సాల్‌సీడ్ నూనె

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
చెట్టుకొమ్మలనిండుగా పూచిన పూలు
పూలమొగ్గలతో చెట్టుకొమ్మ
పండిన పళ్ళు
నూనెగింజలు

సాల్ (Sal)/సాలువా చెట్టు గింజలలోని శాకనూనె/కొవ్వు(vegetable oil/fat) ఆహరయోగ్యం (Edible). గింజలలోని తైలం45-50% వరకు సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలను కలిగివుండటం వలన 30-350C వద్ద గడ్దకట్టును. అందుచే దీనిని సాల్‌ ఫ్యాట్‌ లేదా సాల్‌ బట్టరు అందురు. సాల్/సాలువ/సాల్వ చెట్టు యొక్క వృక్షశాస్రనామం: షోరియ రొబస్టా(Shorea Robusta),యిదిడిప్టెరోకార్పేసి (Diptero carpaceae) కుటుంబానికి చెందినది [1]. ఉత్తర భారతదేశంలో,మరియు హిందిలో సాల్‌, సాల్వా, రాల్, సాఖు, షాల్ అని పిలుస్తారు సంస్కృతంలో 'అశ్వకర్ణ' అని, తెలుగులో సాలువ, సాల్వ అని పిలుస్తారు[2]. సాల్వ వృక్షం బౌద్ధులకు ఎంతో పవిత్రమైనది. బుద్ధుని జననం, మరణం సాల్వ వృక్షం క్రింద జరిగిందని వారి విశ్వాసం [1].ఇదే కుటుంబానికి చెందినావటిక రొబస్ట(vatica robusta)మరోమొక్కను గుగ్గిలం అంటారు[2].సాలువా మొక్కను గుగ్గిలం అనికుడా వ్యవహరిస్తారు.

భారతీయభాషలలో సాలువ చెట్టు సాధారణ నామం[3][4][మార్చు]

వునికి,వ్యాప్తి.[మార్చు]

ఆసియా దీని జన్మస్దానం. మయన్మార్, బంగ్లాదేశ్ , నేపాల్ మరియు ఇండియాలో వ్యాపించి వున్నవి[5]. ఇండియాలో అస్సాం, బెంగాల్, ఒడిస్సా, జార్ఖండ్ , హర్యానా, మరియు తూర్పు హిమాలయ పాదప్రాంతాలలో వ్యాపించి వున్నది. మధ్యభారతం లోని వింధ్య, సాత్పురా అరణ్యలోయ ప్రాంతాలలో (మధ్య మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్), యమున నది తీర ప్రాంతంలలో, తూర్పు కనుమలలో వున్నవి. ఇండియాలో దాదాపు 1.15 లక్షల చదరపు కిలో మీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి వున్నవి. మధ్యప్రదేశ్‌లో 37,700, జార్ఖండ్‌లో 33,500, ఒడిస్సాలో 19,268, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 5,800, బెంగాల్‌లో 5,250, మరియు అస్సాంలో 2,700 ల చదరపుకిలోమీటర్ల మేర సాల్వ వృక్షాలున్నాయి[6]. అయితే ఈ మధ్యకాలంలో కలపకై ఈ చెట్లను అక్రమంగా నరకడం వలన, ఆదేస్ధాయిలో మొక్కలను నాటక పొవడంవలన వీటి విస్తీర్ణం కొంతమేర తగ్గినది.మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని మొత్తం ఆటవీ విస్తీర్ణంలో,సాలువ వృక్షాలు 16.5% వైశాల్యంలో విస్తరించి.వ్యాపించి వున్నాయి[7].

చెట్టు[1][మార్చు]

