సైనీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Saini or Shoorsaini/Sauraseni)(Šúraséna in Sanskrit) (Sourasenoi in Greek)
Classification Yaduvanshi [1][2][3] (Shoorsaini) [4] Kshatriya/Rajput [5][6][7][8] (agricultural) [9]
Religions Hinduism and Sikhism
Languages Mainly Punjabi and its dialects like Dogri & Pahari ;Hindi and its dialects in Haryana
Populated States Punjab (India) predominantly, Haryana, Himachal Pradesh, & Jammu & Kashmir[10][11]
Subdivisions Punjabi and Haryanvi

సైనీ (హిందీ: सैनी About this sound pronunciation  అనేది భారతదేశం యొక్క ఒక వీర[5][6][12][13][14][15] కులం. పౌరాణిక సాహిత్యంలో శూరసైనీ (హిందీ: शूरसैनी)[16]గా కూడా తెలిసిన సైనీలు ప్రస్తుతం పంజాబ్ మరియు దాని సమీప రాష్ట్రాలైన హర్యానా, జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ మరియు హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లలో వారి సొంత పేరుతోనే పిలవబడుతున్నారు. వారు యదువంశ[1][3][8][17] శూరసేనుడి[16][2] యొక్క రాజపుత్‌ల వంశస్థులుగా గుర్తించబడ్డారు. ఈ వంశక్రమం యాదవ రాజు శూరసేన,[16] నుంచి మొదలయింది. ఆయన కృష్ణుడు మరియు దిగ్గజ పాండవ వీరులకు తాత. సైనీలు మథుర మరియు దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి వివిధ కాలాల్లో పంజాబ్‌కు మకాం మార్చుకున్నారు.[5][18][19]

మథురను రాజధానిగా చేసుకుని, పరిపాలిస్తూ విరాజిల్లుతున్న సమయంలో ఈ వంశాన్ని పురాతన గ్రీకు ప్రయాణీకుడు మరియు భారత రాయబారి మెగాస్తినీస్ కూడా గుర్తించారు. అలెగ్జాండర్ బద్ధ శత్రువుగా తెలిసిన పురాతన రాజు పోరస్ ఒకప్పటి అత్యంత ప్రబలమైన యాదవ కుటుంబానికి చెందినవాడనే ఒక విద్యాసంబంధ అభిప్రాయం ఉంది.[20][21][22][23] మెగాస్తినీస్ ఈ కుటుంబాన్ని శౌరసేనోయి గా అభివర్ణించారు.[24]

పంజాబ్‌లోని ఇతర అనేక రాజపుత్ సంతతి వంశాల,[9][25][26][27] మాదిరిగానే సైనీలు టర్కో-ఇస్లామిక్ రాజకీయ ప్రాబల్యం కారణంగా మధ్యయుగ కాలంలో వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తిగా ఎంచుకున్నారు. అప్పటి నుంచి ఇటీవల కాలాల వరకు కూడా వారు అల్పమైన రీతిలో వ్యవసాయం మరియు సైనిక సేవల్లో మాత్రమే నియమించబడ్డారు.[7] బ్రిటీష్ పాలనా సమయంలో, సైనీలు ఒక చట్టబద్ధమైన వ్యవసాయక వంశం[9] మరియు సైనిక తరగతిగా పేర్కొనబడ్డారు.[13][14] [28][29][30][12][15]

సైనీలకు పూర్వ-బ్రిటీష్ రాచరిక సంస్థానాలు, బ్రిటీష్ ఇండియా మరియు స్వతంత్ర భారతదేశ సైన్యాలలో సైనికులుగా ప్రత్యేకమైన రికార్డు ఉంది. సైనీలు రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలలో పోరాడారు. 'గుర్తించదగ్గ శౌర్యం' ప్రదర్శించినందుకు కొన్ని అత్యున్నత శౌర్యబహుమతులను గెలుచుకున్నారు.[31][32][33] 1962 భారత-చైనా యుద్ధంలో భారత సైన్యం యొక్క అత్యున్నత యుద్ధ కాల శౌర్య బహుమతి, పరమవీరచక్రను గెలుచుకున్న సుబేదార్ జోగిందర్ సింగ్ కూడా సహనాన్ ఉప వంశానికి చెందిన సైనీయే.[34]

బ్రిటీష్ హయాంలో అనేక మంది ప్రభావిత సైనీ భూస్వాములు జైల్‌దర్‌లు లేదా రెవిన్యూ కలెక్టర్లుగా పంజాబ్ మరియు ఆధునిక హర్యానాలోని పలు జిల్లాల్లో నియమించబడ్డారు.[35][36][37][38][39]

అంతేకాక సైనీలు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోనూ చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. సైనీ వర్గానికి చెందిన పలువురు తిరుగుబాటుదారులు ఖైదు చేయబడటం, ఉరితీయబడటం లేదా ఎదురుకాల్పుల్లో వలసరాజ్య పోలీసుల చేత బ్రిటీష్ రాజ్య పాలన రోజుల్లో హతమార్చబడ్డారు.[40][41][42][43][44]

ఏదేమైనప్పటికీ, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత సైనీలు సైన్యం మరియు వ్యవసాయం కంటే వివిధ వ్యాపారాలు మరియు వృత్తులను ఎంచుకున్నారు. సైనీలు ప్రస్తుతం అధిక సంఖ్యలో వ్యాపారవేత్తలు, న్యాయవాదులు, ప్రొఫెసర్లు, ప్రభుత్వోద్యోగులు, ఇంజినీర్లు, డాక్టర్లు మరియు పరిశోధన శాస్త్రవేత్తలుగా కూడా కన్పిస్తున్నారు.[45] ఇంటెల్ యొక్క ప్రధాన పెంటియమ్ మైక్రోప్రాసెసర్ రూపకల్పన మరియు అభివృద్ధికి సహ సారథ్యం వహించిన ప్రముఖ కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త అవతార్ సైనీ కూడా ఈ కులానికి చెందినవాడే.[46] ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ దిగ్గజం మాస్టర్ కార్డ్ యొక్క ప్రస్తుత CEO అజయ్ బాంగా,[47] కూడా ఒక సైనీయే. ప్రపంచ అతిపెద్ద పంజాబీ భాషా వార్తా పత్రిక,[48] డైలీ అజిత్ కూడా సైనీలకు చెందినదే.[49][50]

USA, కెనడా మరియు UK మొదలైన పాశ్చాత్య దేశాల్లో పంజాబీ సైనీలు అధిక సంఖ్యలో నివశిస్తున్నారు. తద్వారా ప్రపంచ పంజాబీ ప్రవాసులుగా ఒక ప్రధాన భాగంగా అవతరించారు.

సైనీలు హిందూ మతం మరియు సిక్కు మతం రెండింటినీ ఇష్టపడుతారు. అదే సమయంలో వివిధ సైనీ కుటుంబాలు ఈ రెండు మతాల విశ్వాసాలను కలిగి ఉండటం మరియు పురాతన అవిభక్త భక్తి మరియు పంజాబ్ యొక్క సిక్కు ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా సహ జాతి వివాహాలు చేసుకుంటున్నాయి.

ఇటీవలి కాలాల వరకు, సైనీలు ఒక అంతర్వివాహ క్షత్రియ సమూహంగా మరియు ఎంపిక చేసిన వంశాల్లో మాత్రమే సజాతి వివాహాలు చేసుకునేవారు.[51] వారికి సైనీ రాజపుత్ మహాసభ అనే జాతీయ స్థాయి సంస్థ కూడా ఉంది. 1920లో ఇది ఢిల్లీలో స్థాపించబడింది.[52]

విషయ సూచిక

చరిత్ర[మార్చు]

" The above group of Yadavas came back from Sindh to Brij area and occupied Bayana in Bharatpur district. After some struggle the 'Balai' inhabitants were forced by Shodeo and Saini rulers to move out of Brij land and thus they occupied large areas.".[4]

— Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100, pp 119 - 120

ప్రాచీన భారతదేశపు రాజకీయ పాఠం లో చారిత్రాత్మక సురసేన మహాజానపదం.సైనిలు ఈ రాజ్యమును 11 A.D వరకు నడిపించాడు ( ముహమ్మదన్ దాడుల మొదట సమయం వరకు).[4][6]

సైనీ చరిత్ర ను వీక్షించండి

భౌగోళిక వ్యాప్తి మరియు సాపేక్ష జనాభా పరిమాణం[మార్చు]

అన్ని రకాల సమూహాలు సైనీ గుర్తింపును అనుసరించానికి ముందు శకం కంటే పూర్వ కాలానికి సంబంధించిన ఒక అత్యంత విశ్వసనీయ రికార్డుగా పేర్కొనబడే 1881 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సైనీలు అవిభాజిత పంజాబ్ వెలుపల గుర్తించబడలేదు. దానిని నేడు దిగువ పేర్కొన్న విధంగా పిలుస్తారు:

  • పంజాబ్
  • హర్యానా
  • హిమాచల్ ప్రదేశ్
  • జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్

A. E. బార్‌స్తౌ ప్రకారం, భౌగోళిక వ్యాప్తి

A. E. బార్‌స్తౌ చెప్పినట్లుగా 1911 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సైనీల మొత్తం జనాభా 113,000 మాత్రమే. వారి ఉనికి ప్రధానంగా ఢిల్లీ, కర్నాల్, అంబాలా మరియు లియాల్లపూర్ (పాకిస్తాన్‌లోని ఆధునిక ఫైస్లాబాద్) జిల్లాలు, జలంధర్ మరియు లాహోర్ డివిజన్లు, కల్సియా నహాన్ నలాగఢ్, మండి, కపుర్‌థాలా మరియు పాటియాలా రాష్ట్రాలకు మాత్రమే నియంత్రించబడింది. ఆయన చెప్పిన విధంగా, వారిలో 400 మంది మాత్రమే ముస్లింలు. మిగిలిన వారు హిందువులు మరియు సిక్కులు.[10] 1881 లెక్కల ప్రకారం, జలంధర్ డివిజన్‌లోని హోషియారాపూర్ జిల్లాలో అతిపెద్ద సైనీ వర్గాలు ఉన్నాయి. భూమి సంబంధ ఆస్తులు మరియు ప్రాబల్యం పరంగా వారు అక్కడ చక్కటి ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు. అలాగే కనీసం రెండు మండలాల (జైల్లు)ను కలిగి ఉన్నారు. లాహోర్ డివిజన్‌లో వారు గురుదాస్‌పూర్‌లో ప్రధానంగా కేంద్రీకృతమయ్యారు. అక్కడ సాలారియాలు (సాలారియా) అతిపెద్ద సైనీ వర్గంగా తిరిగి పట్టు సాధించారు. జమ్మూ ప్రాంతంలోని సైనీలు సరిహద్దు గురుదాస్‌పూర్ జిల్లాకు చెందిన సైనీల్లో ముఖ్యమైన భాగం.[53]

బ్రిటీష్ పంజాబ్ డివిజన్ల యొక్క ఈనాటి పరిస్థితి

బ్రిటీష్ పంజాబ్ జలంధర్ డివిజన్ దిగువ తెలిపిన జిల్లాలు ఉన్నాయి: కంగ్రా, హోషియారాపూర్, జలంధర్, లూథియానా మరియు ఫిరోజ్‌పూర్. లాహోర్ డివిజన్‌ లోని జిల్లాలు: లాహోర్, అమృత్‌సర్, గురుదాస్‌పూర్, సైల్‌కోట్, గుజ్రానావాలా మరియు షైకుపురా నేటి రోపార్ జిల్లా విభజనకు ముందు అంబాలా జిల్లా పరిధిలోకి వస్తుంది. అందువల్ల రోపార్ సైనీలను సదరు జిల్లాలోని వలసరాజ్యాల లెక్కల్లో చేర్చారు.[54]

