స్పటికం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Quartz
Quartz, Tibet.jpg
Quartz crystal cluster from Tibet
సాధారణ సమాచారం
వర్గము Silicate mineral
రసాయన ఫార్ములా Silica (silicon dioxide, SiO2)
ధృవీకరణ
రంగు Colorless through various colors to black
Crystal habit 6-sided prism ending in 6-sided pyramid (typical), drusy, fine-grained to microcrystalline, massive
Crystal system α-quartz: trigonal trapezohedral class 3 2; β-quartz: hexagonal 622[1]
Twinning Common Dauphine law, Brazil law and Japan law
Cleavage {0110} Indistinct
Fracture Conchoidal
Tenacity Brittle
Mohs Scale hardness 7 – lower in impure varieties
Luster Vitreous – waxy to dull when massive
Refractive index nω = 1.543–1.545 nε = 1.552–1.554
Optical Properties Uniaxial (+)
Birefringence +0.009 (B-G interval)
Pleochroism None
Streak White
Specific gravity 2.65; variable 2.59–2.63 in impure varieties
ద్రవీభవన స్థానం 1670 °C (β tridymite) 1713 °C (β cristobalite)[1]
Solubility Insoluble at STP; 1 ppmmass at 400 °C and 500 lb/in2 to 2600 ppmmass at 500 °C and 1500 lb/in2[1]
Diaphaneity Transparent to nearly opaque
ఇతర గుణాలు Piezoelectric, pyroelectric, may be triboluminescent, chiral (hence optically active if not racemic)
మూలాలు [2][3][4][5]

స్పటికం భూమి యొక్క ఖండాల ఉపరితల పొర లోపలున్న వాటిలో, ఫెల్డ్ స్పెర్ తర్వాత రెండవ అత్యంత దృఢమైన ఖనిజం. ఇది SiO4 సిలికాన్ఆక్సిజన్ టెట్రాహెడ్రా నిరంతర చట్రం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది, ఒక్కో ఆక్సిజన్ రెండు టెట్రాహెడ్రాలతో పంచుకోబడటంతో పూర్తి ఫార్ములా SiO2ను ఇస్తుంది.

స్పటికాలలో అనేక భిన్నమైన రకాలున్నాయి, వీటిలో చాలా వరకు అంతగా విలువ లేని రత్నాలు. ముఖ్యంగా యూరపు, మధ్య ప్రాచ్యంలో, శిల్పాలు చెక్కడంలో [[మరియు ఆభరణాలుగా వీటిని తయారు చేయదగిన ఖనిజాలుగా, వీటికి పురాతన విలువ ఉంది,|మరియు[[ ఆభరణాలుగా[[ వీటిని తయారు చేయదగిన ఖనిజాలుగా, వీటికి పురాతన విలువ ఉంది, [[]]]]]]]]

స్పటికం అనే పదం జర్మన్ పదం స్పటికం నుండి పుట్టింది ఉన్నత మధ్యతరగతి జర్మన్ ట్వార్క్ నుండి దిగుమతి అయింది, ఇది స్లొవేక్ పదం నుండి వచ్చింది. (cf. చెక్ ట్వర్డీ ( గట్టి), పోలిష్ ట్వర్డీ ( గట్టి), రష్యన్ твёрдый (గట్టి), పాత చర్చి స్లోవనిక్ тврьдъ (దృఢమైన) నుండి, ప్రొటో-స్లోవిక్ tvьrdъ[6]నుండి.