సాల్వవృక్షం 30-35 మీటర్ల ఎత్తు పెరుగుతుంది. బలమైన కాండం, శాఖలు కలిగి వుండును. పెరిగిన చెట్టు కాండం వ్యాసం 1.5-2.0 మీ, వుండును. పెరుగుచున్న చెట్టుబెరడు గోధుమ వఋనంలోవుండి, నిలువుగా చీలికలుండి,4-5సెం,మీ. మందముండును. ఆకులు (పత్రాలు) 15-20 సెం,మీ, వుండును. ఆకులు అండాకారంగా వుండి, ఆకుతొడిమ వద్ద కొద్దిగా వెడల్పుగా వుండును. వర్షపాతం అధికంగా వున్న ప్రాంతాలలొ సతతహరితంగా, లేని ప్రాంతాలలో ఆకురాల్చును. ఆకులను పూర్తిగా రాల్చదు (మోడుగా మారదు)[1]. ఫిభ్రవరి-ఏప్రిల్‌ నెలలలో ఆకురాల్చును. ఏప్రిల్‌-మే నెల మొదటి వారంలో చిగుర్చును. చిగిర్చిన వెంటనే పూలు ఏర్పడం మొదలై, జులై నెల చివరికల్ల పళ్లు పక్వానికి వచ్చును. పూలు తెల్లగా వుండును. పండిన కాయ 1-1.5 సెం.మీ. వుండును. లోపలి పిక్క ముదురు గోధుమరంగులో (కాఫీ గింజ రంగులో) వుండును. కాయలో గింజశాతం 47% వుండును. గింజలో 13-14% వరకు సాల్‌ కొవ్వు (sal fat/butter) వుండును. ఒక ఎకరం వీస్తీర్ణంలో వున్న చెట్ల నుండి ఎడాదికి 400 కీజిల వరకు నూనెగింజలను సేకరించె వీలున్నది. కాని ఆ స్ధాయిలో సేకరణ జరగడం లేదు. ఆధిక మొత్తంలో విత్తన సేకరణకై చేసిన ప్రణాళికలు, అంచనాలకై పరిమితమై, అచరణలో వెనుకబడి వున్నారు. ప్రస్తుతం వున్న విస్తీర్ణాన్ని, ఎకరానికి వచ్చు దిగుబడిని లెక్కించిన దాదాపు 5.5 మిలియను టన్నుల నూనె గింజల సేకరణ జరగాలి. సేకరణ అనుకున్నట్లుగా జరిగినచో, గింజలలోని కొవ్వుశాతం 13%గా లెక్కించిన 7.15 లక్షల టన్నుల సాల్‌ కొవ్వు ఉత్పత్తి కావాలి. కాని 1-1.25లక్షల టన్నుల గింజలను మాత్రమే సేకరించగల్గుతున్నారు. అందువలన ఎడాదికి 10-13 వేల టన్నుల సాల్‌ కొవ్వును ఉత్పత్తి చేయగల్గుచున్నారు[3].

విత్తనాలనుండి నూనెను సంగ్రహించు విధానం[మార్చు]

సేకరించిన విత్తనాలను మొదట జల్లెడలో జల్లించి మలినాలను(విత్తనేతర పదార్థాలు) తొలగించెదరు.తరువాత విత్తనాలను సీడ్ బ్రేకరు అను రోలరు యంత్రాలలో చిన్నచిన్న ముక్కలుగా చేయుదురు.చిన్నగా చెయ్యబడిన చిన్నవిత్తనపు ముక్కలను కుక్కరు అనే యంత్రపరికరంలో,వత్తిడి కలిగిన నీటి ఆవిరి(steam)ద్వారావుడికించి మొత్తపరచి(విత్తనం మెత్తబడుటకై కొంతవరకు నీటి ఆవ్రిని విత్తనంకు నేరుగా కలపడం జరుగుతుంది),ఫ్లేకరు అనేయంత్రపరికరానికిపంపించెదరు.ఫ్లేకరులో రెండుపెద్ద ఐరన్ రోలరులు దగ్గరిగా బిగించబడివుండును.ఈ రోలరులమధ్యఖాళీ చాలా తక్కువగా(.3-.35మి.మీ.)వుండునట్లు అమర్చబడివుండును.ఈ రోలరులమద్ఝ్యగుండా వుడికించిన విత్తనభాగాలు వెళ్ళునప్పుడూవి సన్నని అటుకులవలె(flakes)పలుచగా నొక్కబడును.ఇస్ఠిలోని ఫ్లేక్సులో తేమశాతం12-14% వుండి,800C ఉష్ణొగ్రత కలిగివుండును.ఫ్లేక్సును కూలరు అనే పరికరంలో చల్లార్చి సాల్వెంట్‌ప్లాంటుకు పంపడంజరుగుతుంది.అక్కడ హెక్సెనుఅనే హైడ్రోకార్బను ద్రావణిని ఉపయోగించి నూనెను సంగ్రహించడం జరుగుతుంది[8]. సాలువ గింజలలో కొవ్వు/నూనె శాతం 12-14% మాత్రమే వున్నది. అందుచే వీటినుండి నూనె/కొవ్వును కేవలం 'సాల్వెంట్‌ ఎక్స్‌ట్రాక్షను ప్లాంట్ (Solvent extraction plant) ద్వారానే తీయుటకు సాధ్యం[9]. సాల్వెంట్‌ ఎక్స్‌ట్రాక్షన్‌ ప్లాంట్‌ ద్వారా గింజలలోని కొవ్వును 99% వరకు పొందే వీలున్నది. నూనె/కొవ్వు తీసిన డి్‌ఆయిల్డ్‌కేకులో ప్రోటిన్‌ శాతం, మిగతా అయిల్‌ కేకులతో సరిపొల్చిన చాలా తక్కువగా 8-9% మాత్రమే (నూనె తీసిన తవుడులో14-16% వరకు ప్రొటిన్‌ వుండును). మిగతా నూనె కేకులలో ప్రొటిన్ (మాంసకృత్తులు) 30-45% వరకు వుండును..సాల్ విత్తనపిండి/కేకులో 10-12% ప్రొటిన్,మరియు పిండిపధార్ధంను 50-70% కలిగివున్నది. అందుచే అతి తక్కువ మోతాదులో పాలడైరి పశు, మరియు కోళ్లదాణాలో వినియోగిస్తారు[10]. సేంద్రియ ఎరువుగా వాడవచ్చును.