బార్‌స్తౌ గణన ప్రకారం, అత్యధిక సైనీ జనాభా నేటి పంజాబ్‌లోని భాగమైన ప్రాంతాల పరిధిలోకి వస్తుందనే విషయం స్పష్టమైంది. కొద్దిశాతం జనాభా మాత్రమే నేటి హర్యానా మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్‌ల్లోని ప్రాంతాల్లోకి వస్తుంది. UP లేదా రాజస్థాన్ లేదా అటుపై ప్రాంతాల్లో సైనీ జనాభా పూర్తిగా లేదు. 1881 జనాభా లెక్కల్లో బిజ్‌నోర్ మరియు షహరాన్‌పూర్‌లలో సైనీలుగా తిరిగి చేరిన ప్రజలు అప్పట్లో పొరపాటుగా చేర్చబడ్డారని రుజువైన నేపథ్యంలో వారిని 1901 లెక్కల్లో సైనీ తరగతి నుంచి తొలగించారు.[11][55]

1881 లెక్కల ప్రకారం సాపేక్ష జనాభా పరిమాణం

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత సైనీల జనాభాను లెక్కించలేదు. అయితే వారి సాపేక్ష జనాభా అనేది ఇతర వర్గాలతో పోల్చితే తక్కువే. 1881 లెక్కల ప్రకారం, భారతదేశం అంతటా ఉన్న మొత్తం సైనీల జనాభా 137,380 కంటే ఎక్కువ కాదు. 1901 లెక్కల్లో అది కాస్తా 106,011కు తగ్గింది.[11][55] అదే లెక్కల్లో క్షత్రియుల మొత్తం జనాభా 439,089.[11]. 1881 లెక్కల ప్రకారం, యావత్ భారతదేశ ప్రామాణికంగా, ఝాట్‌ల జనాభా 2630,994. ఈ ప్రకారం, అనుపాత సైనీ జనాభా క్షత్రియుల్లో సుమారు 1/4 వంతు అదే ఝాట్‌లలో 1/25 వంతు అని తేలింది.[56] 1896,[57]లో లిఖించిన మరో సమకాలీన అధికార మానవ జాతి సంబంధ పుస్తకం ప్రకారం, ఝాట్ జనాభా 4,625,523 మరియు సైనీ జనాభా 125,352. తద్వారా ఈ రెండింటి తులనాత్మక నిష్పత్తి 1:37. ప్రతి ఒక్క సైనీకి 4 క్షత్రియులు మరియు 25 మంది ఝాట్‌లుగా చూపబడిన 1881 లెక్కలను ప్రామాణికంగా తీసుకున్నప్పటికీ, ఈనాటి ఇండియన్ పంజాబ్ మరియు హర్యానాల్లోని అత్యంత విశిష్టమైన ఈ జాతి సమూహాలతో పోల్చినప్పుడు, సంఖ్యాపరంగా సైనీలు మైనార్టీ జాతుల పరిధిలోకి వస్తారనేది సుస్పష్టం.

ఆధునిక-సైనీ సమూహాలు

1881 జనాభా లెక్కల్లో, బిజ్‌నోర్ మరియు సహరాన్‌పూర్ ప్రాంతాల నుంచి తక్కువ సంఖ్యలో సైనీల ఉనికి నమోదైంది. ఈ రెండు ప్రాంతాలు ఇప్పుడు పశ్చిమ UP పరిధిలోకి వస్తాయి. అయితే ఈ ప్రాంతంలో మరలా సైనీలుగా మారిన కొంతమంది మాలీలను అంతర్వివాహం చేసుకున్నట్లు తెలిసింది. పంజాబ్, హర్యానా మరియు HP ఉప పర్వతప్రాంత వాసులు వీరిని అధికారిక సైనీలుగా పరిగణించరు. వారందరూ కూడా మథురలోని యదువంశ రాజపుత్ వంశానికి చెందినవారుగా చెప్పుకుంటున్నారు. తద్వారా ఒక ముస్లిం పాలిత పంజాబ్‌లో ఏదైనా హిందూ రాజపుత్ సంతతి వర్గానికి సాధ్యమయ్యే విధంగా వారి చారిత్రక రాజపుత్ వ్యక్తిత్వాన్ని ఓ స్థాయి వరకు కొనసాగిస్తూ వస్తున్నారు.[5] 1901 జనాభా లెక్కల్లో, పొరపాటుగా సైనీల తరగతిలో చేర్చబడిన బోజ్‌నోర్‌‍లోని మాలీలను సదరు తరగతి నుంచి తప్పించారు. తద్వారా మొత్తం సైనీ జనాభా 21% మేర తగ్గి, 106,011కి చేరుకుంది.[11][55] కాబట్టి ఈ జన సమూహం అధికారిక సైనీలు ఎప్పుడు కూడా వివాహ సంబంధాలు పెట్టుకోని సైనీలను గుర్తించలేదు (ఇబ్బెట్సన్ గుర్తించిన ఒక వాస్తవం).[58] మరో ముఖ్యమైన వాస్తవం, 1881 లెక్కల్లో, రాజపుతానా (నేడు రాజస్థాన్) నుంచి అసలు సైనీల జనాభా నమోదు కాకపోవడం. 1881 లెక్కల్లో తిరిగి తమ కులాన్ని పొందిన దాదాపు అన్నీ మాలీ సమూహాలు ప్రస్తుతం సైనీ గుర్తింపును కలిగి ఉన్నట్లు చెప్పుకుంటున్నాయి.[59][60] ఈ ఆధునిక సైనీ సమూహాలను సైనీ వర్గంలో భాగంగా గుర్తించబడలేవు. అయితే వాటి వాస్తవిక గుర్తింపు (మాలీ కులం చూడండి) ద్వారా నామకరణం చేసిన సమూహంలో భాగంగా మాత్రమే గుర్తించడం మరియు అధ్యయనం చేయబడుతుంటుంది.

బ్రిటీష్ పంజాబ్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్న ప్రాబల్య సైనీ గ్రామాలు & ఎస్టేట్లు[మార్చు]

జలంధర్ జిల్లా 1904 యొక్క వలస సంబంధ రికార్డుల ప్రకారం, సైనీలు నవాషహర్ తూర్పు సరిహద్దుకు సమీపాన మరియు తాలూకా యొక్క నైరుతీ భాగంలో అనేక గ్రామాలను కలిగి ఉన్నారు.

జలంధర్ మరియు బ్రిటీష్ కాలానికి చెందిన నవాన్‌షహర్ తాలూకాల్లో సైనీలు పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా సొంతం చేసుకున్న ప్రబల గ్రామాలను దిగువ పేర్కొనడం జరిగింది.[61]

నవాన్‌షహర్ & జుల్లుంధర్ తాలూకాలు (బ్రిటీష్ పంజాబ్) రోపార్

  • బెహ్రాన్ మజ్రా (చంకౌర్ షాహీబ్‌కు సమీపంలో)
  • బిరంపూర్(జిల్లా) బోగ్‌పూర్ సమీపంలోని హోషియారాపూర్ (పూర్తి గ్రామం)
  • లథానా (పూర్తి గ్రామం)
  • ఝికా (పూర్తి గ్రామం)
  • సుజ్జాన్ (పూర్తి గ్రామం)
  • శూరపూర్ (పూర్తి గ్రామం)
  • పాలీ (పూర్తి గ్రామం)
  • ఝికి (పూర్తి గ్రామం)
  • భరత (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • లాంగ్రోయా (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • సోనా (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • మెహతాపూర్ (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • ఆలచౌర్ (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • ఖామా (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • బాంగా నగరం (బాంగా అనేది సైనీల పవిత్ర నామం) (షాహీద్ భగత్ సింగ్ నగరానికి సమీపంలో)
  • చాక్ (పూర్తి గ్రామం)
  • ఖుర్ద్ (పూర్తి గ్రామం)
  • దల్లి (పూర్తి గ్రామం)
  • గెహలార్ (పూర్తి గ్రామం)
  • సైనీ మజ్రా (పూర్తి గ్రామం)
  • మొహాలి సమీపంలోని దేసు మజ్రా (పూర్తి గ్రామం)
  • రోపార్ సమీపంలోని హవాలి (పూర్తి గ్రామం)
  • లరోహా (దాదాపు పూర్తి గ్రామం)
  • నాంగల్ షహిదాన్ (దాదాపు పూర్తి గ్రామం)
  • బుండియన్ (దాదాపు పూర్తి గ్రామం, 5/6)
  • ఉరాపూర్- (భాగం- 3/4 లేదా 75%)
  • బజిద్‌పూర్- (భాగం- 3/4 లేదా 75%)
  • పాలీ ఉంచి (భాగం- 1/3 లేదా 33%)
  • నౌరా (భాగం- 1/2 లేదా 50%)
  • గోవిందపూర్ (భాగం- 1/4 లేదా 25%)
  • కామా (భాగం- 1/4 లేదా 25%)
  • దిపాల్‌పూర్ (భాగం- 1/2 లేదా 50%)
  • బాలుర్ కలాన్ (భాగం- నిష్పత్తి తెలియదు)
  • ఖుర్దీ (భాగం- నిష్పత్తి తెలియదు)
  • దుథాలా-(భాగం- నిష్పత్తి తెలియదు)
  • దల్లా (1/2 లేదా 50%)
  • జంధిర్ (1/2 లేదా 50%)
  • చులాంగ్ (1/3 లేదా 33%)
  • జిగాన్‌వల్ (1/2 లేదా 50%)
  • లాసరా ((1/2 లేదా 50%) గమనిక: ఈ గ్రామం ఫిలౌర్ తాలూకా కిందకు వస్తుంది.
  • అడ్డా ఝుంగియాన్ (పూర్తి గ్రామం)
  • ఖురంపూర్ (75%) ఫగ్వారా తాలూకా
  • అకాల్‌గఢ్ (నవా పిండ్)(75%) ఫగ్వారా తాలూకా
  • ఫద్మా(హోషియారాపూర్ తాలూకా)
  • భుంగ్రాని (హోషియారాపూర్ తాలూకా)
  • హర్తా (హోషియారాపూర్ తాలూకా) 90%
  • బదలా (హోషియారాపూర్ తాలూకా) 90%
  • ముఖ్లియానా (హోషియారాపూర్ తాలూకా) 90%
  • రాజ్‌పూర్ (హోషియారాపూర్ తాలూకా) 90%
  • కడోలా (అదామ్‌పూర్ సమీపంలో)
  • రాజ్‌పూర్ (హోషియారాపూర్ తాలూకా)
  • టాండా (హోషియారాపూర్ తాలూకా)
  • థస్కా సైనియన్ (మొహాలి తాలూకా)
  • ఖేరి సాలాబత్‌పూర్ (రోపార్) 90%
  • ఖిజారాబాద్ (రోపార్) 75%
  • ఖిజారాబాద్ (రోపార్) 75%
  • ఘనౌలి (రోపార్) పూర్తిగా
  • భలియన్ (రోపార్) 90%
  • మనున్‌పూర్ (ఫతేగఢ్ సాహిబ్) పూర్తిగా
  • సైద్‌పుర (ఫతేగఢ్ సాహిబ్) పూర్తిగా
  • ఛోటా బలారై (ఫతేగఢ్ సాహిబ్) పూర్తిగా
  • షాపూర్ (అంబాలా) 40%

బ్రిటీష్ పంజాబ్‌కి చెందిన జుల్లంధుర్ జిల్లాలోని పైన పేర్కొన్న గ్రామాలే కాక సైనీలు ఫగ్వారా తాలూకాలో ప్రొప్రైటర్లు లేదా భూస్వాములు. 1880 రికార్డుల ప్రకారం, జుల్లంధుర్ జిల్లాలో సైనీల జనాభా 14,324 మాత్రమేనని సక్రమంగా గుర్తించాల్సిన అవసరముంది.[62] కాబట్టి పైన తెలిపిన జాబితా పంజాబ్‌‍లోని సైనీ మొత్తం భూస్వామిత్వం యొక్క ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే కలిగి ఉంది. సైనీల అతిపెద్ద ఎస్టేట్లు మరియు గ్రామాలు హోషియారాపూర్ జిల్లాలోని హోషియారాపూర్ మరియు దసుయ తాలూకాల్లో ఉన్నాయి. అక్కడ వారు అత్యంత ప్రబలమైనవారుగా మరియు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. అంబాలా డివిజన్ (రోపార్ జిల్లాలో భాగం) కూడా అత్యధిక సైనీలు సొంతం చేసుకున్న గ్రామాలను కలిగి ఉంది. గురుదాస్‌పూర్ జిల్లాలో సైనీలు సొంతం చేసుకున్న గ్రామాలు 54 ఉన్నాయి.