స్పటికం అలవాటు[మార్చు]

క్రిస్టల్ స్ట్రక్చర్ ఆఫ్ α-క్వార్ట్జ్
β-క్వార్ట్జ్

స్పటికం త్రికోణ క్రిస్టల్ వ్యవస్థకు చెందినది. చక్కని క్రిస్టల్ రూపం అంటే ఆరు ముఖాలు గల పట్టకం ప్రతి కొసలోనూ ఆరు ముఖాలు గల పిరమిడ్‌తో ఇది తొలగించబడుతుంది. ప్రకృతిలో క్వార్ట్జ్ క్రిస్టల్స్ సాధారణంగాజంటగా ఉంటాయి, ఇవి వక్రీకృత రూపంలో లేదా పక్కనున్న క్వార్ట్జ్ స్పటికలతో కలిసి పెరుగుతాయి లేదా ఇతర ఖనిజాలతో కలిసిపోయి ఉంటాయి. దీనివల్ల వీటిలో కొంత భాగం మాత్రమే కనిపిస్తూ ఉంటుంది. లేక పూర్తిగా క్రిస్టల్ ఆకారమే ఉండదు. ముద్దగా కనిపిస్తుంది. చక్కగా తయారైన స్పటికాలు సాధారణంగా ఒక 'బెడ్' రూపంలో ఉంటాయి. అందువలన ఇది అడ్డంకులు లేకుండా పెరుగుతుంది. అయితే, క్రిస్టల్ తప్పనిసరిగా రెండో చివర మరో మాత్రికకు అతుక్కోని ఉండటం వల్ల. చివర్లో ఒక పిరమిడ్ ముగింపు మాత్రమే కనిపిస్తుంటుంది. ఒక స్పటికం భూ మాపన ఎలా ఉంటుందంటే. మొదలు దాదాపు గుండ్రంగానూ, అంతర్ముఖంగా స్పటికాల బెడ్ రూపంలో ఉంటుంది.

ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, వత్తిడుల వద్ద, స్పటికం చాల స్థిరమైన సిలికాన్ డైఆక్సైడ్ రూపంలో ఉంటుంది. 573 °C ఉష్ణోగ్రత వద్ద కూడా స్పటికం ఒక కిలోబార్ ఒత్తిడిలో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఒత్తిడి ఉష్ణోగ్రతను పెంచుతున్నందున, స్పటికం తన స్థిరత్వం కోల్పోవడం కూడా పెరుగుతుంది.

1300 °C పైన, సుమారు 35 కిలోబైట్ల వత్తిడిలో, కేవలం β-స్పటికం మాత్రమే స్థిరంగా ఉంటుంది. తదుపరిధి సాధారణ స్పటికం (లేదా α-స్పటికం) తక్కువ స్పటికం లేదా కేవల స్పటికం మాదిరిగా ఉండదు β-స్పటికం ఎక్కువ ఏకరూపత కలిగి ఉంటుంది. ఇది తక్కువ సాంద్రతతో, కొద్దిగా తక్కువ ఆకర్షణ బలాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఒక ఘన పదార్ధాన్ని మరో ఘన పదార్ధం లోనికి మార్చడం, అంటే స్పటికాన్ని β-స్పటికం గా మార్చడం త్వరగా జరగుతుంది. కొద్దిగా శక్తి వ్యయమైనప్పటికీ దీనిని అటూ ఇటూ మార్చవచ్చు. సాధారణ స్పటికాన్ని β-స్పటికంగా వేడి చేసినప్పుడు మార్పిడి సులభం అవుతుంది, చల్లార్చడం ద్వారా వెనక్కి తేవచ్చు. తిరిగి వేడి చేసి β-స్పటికం గా మార్చడం మొదలైనని చేయవచ్చు. ఇన్ని చేసినా, చివరికి స్పటికం మొదట్లో ఉన్నట్టుగానే ఉంటుంది.

