలో ఉన్న ఇద్దరు చెవిటివారు దీనిని ఉపయోగించి ఒకరికొకరు సమాచారాన్ని ప్రసారం చేశారు. వీడియోటెలిఫోనీ ద్వారా సంకేత వ్యక్తీకరణలపై వివిధ సంస్థలు పరిశోధనలు నిర్వహించాయి.

వీడియో రిమోటర్ ఇంటర్‌ప్రెటింగ్ (VRI) లేదా ఒక వీడియో రిలే సర్వీస్ (VRS) ద్వారా సంకేత భాషా అర్థవివరణ సేవలు ప్రస్తుతం ఉపయోగకరంగా ఉన్నాయి, చెవిటి, వినికిడి సామర్థ్యం సరిగాలేని లేదా మాట్లాడలేని (మూగ) వ్యక్తులు మరియు వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్న వ్యక్తుల మధ్య సమాచార ప్రసారాలకు ఇవి ఉపయోగపడుతున్నాయి. VRIలో, ఒక సంకేత-భాషా వినియోగదారు మరియు ఒక వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తి ఒకే ప్రదేశంలో, అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తి మరోక ప్రదేశంలో ఉంటారు (వీరందరూ ఒకే గదిలో లేని సందర్భంలో). సంకేత భాషా వినియోగదారుతో ఒక వీడియో టెలీకమ్యూనికేషన్ అనుసంధానం ద్వారా, వినికిడి శక్తి ఉన్న వినియోగదారుకు ఆడియో అనుసంధానం ద్వారా అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తి సమాచారాన్ని తెలియజేస్తాడు. VRSలో, సంకేత-భాషా వినియోగదారు, అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తి మరియు వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తి ముగ్గురూ వేర్వేరు ప్రదేశాల్లో ఉంటారు, దీని ద్వారా ఇద్దరు ఖాతాదారులు ఒకరితోఒకరు ఫోన్ ద్వారా అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తితో సమాచారాన్ని తెలుసుకుంటారు.

ఇటువంటి సందర్భాల్లో సాధారణంగా ఒక దేశంలో వాడుకలో ఉన్న ఒక సంకేత భాష మరియు ఒక మౌఖిక భాష మధ్య అర్థవివరణ చేయబడుతుంది, దీనికి ఉదాహరణ మాట్లాడే ఫ్రెంచ్ మరియు ఫ్రెంచ్ సంకేత భాష (FSL) మధ్య, మాట్లాడే స్పానిష్ మరియు స్పానిష్ సంకేత భాష (SSL) మాట్లాడే ఆంగ్లం మరియు బ్రిటీష్ సంకేత భాష (BSL) మధ్య, మాట్లాడే ఆంగ్లం మరియు అమెరికన్ సంకేత భాష (ASL) మధ్య అర్థవివరణలు జరుగుతాయి (BSL మరియు ASL పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటాయి). ప్రధాన భాషలను (SSL నుంచి మాట్లాడే ఆంగ్లంలోకి మరియు మాట్లాడే ఆంగ్లం నుంచి SSLలోకి వంటి) కూడా అనువదించగల నైపుణ్యం ఉండే బహు సంకేత భాషా వ్యాఖ్యాతలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నారు, అయితే వీరి సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఇటువంటి కార్యకలాపాల్లో ఫలితాల కోసం వ్యాఖ్యాత గణనీయమైనస్థాయిలో కృషి చేయాల్సి ఉంటుంది, సంకేత భాషలు ప్రత్యేకమైన సహజ భాషలుగా ఉంటాయి, ఇవి సొంత నిర్మాణం మరియు వాక్యనిర్మాణంతోపాటు, అదే దేశంలోని మౌఖిక భాషకు భిన్నంగా ఉంటాయి.

వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తికి సమాచారాన్ని తెలియజేసేందుకు ఒక వీడియో ప్రసార సేవను ఉపయోగిస్తున్న చెవిటి వ్యక్తి

వీడియో అర్థవివరణతో, సంకేత భాషా వ్యాఖ్యాతల పని ప్రత్యక్ష వీడియో మరియు ఆడియో ఫీడ్‌ల ద్వారా సాగుతుంది, అందువలన అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తి చెవిటివారిని చూడటం మరియు వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్న వ్యక్తితో మాట్లాడటం చేయవచ్చు. టెలిఫోన్ అర్థవివరణ మాదిరిగానే, వీడియో అర్థవివరణను కూడా అవసరమైన ప్రదేశంలో అర్థవివరణ చేసేవారు అందుబాటులో లేని సందర్భాల్లో కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ఇదిలా ఉంటే, వీడియో అర్థవివరణను అన్ని పక్షాలు టెలిఫోన్ ద్వారా మాత్రమే మాట్లాడుతున్న సందర్భాల్లో ఉపయోగించలేము. VRI మరియు VRS అర్థవివరణల కోసం అన్నిపక్షాల వద్ద అవసరమైన సాధనసంపత్తి ఉండాలి. కొన్ని అధునాతన పరికరాలు అర్థవివరణ చేసే వ్యక్తులకు వీడియో కెమెరాను దూరం నుంచి నియంత్రించే సదుపాయం కల్పిస్తున్నాయి, వీటి ద్వారా సంకేత భాషను ఉపయోగిస్తున్న వ్యక్తికి దగ్గరగా వీడియో కెమెరాను తీసుకెళ్లడం మరియు వారికి దానిని దూరంగా తీసుకురావడంతోపాటు, వారివైపు కెమెరాను ఉంచడం వంటి పనులను చేయవచ్చు.

ఇంటిలో ఉపయోగించే సంకేత భాష

ప్రధాన వ్యాసం: Home sign

ఒక కుటుంబంలో కూడా కొన్నిసార్లు సంకేత భాషలు అభివృద్ధి చేయబడటం చూడవచ్చు. ఉదాహరణకు, వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్న తల్లిదండ్రులకు ఎటువంటి సంకేత భాషా నైపుణ్యాలు లేనట్లయితే, వారి బిడ్డకు చెముడు ఉన్న సందర్భంలో, ఒక అనధికారిక సంకేత వ్యవస్థ సహజంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, తల్లిదండ్రులు ఈ పరిణామాన్ని అడ్డుకున్నట్లయితే ఈ వ్యవస్థ కనిపించదు. ఈ చిన్న-భాషలను సూచించేందుకు ఇంటి సంకేత భాష అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు (కొన్నిసార్లు హోమ్‌సైన్ లేదా కిచన్ సైన్ అని కూడా సూచిస్తారు).

ఇంటి సంకేత భాష అనేది వ్యక్తుల మధ్య సమాచార ప్రసారానికి మరే ఇతర మార్గం లేనట్లయితే ఏర్పడుతుంది. ఒక వ్యక్తి తన జీవిత కాలంలో సమూహం నుంచి మద్దతు లేదా స్పందన లేకుండా, సహజంగానే స్వీయ సమాచార ప్రసార అవసరాల కోసం సంకేతాలను కనిపెడతాడు. అయితే ఈ సంకేత పద్ధతి వ్యక్తి యొక్క మేధాశక్తి అభివృద్ధికి తగిన స్థాయిలో ఉండదు, ఒక సంపూర్ణ భాషగా వర్ణించేందుకు భాషావేత్తలు ఉపయోగించే ప్రమాణాలకు ఇది ఏమాత్రం అనుగుణంగా ఉండదు, ఇది ఒక సాధారణ సంఘటనగా ఉంటుంది. ఇంటి సంకేత భాషల్లో దేనినీ ఒక అధికారిక భాషగా గుర్తించలేదు.