మతం[మార్చు]

హిందూ సైనీలు[మార్చు]

సైనీలు అత్యధికులు హిందువులు అయినప్పటికీ, వారి మతపరమైన కార్యక్రమాలు సనాతన వేద మరియు సిక్కు సంప్రదాయాల యొక్క సంవరణ వాదంగా అత్యుత్తమంగా అభివర్ణించడం జరిగింది. అనేక మంది సైనీలు తమ వేదాల చరిత్రను గొప్పగా భావించేవారు. కొన్ని విషయాలపై వారు బ్రాహ్మణ పూజారులను ఆశ్రయించేవారు. అదే సమయంలో గట్టిగా ఒక హిందూ సైనీ మాత్రమే ఉంటాడు. అతను సిక్కు గురువులను అత్యంత పూజ్యభావంతో గౌరవించడు.

హోషియారాపూర్ ప్రాంతం చుట్టుపక్కల ఉండే కొంతమంది హిందూ సైనీలు కూడా వేద పాండిత్యంలో చక్కటి పట్టు కలిగి ఉన్నారు.

ఇతర వ్యవసాయ మరియు సైనిక వర్గాల మాదిరిగా కాకుండా సైనీలు ఇస్లాం మతంలోకి మారడం అనేది సాధారణం వినబడదు.

సిక్కు సైనీలు[మార్చు]

పదిహేనో శతాబ్దంలో సిక్కుమతం అభివృద్ధి నేపథ్యంలో పలువురు సైనీలు సిక్కుమతాన్ని స్వీకరించారు. అందువల్ల నేడు పంజాబ్‌లో సిక్కు సైనీ జనాభా ఎక్కువగా ఉంది. హిందూ మరియు సిక్కు సైనీల మధ్య సరిహద్దు రేఖలు చాలా వరకు పలచగా ఉంటాయి. అందుకు కారణం వారు యధేచ్ఛగా అంతర్వివాహం చేసుకోవడమే. ఒక పెద్ద కుటుంబం పరిధిలో హిందువులు మరియు సిక్కులు ఇద్దరూ కన్పిస్తారు.

సిక్కు గుర్తింపు దిశగా 1901 పూర్వపు జనాభా మార్పు[మార్చు]

1881 లెక్కల్లో 10% సైనీలు మాత్రమే తిరిగి సిక్కులుగా మారారు. అయితే 1931 లెక్కల్లో సిక్కు సైనీల సంఖ్య 57% పైగా పెరిగింది. అదే విధమైన జనాభా మార్పు ఝాట్, మహటన్, కాంబో మొదలగు పంజాబ్‌లోని ఇతర గ్రామీణ వర్గాల్లో కూడా గుర్తించబడిన విషయం స్పష్టం చేయాల్సి ఉంది.[63] సిక్కుమతం దిశగా 1901 పూర్వపు జనాభా మార్పుకు సాధారణంగా అపాదించబడిన కారణాన్ని దిగువ వివరించడం జరిగింది[64]:

  • బ్రిటీష్ రాజ్యం సైనిక నియామకాలకు హిందువులు మరియు ముస్లింల కంటే ఎక్కువగా సిక్కులకే ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం. ఈ గ్రామీణ వర్గాలన్నీ బతుకుతెరువుగా వ్యవసాయంతో పాటు ఎక్కువగా సైనిక ఉద్యోగాలపైనే ఆధారపడటం. తత్ఫలితంగా అధిక సంఖ్యలో ఈ వర్గాలకు చెందిన పంజాబీ హిందువులు సైనిక నియామకాల్లో ప్రాధాన్యత కోసం తిరిగి సిక్కులుగా మారడం ప్రారంభించారు. దాంతో అనేక సిక్కు మరియు గ్రామీణ పంజాబీ హిందూ ఆచారాలు, విశ్వాసాలు మరియు చారిత్రక దృష్టికోణాలు సమరూపంగా ఉండటం లేదా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉండేవి. అయితే ఈ పరివర్తన ఎలాంటి సామాజిక సవాలుకు దారితీయలేదు.
  • సిక్కుమతం పరిధిలోని ప్రారంభ 20వ శతాబ్దపు సంస్కరణ ఉద్యమాలు వివాహ కార్యక్రమాలను సరళతరం చేశాయి. ఇది పంట వైఫల్యాలకు అదనంగా గ్రామీణ రుణగ్రస్తతలో ప్రధాన అంశాన్ని తొలగించింది. అంతేకాక ఇది వ్యవసాయ నేపథ్యమున్న పలువురు గ్రామీణ హిందువులు ఈ విస్తృత సమస్య పట్ల ఒక సాంస్కృతిక స్పందన దిశగా వారు సిక్కుమత గుర్తింపుకు ప్రయత్నించే విధంగా ఆకర్షించింది. సాధారణంగా ఖత్రి మరియు బనియా నేపథ్యాలకు చెందిన వడ్డీ వ్యాపారులు భారత సైన్యానికి వెన్నుముకగా నిలిచిన ఈ గ్రామీణ వర్గాలకు చెందిన వ్యవసాయ భూముల వినియోగంను అడ్డుకునే విధంగా పంజాబ్ భూ అన్యాక్రాంత చట్టం 1900ను కూడా వలసరాజ్య ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చింది.
  • సింగ్ సభ మరియు ఆర్య సమాజ్ ఉద్యమాల యొక్క అతివాద వర్గాల మధ్య వేదాంతవాద చర్చల వల్ల హిందూ మరియు సిక్కు గుర్తింపులను 1881 లెక్కల తర్వాత సాధారణ ధ్రువణం చేయడం జరిగింది. 1881కి ముందు సిక్కుల్లో వేర్పాటువాద స్పృహ చాలా బలంగా లేదు లేదా ఎక్కువగా గుర్తించబడలేదు. 1881 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, పంజాబ్‌లోని 13% జనాభా మాత్రమే తిరిగి సిక్కులుగా మారారు. సిక్కు నేపథ్యమున్న పలు సమూహాలు తిరిగి హిందువులుగా మారారు.

వివాహం[మార్చు]

కచ్చితమైన అంతర్వివాహం[మార్చు]

కొన్ని దశాబ్దాల ముందు వరకు సైనీలు కచ్చితంగా అంతర్వివాహం మాత్రమే చేసుకునేవారు. అయితే అంతఃప్రజనన నివారణకు కఠినమైన నియంత్రణలు కలిగి ఉండేవారు. సాధారణంగా ఒక నిబంధనగా వివాహం అనేది దిగువ పేర్కొన్న పరిస్థితులుంటే జరగదు:[51]

a)అబ్బాయి తరపున నలుగురు సజన్ముల లో ఒకరు అమ్మాయి తరపున నలుగురు సజన్ముల లో ఒకరితో సాధారణంగా ఉంటే ప్రతి ఒక్క పక్షం నుంచి ఈ నలుగురు సజన్ములు 1)పితృసంబంధ తాత 2)పితృసంబంధ అవ్వ (నానమ్మ) 3)మాతృసంబంధ తాత 4)మాతృసంబంధ అవ్వ (అమ్మమ్మ) యొక్క సజన్ములు. దాయాదుల మధ్య వివాహం అనేది అసాధ్యమన్న విషయం చెప్పనవసరం లేదు.

b)పైన పేర్కొన్న సజన్ములు ఇరు పక్షాల మధ్య సాధారణంగా లేకపోయినప్పటికీ, ఈ రెండు కుటుంబాలు ఒకే గ్రామానికి చెంది ఉండాలి. ఇలాంటి సందర్భంలో పురాతన మర్యాద కింద ప్రశ్నార్థకమైన అబ్బాయి మరియు అమ్మాయి పరస్పరం అన్నాచెల్లెళ్లుగా భావించుకోవాలి.

1950లకు పూర్వం సైనీ వధూవరులు వివాహానికి ముందు పరస్పరం చూసుకునే అవకాశం ఉండేది కాదు. వివాహ నిర్ణయం అనేది ఇరు కుటుంబాలకు చెందిన పెద్దలు మాత్రమే తీసుకుంటారు. వధూవరులు వివాహం తర్వాతే ఒకరినొకరు చూసుకునేవారు. ఒకవేళ పెళ్లికొడుకు తనకు కాబోయే భార్యను దొంగతనంగా చూసే ప్రయత్నం చేస్తే, అది అనేక సందర్భాల్లో అమ్మాయి కుటుంబం సంబంధాన్ని తెంచుకునేందుకు దారితీస్తుంది.

ఏదేమైనప్పటికీ, 1950ల నుంచి ఒకే వర్గంలో జరిగే పెద్దలు కుదిర్చిన పెళ్లిళ్లలోనూ ఇది పట్టింపుగా లేదు.

విడాకులు[మార్చు]

చారిత్రకంగా

హిందూ వివాహ చట్టం 1955కు పూర్వం ఒక సైనీ పురుషుడు అతని భార్యకు విడాకులివ్వడం సాధ్యం కాదు.[51] విడాకులు అనేవి ఉండేది కాదు. అంతేకాక దానికి వ్యతిరేకంగా చాలా బలమైన వర్గ నిషేధం మరియు కళంకం ఉండేవి. దాంపత్యద్రోహం తప్ప మరే కారణం చేతనూ ఒక సైనీ పురుషుడు బరిష్కరణను అనుభవించకుండా మరియు అతని మొత్తం కుటుంబానికి కళంకం తీసుకురాకుండా అతని భార్యను విడిచిపెట్టడం కుదరదు.

అయితే ఒక సైనీ పురుషుడు అతని భార్యను దాంపత్యద్రోహం లేదా లేచిపోవడం కారణాల ఆధారంగా తిరస్కరించవచ్చు. ఎలాంటి పరిస్థితులలోనూ రాజీ అనేది మరలా వీలుపడదు. ఈ పరిస్థితి కింద పరిణామాలు అనేవి తరచూ ఉపేక్షించడానికి వీలులేని విధంగా ఉంటాయి. కాబట్టి ఎక్కువగా మహిళ నిందించబడటం తద్వారా ఆమె శేష జీవితమంతా బహిష్కరణకు గురవుతుంది. అదే కులానికి చెందిన ఎవరైనా పురుషుడు ఆమెను వివాహం చేసుకుంటే అతను కూడా వెలివేయబడతాడు. అనేక ముఖ్యమైన కేసుల్లో, నేరస్థులను పరువు కోసం హతమార్చడం అనే ఒక కచ్చితమైన అంశం ఉండేది.[65] ఏదేమైనప్పటికీ, ప్రమాదకరమైన అత్తమామాల ద్వారా తప్పుగా ఎవరైనా ఒక మహిళ నిందించబడటాన్ని నివారించడానికి గ్రామ పెద్దలు జోక్యం కల్పించుకునేవారు. అలాంటి సందర్భాల్లో భర్త కుటుంబం సైతం ఒక రకమైన వెలి నుంచి తప్పించుకోలేదు. కాబట్టి వాస్తవమైన ఇబ్బందులు ఉంటేనే ఇలాంటి పరిస్థితులు చాలా అరుదుగా వెలుగులోకి వస్తుంటాయి.

నేటి పరిస్థితి

ఏదేమైనప్పటికీ, ఈనాటి సైనీలకు విడాకుల మంజూరు సాధ్యపడుతోంది. ఒక్కసారి విడాకులు మంజూరైతే, కళంకం మరియు బహిష్కరణ అనేవి ఉండవు.

