సంశయవాదం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

మూస:Certainty

సమకాలీన సంశయవాదం (skepticism) (లేదా scepticism ) అనేది ఒక రకమైన ప్రశ్నార్థక వైఖరి,[1] లేదా ఇతరత్రా ఆమోదింపబడిన విషయాలను కాస్త అనుమానంతో చూడడం వంటి ధోరణిని సూచిస్తుంది.[2] సాధారణంగా దీని అర్థం రుజువును నమ్మేవారికి ప్రతిగా రుజువును సైతం అనుమానించేవారి వైఖరి (చూడండి:డెనియర్) సంశయవాదం అనేది జన బాహుళ్యం ఆమోదించిన నమ్మకాల్ని ప్రశ్నించేటప్పుడు అత్యంత వివాదాస్పదంగా మారుతుంది.

సంశయవాదం అనే పదం ఏకైక విషయం పట్ల అభిప్రాయాన్ని సూచించవచ్చు, కానీ పండిత విభాగాలలో తరచూ దీనిని ఒక సుదీర్ఘ మనస్తత్వంగా వివరించడం జరుగుతుంది. సంశయవాదం అనేది ఒక క్రొత్త సమాచారాన్ని స్వీకరించడం, తిరస్కరించడం లేదా నిర్ణయాన్ని ఆపివేసే ప్రక్రియ, కాబట్టి క్రొత్త సమాచారానికి బలమైన సాక్ష్యాధారాలు అవసరమవుతాయి.[3] సంశయ దృక్కోణం కలిగినట్టూ చెప్పుకునే వారికి సంశయవాదులుగా చెబుతారు, తరచూ వీరు విశ్వసించేది తత్వపరమైన సంశయవాదం లేదా అనుభవాత్మక సంశయవాదమా అన్నది పట్టించుకోవడం జరుగదు.[4]

మతంలో, సంశయవాదం అనేది 'మౌలిక మతపర సూత్రాల పట్ల అనుమానం (ఉదాహరణకు అమరత్వం, కర్మ, ప్రత్యక్షత వంటివి).' (మెరియం–వెబ్స్టర్). తరచుగా సంశయవాదం అనేది అజ్ఞేయతావాదంగా పొరబడడం జరుగుతుంది, ఎందుకంటే సంశయవాది సాధారణంగా అజ్ఞేయతావాది కూడా.[citation needed]

శాస్త్రీయ వేదాంతంలో, సంశయవాదం' (లేదా scepticism) అనేది 'స్కేప్టికోయి' యొక్క బోధనలు మరియు లక్షణాలు, ఇది 'అభిప్రాయపడడమే తప్ప దేనినీ నిర్దారించని' తత్వవేత్తల విభాగం. (లిడ్డెల్ మరియు స్కాట్) ఈ భావంలో, తత్వపరమైన సంశయవాదం, లేదా పిరాణిజం, అనేది పరిశోధనలలో నిర్ణయాన్ని ఆపాలని చెప్పే వేదాంత స్థానం.[5]

నిర్వచనం[మార్చు]

సాధారణ వాడుకలో, సంశయవాదం (skepticism) (US) లేదా scepticism (UK) (గ్రీక్: 'σκέπτομαι' స్కెప్టోమై , ఆలోచించడం, గమనించడం, పరిగణించడం; ఇంకా చూడండి స్పెల్లింగ్ తేడాలు) వీటిని సూచిస్తుంది:

  • (a) సాధారణంగా లేదా ఒక ప్రత్యేక విషయం పట్ల అనుమాన వైఖరి లేదా అపనమ్మక ధోరణి;
  • (b) ఒక ప్రత్యేకమైన విషయంలో నిజమైన జ్ఞానంలేదా నిశ్చితత్వం సాధించడం అసంభవమనే సిద్ధాంతం; లేదా
  • (c) సంశయవాదుల లక్షణమైన నిర్ణయపు నిలిపివేత, వ్యవస్థీకృత అనుమానం, లేదా విమర్శ (మెరియం–వెబ్స్టర్).

వేదాంతంలో, సంశయవాదం అనేది ఎన్నో ప్రతిపాదనలలో ప్రత్యేకంగా ఒకదానిని సూచిస్తుంది. ఈ ప్రతిపాదనలు వీటికి చెందినవై ఉంటాయి:

  • (a) ఒక అన్వేషణ,
  • (b) వ్యవస్థీకృత అనుమానం మరియు నిరంతర పరీక్ష ద్వారా జ్ఞానం సంపాదించే పద్ధతి,
  • (c) నైతిక విలువల యొక్క అనియతతత్వం, సాపేక్షత లేదా నైజవాదం,
  • (d) జ్ఞానం యొక్క పరిధులు,
  • (e) మేధోపరమైన జాగ్రత్త మరియు నిర్ణయం నిలుపుదల పద్ధతి.