ఇలా స్పటికం నుండి β-స్పటికం సులభంగా మారడానికి వాటి మధ్య తేడా చాలా స్వల్పంగా ఉండడమే కారణం. స్పటికంలో ఆక్సిజన్ మరియు సిలికాన్ అణువుల మధ్య బంధం వంకరంగా లేదా వంగి ఉన్నట్టు β- స్పటికంలో వంకరగా ఉండదు. ఉష్ణోగ్రత పెరిగినకొద్దీ అణువులు ఒకదానికి ఒకటి దూరంగా కదలి బంధాలు వంపు తగ్గి లేదా సమాంతరంగా వస్తాయి మరియు ఎక్కువ దృఢత్వం వస్తుంది. ఉష్ణోగ్రత తగ్గే కొద్దీ అణువులు ఒకదానికి ఒకటి దగ్గరగా కదలి బంధాలు వంపు తిరుగుతాయి, దీనితో దృఢత్వం తిరిగి సాధారణ స్థితికి వస్తుంది.

573 °C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న అన్ని స్పటికాలు, తక్కువ నాణ్యత కలిగి ఉంటాయి. స్పటికాలు, β-స్పటికాలుగా ప్రాంరభమయ్యే స్పటికాలకు కొన్ని రుజువులు మాత్రమే ఉన్నాయి. కొన్ని సార్లు వీటిని β-స్పటికాలుగా ముద్ర వేసినా, ఇవి నిజానికి కృత్రిమంగా మలచబడిన లేదా తప్పుగా ఏర్పడిన స్పటికాలు అనవచ్చు, ఇంకా ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే వీటిని β-స్పటికం తరువాతి స్పటికంగా చెప్పవచ్చు. తక్కువ రకం క్రిస్టల్ కంటే ఈ స్పటికాలు ఉన్నతమైన సమరూపంతో ఉంటాయి. కానీ తక్కువ రకం స్పటికాలు కూడా క్రిస్టల్‌గా మారుతాయి. అవి షట్కోణ డై పిరమిడ్స్‌తో ఏర్పడతాయి. షట్కోణ డై పిరమిడ్స్ అనేవి ఆరు ముఖాల పిరమిడ్‌లకు వ్యతిరేకం, అంతేకాక క్రిస్టల్స్‌లో పట్టక రూపాలను కలిగి ఉండదు. స్పటికం సాధారణ ముగింపు అనేది మూడు ముఖాల విసమాక్ష రూపంతో కూడిన రెండు సెట్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఆరు ముఖాల పిరమిడ్‌గా కనిపిస్తుంది.

(మైక్రోస్రోపిక్) స్పటిక నిర్మాణం[మార్చు]

α- స్పటికం త్రికోణ స్పటిక వ్యవస్థలో, స్పేస్ గ్రూపు P 3121 మరియు P 3221లో వరుసగా స్పటికీకరించబడుతూ ఉంటుంది. β-స్పటికం షట్కోణ వ్యవస్థకు, స్పేస్ గ్రూపు P 6221 మరియు P 6421, కి చెందివుంటుంది.[7] ఈ స్పేస్ గ్రూపులు నిజంగా చిరల్ (అవి ఒక్కోటి 11 ఎనన్టీమోర్ఫస్ జంటలకు చెంది ఉంటాయి.) α- స్పటికం మరియు β-స్పటికాలు రెండూ అఖిరల్ బిల్డింగ్ బ్లాక్‌లతో కూడిన చిరల్ క్రిస్టల్ నిర్మాణాలకు ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత సందర్భంలో SiO4 టెట్రాహెడ్రా). α- మరియు β-స్పటికాల మధ్య పరివర్తన వాటి మధ్య లింకు తెగకుండా, టెట్రాహెడ్రాను సాపేక్షకంగా స్వల్పంగా తిప్పుతూ ఉండటంతో కూడి ఉంటుంది.