నూనె/కొవ్వు[మార్చు]

పాడవ్వని, జాగ్రత్తగా నిల్వవుంచిన గింజలనుండి తీసిన కొవ్వులో ఫ్రీఫ్యాటీ ఆమ్లాలశాతం తక్కువగా (3-5%) వుండి, రిపైన్‌ చెయ్యుటకు అనుకూలంగా వుండును. ఎక్కువ ఫ్రీఫ్యాటి ఆమ్లశాతం వున్న కొవ్వును స్టియరిక్‌ ఆమ్లం, సబ్బులు చెయ్యుటకు వినియోగించెదరు. కొవ్వు పచ్చనిఛాయ వున్నగొధుమరంగులో వుండును. ఒకరకమైన ప్రత్యేకవాసన కల్గివుండును. సాల్‌కొవ్వులోని కొవ్వుఆమ్లాలు, వాటి శాతం ఇంచుమించు కొకొబట్టరు (cocoa butter) లోని కొవ్వు ఆమ్లాలను పోలివుండటం వలన, దానితో కలిపి లేదా కొకో బట్టరులు ప్రత్నామ్నయంగా చాకొలెట్‌ తయారిలో వుపయోగిస్తారు. సాల్‌ కొవ్వులోని ఒలిక్‌ ఆమ్లం,మరియు స్టియరిక్‌ ఆమ్లం శాతం, కొకో బట్టరులోని, ఆమ్లాల శాతంతో ఇంచిమించు సరిపోతున్నది[11]. సాల్‌ కొవ్వు ధ్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 35-370C.కొకో బట్టరు ధ్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 33-350C. వీటి ధ్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువవుండటం వలన వేడివాతావరణంలో కుడా (35-370C) చాకొలెట్‌లు మెత్తబడిపోకుండగా, గట్టిగా వుండును. అందుచే సాల్‌ కొవ్వును కొకో బట్టరులో 20-40% వరకు కలిపెదరు. అయితే కొన్నిరకాల సాల్‌కొవ్వులలో1-1.5% వరకు ఎపొక్సి స్టియరిక్‌ ఆసిడులు వుండు అవకాశంవుంది. అలాంటి కొవ్వులలో వాటి ధ్రవీభవనఉష్ణోగ్రత కొద్దిగా తక్కువగా వుండును.

నూనె భౌతిక లక్షణాలపట్టిక(ఆగ్ మార్కు)[12]

భౌతిక లక్షణాలు మితి
ఐయోడిన్ విలువ 31-45
సపనిఫికెసను విలువ 180-195
అన్‌సఫొనిపియబుల్ పధార్దం 2.5 గరిష్టం
ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 35-370C
విశిష్టగురుత్వం30/300C 0.917-921
వక్రీభవనసూచిక, 400Cవద్ద 1.4500-1.4600
టైటరు 0C 46-53

రీఫైండు సాల్ నూనె/ కొవ్వుయొక్క ఫ్యాటిఆమ్లాల పట్టిక[13][3]

కొవ్వు ఆమ్లాలు శాతం
పామిటిక్‌ ఆమ్లం(C16:0) 2.0-8.0
మార్గర్(C17:O) 0-5.0
స్టియరిక్ ఆమ్లం(C18:0) 45-60
ఒలిక్ ఆమ్లం(C18:1) 35-50
లినొలిక్ ఆమ్లం (C18:2) 0-8.0
అరచిడిక్ ఆమ్లం(C20:0)-5.0 1.0