శాస్త్రీయ సంశయవాదం[మార్చు]

ఒక వైజ్ఞానిక (లేదా అనుభవాత్మక) సంశయవాది వైజ్ఞానిక విషయపరిజ్ఞానం ఆధారంగా నమ్మకాల్ని ప్రశ్నిస్తాడు. వైజ్ఞానిక సంశయవాదులు కావడం మూలంగా, చాలావరకూ శాస్త్రవేత్తలు కొన్ని రకాల సిద్దాంతాలను ఏదైనా శాస్త్రీయ పద్ధతిని ఉపయోగించి వ్యవస్థీకృత పరిశోధనకు గురిచేసి, వాటి విశ్వసనీయతను పరీక్షిస్తారు.[6] ఫలితంగా, వైజ్ఞానిక పద్ధతికి సరిగా అన్వయించని (లేదా పూర్తిగా పట్టించుకోని) ఎన్నో సిద్ధాంతాలు మిథ్యావిజ్ఞానంగా పరిగణించబడతాయి. తరచూ వైజ్ఞానిక సంశయవాదం అనేది అతీంద్రియ, లేదా మతపర నమ్మకాలను పట్టించుకోదు, ఎందుకంటే నిర్వచనం ప్రకారం, ఈ నమ్మకాలు వ్యవస్థీకృత, అనుభవాత్మక పరీక్ష/జ్ఞానం పరిధికి వెలుపల ఉంటాయి. ఒక వైజ్ఞానిక సంశయవాది సామాన్యంగా అతీంద్రియ లేదా మతపర నమ్మకాల పట్ల అజ్ఞేయవాదిగా ఉంటాడు.

మతపరమైన సంశయవాదం[మార్చు]

మతపర సంశయవాదం అనేది విశ్వాసంపై-ఆధారపడిన సిద్దాంతాలను అనుమానించడం, లేదా రుజువులకై ప్రయత్నించడం. మతపర సంశయవాదం ప్రారంభాన్ని చారిత్రికంగా, అప్పటి ఎన్నో మతపర సిద్దాంతాలను అనుమానించిన సోక్రటీస్ కు ఆపాదించవచ్చు. ఆధునిక మతపర సంశయవాదం సామాన్యంగా కేవలం అనుమానం కన్నా వైజ్ఞానిక మరియు చారిత్రిక పద్ధతులపై శ్రద్ధ చూపుతుంది, ఇది నిశ్చయమైన తిరస్కరణ కన్నా సత్యాన్ని తెలుసుకునే ప్రక్రియ అని మైకేల్ షేర్మర్ వ్రాశాడు. ఈ కారణంగా, ఒక సంశయవాది యేసు మరియు హేరోద్ (చారిత్రికంగా నిజమైన వ్యక్తులు) లను నమ్ముతాడు, కానీ అమాయకులను హతమార్చడం ద్వారా హేరాడ్, యేసును చంపే ప్రయత్నం చేశాడని నమ్మరు (బైబిల్ వెలుపల దీనికి రుజువు లేనందువలన). మతపర సంశయవాదం అనేది నాస్తికత్వం లేదా అజ్ఞేయతా వాదం కాదు. మతపర వ్యక్తులు సాధారణంగా ఇతర మతాల సిద్ధాంతాల పట్ల సంశయవాదులై ఉంటారు, మరికొందరు విశ్వాస సంబంధిత రోగనివారణ లేదా ఆధునిక అద్భుతాల వంటి వ్యవస్థీకృత మతపర సంస్థల సిద్ధాంతాల పట్ల సంశయవాదులై ఉంటారు.

తత్వపరమైన సంశయవాదం[మార్చు]

తత్వపర సంశయవాదంలో, పిరాణిజం అనేది నిజమైన సిద్ధాంతాల నుండి దూరంగా ఉండే స్థానం. ఒక తత్వపర సంశయవాది, నిజం అనేది అసాధ్యమని చెప్పడు (అది నిజమైన సిద్ధాంతం అవుతుంది). నిజాన్ని తెలుసుకోవడం అసాధ్యమని చెప్పే ప్లాటోనిజం యొక్క ప్రాచీన రూపమైన విద్యాసంబంధ సంశయవాదం వంటి తత్వపర సంశయవాదానికి సమానమైన ఇతర తత్వాలను వివరించేందుకు సామాన్యంగా ఈ గుర్తును ఉపయోగిస్తారు. అనుభవవాదం అనేది తత్వపర సంశయవాదానికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, కానీ సదృశం కాదు. అనుభవవాదుల దృష్టిలో అనుభవవాదం అనేది తత్వపర సంశయవాదం మరియు నియమన శాస్త్రానికీ వ్యావహారిక రాజీ; కాగా తత్వపర సంశయవాదం కొన్నిసార్లు "సంపూర్ణ అనుభవవాదం"గా పిలువబడుతుంది.