వినికిడి శక్తి ఉన్న సమూహాల్లో సంకేతాల ఉపయోగం

మాట్లాడే భాషల్లో కూడా సైగ ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. మాట్లాడేందుకు అనుమతిలేని లేదా వీలులేని ప్రదేశాల్లో మరియు పరిస్థితుల్లో చేతులు ఉపయోగించే సమాచార ప్రసారం యొక్క మరింత విస్తృత వ్యవస్థలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, వీటికి ఉదాహరణలు క్లోయిస్టెరెడ్ రిలీజియస్ కమ్యూనిటీలు, స్కుబా డైవింగ్, టెలివిజన్ రికార్డింగ్ స్టూడియోలు, అధిక ధ్వని ఉండే పనిప్రదేశాలు, స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్‌లు, బేస్‌బాల్, వేట (కలహారీ బుష్‌మ్యాన్ వంటి సమూహాలు) లేదా ఆట సమస్యలు. రగ్బీ యూనియన్‌లో రిఫరీ ఒక పరిమిత సంకేత భాషను ఉపయోగిస్తారు, అయితే ఇది అతను/ఆమె నిర్ణయాలను ప్రేక్షకులకు తెలియజేసేందుకు ఉద్దేశించిన నిర్వచిత సంకేతాల సమితిగా ఉంటుంది. ఇటీవల, పసిబిడ్డలు మాట్లాడటం నేర్చుకోవడానికి ముందు, వారికి సంకేత భాషను నేర్పడం మరియు దానిని ఉపయోగించేందుకు వారిని ప్రోత్సహించడం జరుగుతుంది, చిన్నపిల్లలు మాట్లాడే సామర్థ్యాన్ని పొందడానికి ముందు సంకేత భాషలను సమర్థవంతంగా తెలియజేసే అవకాశం ఉండటంతో వారికి సంకేత భాషలను నేర్పుతున్నారు. దీనిని ఎక్కువగా శిశు సంకేత భాషగా సూచిస్తారు. వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్న వారు మరియు కొంతవరకు వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్నవారు సంకేత భాషలను ఉపయోగించడం కూడా పెరుగుతుంది, సరిగా మాట్లాడలేకపోవడం లేదా నత్తి ఉన్న కారణంగా వీరిలో ఈ భాషా ఉపయోగాన్ని ప్రోత్సహించడం జరుగుతుంది, ఎందుకంటే వీరు మాట్లాడటంపై ఆధారపడకుండా సంకేత భాషల ద్వారా సమర్థవంతంగా తమ భావాలను వ్యక్తపరచే అవకాశం ఉంటుంది.

అప్పుడప్పుడు, చెవిటివారు అధిక సంఖ్యలో ఉన్న ప్రదేశాల్లో, ఒక చెవిటివారి సంకేత భాషను మొత్తం స్థానిక సమూహం స్వీకరిస్తుంది. ఇందుకు ఉదాహరణలు USAలో మార్థాస్ వైన్‌యార్డ్ సంకేత భాష, బాలీలోని ఒక గ్రామంలో కోటా కోలోక్, ఘనాలో ఆడమోరోబ్ సంకేత భాష మరియు మెక్సికోలోని యుకాటెక్ మాయా సంకేత భా. ఇటువంటి సమూహాల్లో చెవిటివారు సామాజికంగా వెనుకబడి లేరు.

అనేక ఆస్ట్రేలియా అబోరిజినల్ సంకేత భాషలు ఒక విస్తృత భాషా టాబోల యొక్క ఒక సందర్భంలో ఉద్భవించాయి, విచారపడుతున్న సందర్భాలు మరియు ఆచారాలు పాటించే సందర్భాల నుంచి ఇవి ఏర్పడ్డాయి. వార్ల్‌పిరీ, వారుముంగు, డైరీ, కాయ్టేటై, అరెర్న్టే మరియు వార్ల్‌మాన్పా తెగల్లో ఇవి బాగా అభివృద్ధి చెందాయి, ఈ సంకేత భాషలు సంబంధిత సమూహాల మాట్లాడే భాషలపై ఆధారపడివుంటాయి.

ఒక పిడ్గిన్ సంకేత భాష ఉత్తర అమెరికాలోని మహా మైదానాల్లో ఉన్న అమెరికన్ ఇండియన్ తెగల్లో అభివృద్ధి చెందింది (ప్లెయిన్స్ ఇండియన్ సంకేత భాష చూడండి). వివిధ మాట్లాడే భాషలు ఉన్న తెగల మధ్య సమాచార ప్రసారం కోసం దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు. వీటిని ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న తెగలు క్రో, చెయెన్నే మరియు అరాఫాహో. వినికిడి సామర్థ్యం ఉన్న వ్యక్తుల్లో అభివృద్ధి చెందిన ఇతర సంకేత భాషల మాదిరిగా కాకుండా, ఇది చెవిటివారి సంకేత భాషల యొక్క ప్రాదేశిక వ్యాకరణాన్ని పంచుకుంటుంది.

మానవ భాషా మూలాల యొక్క సైగల సిద్ధాంతం

ప్రధాన వ్యాసం: Origin of language – Gestural theory

స్వరవిశిష్ట మానవ భాష ఒక భావసూచన సంకేత సిద్ధాంతం నుంచి అభివృద్ధి చెందినట్లు సైగల సిద్ధాంతం తెలియజేస్తుంది. స్వరీకరణకు దారితీసిన కారణం ఏమిటనేది సైగల సిద్ధాంతానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నగా ఉంది.