వితంతు పునర్వివాహం[మార్చు]

చారిత్రకంగా, సైనీల వితంతు పునర్వివాహాలు అనేవి క్షత్రియ లేదా రాజపుత్ వంశానికి చెందిన ఏదైనా ఇతర కులాల్లో మాదిరిగా వీలుపడదు.[66]

మరిది వివాహాలు అసాధ్యం

సాధారణంగా మాట్లాడే లెవిరేట్ వివాహం (భర్త సోదరుడితో వివాహం) లేదా కరీవా అనేది సైనీల్లో,[51][66] సాధ్యపడదు. జ్యేష్ఠ సోదరుడి భార్య ఒకరి సొంత తల్లి మాదిరిగా అదే విధమైన హోదాను మరియు కనిష్ఠ సోదరుడి భార్య ఒకరి కుమార్తె మాదిరిగా అదే విధమైన హోదాను కలిగి ఉంటారు. ఈ సంబంధం సోదరుడి మరణానంతరం కూడా కొనసాగుతుంది. ఒక వివాహిత పురుష సభ్యుడు మరణిస్తే, అతని భార్య బాధ్యతలను అతని సోదరులు లేదా దాయాదులు (ఒకవేళ సోదరులు బతికి లేకుంటే) సంయుక్తంగా తీసుకుంటారు. సైనీ స్వామిత్వ గ్రామాల యొక్క సువ్యవస్థీకృత సామాజిక వ్యవస్థకు కట్టుబడి వితంతువు మరియు ఆమె సంరక్షకులు కూడా సదరు గ్రామంలోని అతిపెద్ద కుల ఆధారిత భ్రాతృత్వం (పంజాబీలో షరీకా అని పిలుస్తారు) ద్వారా బాధ్యతలు తీసుకుంటారు.

నేటి పరిస్థితి

నేటి సైనీల్లో వితంతు పునర్వివాహానికి వ్యతిరేకంగా బహిష్కరణ, ప్రత్యేకించి, ఒకవేళ వారు చిన్న వయసులోనే వితంతువులుగా మారితే, ఇప్పుడు రద్దు చేయబడింది లేదా పంజాబ్‌లో కూడా దాదాపు కనుమరుగైపోయింది.[51] ఏదేమైనప్పటికీ, గ్రామ ఆధారిత వర్గాల్లో ఇప్పటికే దీని పట్ల కొంత వ్యతిరేకత ఉండనే ఉంది.

వివాహ కార్యక్రమాలు[మార్చు]

సంప్రదాయబద్ధంగా, సైనీలు వేద మంత్రాలతో సనాతన సంప్రదాయ బ్రాహ్మణులు నిర్వహించే కార్యక్రమాల ద్వారా వివాహం చేసుకుంటున్నారు. ఏదేమైనప్పటికీ, 20వ శతాబ్దంలో కొన్ని హిందూ కుటుంబాలు ఆర్య సమాజ ఆధారిత వేద సంబంధమైన కార్యక్రమాలు మరియు సిక్కు సైనీలు ఆనంద్ కరాజ్ కార్యక్రమం వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు.

సైనీ ఉప వర్గాలు[మార్చు]

పంజాబీ సైనీ వర్గంలో అనేక ఉప కులాలు ఉన్నాయి.

వాటిలో అతి ముఖ్యమైనవి సాధారణంగా: అన్హీ, బద్వాల్, బలోరియా, బాంగా, బన్వాయిత్ (బనైత్), బసుటా (బసోత్రా), బౌన్సార్, భేలా, భోండి (బోండి), బింబ్ (బింబ్), బోలా, ఛాండల్, చెరా, చిలానా, డౌలే (డోలే), డౌర్కా, ధక్, ధమ్రైత్, ధనోటా (ధనోట్రా),ధౌల్, ధేరి, ధూర్, దోకల్, దుల్కు, ఫరాద్, గహీర్ (గిహిర్), గహునియా (గహూన్/గహున్), గెహ్లెన్ (గెహ్లాన్/గిల్), గిద్దా, గిర్న్, జడోర్, జగైత్ (జగ్గి), జంగ్లియా, జప్రా, కబేర్వాల్ (కబాద్వాల్), కలోటి (కలోటియా), కళ్యాణి, ఖర్గాల్, ఖీరు, ఖుథీ, లోంగియా (గోంగియే), మహెరు, మాంగర్, మసూటా (మసోత్రా), మెహింద్వాన్, మిన్నిగాటియా, ముంధ్ (ముంధ్రా), నాన్వా (నానుయాన్), నారు, పబ్లా, పమ్మా (పామా), పన్లియా, పాంటాలియా, పార్టోలా, పావన్, షహనాన్ (షానన్), సాగర, సాలరియా (సాలేరి), సుజి, తంబర్ (తుంబర్/తన్వార్/తోమర్), తౌంక్వూ (టోంక్/తాంక్/తౌంక్/తక్), థింద్, టోగర్ (తోగద్/టగ్గార్), ఉగ్రీ, వైద్ మొదలైనవి.

హర్యానాలో సర్వసాధారణమైనవి సాధారంగా: బావల్ (बावल), బనైత్ (बनैत), భరల్ (भरल), భుటరల్ (भुटरल), కచ్చల్ (कच्छल), శాండల్, తోండ్‌వాల్ (తోండ్‌వాల్/తూండ్‌వాల్, తోండ్‌వాల్/తాండూవాల్ (तोन्डवाल) మొదలైనవి.

గమనిక: కొన్ని సైనీ ఉప కులాలు దోగ్రా మరియు బగ్రి, రాజపుత్‌లతో అతివ్యాప్తమయ్యాయి. దోగ్రాలతో అతివ్యాప్తమైన కొన్ని సైనీ కులాల పేర్లు: బద్వాల్, బలోరియా, బసూటా, మసూటా, ధనోటా, సాలరియా, ఛాండల్, జగైత్, వైద్ మొదలైనవి. చారిత్రకంగా ప్రాంతీయ సజాతి వివాహం మరియు సామాజిక విలక్షణతలు కూడా కులం పరిధిలో వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, హోషియారాపూర్ మరియు జలంధర్ సైనీలు పెళ్లిళ్ళకు ఈ జిల్లాలను దాటిపోరు. వారిని ఉన్నత తరగతిగా పేర్కొనేవారు. అయితే అలాంటి నియంత్రణలు కొంతవరకు ఇటీవలి కాలాల్లో తగ్గాయి. కులాంతర వివాహాల ఉదాహరణలు ప్రత్యేకించి, NRI సైనీ కుటుంబాల్లో పెరగడం వంటివి.

సైనీ తెగ (కులం) ఇతర వృత్తిపరమైన కులాలు మరియు జాతి సమూహాల నుంచి వేరుగా గుర్తించబడింది.[మార్చు]

అరైనీలు లేదా రైయెన్‌ల నుంచి సైనీలు వేరుగా గుర్తించబడ్డారు.[మార్చు]

ఇబ్బెట్సన్, మానవజాతి శాస్త్రజ్ఞుడు, కూడా అరైనీలు లేదా రైయెన్‌ల నుంచి సైనీలను గుర్తించడంలో అయోమయం చెందారు.

ఇబ్బెట్సన్ వృత్తిపరమైన వర్గాలు, జాతి సమూహాల మధ్య తేడాను గుర్తించడంలో అయోమయం చెందినట్లు తెలుస్తోంది. భారత మానవజాతి సంబంధ సర్వే ప్రకారం, మాలీలు మరియు అరైనీలు వృత్తిపరమైన కులాలు. ఇక సైనీలు ప్రత్యేక భౌగోళిక ప్రాంతం వద్ద మరియు ఒక కచ్చితమైన సమయంలో ఒక సారూప్య సంతతికి చెందిన విలక్షణ జాతి సమూహంగా కన్పిస్తోంది. దీనికి ఒక నిరుపమాన చారిత్రక వృత్తాంతం ఉంది. ఇది వారి గుర్తింపుకు ఒక విలక్షణతను చూపిస్తుంది.[67]

సైనీలు మాలీల (ఆధునిక సైనీలు) నుంచి వేరుగా గుర్తించబడ్డారు.[మార్చు]

హర్యానా దక్షిణ జిల్లాలు మరియు UP, MP మరియు రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల ఆవల ఉన్న మాలీ కులం కూడా 20వ శతాబ్దంలో "సైనీ" అనే ఇంటిపేరును వాడటం ప్రారంభించింది.[59][60][68] ఏదేమైనప్పటికీ, ఇది పంజాబ్‌ యొక్క యదువంశ సైనీల తరహా కులం కాదు. ఇబ్బెట్సన్ వంటి వలస సంబంధ రచయితలు పరోక్షనిందలు చేసినప్పటికీ, 1881 జనాభా లెక్కల్లో[69] సైనీ కులం యొక్క ఉనికి పంజాబ్ వెలుపల ఉన్నట్లు గుర్తించకపోవడం ద్వారా ఈ విషయం ధ్రువీకరించబడింది. అంతేకాక సైనీలు మరియు మాలీలు ప్రత్యేక కులాలుగా నమోదు చేయబడ్డాయి.[70][71] మార్వర్ ప్రభుత్వ జనాభా నివేదిక 1891 A.D. కూడా రాజపుతానాలో 'సైనీ' పేరుతో ఏదైనా కులం ఉన్నట్లు సూచించలేదు. రెండు వర్గాలను మాలీలు,[72][73]గా మాత్రమే నమోదు చేశారు. అవి మహూర్ మాలీలు మరియు రాజపుత్ మాలీలు. రెండో కులం రాజపుత్ ఉప వర్గంలో కూడా చేర్చబడింది.[74] రాజపుత్ మాలీలు 1930లో సైనీలుగా వారి గుర్తింపును మార్చుకున్నారు. అయితే తర్వాతి జనాభా లెక్కల్లో మహుర్ లేదా మౌర్ వంటి ఇతర రాజపుత్ మాలీ యేతర కులాలు కూడా వారి ఇంటిపేరును 'సైనీ'గా అనుసరించారు.[59][60][68]

పంజాబ్ సైనీలు చారిత్రాత్మకంగా మాలీ కులంతో అసలు ఎన్నడూ అంతర్వివాహం చేసుకోలేదు (ఇబ్బెట్సన్ సైతం ఒప్పుకున్న సత్యం మరియు 1881 జనాభా నివేదికలో తాజాగా నమోదైనది) లేదా సైనీలు కాకుండా ఇతర కులాలతోనూ పెళ్లిళ్లు చేసుకోలేదు. అయితే బహిష్కారం నేటికి కూడా సాధారణంగా ప్రబలంగా ఉంది. రెండు కులాలు సామాజికంగా, సాంస్కృతికంగా మరియు భౌగోళికంగా కూడా చాలా వరకు విలక్షణంగా ఉంటాయి.

వలస సంబంధ వివరణల్లో తేడాలను గుర్తించడం జరిగింది. '

డెంజిల్ ఇబ్బెట్సన్ వివరణ ప్రకారం తేడాలు

సంక్లిష్టమైన సైనీ చరిత్ర మరియు మానవజాతి శాస్త్రంపై తేలికపాటి అవగాహన కోసం సైనీలను మాలీలతో కలిపేందుకు కొంత వరకు ఆసక్తి కనబరిచిన వలస సంబంధ జనాభా లెక్కల సంస్థలు సైతం ఈ కఠినమైన వాస్తవాన్ని ఈ వ్యాఖ్య ద్వారా గుర్తించాయి, "...అదే కులానికి (సైనీలు) చెందిన కొన్ని ఉన్నత వర్గాలు వారి (మాలీలు)తో వివాహం చేసుకోరు.[75]

అయితే ఈ ద్వంద్వప్రవృత్తి ఉన్నప్పటికీ, వలస సంబంధ లెక్కలు భిన్నమైన మాలీలను నమోదు చేశాయి.