తత్వపర సంశయవాదం ప్రాచీన గ్రీకు వేదాంతంలో ఆవిర్భవించింది.[7] 5వ శతాబ్దం BCకి చెందిన గ్రీకు సోఫిస్టులు చాలావరకూ సంశయవాదులు. పిరాణిజం అనేది మొదటి శతాబ్దం BCలో ఎనేసిడెమస్ స్థాపించిన సంశయవాదం, దీనిని 2వ శతాబ్దం చివర లేదా 3వ శతాబ్దం AD ప్రారంభంలో సెక్స్టస్ ఎంపిరికస్ నమోదు చేశాడు. దీనిని మొట్టమొదట ప్రతిపాదించిన వ్యక్తులలో ఒకరు ఎలిస్ లోని పైరో (సుమారు. 360-275 B.C.), ఇతడు దాదాపు భారతదేశం వరకూ ప్రయాణించి, "అనుభవపూర్వక" సంశయవాదం స్వీకరణను ప్రతిపాదించాడు. అనంతరం, "న్యూ అకాడెమి" అర్సేసిలాస్ (సుమారు. 315-241 B.C.) మరియు కర్నేయాడేస్ (సుమారు. 213-129 B.C.)లలో, నిర్దిష్ట సత్యం మరియు అసత్యం అనే భావాలు అనిశ్చితమైనవని, మరింత సైద్ధాంతిక దృక్పథాలను పెంపొందించాడు. వితండవాదుల, ముఖ్యంగా వైరాగ్యం నమ్మినవారి భావాలను కర్నేయాడేస్ విమర్శించి, జ్ఞానం యొక్క ఖచ్చితమైన నిర్దిష్టత అసాధ్యమని చెప్పాడు. సెక్స్టస్ ఎంపిరికస్ (సుమారు. A.D. 200), గ్రీకు సంశయవాదంలో ప్రధాన పండితుడు, జ్ఞానాన్ని నిర్దిష్టం చేసే పునాదికి అనుభవవాదం జోడించి దీనిని మరింతగా అభివృద్ధి పరచాడు.

గ్రీకు సంశయవాదులు విరాగులపై వితండవాదం ఆరోపించి, వారిని విమర్శించారు. సంశయవాదులకు, వాదన యొక్క తర్క పద్ధతి రుచించలేదు, ఎందుకంటే అవి ఇతర ప్రతిపాదనలపై ఆధారపడకుండా వేటినీ సత్యాసత్యాలుగా పేర్కొనని ప్రతిపాదనలపై ఆధారపడేవి. దీనిని ప్రతిగమన వాదం అంటారు, ఇందులో ప్రతి ప్రతిపాదనా తన ఉనికిని నిలుపుకోవడానికి ఇతర ప్రతిపాదనలపై ఆధారపడుతుంది (అగ్రిప్పా ది స్కెప్టిక్ యొక్క ఐదు ట్రోప్స్ చూడండి). అదనంగా, రెండు ప్రతిపాదనలు ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడవు, ఎందుకంటే ఇది ఒక వలయ వాదం సృష్టిస్తుంది, అని ఈ సంశయవాదులు వాదించారు (p కాబట్టి q మరియు q కాబట్టి p). కాబట్టి సంశయవాదుల దృష్టిలో, అటువంటి తర్కం సత్యానికి అసమంజసమైన కొలత మరియు అది పరిష్కరించినన్ని సమస్యలను సృష్టిస్తుంది. కానీ సత్యం అనేది ఖచ్చితంగా సాధించలేనిది కాదు, కానీ ఇప్పటికీ సంపూర్ణ రూపంలో లేని ఆలోచన మాత్రమే. సత్య శోధనను నిరాకరించిన ఆరోపణను సంశయవాదంపై మోపినా, నిజానికి ఇది కేవలం హేతువాదులు సత్యాన్ని కనుగొనలేదని వాదించే విమర్శా విభాగంగా కనిపిస్తుంది.

