సోడియమ్

11 నియాన్ ← సోడియమ్ → మెగ్నీషియం Li ↑ Na ↓ K ఆవర్తన పట్టిక - విస్తృత ఆవర్తన పట్టిక
సాధారణ లక్షణాలు
పేరు, సంకేతము, పరమాణు సంఖ్య	సోడియమ్, Na, 11
రసాయన సిరీస్	క్షారలోహములు
గ్రూపు, పీరియడ్, బ్లాక్	1, 3, s
స్వరూపం	silvery white దస్త్రం:BigNa.jpg
ప్రామాణిక పరమాణు భారం	22.98976928(2) g·mol−1
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం	[Ne] 3s1
Electrons per shell	2, 8, 1
భౌతిక లక్షణాలు
స్థితి	solid
సాంద్రత (r.t. దగ్గర)	0.968 g·cm−3
Liquid సాంద్రత at ద్ర.స్థా.	0.927 g·cm−3
ద్రవీభవన స్థానం	370.87 K (97.72 °C, 207.9 °F)
Boiling point	1156 K (883 °C, 1621 °F)
Critical point	(extrapolated) 2573 K, 35 MPa
Heat of fusion	2.60 kJ·mol−1
Heat of vaporization	97.42 kJ·mol−1
Heat capacity	(25 °C) 28.230 J·mol−1·K−1
Vapor pressure P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k at T/K 554 617 697 802 946 1153
Atomic properties
Crystal structure	cubic body centered
Oxidation states	1 (strongly basic oxide)
Electronegativity	0.93 (Pauling scale)
Ionization energies (more)	1st: 495.8 kJ·mol−1
	2nd: 4562 kJ·mol−1
	3rd: 6910.3 kJ·mol−1
Atomic radius	180 pm
Atomic radius (calc.)	190 pm
Covalent radius	154 pm
Van der Waals radius	227 pm
ఇతరత్రా
Magnetic ordering	paramagnetic
Electrical resistivity	(20 °C) 47.7 nΩ·m
Thermal conductivity	(300 K) 142 W·m−1·K−1
Thermal expansion	(25 °C) 71 µm·m−1·K−1
Speed of sound (thin rod)	(20 °C) 3200 m/s
Young's modulus	10 GPa
Shear modulus	3.3 GPa
Bulk modulus	6.3 GPa
Mohs hardness	0.5
Brinell hardness	0.69 MPa
CAS registry number	7440-23-5
ముఖ్యమైన ఐసోటోప్‌లు
Main article: సోడియమ్ ఐసోటోప్‌లు iso NA half-life DM DE (MeV) DP 22Na syn 2.602 y β+ 0.546 22Ne ε - 22Ne γ 1.2745 - 23Na 100% Na, 12 న్యూట్రాన్లతో స్థిరంగా ఉన్నది.
మూలాలు

సోడియమ్ (ఆంగ్లం: Sodium) ఒక క్షార లోహము. దీన్ని 'Na' (లేటిన్ - నేట్రియమ్) అనే సంకేతముతో సూచిస్తారు. సోడియమ్ పరమాణు సంఖ్య -11, పరమాణు భారము - 22.9898 గ్రా/మోల్, ఆక్సీకరణ సంఖ్య +1. దీని ఒకే ఒక ఐసోటోపు - ²³Na. కరిగించిన సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ గుండా విద్యుత్ ప్రసరింపజేయడం ద్వారా సర్ హంఫ్రీ డేవీ 1807 లో మొదటిసారిగా ఈ మూలకాన్ని స్వచ్చమైన రూపంలో విడదీయగలిగాడు. సోడియం చాలా త్వరగా వాతావరణంలో ఆక్సీకరణం చెందుతుంది మరియు నీటితో ఉధృతంగా చర్య జరుపుతుంది కావున దీనిని కిరోసిన్ వంటి ద్రావణంలో సాధారణంగా భద్రపరుస్తారు. ఇది ప్రకృతిలో సమ్మేళనాలుగా చాలా విస్తారంగా ఉంటుంది. సముద్రజలంలో 2.0 నుంచి 2.9 సోడియం క్లోరైడ్ (సాధారణ ఉప్పు) శాతం ఉంటుంది. జీవులన్నింటికి సోడియం ఒక కీలకమైన మూలకం.