  • మథుర ప్రాంత రాజపుత్ వంశానికి చెందినట్లు సైనీలు స్పష్టం చేశారు.
  • "సైనిక కులం"గా సైనీలు నమోదు చేయబడ్డారు.
  • సైనీలు సాధారణ వ్యవసాయంతో పాటు తోటపని సంబంధ వ్యవసాయం కూడా చేశారు.
  • సైనీలు భూస్వాములు మరియు కొన్నిసార్లు పూర్తి గ్రామాలకు ఆసాములు.
  • సైనీలు మాలీలతో అంతర్వివాహం చేసుకోలేదు. బహుశా బిజ్‌నోర్ (ప్రస్తుతం UPలో ఉంది) మినహా వారు వాయివ్య ప్రావిన్స్‌లలోని మాలీలతో పూర్తి భిన్నంగా గుర్తించబడ్డారు (ఇదే సత్యం వారిని 1881 జనాభా లెక్కల నివేదికలో సైనీలు మరియు మాలీలు భిన్నమైన కులాలుగా నమోదు చేసింది). 1881 జనాభా లెక్కల్లో అధికారిక సంస్థలు పొరపాట్లు చేయడం మరియు తప్పులతడకలుగా నివేదికలు రూపొందించినట్లు గుర్తించిన నేపథ్యంలో 1901 లెక్కల్లో సైనీ వర్గం నుంచి బిజ్‌నోర్‌లోని సందేహాస్పద సైనీలను మినహాయించిన వాస్తవానికి సంబంధించి ఒక సూచన అవసరం. [55]
  • పంజాబ్ వెలుపల సైనీలు గుర్తించబడలేదు.

జోగేంద్ర నాథ్ భట్టాచార్య[57] రూపొందించిన మరో 19వ శతాబ్దపు నివేదిక కూడా సైనీ వర్గం మాలీల నుంచి పూర్తి భిన్నమైనదిగా గుర్తించింది.

ఎడ్వర్డ్ బాల్‌ఫోర్ వివరణ ప్రకారం వ్యత్యాసాలు

1885లో ఎడ్వర్డ్ బాల్‌ఫోర్, మరో వలస సంబంధ పండితుడు, సైనీలను మాలీల నుంచి పూర్తి భిన్నంగా స్పష్టంగా గుర్తించారు.[76] అత్యంత ఆసక్తికరమైన విషయమేమిటంటే...సైనీలు కూరగాయల వ్యవసాయం కంటే చెరకు సాగునే ఎక్కువగా చేపట్టేవారని, అదే మాలీలు మాత్రం తోటపని మాత్రమే చేసేవారని ఎడ్వర్డ్ బాల్‌ఫోర్ గుర్తించడం . కాబట్టి ఎడ్వర్డ్ బాల్‌ఫోర్ వివరణ అనేది ఇబ్బెట్సన్ వివరణలోని స్వీయ-వైరుధ్యానికి అదనంగా వలసరాజ్యాల సమయంలో సైనీలు మాలీలకు పూర్తి భిన్నమైన వారని మరింతగా ధ్రువీకరించింది.

E.A.H బ్లంట్ ప్రకారం వ్యత్యాసాలు

ఉత్తర భారతదేశం యొక్క కుల వ్యవస్థపై ప్రారంభ రచనను విడుదల చేసిన E.A.H. బ్లంట్ కూడా సైనీలు అనే వారు మాలీలు, బాగ్‌బన్లు, కచ్చీలు మరియు మురావోలకు పూర్తి భిన్నమైన వారని పేర్కొన్నారు. సైనీలను భూస్వామిత్వ వర్గంగా గుర్తించిన ఆయన మిగిలిన కులాలు వారి ప్రధాన వృత్తులుగా తోటపని, పూలు మరియు కూరగాయలు పండించడం చేసేవారని తెలిపారు.[77] బ్లంట్ రచన యొక్క బలం ఇబ్బెట్సన్, రిస్లీ, హంటర్ మొదలగు గత వలస సంబంధ రచయితల రచనలను ఆయన పరిశీలించడం మరియు వారి అసంగతులను సరిచేయడంపై ఆధారపడింది.

వలసరాజ్యాల తర్వాత పండితులు గుర్తించిన తేడాలు

పంజాబ్‌లో మాలీ మరియు సైనీ వర్గాలకు సంబంధించిన ఏదైనా తేడా గురించి ఎలాంటి అయోమయం లేదు. మాలీ కులంతో సైనీలు అయోమయం చెందుతున్నట్లు ఎక్కడా కన్పించదు. అయితే హర్యానాలో అనేక మాలీ వర్గాలు ఇప్పుడు 'సైనీ' ఇంటిపేరు[68]ను తగిలించుకున్నాయి. అందువల్ల సదరు రాష్ట్రం మరియు దానికి దక్షిణం దిశగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో సైనీ గుర్తింపు పరంగా కొంత అయోమయం నెలకొంది. హర్యానాకి చెందిన మాలీలు మరియు సైనీల మధ్య స్పష్టమైన తేడాను గుర్తించిన ఒక భారత మానవజాతి శాస్త్ర సంబంధ సర్వే నివేదిక 1994లో ప్రచురించడం జరిగింది. అందులోని వివరాలు:[78]

"వారిలో అత్యధికులు భూస్వాములు. అదే విధంగా గతంలో మాలీలు రాజ సంస్థానాల్లో పనిచేశారు. ప్రధానంగా తోటమాలీలుగా పనిచేశారు. అయితే సైనీలు ఇతరులు చేసిన పనులు చేయలేదు. వారు స్వతంత్ర వ్యవసాయదారులుగా ఉండేవారు. అరైన్, రెయిన్, బాగ్‌బన్, మాలీ మరియు మాలియర్‌లు కులం కంటే కూడా వృత్తిని తెలియజేసే ఒక పురుష సంయోగంగా ఉండేవారు. 1)ఇతర కులాలకు చెందిన వారి నుంచి ఆహారాన్ని స్వీకరించడంలో సైనీల మాదిరిగా మాలీలు అంత కఠినంగా వ్యవహరించేవారు కాదు. 2)మాలీ మహిళలు వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసేవారు. అదే సైనీ మహిళలు అలా కాదు. 3)విద్యాపరంగా, వృత్తిపరంగా మరియు ఆర్థికంగా మాలీల కంటే సైనీలు ముందంజలో ఉండేవారు. 4)మాలీలతో పోల్చితే సైనీలు భూస్వాములు మరియు విశాలమైన భూములను సొంతంగా కలిగి ఉండేవారు."

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • సైనీ చరిత్ర
  • సైనీ ప్రజల జాబితా
  • సైనిక అవార్డులు మరియు పతకాలు అందుకున్న సైనీల జాబితా

సూచనలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 "సైనీయులు వారి పూర్వికులు యాదవులు అని మరియు ఈ యొక్క వంశమునందు కృష్ణ భగవానుడు జన్మించెనని వారు నమ్ముతారు. యాదవ 43వ తరంలో షూర్ లేక సుర్ అనబడే రాజు ఉండేవాడు, ఆతను విధారత రాజు యొక్క కుమారుడు.... ఈ యొక్క తండ్రి కొడుకుల పేరు మీద ఈ యొక్క వంశమునకు షూర్ సైని లేక సుర్ సైని అనే పేర్లు వచ్చాయి." పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 430, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994
  2. 2.0 2.1 "సురసేన ఒక యాదవ. వారి వంశములో ఒకడు అయినట్లుగా, అందుకని, అతనిని యాదవా అని లేక అతనికి నచ్చినట్లుగా సుర సేన అని పిలవండి..." చౌహాన్ డైనాస్టీస్: ఏ స్టడీ అఫ్ చౌహాన్ పొలిటికల్ హిస్టరీ, చౌహాన్ పొలిటికల్ ఇన్స్టిట్యుషన్స్, అండ్ లైఫ్ ఇన్ ది చౌహాన్ డామినియన్స్, 800 నుండి 1316 A.D.వరకు, By దశరథ శర్మ, పే 103, మోతిలాల్ బనార్సిదాస్ చే ప్రచురణ, 1975
  3. 3.0 3.1 "నాలుగు తరగతుల విభజన కలిగిన హిందూ సామాజిక క్రమములో, సైనీయులు తిరుగులేకుండా క్షత్రియుల మూలమని వాదన. అనేక క్షత్రియ సమూహాల్లో తమను రాజ్పుట్లుగా పరిగనించుకునేవారిలో సైనీయులు ఒకరు." పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 430, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994
  4. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Saini_rulers_of_Bharatpur అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  5. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Saini_Rajput అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  6. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Saini_Rajput3 అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  7. 7.0 7.1 "రకరకాల సైనీయుల పేర్లకు ముక్య కారణం చరిత్రలో సంబవిన్చిన వివిధ రాజకీయ పరిణామాలు. దీనితో పాటు చాల మంది రాజులు కమ్యూనిటి పేరు వారి యొక్క పేరుకు అనుగుణముగా మార్చేవారు, ఇంకా హిందువుల ఆధిపత్య రాష్ట్రాలలో ముఘల్స్ చే దాడులు మరియు వీటిని గోప్యముగా ఉంచే అవసరం కమ్యూనిటి సభ్యులను ఒక చోటి నుండి ఇంకో చోటికి మరియు వృత్తులకు మారేటట్టు చేసింది...మరియు అవసరం వచ్చినప్పుడు నిజమైన రాజ్పుట్లుగా మిలిటరీ సేవలో చేరేవారు. దీని దృష్టితోనే 'సైని' అనే పదం యొక్క ఆవ్రిభావం సేన లేక అవసరంలో ఆర్మీ నుండి కొంతమంది కనుగొన్నారు. ' " పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 430-431, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994
  8. 8.0 8.1 "అతను నాతల్ దగ్గర ఉన్న, ప్రాంత రాజుగా పిలువబడే ఒక భూస్వామి దగ్గరకు వెళ్ళెను. అతనొక సైని రాజ్పుట్...." అన్యాయం పై పోరాడిన ఒక రైతు, మదన్ మోహన్ శర్మ, ది డైలీ ఎక్ష్సెల్సియర్, జూన్ 28, 2010
  9. 9.0 9.1 9.2 1900 యొక్క పంజాబ్ భూమి విభజన చట్టం. XIII (లాహొర్: అమ్రిత్ ఎలెక్ట్రిక్ ప్రెస్, 1924), పేజీలు 146–9, ఆప్పెన్దిక్ష్ A — వివరించిన జాతులు
  10. 10.0 10.1 A. E. బర్స్టోవ్ చే ది సిఖ్స్, ఏన్ ఎథ్నోలజి: ఏన్ ఎథ్నోలజి, పే 71, B.R. పుబ్. కార్ప్ చే ప్రచురితమైనది., 1985, యునివర్సిటి అఫ్ మిచిగాన్ నుండి అసలైన కథనం
  11. 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 సెన్సస్ అఫ్ ఇండియా, 1901, పే 50, ఇండియా సెన్సస్ కమిషనర్ చే, ఎడ్వర్డ్ ఆల్బర్ట్ గైట్, అఫ్ఫీస్ అఫ్ ది సూపెరిన్టెన్డెంట్ అఫ్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్, ఇండియాచే ప్రచురణ, 1902
  12. 12.0 12.1 "జడేజా, సైని, భాటి, జదన్", మర్తియల్ రేసేస్ అఫ్ అన్ డివైడెడ్ ఇండియా, పే 189, విద్య ప్రకాష్ త్యాగి, ఢిల్లీ : కల్పజ్ పుబ్లికేషన్స్, 2009.
  13. 13.0 13.1 "మెన్ అఫ్ థిస్ ట్రైబ్ నాట్ సెల్డం టేక్ సర్వీస్ ఎస్పషల్లి ఇన్ కావల్రీ." పంజాబ్ లందు జుల్లున్దర్ డిస్ట్రిక్ట్ యొక్క పునః పరిశీలించిన సర్దుబాటు యొక్క ఆఖరి నివేదిక, పే 84, W.E. పుర్సర్, BCS, ది "సివిల్ అండ్ మిలిటరీ గజెట్టే" ప్రెస్, పంజాబ్ గవర్నమెంట్ యొక్క కంట్రాక్టర్లు, లాహొర్, 1892
  14. 14.0 14.1 పంజాబ్ డిస్ట్రిక్ట్ గజేట్టీర్స్, సంచిక XIV A., జుల్లున్డుర్ డిస్ట్రిక్ట్ తో పఠం, పే 269, 1904, లాహొర్, "సివిల్ అండ్ మిలిటరీ గజెట్టే" ప్రెస్ లో ప్రచురితమైనది
  15. 15.0 15.1 " సైని కొలువుల యొక్క ప్రదాన ప్రదేశాలు అంబాల, హొషియార్పూర్, మరియు జుల్లున్డర్ జిల్లాలు. ", ది గోల్డెన్ గాలి: ది స్టొరీ అఫ్ ది సెకండ్ పంజాబ్ రెగిమెంట్, 1761–1947, పే 313, సర్ జెఫ్రీ బెథం, హెర్బర్ట్ వాలెంటైన్ రూపెర్ట్ గారి, 1956 యునివర్సిటీ ప్రెస్స్ దగ్గర 2వ పంజాబ్ రెగిమెంట్ ఆఫీసర్స్ అసోసియేషన్ కోసం ప్రింట్ చేయించారు.
  16. 16.0 16.1 16.2 " చాత్రాత్మక మరియు వారి సమయంలో లభించిన శాసనాలు పరిగణం ఇంకా కృష్ణ భగవానుడు ఆదిగా సైని కమ్యూనిటి చంద్ర వంశ(లూనార్ వంశం) యొక్క వివరణ మరియు సంపూర్ణ చంద్రవంశ పరంపర ముగిసింది: "చంద్ర వంశి కింగ్ యాదు సంతానమును యాదవా గా పిలవబడుసాగారు. 42 తరాల తరువాత అదే సంతానం లో పుట్టిన పాలకుడు, మథుర మరియు చుట్టుప్రక్కల ప్రాంతాలను ఆదీనపరచుకున్న కింగ్ షూర్సెన్ చౌదరి లాల్ సైని తరువాత'తారిఖ్ క్వాం షూర్సైని ' ఇతర చరిత్రకారులు of షూర్సైని కమ్యూనిటి ( సైని కమ్యూనిటి గా కూడా పిలువబడే) శివ లాల్ యొక్క చారిత్రాత్మక పనిని పరిశోధన మరియు ప్రచురణకు మూలముగా అభివర్నించెను" , సైని జగత్ నందు Dr. ప్రీతం సైని ఈ విధముగా వాక్యనించెను: ఉత్పతి అతే వికాస్, ప్రోఫిస్సర్ సుర్జిత్ సింగ్ ననువ, పే 115, మంజోట్ పుబ్లికేషన్స్, పాటియాలా, 2008
  17. "బలరాం-హీర్క్యుల్స్ బయట నుంచి గ్రీస్ కు వచ్చిన అపరిచితుడని అని అతని గురించి చెప్పబడినది. (నా దృష్టిలో ఆటను హరికుల యొక్క భీం ఇంకా Col. టోడ్ కు కూడా అదే అభిప్రాయం ఉన్నది). యాదవంషిస్ ఇక్కడ పరిపాలించారు. ఎహుది' అనేది 'యదు' యొక్క విరూపము.సైని యాదవంషియులు' స్థిరపడినటువంటి ప్రాంతమును, 'సైని' అని పిలువబడెను." ఘజని టు జైసేల్మేర్ (ప్రీ-మిడీవల్ హిస్టరీ అఫ్ ది భటిస్), పే 42, హరి సింగ్ భటి, ప్రచురణ కర్త: హరి సింగ్ భటి, 1998, ముద్రణ కర్త: సంఖాల ప్రింటర్స్, బికానెర్
  18. "ఇంకొక విస్తారమైన జాతి, సైని (14000),మోస్లెం దాడుల నుండి హిందువుల రక్షణగా ఉండే మథుర(నార్త్-వెస్ట్ మండలం) వారి నివాసాల నుండి వచ్చిన కొంతమంది పూర్వికుల ఆవిర్భావం కూడా ఇక్కడే" , ది ఇండియన్ విల్లేజ్ కమ్యూనిటి, పే 274, బడెన్ హెన్రీ బాడెన్-పొవెల్, అడేగి గ్రాఫిక్స్ LLC, 1957
  19. విస్నుపురాణ, భాగం 5
  20. "ఆలెక్షన్దెర్ ను వాటిరేకించిన పురు రాజు ను సత్కరించే కార్యం మేము యదుస్ కు అప్పగించాము" , హిస్టరీ అఫ్ ఇండియా:(ప్రాచీన కాలం నుండి ముఘల్ సామ్రాజ్య పతనం వరకు), పే 86, 91–95, ఇండియన్ ప్రెస్ (1947),Dr. ఈశ్వరి ప్రశాద్, అసిన్: B0007KEPTA
  21. "ఇట్ ఈస్ ఎవిడెంట్ ఫ్రొం థిస్ డాట్ కృష్ణ, రాజ పోరస్, భగత్ ననువ, భాయి కన్నయ్య అండ్ మెనీ అదర్ హిస్టోరికల్ పెరోస్నేజేస్ వేర్ రిలేటెడ్ టు విత్ ది సైని బ్రదర్ హుడ్" Dr. ప్రీతం సైని,సైని జగత్ కు ముందు సూచిక: ఉత్పతి అతే వికాస్, 26-04-2002, ప్రఫిస్సర్ సుర్జిత్ సింగ్ ననువన్, సైని జగత్:ఉత్పతి అతే వికాస్, మంజోట్ పబ్లికేషన్స్, పాటియాలా, 2008
  22. వ్యవహారములు, పే 72, ఇండియన్ హిస్టరీ కాంగ్రెస్, పబ్లిష్డ్ 1957
  23. అర్రియన్, డియోడోరస్, మరియు స్ట్రాబో ప్రకారం మెగాస్తినీస్ భారతీయ జాతిగా పిలవబడే మొక్యముగా తమ ప్రాంతములో హేరక్లేస్ ను పూజించిన సౌరసేనోయి మరియు వారి ప్రాంతములో రెండు పట్టణాలు మరియు ప్రవహించే నది జోబరేస్ ఉన్నది. ప్రాచీన కాలం మాదిరిగా,గ్రీకులు ఒక్కోసారి విదేశి దేవుళ్ళను వారి సొంత ఆరద్యలుగా భావించేవారు దానితోపాటు చిన్న సందేహం ఏమిటంటే సౌరసేనోయిను యదు వంశంలో ఒక శాఖఐన మరియు కృష్ణుడు జన్మించిన షురసెన్స్ గా సూచించబడినది మరియు ; హేరక్లేస్ నుండి కృష్ణ వరకు, లేక హరి-కృష్ణ: మేహ్తోర నుండి కృష్ణుడు జన్మించిన మథుర వరకు; క్లేసోబోర నుండి కృష్ణపుర వరకు, అర్ధం "ది సిటీ అఫ్ కృష్ణ"; మరియు జోబరేస్ నుండి కృష్ణుడి కథలో ప్రసిద్ధి చెందిన యమున వరకు. క్విన్టస్ కర్టియస్ కూడా చెప్పినదాని బట్టి ఆలెక్షన్దెర్ ది గ్రేట్ పోరస్ తో ముఖముకి అయ్యాను, పోరస్ సైనికులు వారి యొక్క కవచం నందు హేరక్లేస్ చిత్రమును ప్రటిష్టించెను. కృష్ణ: ఏ సోర్స్ బుక్, పే 5, ఎడ్విన్ ఫ్రాన్సిస్ బ్రియాంట్, ఆక్ష్ఫొర్ద విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ US, 2007
  24. "ఈ యొక్క హేరక్లేస్ భారతీయ జాతి మరియు రెండు పెద్ద పట్టణాలు మెతోర మరియు క్లీసోబోర సౌరసేనోయి చే గౌరవిమ్పబడినది" అర్రియన్, ఇండికా , viii, మేతోర మథుర గా; గ్రౌస్ (మథుర, 3వ సం.279) క్లీస్బోరను కృష్ణపురగా సూచిస్తుంది, 'సిటీ అఫ్ కృష్ణ', అన్నల్స్ అండ్ ఆన్టిక్విటెస్ అఫ్ రాజస్తాన్, జేమ్స్ టోడ్, సం. 1, పే 36, ఆక్ష్ఫోర్డ్ యునివర్సిటి ప్రెస్, 1920