ఇస్లామిక్ వేదాంతంలో, సంశయవాదాన్ని పశ్చిమంలో "అల్గజెల్"గా పిలువబడే అల్-ఘజలి (1058–1111), ఇస్లామిక్ సిద్ధాంతం యొక్క సంప్రదాయ అషరి విభాగంలో భాగంగా స్థాపించాడు, ఇందులోని సంశయవాద పద్ధతి డెస్కార్టస్ పద్దతితో ఎన్నో పోలికలను కలిగి ఉంటుంది.[8]

తన తత్వపు మూలాలకు ఆధారంగా ఖచ్చితమైన నిర్దిష్టతను కనుగొనే ప్రయత్నంలో రెనే డెస్కార్టస్ భౌగోళిక సంశయవాదాన్ని ఒక ఆలోచనా ప్రయోగంగా అభివృద్ధి చేశాడని చెబుతారు. డేవిడ్ హ్యూమ్ కూడా భౌగోళిక సంశయవాదిగా చెప్పబడతాడు. కానీ, డెస్కార్టస్ నిర్ధారిత సంశయవాది కాదు మరియు నిర్దిష్టత లేదని వాదించే ఇతర సంశయవాదులకు ప్రతిగా తన ఖచ్చిత నిర్దిష్టత సిద్ధాంతాన్ని వృద్ది చేశాడు.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

Script errorScript error
  • నిశితమైన చింతన
  • డీబంకర్, అపోహలను తప్పుగా, అతిశయోక్తులుగా లేదా బూటకాలుగా బయల్పరచి వాటిని తొలగించే వ్యక్తి.
  • అనుమానం

సాహితీ సంశయవాదులు[మార్చు]

  • ఆంబ్రోస్ బియర్స్: ది డెవిల్స్ డిక్షనరీ
  • ఇగ్నసీ క్రసిక్కి: ఫేబుల్స్ అండ్ పారాబుల్స్
  • హెర్మన్ మెల్విల్లే: మోబి-డిక్ , ఇతర రచనలు
  • మాన్టేన్: ఎస్సైస్.
  • బోలేస్లావ్ ప్రస్: ఫారో
  • వోల్టైర్: కాండిడే

సంస్థలు[మార్చు]

  • ఆస్ట్రేలియన్ స్కెప్టిక్స్
  • సెంటర్ ఫర్ ఇంక్వైరీ
  • కమిటీ ఫర్ స్కెప్టికల్ ఇంక్వైరీ
  • న్యూ ఇంగ్లాండ్ స్కెప్టికల్ సొసైటీ
  • న్యూజిలాండ్ స్కెప్టిక్స్
  • జేమ్స్ రాండి ఎడ్యుకేషనల్ ఫౌండేషన్
  • రేషనలిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్
  • స్కెప్టికల్ సొసైటీ ఆఫ్ సెయింట్ లూయిస్
  • ది స్కెప్టిక్స్ సొసైటీ
  • UK-స్కెప్టిక్స్[9]
  • IIG

ప్రసార సాధనాలు[మార్చు]

  • మిత్‌బస్టర్స్
  • Penn & Teller: Bullshit!
  • పాయింట్ ఆఫ్ ఇంక్వైరీ
  • స్కెప్టిక్స్ డిక్షనరీ
  • స్కెప్టికాలిటీ
  • స్కెప్టాయిడ్
  • ది స్కెప్టిక్స్ గైడ్ టు ది యూనివర్స్

గమనికలు[మార్చు]