సంకేత భాష యొక్క వానర వినియోగం

ప్రధాన వ్యాసం: Great ape language –Primate use of sign language

మానవులతో భావాలను పంచుకునేందుకు మానవేతర వానరులకు ప్రాథమిక సంకేతాలను శాస్త్రవేత్తలు బోధించారు, దీనిని అనేక ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు:

• చింపాజీలు: వాషోయ్ మరియు లోలీస్
• గొరిల్లాలు: మైకెల్ మరియు కోకో.

చెవిటివారి సమూహాలు మరియు చెవిటివారి సంస్కృతి

ప్రధాన వ్యాసం: Deaf culture

చెవిటివారి సమూహాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించివున్నాయి, వారిలో ఉన్న సంస్కృతి బాగా సుసంపన్నమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. కొన్నిసార్లు వినికిడి శక్తి ఉన్న వ్యక్తుల సంస్కృతితో ఇది సంకర్షణ చెందదు, ఎందుకంటే వినికిడి శక్తి అవసరమైన సమాచారాన్ని గ్రహించడంలో చెవిటివారికి భిన్నమైన అడ్డంకులు ఉంటాయి.

చట్టబద్ధ గుర్తింపు

ప్రధాన వ్యాసం: Legal recognition of sign languages

కొన్ని సంకేత భాషలు ఒకరకమైన చట్టబద్ధ గుర్తింపు పొందాయి, ఇతర సంకేత భాషలకు ఎటువంటి గుర్తింపు లేదు.

ప్రసార సాధనాలు

ఫ్రెంచ్ సంకేత భాషలో అడిగేందుకు సంబంధించిన క్రియ యొక్క ప్రదర్శనను మూడు మార్గాల్లో చూడవచ్చు; అవి "నేను-మిమ్మల్ని-అడుగుతున్నాను", "మీరు-నన్ను-అడగండి" మరియు "ఒకరు-వారిని-అడగండి".

వీటిని కూడా చూడండి

• జంతు భాష
• శరీర భాష
• బ్రెయిలీ
• చెరాలజీ
• చైనీస్ సంఖ్యా సంజ్ఞలు
• ఎల్‌డ్రిడ్జ్ v. బ్రిటీష్ కొలంబియా (అటార్నీ జనరల్)

• సైగలు
• సంకేత భాష చరిత్ర
• అంతర్‌సాంస్కృతిక సమర్థత
• అంతర్జాతీయ సంకేతం
• సంకేత భాషల యొక్క చట్టబద్ధ గుర్తింపు (దేశం/ప్రాంతంవారీగా హోదా)
• అంతర్జాతీయ ఉమ్మడి ప్రమాణాల జాబితా
• సంకేత భాషల జాబితా

• అధిసమాచార ప్రసార సమర్థత
• సంకేత భాషా గ్లవ్
• శిశువులు మరియు పసిపిల్లల్లో సంకేత భాష
• ప్రసార మాధ్యమాల్లో సంకేత భాష
• టెలివిజన్‌లో సంకేత భాష
• సంకేతం పేరు