సాల్‌కొవ్వు మరియు కొకోబట్టరులకున్న సామీప్యం

భౌతిక లక్షణాలు సాల్ కొవ్వు కొకోబట్టరు
ఐయోడిన్‌విలువ 38-43 33-38
సపొనిఫికెసన్‌విలువ 185-195 184-195
అన్‌సపొనిఫియబుల్‌పధార్ధం 1.2% 1.2%
ద్రవీభవన ఉష్ణొగ్రత 35-370C 33-350C
ఫ్యాటి ఆమ్లాలు%
పామిటిక్‌ ఆమ్లం 4-5 25.2
స్టియరిక్ ఆమ్లం 44-45 35-40
ఒలిక్ ఆమ్లం 42-44 35-40
లినొలిక్ ఆమ్లం 0.1-0.2 2.5-3.0
అరచిడిక్ ఆసిడ్ 1.0 6.3
  • ఐయోడిన్‌విలువ:ప్రయోగశాలలో 100 గ్రాములనూనెచే శోషింపబడిన(గ్రహింపబడిన)ఐయోడిన్ గ్రాముల సంఖ్య.ప్రయోగసమయంలో నూనెలోని,ఫ్యాటి ఆమ్లంల ద్విబంధంవున్న కార్బనులతో ఐయోడిన్ సంయోగం చెంది,ద్విబంధాలను తొలగించును.ఐయోడిన్‌విలువ నూనెలోని అసంతృప్త కొవ్వుఆమ్లంల వునికిని తెలుపును.నూనె ఐయోడిన్‌విలువ పెరుగు కొలది,నూనెలోని అసంతృప్త కొవ్వుఆమ్లంల శాతం పెరుగును.
  • సపొనిఫికెసన్‌విలువ:ఒక గ్రాము నూనెలో వున్న కొవ్వుఆమ్లాలన్నింటిని సబ్బుగా(సపొనిఫికెసను)మార్చుటకు అవసరమగు పొటాషియం హైడ్రాక్సైడు,మి.గ్రాములలో.
  • అన్‌సపొనిఫియబుల్ మేటరు: నూనెలో వుండియు,పోటాషియంహైడ్రాక్సైడ్‌తో చర్యచెందని పదార్థములు.ఇవి అలిఫాటిక్‌ఆల్కహల్‌లు,స్టెరొలులు(sterols),వర్ణకారకములు(pigments),హైడ్రోకార్బనులు,మరియు రెసినస్(resinous)పదార్థములు.


డి్‌ఆయిల్డ్‌కేకు పోషక విలువలు[14].

పోషక పధార్ధం విలువలమితి%
ప్రోటిను 7.8-9.7%
పీచుపధార్ధం 1.3-3.0%
NFE 74.6-84.2
సెల్యూలోజ్ 5.7
కరిగే పిండిపదార్హాలు 57.8
లిగ్నిన్ 11.9
మెటబాలిజబుల్‌ఎనర్జి 1483-1803Kcal/Kg
పిండిపదార్థం(Starch) 30.1

సాల్‌కొవ్వు,డిఆయిల్డ్ కేకు ఉత్పత్తి వివరాలు[15][మార్చు]

[SEA 38th annual report,2008-2009 ఆధారం]

1998-99నుండి2008-09 వరకు (10సం.లు)

మొత్తం పాసెస్‌చేసిన సాల్‌విత్తనాలు  :3,34,940 టన్నులు

మొత్తం ఉత్పత్తి అయిన కొవ్వు/నూనె  :44,877 టన్నులు,

అందులో

అహరయోగ్యం(edible)........ :30,310టన్నులు.

పారిశ్రామిక వినియోగం(non edible) :14,567టన్నులు.

ఉపయోగాలు[మార్చు]

  • చాక్‌లెట్‌ తయారిలో, వనస్పతి తయారిలో సాల్ కొవ్వును వాడెదరు.సబ్బులతయారిలో కూడా వినియోగిస్తారు[16]
  • ఫ్యాటి ఆసిడ్ల తయారిలోకూడా వాడెదరు. కొవ్వును అంశికరన (fractionation) చేసి స్టియరిన్్‌ను తయారుచేయుదరు.
  • డి్‌ఆయిల్డ్‌ కేకును దాణాగా వినియోగిస్తారు.
  • సాల్‌ చెట్టు నుండి కలపను తీసి దూలలు, కిటికి, గుమ్మాల ఫ్రేములు తయారుచేయుదురు[17]. టేకు, దేవదారు తరువాత అంతగా దృడమైనది సాలువ కలప. వాహనాల బాడిలు, బీములు, బళ్ల చక్రాలు తయారుచేయుదురు.
  • పెరుగుచున్న చెట్టు కాండంకు గాటు పెట్టి, రెసిన్ (స్రవం) ను సంగ్రహించెదరు. ఈ రెసిన్‌ ధుపంగా, విరేచనాల నిరోధిగా పనిచేయును. చర్మ వ్యాదుల నివారణ లేపనాలలో రెసిన్ ను వాడెదరు.
  • సాలువ చెట్టు ఆకుల నుండి ఉత్తర భారతంలో చిన్న దొనెలు (కప్పుల వంటివి) డిస్పొజబుల్ పళ్లెలు, చిన్నబుట్టలు చేయుదురు.
  • ఆయుర్వేదంలో సాలువ గింజల పోడిని, ఆకుల చుర్ణంను ఉపయోగిస్తారు.

ఇవికూడా చూడంది[మార్చు]

మూలాలు/ఆధారాలు/ఉల్లేఖనం[మార్చు]