  1. చూడండి R. H. పాప్కిన్, ది హిస్టరీ ఆఫ్ స్కెప్టిసిజం ఫ్రం ఎరేస్మస్ టు డెస్కార్టస్ (సవరణ. సం. 1968); C. L. స్టౌ, గ్రీక్ స్కెప్టిసిజం (1969); M. బర్నీయట్, సం., ది స్కెప్టికల్ ట్రెడిషన్ (1983); B. స్త్రౌద్, ది సిగ్నిఫికెన్స్ ఆఫ్ ఫిలసాఫికల్ స్కెప్టిసిజం (1984). Encyclopedia2.thefreedictionary.com
  2. "ఇతర ప్రదేశాలలో నిర్దిష్టంగా భావింపబడే ప్రతిపాదనల విషయంలో కాస్త అనుమానం ప్రారంభించగానే తత్వపర దృక్కోణాలు సామాన్యంగా సంశయ వాదంగా భావింప బడతాయి." URM.edu
  3. "తత్వపర సంశయవాదం అనేది సాధారణ సంశయవాదం నుండి విభిన్నమైనవి, ఇందులో ప్రత్యేకమైన నమ్మకం గురించి రుజువు బలహీనం కావడం లేదా లేకపోవడం వలన కొన్ని నమ్మకాలు లేదా నమ్మకాల రకాలపై అనుమానాలు మొదలవుతాయి..." Skepdic.com
  4. "...అత్యంత ప్రభావశీలమైన రెండు రకాల సంశయవాదం, నిజానికి డెస్కార్టస్ పరిగణించిన సంపూర్ణ పిరాణియన్ సంశయవాదుల మరియు సంపూర్ణ నైజవాద సంశయవాదం యొక్క కార్టీజియన్ రూపం..." UTM.edu
  5. సెక్స్టస్ ఎంపిరికస్ , అవుట్లైన్స్ ఆఫ్ పిరాణిజం, R. G. బరీచే అనువదింపబడింది, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణాలయం, కేంబ్రిడ్జ్ మస్సాచుసెట్స్, 1933, పు. 21
  6. Skeptoid.com: సంశయవాదం అంటే ఏమిటి?
  7. సంశయవాదం - సంశయవాదపు చరిత్ర
  8. Najm, Sami M. (July–October 1966), "The Place and Function of Doubt in the Philosophies of Descartes and Al-Ghazali", Philosophy East and West (Philosophy East and West, Vol. 16, No. 3/4) 16 (3-4): 133–41, doi:10.2307/1397536 
  9. Skeptics.org.uk

మూలాలు[మార్చు]

  • ఎ గ్రీక్-ఇంగ్లీష్ లెక్సికన్ , హెన్రీ జార్జ్ లిడ్డెల్ మరియు రాబర్ట్ స్కాట్, రోడెరిక్ మేక్కంజీ సాయంతో సర్ హెన్రీ స్టువర్ట్ జోన్స్ పూర్తిగా సవరించి మరియు చేర్పులతో వెలువరించిన ప్రతి, క్లారెండన్ ప్రచురణాలయం, ఆక్స్ఫర్డ్, UK, 1940. ఆన్‍లైన్[1], perseus.tufts.edu.
  • రిచర్డ్ హోనిగ్స్వాల్డ్, డై స్కెప్సిస్ ఇన్ ఫిలోసోఫీ అండ్ విస్సేన్స్కాఫ్ట్ , 1914, క్రొత్త ప్రతి (క్రిస్టియన్ బెన్నె మరియు థామస్ స్కిర్రెన్ సంపాదకత్వం మరియు పరిచయంతో), గాట్టింజెన్: ఎడిషన్ రుప్రెక్ట్, 2008, ISBN 978-7675-3056-0
  • కీటోన్, మార్రిస్ T., "స్కెప్టిసిజం", పు. 277–278 దగోబెర్ట్ D. రున్స్ (సం.), డిక్షనరీ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , లిటిల్ఫీల్డ్, ఆడమ్స్, మొదలగు వారు, టోటోవా, NJ, 1962.
  • రున్స్, D.D. (సం.), డిక్షనరీ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ , లిటిల్ఫీల్డ్, ఆడమ్స్, మొదలగువారు, టోటోవా, NJ, 1962.
  • వెబ్స్టర్స్ న్యూ ఇంటర్నేషనల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ లాంగ్వేజ్, రెండవ ముద్రణ, సమగ్రం , W.A. నీల్సన్, T.A. నాట్, P.W. కార్హార్ట్ (సం.), G. & C. మేర్రియం కంపెనీ, స్ప్రింగ్ఫీల్డ్, MA, 1950.
  • బుచ్వరోవ్, పనయోట్, స్కెప్టిసిజం అబౌట్ ది ఎక్స్టర్నల్ వరల్డ్ (ఆక్స్ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణాలయం, 1998).
  • Daniels, M.D., D.; Price, PhD, V. (2000), The Essential Enneagram, New York: HarperCollins 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • సెక్స్టస్ ఎంపిరికస్ , అవుట్లైన్స్ ఆఫ్ పిరాణిజం , R.G. బరీ (అనువాదం.), ప్రోమేథియస్ బుక్స్, బఫెలో, NY, 1990.
  • రిచర్డ్ విల్సన్, డోంట్ గెట్ ఫూల్డ్ అగైన్ - ది స్కెప్టిక్స్ గైడ్ టు లైఫ్ , ఐకాన్ బుక్స్, లండన్, 2008. ISBN 978-184831014-8

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సంశయవాదం&oldid=1211761" నుండి వెలికితీశారు