గ్రంథ పట్టిక

• (2005) "The Paradox of Sign Language Morphology". Language 81 (2): 301–344. DOI:10.1353/lan.2005.0043. 
• బ్రాన్సన్, జే., డి. మిల్లెర్, & ఐ జి. మార్సాజా. (1996). "ఎవిరివన్ హియర్ స్పీక్స్ సైన్ లాంగ్వేజ్, టూ: ఎ డెఫ్ విలేజ్ ఇన్ బాలీ, ఇండోనేషియా." ఇన్: సి. లూకాస్ (ఎడిటెడ్): మల్టీకల్చరల్ యాస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ సోషియోలింగ్విస్టిక్స్ ఇన్ డెఫ్ కమ్యూనిటీస్. వాషింగ్టన్, గల్లాడెట్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, పేజీలు 39–5.
• కాన్లాస్, లోయిడా (2006). "లౌరెంట్ క్లెర్క్: అపోస్టిల్ టు ది డెఫ్ పీపుల్ ఆఫ్ ది న్యూ వరల్డ్స్." ది లారెంట్ క్లెర్క్ నేషనల్ డెఫ్ ఎడ్యుకేషన్ సెంటర్, గల్లాడెట్ యూనివర్శిటీ.[4]
• డెచార్, మార్గరెట్ (1987). "సైన్ లాంగ్వేజెస్ యాజ్ క్రియోల్స్ అండ్ చోమ్‌స్కీస్ నోషన్ ఆఫ్ యూనివర్శల్ గ్రామర్." ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ నోమ్ చోమ్‌స్కీ , 81–91. న్యూయార్క్: ఫాల్మెర్.
• ఎమ్మోరోయ్, కారెన్; & లేన్, హార్లాన్ ఎల్. (ఎడిటెడ్) (2000). ది సైన్స్ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ రీవిజిటెడ్: ఎన్ ఆంథోలజీ ఆఫ్ హానర్ ఉర్సులా బెల్లుగీ అండ్ ఎడ్వర్డ్ క్లిమా . మావా, NJ: లారెన్స్ ఎర్ల్‌బామ్ అసోసియేట్స్. ISBN 0-8058-3246-7.
• ఫిషెర్, సుసాన్ డి. (1974). "సైన్ లాంగ్వేజ్ అండ్ లింగ్విస్టిక్ యూనివర్శల్స్." Actes du Colloque franco-allemand de grammaire générative , 2.187-204. Tübingen: Niemeyer.
• (1978) "Sign languages and creoles". Siple 1978: 309–31. 
• ఫ్రిష్‌బెర్గ్, నాన్సీ (1987). "ఘనైయన్ సైన్ లాంగ్వేజ్." ఇన్: క్లీవ్, జే. వాన్ (ఎడిటెడ్.), గల్లాడెట్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ డెఫ్ పీపుల్ అండ్ డెఫ్‌నెస్ . న్యూయార్క్: మెక్‌గ్రా-గిల్ బుక్ కంపెనీ.
• గోల్డిన్-మేడో, సుసాన్, 2003, ది సైలెన్స్ ఆఫ్ లాంగ్వెజ్: వాట్ గెచ్చర్ క్రియేషన్ ఇన్ డెఫ్ చిల్డ్రన్ కెన్ టెల్ యజ్ ఎబౌట్ హో ఆల్ చిల్డ్రన్ లెర్న్ లాంగ్వేజ్ , సైకాలజీ ప్రెస్, ఎ సబ్సిడరీ ఆఫ్ టేలర్ అండ్ ఫ్రాన్సిస్, న్యూయార్క్, 2003
• గోర్డాన్, రేమండ్, ఎడిటెడ్ (2008). ఎత్నోలాగ్యూ: లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ , 15వ ఎడిషన్. SIL ఇంటర్నేషనల్, ISBN 978-1-55671-159-6, ISBN 1-55671-159-X. వెబ్ వెర్షన్.[5] సెక్షన్స్ ఫర్ ప్రైమరీ సైన్ లాంగ్వేజెస్ [6] అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ వన్స్ [7].
• గ్రోస్, నోరా ఇ. (1988). ఎవిరివన్ హియర్ స్పోక్ సైన్ లాంగ్వేజ్: హెరెడిటరీ డెఫ్‌నెస్ ఆన్ మార్థాస్ వైన్‌యార్డ్ . కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-674-27041-X.
• హీలే, ఎలిస్ ఎఫ్. (1980). కెన్ చింపాజీస్ లెర్న్ ఎ ఫోనెమిక్ లాంగ్వేజ్? ఇన్: సీబియోక్, థామస్ ఎ. & జీన్ ఉమికెర్-సీబెయోక్, ఎడిట్స్, స్పీకింగ్ ఆఫ్ ఏప్స్: ఎ క్రిటికల్ ఆంథాలజీ ఆఫ్ టు-వే కమ్యూనికేషన్ విత్ మ్యాన్. న్యూయార్క్: ప్లెనమ్, 141–143.
• (1973) "Primate communication and the gestural origin of language". Current Anthropology 14: 5–32. DOI:10.1086/201401. 
• జాన్‌స్టోన్, ట్రెవోర్ ఎ. (1989). ఆస్లాన్: ది సైన్ లాంగ్వేజ్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ డెఫ్ కమ్యూనిటీ. ది యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సిడ్నీ: అన్‌పబ్లిష్డ్ Ph.D. డిసెర్టేషన్.[8]
• కామెయి, నోబుటకా (2004). ది సైన్ లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా , "జర్నల్ ఆఫ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్" (జపాన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్) వాల్యూమ్.64, మార్చి, 2004. [నోట్: కామెయ్ లిస్ట్స్ 23 ఆఫ్రికన్ సైన్ లాంగ్వేజెస్ ఇన్ దిస్ ఆర్టికల్].