  25. గ్లోస్సరి అఫ్ ది ట్రైబ్స్ అండ్ కాస్ట్స్ అఫ్ ది పంజాబ్ అండ్ నార్త్ వెస్ట్ ఫ్రోన్టియర్ ప్రావిన్స్, పేజీలు 33, 39, 102, 154, 233, 239, 325, 240, 302, 534, H.A. రోస్, ఇబ్బెత్సన్, మక్ లగాన్
  26. గ్లోస్సరి అఫ్ ది ట్రైబ్స్ అండ్ కాస్ట్స్ అఫ్ ది పంజాబ్ అండ్ నార్త్ వెస్ట్ ఫ్రోన్టియర్ ప్రావిన్స్, పే 361, H.A. రోస్, ఇబ్బెత్సన్, మక్ లగాన్
  27. ఇతర 'వ్యవసాయదారులు' కొంత మంది గుజర్స్ మరియు డోగర్స్ తో పాటు రాజ్ పుట్స్, ముఘల్స్ మరియు పటాన్స్." ది ఇండియన్ అర్మి అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ పంజాబ్, పే 149, రజిత్ K. మజుమ్దర్ చే పెర్మనెంట్ బ్లాక్
  28. ది ఇండియన్ అర్మి అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ పంజాబ్, పేజీలు 99, 205, రజిత్ K. మజుమ్దర్ చే, పెర్మనెంట్ బ్లాక్
  29. ఆన్యువాల్ క్లాస్ రిటర్న్, 1919, పేజీలు 364–7
  30. ఆన్యువాల్ క్లాస్ రిటర్న్,1925, పేజీలు 96–99
  31. "St.జార్జ్ యొక్క ఆజ్ఞ, సార్వభౌమ రష్యన్ మిలిటరీ ఆజ్ఞలకెల్ల అతి పెద్దది, దీని 1769 లో అమలు పరిచారు మరియు ప్రపంచం లో కెల్లా అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారాల్లో ఒకటి గా పరిగణించారు... ఎ యొక్క ఆర్డర్ మిక్యముగా వ్యక్తిగతముగా తమ దళ్లాలను అగ్ర ప్రత్యర్దులను వైపు నడిపించిన, లేదా శత్రు స్థావరమును ఆక్రమించుట లాంటి ప్రత్యేకమైన పరాక్రమము కనబరచిన అధికారులకు మరియు జనరల్స్కు బహూకరించారు. ఆర్డర్ లో సభ్యత్వమునకు ముందు వ్యక్తుల యొక్క పూర్వపరాలను ఉన్నతాధికారులు కలిగిన కౌన్సిల్ విచారిస్తుంది." మూలం: http://www.gwpda.org/medals/russmedl/russia.html
  32. "పరాక్రమంతో ఖ్యాతి గడించిన ముగ్గురి పేర్లను నేను ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తాను. జమదర్ గుర్ముఖ్ సింగ్, రుపర్ లో గడ్రం బడి యొక్క సైని సిఖ్, ఫస్ట్ క్లాస్ ఆర్డర్ అఫ్ మెరిట్ ను మరియు 1916 మార్చ్ 1న రాత్రి ఏంతో క్లిష్టమైన సమయంలో ముందుకు వెళ్ళిన తన ధైర్యానికి గాను రష్యన్ ఆర్డర్ అఫ్ st జార్జ్ నందు సెకండ్ క్లాస్." వార్ స్పీచెస్ (1918), పే 128, ఆదర్: O'ద్వయర్, మైఖేల్ ఫ్రాన్సిస్, (సర్) 1864–, సబ్జెక్ట్: వరల్డ్ వార్, 1914–1918; వరల్డ్ వార్, 1914–1918 – పంజాబ్ పుబ్లిషర్: లాహొర్ సూపరిన్టిన్డెంట్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్ చే ప్రచురణ
  33. "1914 నవంబర్ 17న బ్రిటిష్ ధికారుల అద్వర్యంలో పెల్లగించేవాళ్ళ పార్టీ సమయంలో ఆతను ముందుండి తన సహాచరులను శత్రువుల స్థావరంలోకి చొరబడునపుడు యాక్షన్ లో అతని గణనీయమై పరాక్రమము. బుపర్ లో ఖెరి సలబత్పూర్ యొక్క సైని సిఖ్, సుబేదార్-మేజర్ జగిందర్ సింగ్, సెకండ్ క్లాస్ అఫ్ మెరిట్ ను సంపాదించెను బెల్జియంలో లూస్ యుద్ధం సమయంలో తన జట్టు లో చాల మంది మరణించిన తరువాత కానీ రేగిమెంట్ లో కేవలం ఒకే ఒక బ్రిటిష్ అధికారి గాయపడెను ఐన ఏంతో ఘనమైన ధైర్యంతో కూడిన నాయకత్వము కనబరిచెను. ఈ యొక్క అధికారి ఫీల్డ్ లో ప్రత్యేకమైన ప్రవర్తనతో సెకండ్ క్లాస్ అఫ్ ఆర్డర్ ను గెలుచుకున్నారు." వార్ స్పీచెస్ (1918), పే 129, ఆదర్: O'ద్వయర్, మైఖేల్ ఫ్రాన్సిస్, (సర్) 1864–, సబ్జెక్ట్: వరల్డ్ వార్, 1914–1918; వరల్డ్ వార్, 1914–1918 – పంజాబ్ పుబ్లిషర్: లాహొర్ సూపరిన్టిన్డెంట్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్ చే ప్రచుర
  34. సైని జగత్: ఉత్పతి అతే వికాస్, పే 121, Prof. సుర్జిత్ సింగ్ ననువన్, మంజోత పబ్లికేషన్స్, పటియాల, 2008
  35. పునః సవరణ సెట్టిల్మెంట్ యొక్క ఆఖరి నివేదిక, హొషియార్పూర్ డిస్ట్రిక్ట్, పేజీలు 58, 59 1879–84 J. A. L. మోంట్గొమేరి చే
  36. " నేర విభాగములో శిక్షణ పొందుతున్నఆ రోజుల్లో ఇంకొక వకీలు చౌదరి దేవన్ చాంద్ సైని. తరువాత ఆయన రాయి సాహిబ్ గా మారి మరియు క్రిమినల్ బార్ కి నాయకుడు అయ్యారు కానీ దురదృస్టవసాత్తు చాల చిన్న వయసులో క్యాన్సర్ వ్యాధి తో చనిపోయారు." లుక్కింగ్ బ్యాక్: ది ఆటో బయోగ్రఫి అఫ్ మెహర్ చాంద్ మహాజన్, భారతదేశపు మాజీ ముఖ్య న్యాయవాది, పే 45, మెహర్ చాంద్ మహాజన్, ఆసియా Pub. హౌస్ చే ప్రచురణ, 1963
  37. హిస్టరీ అఫ్ హిసార్:ఫ్రొం ఇంసెప్షన్ టు ఇండిపెన్డెన్స్, 1935–1947, పే 312, M. M. జునేజ, మోడరన్ బుక్ Co. చే ప్రచురణ, 1989
  38. ది పంజాబ్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ డిబేట్స్. అధికారిక నివేదిక, పేజీలు 1028, 1047, 1936 పంజాబ్ (ఇండియా), లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ చే ప్రచురణ ఐటెం గమనిక: v.27, యునివర్సిటీ అఫ్ కాలిఫోర్నియా నుండి అసలైన కథనం, డిజిటైజ్డ్ 7 Feb 2007
  39. "ఏక్కువుగా సైనీయులు పల్లెటూరులో ఉన్నపటికీ నేను, కుల గురుపీఠము లో ప్రధమ శ్రేణిలో నిలిచాను..." గ్రామీణ నాయకత్వం లో ఆవిర్భవించే ధోరణి, మెహ్త, షివ్ రత్తన్, విలే ఈస్టర్న్, 1972
  40. హుస్ హు అఫ్ ఇండియన్ మర్త్యర్స్, పేజీలు 83, 165, By యశ్వంత్రావు బల్వంత్రావు చవాన్, ఇండియా మినిస్ట్రీ అఫ్ హొం అఫ్ఫైర్స్, మినిస్ట్రీ అఫ్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ యూత్ సర్వీసెస్, Govt. అఫ్ ఇండియా చే ప్రచురణ, ఐటెం గమనికలు: v.1, మిచిగాన్ యునివర్సిటి నుంచి అసలైన కథనం
  41. "..మార్చ్ 16 షియార్పూర్ లో ఫతేహ్గర్ యొక్క రెండోవ మార్టిర్ హరణం సింగ్ సైని. డచ్ చే బట్టవియ లో ఆతను జైలుపాలు అయ్యాడు." ఏ డే టు రెమెంబెర్ లాహోర్స్ మార్టిర్స్, 16 మార్చ్ 2002, KS ధలివాల్, టైం అఫ్ ఇండియా [1]
  42. ఇండియన్ ఇండిపెన్డేన్స్ మొవ్మెంట్ ఇన్ ఈస్ట్ ఆసియా: ది మోస్ట్ అథెన్టిక్ ఎకౌంటు అఫ్ థె I. N. A. అండ్ ది ఆజాద్ హింద్ గవర్నమెంట్, అసలైన అధికారిక రికార్డ్ల నుండి తయారుచేయనడినది, పే 102, By కేసర్ సింగ్ గయాన, సింగ్ బ్రదర్స్ చే ప్రచుచించబడినది. 1947,మిచిగాన్ యునివర్సిటి నుండి పొందబడిన అసలైన కథనం
  43. సేనియర్ విలేకరి, పంజాబీ రచియిత అజిత్ సిని స్వర్గాస్తులయ్యిరి, పంజాబ్ న్యూస్ లైన్ నెట్వర్క్, సోమవారం, 10 డిసెంబర్ 2007
  44. రాజ నహర్ సింగ్ యొక్క ఆత్మా త్యాగం, Dr. రంజిత్ సింగ్ సైని(MA, LLB, Ph.D), పే 10, న్యూ భారతీయ బుక్ కార్పోరేషన్, 2000 ఏడిషన్, ప్రింటర్స్ - అమర్ జైన్ ప్రింటింగ్ ప్రెస్, న్యూ ఢిల్లీ.
  45. "సైని కమ్యూనిటి సభ్యులు అనేక వ్యాపారాలు మరియు ఉన్నత కొలువుల్లో మరియు ఉపాద్యాయులు, నిర్వాహకులు, వకీలు, డాక్టర్లు మరియు డిఫెన్స్ స్థాయి లో ఉన్నారు." పీపుల్ అఫ్ ఇండియా, నేషనల్ సిరీస్ సంచిక VI, ఇండియాస్ కమ్యునిటీస్ N-Z, పే 3091, KS సింగ్, యాన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆక్ష్ఫోర్డ్ యునివర్సిటి ప్రెస్, 1998
  46. "సైనీయులు పెంటియం ప్రోసస్సర్ కు అభివృద్ధి సహా నిర్వాహ చేసారు మరియు ఇంటెల్ 64-బిట్ ఆర్కిటెక్చర్ మొదటి దశ అభివృద్ధి లో ముక్య భూమిక పోషించారు – ఇటానియం ప్రాసెసర్. డ్రివెన్ బై డిజయర్ టు వర్క్ ఇన్ ఇండియా, అయన తిరిగి 1999 లో సౌత్ ఆసియా లో డిరెక్టర్గా నియమితులయ్యారు." ,అవతార్ సైని ఈఇన్ఫోచిప్స్ బోర్డ్ కలిసారు, 29 Nov, 2005, 1306 hrs, IST,ఇండియాటైమ్స్ న్యూస్ నెట్వర్క్
  47. http://www.mastercard.com/us/company/en/newsroom/mc_names_Ajay_Banga_president_and_chief_operating_officer.html
  48. ప్రపంచం లో No. 1 పంజాబీ న్యూస్ పేపర్
  49. "సిఖ్ న్యూస్ పేపర్ యజమానుల్లో, జట్ ఒకరు మరియు ఇంకొకరు సైని. ఏక్కడ కూడా తక్కువ జాతి న్యూస్ పేపర్ యజమాని లేరు." ది ఇండియన్ జోర్నాల్ అఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్: ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యుట్ అఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ యొక్క త్రైమాసిక కథనం, పే 39, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యుట్ అఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, చే ఇన్స్టిట్యుట్ చే ప్రచురించబడినది, 1982
  50. "ది ఎక్ష్సెప్షన్స్ ఆర్ ట్రిబ్యూన్ మరియు అజిత్.సైని-సిఖ్ చే నడపబడిన పంజాబీ దినపత్రిక" భారతదేశం లో కొత్త భాగ్యవంతులు: ఆధునిక దేశం లో జాతి, వ్యాపారం, మరియు కర్మాగారం లందు హరీష్ దామోదరన్, పల్గ్రేవ్ మాక్ మిల్లన్, 2008
  51. 51.0 51.1 51.2 51.3 51.4 ఎండోగమి అండ్ విల్లేజ్/గోత్ర లెవెల్ ఎక్షొగమి: "ది సిని ఆర్ ఎండోగామియాస్ కమ్యూనిటి అండ్ ఓబ్సర్వ్ ఎక్షొగమి ఏట్ విల్లేజ్ అండ్ గోత్ర లెవెల్." ప్రస్తుత రోజుల్లో వితంతు వివాహాలు మరియు విడాకుల సౌలభ్యం: "ప్రస్తుత రోజుల్లో , సైని కమ్యూనిటి వితంతువులకు మల్లి వివాహం మరియు భార్య భర్తలు విడాకులు మంజూరు చేస్తున్నారు. నివేదిక ప్రకారం కమ్యూనిటి లందు వివాహ చట్టాల్లో చాలా సౌలభ్యం కల్పిస్తుంది." పీపుల్ అఫ్ ఇండియా, నేషనల్ సిరీస్ సంచిక VI, ఇండియాస్ కంయునిటీస్ N-Z, పే 3090, KS సింగ్, అన్త్రోపోలాజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆక్ష్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, 1998