సోడియమ్ ధర్మాలు

భౌతిక ధర్మాలు

• సోడియమ్ చాలా మెత్తని లోహం. తాజాగా కోసిన సోడియమ్ వెండి లాగా తెల్లగా మెరుస్తూ ఉంటుంది. గాలిలో ఉంచినప్పుడు త్వరగా నల్లబడుతుంది. అందువల్ల దీన్ని కిరోసిన్ వంటి జడ ద్రావణాలలో నిల్వ చేస్తారు. దృగ్గోచర వర్ణపటంలో పసుపు ప్రాంతంలో దాని స్వాభావికమైన D₁, D₂ (588.9950 and 589.5924 nm) ఉద్గార రేఖలను ఇస్తుంది. మెర్క్యూరీతో ఎమాల్గమ్ ను ఏర్పరుస్తుంది.

రసాయన ధర్మాలు

• తడిగాలిలో సోడియమ్ తళుకు పోగొట్టుకొంటుంది. సోడియమ్ ఆక్సైడ్, హైడ్రాక్సైడ్, చివరికి కార్బొనేట్ లు మెల్లిగా ఏర్పడటంవల్ల తెల్లని పొడిగా మారుతుంది.
• సోడియమ్ నీటితో ఉధృతంగా చర్య జరిపి హైడ్రోజన్ నిస్తుంది. చర్యోష్ణం వల్ల కరిగిన సోడియమ్ నీటి పై కదలాడుతూ చివరకు మండుతుంది.
• హైడ్రోజన్, ఫాస్ఫరస్, సల్ఫర్, క్లోరీన్ లతో సంయోగం చెంది ద్విఘటక సమ్మేళనాలనిస్తుంది.
• మలినాలు, ఉత్ప్రేరకాలు లేకుంటే సోడియమ్ శుద్ధ అమ్మొనియా ద్రవంలో కరిగి ముదురు నీలిరంగు ద్రావణాన్నిస్తుంది. అయితే ఇనుము వంటి ఉత్ప్రేరకాలుగాని, మలినాలు గాని ఉన్నప్పుడు సోడియమ్ ఎమైడ్ (సోడమైడ్), హైడ్రోజన్ లను ఇస్తుంది.
• సోడియమ్ బలమైన క్షయకరణి. చాలా సమ్మేళనాలను ఇది క్షయకరణం చేస్తుంది.

సోడియమ్ ఖనిజాలు

• రాతి ఉప్పు (Rock salt - NaCl)
• చిలె సాల్ట్ పీటర్ (Chile Salt Petre - NaNO₃)
• సాజి మిట్టి (Na₂CO₃)
• మిరాబిలైట్ (Mirabilite - Na₂SO₄)
• బొరాక్స్ (Borax - Na₂B₄O₇·10 H₂O)

సోడియమ్ జ్వాల పరీక్ష

ఉపయోగాలు

• సోడియమ్ ను ఉత్ప్రేరకంగా రబ్బర్ తయారీలో వాడతారు.
• సోడియమ్ భాష్ప దీపాలు (Sodium vapour lamps) సోడియమ్ తో తయారుచేస్తారు.
• Na - Pb మిశ్రమ లోహాన్ని లెడ్ టెట్రా ఇథైల్ (TEL), లెడ్ టెట్రా మైథైల్ (TML) వంటి 'ఏంటీ-నాక్ (Anti-knock)' పదార్థాల తయారీల్లో వాడతారు. వీటిని అంతర్దహన యంత్రాల్లొ వాడతారు.