• కెగల్, జుడీ (1994). "ది నికారాగువాన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ప్రాజెక్ట్: ఎన్ ఓవర్‌వ్యూ." సైన్‌పోస్ట్ 7:1.24–31.
• కెగల్, జుడీ, సెన్‌గాస్ ఎ., కొప్పోలా ఎం (1999). "క్రియేషన్ త్రూ కాంటాక్ట్: సైన్ లాంగ్వేజ్ ఎమర్జెన్స్ అండ్ సైన్ లాంగ్వేజ్ చేంజ్ ఇన్ నికారాగువా." ఇన్: ఎం. డిగ్రాఫ్ (ed), కంపారిటివ్ గ్రామటికల్ చేంజ్: ది ఇంటర్‌సెక్షన్ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ అక్వైజిషేషన్, క్రియోల్ జెనెసిస్ అండ్ డయాక్రానిక్ సింటాక్స్ , పేజీలు 179–237. కేంబ్రిడ్జ్, MA: MIT ప్రెస్
• కెగల్, జుడీ (2004). "లాంగ్వేజ్ ఎమర్జెన్స్ ఇన్ ఎ లాంగ్వేజ్-రెడీ బ్రెయిన్; ఎక్విజేషన్ ఇష్యూస్." ఇన్: జెన్‌కిన్స్, లైల్, (ed), బయోలింగ్విస్ట్స్ అండ్ ది ఎవాల్యూషన్ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ . జాన్ బెంజమిన్స్.
• కెండన్, ఆడమ్. (1988). సైన్ లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ అబ్‌ఆరిజినల్ ఆస్ట్రేలియా: కల్చరల్, సెమియోటిక్ అండ్ కమ్యూనికేటివ్ పర్‌స్పెక్టివ్స్. కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్
• కిమురా, డోరీన్ (1993). న్యూరోమోటార్ మకానిజమ్స్ ఇన్ హమ్యూన్ కమ్యూనికేషన్ . ఆక్స్‌ఫోర్డ్: ఆక్స్‌ఫోర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
• క్లిమా, ఎడ్వర్డ్ ఎస్.; & బెల్లుగీ, ఉర్సులా. (1979). ది సైన్స్ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్ . కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-674-80795-2.
• కోల్బ్, బ్రియాన్ అండ్ ఇయాన్ క్యూ. విషా (2003). ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ హ్యూమన్ న్యూరోసైకాలజీ , 5వ ఎడిషన్, వర్త్ పబ్లిషర్స్.
• (1940) "Stimulus diffusion". American Anthropologist 42: 1–20. DOI:10.1525/aa.1940.42.1.02a00020. 
• క్రైవ్కోవ్‌స్కా, గ్రాజైనా (2006). "Przede wszystkim komunikacja", ఎన్ ఆర్టికల్ ఎబౌట్ ఎ డిక్షనరీ ఆఫ్ హంగేరియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ఆన్ ది ఇంటర్నెట్ మూస:Pl icon.
• లేన్, హార్లాన్ ఎల్. (Ed.) (1984). ది డెఫ్ ఎక్స్‌పీరియన్స్: క్లాసిక్స్ ఇన్ లాంగ్వేజెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ . కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-674-19460-8.
• లేన్, హార్లాన్ ఎల్. (1984). వెన్ ది మైండ్ హియర్స్: ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ డెఫ్ . న్యూయార్క్ : రాండమ్ హౌస్. ISBN 0-394-50878-5.
• మాడెల్, సమంతా (1998). వార్ల్‌పిరీ సైన్ లాంగ్వేజెస్ అండ్ ఆస్లాన్ - ఎ కంపారిజన్ . ఎం.ఎ. థెసిస్, మాక్‌క్వారీ యూనివర్శిటీ, సిడ్నీ, ఆస్ట్రేలియా.[9]
• మ్యాడ్‌సెన్, విల్లార్డ్ జే. (1982), ఇంటర్‌మీడియట్ కాన్వర్‌జేషనల్ సైన్ లాంగ్వేజ్ . గల్లాడెట్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0913580790.
• నకమురా, కారెన్ (1995). "ఎబౌట్ అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్." డెఫ్ రీసోర్స్ లైబ్రరీ, యాలే యూనివర్శిటీ.[10]
• (2002) "A Critical Period for Right Hemisphere Recruitment in American Sign Language Processing". Nature Neuroscience 5 (1): 76–80. DOI:10.1038/nn775. PMID 11753419. 
• ఓ'రీలీ, ఎస్. (2005). ఇండిజీనస్ సైన్ లాంగ్వేజ్ అండ్ కల్చర్; ది ఇంటర్‌ప్రెటింగ్ అండ్ యాక్సెస్ నీడ్స్ ఆఫ్ డెఫ్ పీపుల్ హు ఆర్ ఆఫ్ అబ్‌ఆరిజినల్ అండ్/ఆర్ టోర్రెస్ స్ట్రెయిట్ ఐల్యాండర్ ఇన్ ఫార్ నార్త్ క్వీన్స్‌ల్యాండ్ . స్పాన్సర్డ్ బై ASLIA, ది ఆస్ట్రేలియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ఇంటర్‌ప్రెటర్స్ అసోసియేషన్.