  52. పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 437, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994
  53. " సైనీ ఏటువంటి పెద్ద ఘరానా హుష్యర్పూర్ లో మినహా చూపించలేదు ఈ యొక్క జిల్లా లో పేద సంఖ్యలో కొద్దిపాటి రివాజును ప్రదర్శించారు మరియు గుర్దస్పూర్ 1,541 సైనీయులు వారి రివాజును సలహ్రియా గా చూపించారు." W.చిచేలి ప్లోడెన్, ( 1883 ), సెన్సస్ అఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా టేకెన్ ఆన్ ది 17th అఫ్ ఫిబ్రవరి 1881, సంచిక III, లండన్, ఐరే అండ్ స్పోట్టిస్వూడే, పే. 257
  54. పంజాబ్ యొక్క సామాజిక & ఆర్ధిక చరిత్ర, 1901–1939 (హర్యానా,మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్, పంజాబ్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ డివిషన్ల తో సహా), పే 367, B. S. సైని MA Ph.D, Ess Ess పుబ్లికేషన్స్, ఢిల్లీ, 1975
  55. 55.0 55.1 55.2 55.3 "సుమారు 21 శాతం తగ్గుముకం ప్రధానంగా బిజ్నోర్ జిల్లా కనిపించినది ఈ యొక్క గణాంకాలు ప్రకారం ఆకరి సెన్సస్ మాలి సైని లో కలపబడినది." సెన్సస్ అఫ్ ఇండియా, 1901, పే 227, ఇండియా సెన్సస్ కమిషనర్ చే, ఎడ్వర్డ్ ఆల్బర్ట్ గైట్, అఫ్ఫీస్ అఫ్ ది సూపెరిన్టెన్డెంట్ అఫ్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్, ఇండియాచే ప్రచురణ, 1902
  56. W.చిచేలే ప్లోడెన్, ( 1883 ), ది ఇండియన్ ఎంపైర్ సెన్సస్ అఫ్ 1881 స్టాటస్టిక్స్ అఫ్ పాపులేషన్ సం. II., కలకత్తా, సూపెరిన్టెన్డెంట్ అఫ్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్, ఇండియా, పే. 30
  57. 57.0 57.1 హిందూ కాస్ట్స్ అండ్ సేక్ట్స్: ఏన్ ఎక్ష్పోజిషన్ అఫ్ ది ఆరిజిన్ అఫ్ ది హిందూ కాస్ట్ సిస్టం అండ్ ది బేరింగ్ అఫ్ ది సేక్ట్స్ టువార్డ్స్ ఈచ్ అదర్ అండ్ టువార్డ్స్ అదర్ రిలిజియస్ సిస్టమ్స్, పేజీలు 285, జోగేంద్ర నాథ్ భట్తచారి, ప్రచురణ: కాల్కాట: తకేర్, స్పింక్, 1896
  58. "...అది ఏమిటంటే కొందరి పెద్ద జాతుల అదే జాతి లందు చిన్న తరగతుల (మలిస్) వారికి వివాహం జరిపించారు(సైనీస్)." W.చిచేలే ప్లోడెన్, ( 1883 ), సెన్సస్ అఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా టేకెన్ ఆన్ ది 17th అఫ్ ఫిబ్రవరి 1881, సంచిక III, లండన్ , ఐరి మరియు స్పోట్టిస్వూడే, పే. 256
  59. 59.0 59.1 59.2 రాజస్తాన్, కుమార్ సురేష్ సింగ్, B. K. లవానియ, దీపక్ కుమార్ సామంత, S. K. మండల్, N. N. వ్యాస్, పే 845, ఆన్త్రోపోలాజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా
  60. 60.0 60.1 60.2 "...ది మలిస్ (ie ఇప్పుడు తమను తాము పిలుచుకునే గర్ద్నేర్స్).." ఏ ముస్లిం సబ్-కాస్ట్ అఫ్ నార్త్ ఇండియా: ప్రొబ్లెంస్ అఫ్ కల్చురల్ ఇంటిగ్రేషన్ పర్తప్ C. అగర్వాల్ ఎకనామిక్ అండ్ పోలితికాల్ వీక్లీ, సం. 1, సంఖ్య. 4 (Sep. 10, 1966), పేజీలు. 159–161,ఎకనామిక్ అండ్ పోలితికాల్ వీక్లీ చే ప్రచురణ.
  61. పంజాబ్ డిస్ట్రిక్ట్ గాజేట్టీర్స్ సంచిక XIV, జుల్లున్డుర్ డిస్ట్రిక్ట్, 1904, పే 93, లాహోర్, "సివిల్ అండ్ మిలిటరీ గాజెట్టే" ప్రెస్, వద్ద ప్రచురితమైనది 1908
  62. పంజాబ్ లందు జుల్లున్దర్ డిస్ట్రిక్ట్ యొక్క పునః పరిశీలించిన సర్దుబాటు యొక్క ఆఖరి నివేదిక, పే 50, W.E. పుర్సర్, BCS, ది "సివిల్ అండ్ మిలిటరీ గజెట్టే" ప్రెస్, పంజాబ్ గవర్నమెంట్ యొక్క కంట్రాక్టర్లు, లాహొర్, 1892
  63. హిస్టరీ అండ్ ఐడియోలజి: ది ఖల్స ఓవర్ 300 యియర్స్, కాన్ట్రిబ్యుటేడ్ పేపర్స్ ఆన్ సిఖ్ హిస్టరీ; ప్రివియస్లి ప్రెసెన్టెడ్ ఏట్ ది వేరియాస్ సెషన్స్ అఫ్ ఇండియన్ హిస్టరీ కాంగ్రెస్, పేజీలు 124, J. S. గ్రేవల్, ఇందు బంగా, తూలిక, 1999
  64. "ఆ విధముగా హిందూ జట్స్ ఇదే కాలంలో 1901 15,39574 నుండి 1931 9,92309 వరకు తగ్గిపోయారు." , పంజాబ్ యొక్క సామాజిక మరియు ఆర్ధిక చరిత్ర, 1901-1939, హర్యానా మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్ తో సహా, B. S. సిని, Ess Ess పుబ్లికేషన్స్, 1975
  65. 1994 చివర్లో, హర్యానా నయగోన్ గ్రామం లో ఒక సైని అమ్మాయి సైని కానీ అబ్బాయితో పారిపోయాను, వారిని అమ్మాయి కుటుంబీకులు వారిద్దరిని ఉరితీసారు. ఈ కథనమును చూడుము సైలెన్స్ అఫ్ ది లాంబ్స్ , Sep 2, 2001 టైమ్స్ అఫ్ ఇండియా సంచిక[2]
  66. 66.0 66.1 "వితంతువు పునః వివాహం సంబంధించి, వివాహం చేసుకునే ఏకైక తరగతులు జట్, లోహర్స్, ఝింవర్స్, తర్ఖంస్, మహాతంస్, వారు తమ కట్టుబాటు ప్రకారముగా కరేవా వుత్సవ్వానికి వెళ్ళవ." పంజాబ్ డిస్ట్రిక్ట్ గాజేట్టీర్స్ సంచిక XIV, జుల్లున్డుర్ డిస్ట్రిక్ట్, 1904, పే 59, లాహోర్, "సివిల్ అండ్ మిలిటరీ గాజెట్టే" ప్రెస్ వద్ద ప్రచురితమైనది
  67. అరయిన్, రైన్, బఘ్బాన్, మాలి మరియు మలియర్ లందు చాల మంది పురుషులు కుఅల్లనికి కాకుండా వృత్తికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 437, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994
  68. 68.0 68.1 68.2 "1941 సమయ కాలములో చాలామంది తమను తాము సైని (సైనిక క్షత్రియ)గా రిజిస్టర్ చేయించుకున్నారు మలిస్." పే 7, సెన్సస్ అఫ్ ఇండియా, 1961, సంచిక 14, ఇష్యు 5, జిస్త్రార్ జనరల్ కార్యాలయం, ఇండియా.
  69. W.చిచేలే ప్లోడెన్, ( 1883 ), ది ఇండియన్ ఎంపైర్ సెన్సస్ అఫ్ 1881 స్టాటస్టిక్స్ అఫ్ పాపులేషన్ సం. II., కలకత్తా, సూపెరిన్టెన్డెంట్ అఫ్ గవర్నమెంట్ ప్రింటింగ్, ఇండియా, పేజీలు 243–258, 294
  70. ది సైక్లోపేడియా అఫ్ ఇండియా అండ్ అఫ్ ఈస్టర్న్ అండ్ సదరన్ ఆసియా: కమర్షియల్, ఇండస్ట్రియల్ అండ్ సైన్టిఫిక్, ప్రొడక్ట్స్ అఫ్ ది మినరల్, వెజిటబుల్ అండ్ యానిమల్ కింగ్డంస్, యూస్ఫుల్ ఆర్ట్స్ అండ్ మానుఫాక్చర్స్, పేజీలు 233 & 294, ఎడ్వర్డ్ బాల్ఫోర్, B. క్వారిత్చ్ చే ప్రచురించబడినది 1885
  71. "గుర్గాన్, కర్నాల్, హిస్సార్, రోహ్తక్, సిర్స మరియు జింద్ నుండి రిపోర్ట్ చేయబడిన మలి. సైనీలు అంబాలలో జీవించారు. " ది జోర్నాల్ అఫ్ ది ఆన్త్రోపోలాజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, పే 20, ఆన్త్రోపోలాజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా చే , ది సర్వే చే ప్రచురణ, 1993
  72. కాస్ట్స్ అండ్ ట్రైబ్స్ అఫ్ రాజస్తాన్, పే 107, సుఖ్విర్ సింగ్ గాహ్లోట్, బంషి ధర్, జైన్ బ్రదర్స్, 1989
  73. 1881 సెన్సస్ లో సైని విభజన కానీ పంజాబ్ బయట రికార్డ్ అవలేదు(విభజన కానీ పంజాబ్ నందు ఘగ్గర్ నదికి పడమర గా మించినప్పటికి). 20వ శతాబ్దంలో, మలి కమ్యూనిటి కూడా 'సైని' పేరును సంస్క్రుతపరముగా అవలంబించుకునెను. చూడుము సెన్సస్ అఫ్ ఇండియా, 1961, సంచిక 14, ఇష్యు 5, పే 7, రిజిస్ట్రార్ జనరల్ కార్యాలయం, ఇండియా . పంజాబ్ సైనీలు సైని కానీ వారితో వివాహ సంభందం కలుపుకోరు. పంజాబ్ లో ఉన్న ప్రస్తుత సైనీయులను ముందుతరం కమ్యూనిటి గా అభివర్ణించవచ్చు. చూడుము పంజాబ్ లో OBC ల యొక్క జాబితా[3]
  74. "రాజ్పుట్లలో గుర్తింపబడిన ఒక ఉప-వర్గము ఏమనగా సిర్విస్, మలి మరియు కళ్ళు లేక పటేల్ కలిగిన చిన్న వ్యవసాయ కులాలు." ది కాస్ట్స్ అఫ్ మర్వార్, బెయింగ్ సెన్సస్ రిపోర్ట్ అఫ్ 1891, పే vi, హర్ద్యాల్ సింగ్, అధ్యాయం: 2, బుక్స్ ట్రెషర్ చే ప్రచురితమైనది, యునివర్సిటీ అఫ్ మిచిగాన్ నుండి పొందబడినది
  75. W.చిచేలి ప్లోడెన్, ( 1883 ), సెన్సస్ అఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా టేకెన్ ఆన్ ది 17th అఫ్ ఫిబ్రవరి 1881, సంచిక III, లండన్, ఐరే అండ్ స్పోట్టిస్వూడే, పే. 256
  76. "ఏక్కువుగా కష్టపడే వారు రైన్, మలి, సైని, లుబాన, మరియు జట్ ... మాలి ముఖ్యముగా తోటమాలి వారు. సైని కొండ ప్రాంతాల్లో స్థిరపడతారు, మరియు చెరుకు గెడలు పండిస్తారు. వారి గ్రామ భూములు ఏప్పుడూ ఏతైన సాగు నేల పై ఉన్నారు." ది సైక్లోపేడియా అఫ్ ఇండియా అండ్ అఫ్ ఈస్టర్న్ అండ్ సదరన్ ఆసియా: కమర్షియల్, ఇండస్ట్రియల్ అండ్ సైన్టిఫిక్, ప్రొడక్ట్స్ అఫ్ ది మినరల్, వెజిటబుల్ అండ్ యానిమల్ కింగ్డంస్, యూస్ఫుల్ ఆర్ట్స్ అండ్ మానుఫాక్చర్స్, పేజీలు 233 & 294, ఎడ్వర్డ్ బాల్ఫోర్, B. క్వారిత్చ్ చే ప్రచురించబడినది, 1885, ఐటం నోట్స్: v.3,ఆక్ష్ఫోర్డ్ యునివర్సిటీ నుండి అసలైన ప్రచురణ
  77. ది కాస్ట్ సిస్టం అఫ్ నార్తర్న్ ఇండియా, పేజీలు 25, 166, 174, 247, E.A.H. బ్లాంట్, CIE, OBE, S. చాంద్ & Co., 1969
  78. పీపుల్ అఫ్ ఇండియా: హర్యానా, పే 430-431, కుమార్ సురేష్ సింగ్, మదన్ లాల్ శర్మ, A. K. భాటియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా, ఆన్త్రోపోలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తరుఫున మనోహర్ పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురితమైనది, 1994

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

చరిత్ర ]ది మహ్మదన్ పీరియడ్; సర్ H. M. ఎలియట్ చేత రచించబడింది; జాన్ డాసన్ కూర్చారు; లండన్ ట్రబ్నర్ కంపెనీ 1867–1877 వాల్యూమ్ I-VIII


"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సైనీ&oldid=1081468" నుండి వెలికితీశారు