• పాడెన్, కారోల్; & హంఫ్రీస్, టామ్. (1988). డెఫ్ ఇన్ అమెరికా: వాయిసెస్ ఫ్రమ్ ఎ కల్చర్ . కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-674-19423-3.
• పాయిజ్నెర్, హోవార్డ్: క్లిమా, ఎడ్వర్డ్ ఎస్.; & బెల్లుగీ, ఉర్సులా. (1987). వాట్ ది హాండ్స్ రివీల్ ఎబౌట్ ది బ్రెయిన్ . కేంబ్రిడ్జ్, MA: MIT ప్రెస్.
• ప్రెమాక్, డేవిడ్, & ఎన్ జే. ప్రెమాక్ (1983). ది మైండ్ ఆఫ్ ఎన్ ఏప్ . న్యూయార్క్: నార్టాన్.
• (1985) "'Gavagai!' or the future of the animal language controversy". Cognition 19 (3): 207–296. DOI:10.1016/0010-0277(85)90036-8. PMID 4017517. 
• సాక్స్, ఆలీవర్ డబ్ల్యూ. (1989). సీయింగ్ వాయిసెస్: ఎ జర్నీ ఇన్‌టు ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది డెఫ్ . బెర్కెలే: యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ప్రెస్, 1979. ISBN 0-520-06083-0.
• శాండ్రెల్, వెండీ (2003). సైన్ లాంగ్వేజ్ ఫోనాలజీ. ఇన్ విలియమ్ ఫ్రాలే (Ed.), ది ఆక్స్‌ఫోర్డ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ లింగ్విస్టిక్స్.[11]
• శాండ్లెర్, వెండీ; & లిల్లో-మార్టిన్, డయాన్. (2001). న్యాచురల్ సైన్ లాంగ్వేజెస్. ఇన్ ఎం. అరోనోఫ్ & జే. రీస్-మిల్లెర్ (Eds.), హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ లింగ్విస్టిక్స్ (పేజీలు 533–562). మాల్డెన్, MA: బ్లాక్‌వెల్ పబ్లిషర్స్. ISBN 0-631-20497-0.
• శాండ్లెర్, వెండీ; & లిల్లో-మార్టిన్, డయానే. (2006). సైన్ లాంగ్వేజ్ అండ్ లింగ్విస్టిక్ యూనివర్శల్స్. (కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్).
• స్టిలెస్-డేవిస్, జాన్; క్రిట్చెవ్‌స్కీ, మార్క్; & బెల్లుగీ, ఉర్సులా (Eds.). (1988). స్పేటియల్ కాగ్నిషన్: బ్రెయిన్ బేసెస్ అండ్ డెవెలప్‌మెంట్ . హిల్స్‌డాల్, NJ: ఎల్. ఎర్ల్‌బౌమ్ అసోసియేట్స్. ISBN 0-8058-0046-8; ISBN 0-8058-0078-6.
• స్టోకోయ్, విలియమ్ సి. (1960, 1978). సైన్ లాంగ్వేజెస్ స్ట్రక్చర్: ఎన్ అవుట్‌లైన్ ఆఫ్ ది విజువల్ కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్స్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ డెఫ్ . స్టడీస్ ఇన్ లింగ్విస్టిక్స్, అకేషనల్ పేపర్స్, నెం. 8, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఆంథ్రోపాలజీ అండ్ లింగ్విస్టిక్స్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బఫెలో. 2వ ఎడిషన్., సిల్వర్ స్ప్రింగ్: Md: లిన్‌స్టోక్ ప్రెస్.
• స్టోకోయ్, విలియమ్ సి. (1974). క్లాసిఫికేషన్ అండ్ డిస్క్రిప్షన్ ఆఫ్ సైన్ లాంగ్వేజెస్. కరెంట్ ట్రెండ్స్ ఇన్ లింగ్విస్టిక్స్ 12.345–71.
• వాలీ, క్లేటన్, సీల్ లూకాస్ అండ్ క్రిస్టిన్ ముల్‌రూనెయ్. (2005) లింగ్విస్టిక్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్: ఎన్ ఇంట్రడక్షన్. 4వ ఎడిషన్. వాషింగ్టన్, DC: గల్లాడెట్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్.
• వాన్ డెసెన్-ఫిలిప్స్ ఎస్.భి., గోల్డిన్-మేడో ఎస్., మిల్లెర్ పి.జే., 2001. ఎనాక్టింగ్ స్టోరీస్, సీయింగ్ వరల్డ్స్: సిమిలారిటీస్ అండ్ డిఫెరెన్సెస్ ఇన్ ది క్రాస్-కల్చరల్ నారేటివ్ డెవెలప్‌మెంట్ ఆఫ్ లింగ్విస్టికల్లీ ఐసోలేటెడ్ డెఫ్ చిల్డ్రన్ , హ్యూమన్ డెవెలప్‌మెంట్, వాల్యూమ్. 44, నెం. 6.
• విట్‌మ్యాన్, హెన్రీ (1980). "ఇంటోనేషన్ ఇన్ గ్లోటోజెనిసిస్." ది మెలోడీ ఆఫ్ లాంగ్వేజ్: ఫెస్ట్స్‌చ్రిఫ్ట్ డ్విట్ ఎల్. బోలింజెర్ , ఇన్: లిండా ఆర్. వాగ్ & కార్నెలియస్ హెచ్. వాన్ షూనెవెల్డ్, 315–29. బాల్టిమోర్: యూనివర్శిటీ పార్క్ ప్రెస్.[12]
• విట్‌మ్యాన్, హెన్రీ (1991). "Classification linguistique des langues signées non vocalement." Revue québécoise de linguistique théorique et appliquée 10:1.215–88.[13]

బాహ్య లింకులు

వికీబుక్స్ లో దీని గురించి మరింత సమాచారం ఉంది.

American Sign Language

గమనిక: నిర్దిష్ట సంకేత భాషలు (ఉదాహరణలు ASL or BSL) కోసం ఉద్దేశించిన వ్యాసాల్లో అదనపు బాహ్య లింకులు ఉండవచ్చు, ఉదాహరణకు ఈ భాషలు అభ్యాసం వంటివి.

• అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ (ASL) రీసోర్స్ సైట్.
• ఎ డెఫ్‌వికీ ఫ్రీ-కంటెంట్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ డెఫ్ అండ్ హార్డ్ హియరింగ్
• Signes du Monde, డెరెక్టరీ ఫర్ ఆల్ ఆన్‌లైన్ సైన్ లాంగ్వెజెస్ డిక్షనరీ మూస:Fr / మూస:En
• లిస్ట్ సర్వ్ ఫర్ సైన్ లాంగ్వేజ్ లింగ్విస్టిక్స్
• ది MUSSLAP ప్రాజెక్ట్ మల్టీమోడల్ హ్యూమన్ స్పీచ్ అండ్ సైన్ లాంగ్వేజ్ ప్రాసెసింగ్ ఫర్ హ్యూమన్-మెషిన్ కమ్యూనికేషన్.
• పబ్లికేషన్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ లింగ్విస్టిక్స్ రీసెర్చ్ ప్రాజెక్ట్
• సైన్ లాంగ్వేజెస్ ఎమాంగ్ నార్త్ అమెరికన్ ఇండియన్స్ కంపార్డ్ విత్ ఎమాంగ్ అదర్ పీపుల్స్ అండ్ డెఫ్-మ్యూట్స్, బై గ్యారిక్ మల్లెరీ ఫ్రమ్ ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బెర్గ్. ఎ ఫస్ట్ యాన్యువల్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ది బ్యూరో ఆఫ్ ఎత్నోలజీ టు ది సెక్రటరీ ఆఫ్ ది స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్, 1879–1880
• పాబ్లో బోనెట్, జే. డి (1620) Reduction de las letras y Arte para enseñar á ablar los Mudos, Biblioteca Digital Hispánica (BNE).