రకాలు ( రంగులను బట్టీ)[మార్చు]

స్వచ్చమైన స్పటికాన్ని, సంప్రదాయకంగా శిలా స్పటికం అని పిలుస్తారు.(కొన్నిసార్లు క్లియర్ క్రిస్టల్ అని కూడా అంటారు.) ఇది రంగులేకుండా ఉంటుంది మరియు పారదర్శకంగా (స్వచ్ఛంగా) మసగ్గా కూడా ఉంటుంది. సాధారణ రంగులలోని స్పటికాలు సిట్రైన్, రోజ్ స్పటికం, అమెథిస్ట్ స్మోకీ క్వార్ట్జ్ మిల్కీ క్వార్ట్జ్ మరియు ఇతరాలు. స్పటికానికి వివిధ పేర్లు ఉన్నాయి. స్పటికంలోని రకాలలో ప్రధానమైన తేడా మాక్రోక్రిస్టలైన్ (నేరుగా కంటితో చూడదగి వ్యక్తిగత స్పటికాలు) మరియు మాక్రోక్రిస్టలైన్ లేదా క్రిప్టోక్రిస్టలైన్ రకాలు (ఇవి చాలా శక్తివంతమైన భూతద్దాల సాయంతో చూడగలిగినవి). క్రిప్టోక్రిస్టలైన్ రకాలు అపారదర్శకంగాను లేదా చాలావరకు కాంతినిరోధకంగాను ఉంటాయి, పారదర్శక రకాలు మాక్రోక్రిస్టలైన్‌ రూపంలో ఉంటాయి. చాల్‌సెడోనీ అనేది ఒక క్రిప్టోక్రిస్టలైన్ స్పటిక రూపం, ఇది స్పటికం మరియు దాని మొనొక్లినిక్ బహురూపకం మొగనైట్కలిసిన మంచిగా పెరిగిన సిలికా నుండి ఏర్పడుతుంది.[8] స్పటికం యొక్క ఇతర అపారదర్శక రత్నపురాయి రకాలు, లేదా స్పటికంతో సహ కాంట్రాస్టింగ్ బ్యాండ్లు కలిసినవి, అగటీ సర్డ్ ఒనీక్స్ క్రనిలైన్ హెలిట్రోఫి, మరియు జిస్పర్.

సిట్రైన్[మార్చు]

సిట్రిన్
"Citrine" redirects here. For other uses, see Citrine (disambiguation).

సిట్రైన్ అనేది స్పటికంలో ఒక రకం. ఇది లేత పసుపు రంగు నుండి బ్రౌన్ రంగులో లభిస్తుంది. పసుపు టోపాజ్ నుంచి కట్ చేసిన సిట్రైన్ స్పష్టంగా కనబడుతుందని చెప్పడం దాదాపు అసాధ్యం సిట్రైన్‌లో ఫెర్రిక్ మలినాలుంటాయి, ఇది సహజంగా లభిస్తుంది. వాణిజ్యపరమైన సిట్రైన్‌లో చాలా భాగం కృత్రిమంగా వేడి చేసిన అమిథెస్ట్ లేదా స్మోకీ స్పటికాలను కృత్రిమంగా వేడి చేయడం ద్వారా వచ్చింది. బ్రెజిల్ దేశం అత్యధికంగా సిట్రైన్ తయారు చేస్తుంది, ఆ దేశంలోని రియో గ్రనడే డొ సుల్ అనే రాష్ట్రంలో అధికంగా ఇది లభిస్తుంది. సిట్రైన్‌కు ఆ పేరు లాటిన్ పదమైన సిట్రిన నుండి వచ్చింది, అంటే పసుపు రంగు అని అర్ధం. అంతే కాదు సిట్రాన్ అనే పదం కూడా ఇందులో నుండే వచ్చింది.[9]

నవంబర్ నెలలో మూడు సాంప్రదాయిక బర్త్‌స్టోన్‌లలో సిట్రిన్ ఒకటి.

రోజ్ స్పటికం[మార్చు]

యాన్ ఎలిఫెంట్ కర్వ్‌డ్ ఇన్ రోస్ క్వార్ట్జ్, 4 ఇంచెస్ (10 సెం.మీ.) లాంగ్

రోజ్ స్పటికం అనేది పాలిపోయిన గులాబీ నుండి గులాబీ ఎరుపు రంగులో ఉండే స్పటిక రకం. భారీస్పటిక పదార్ధంలోని టైటానియమ్, ఇనుము లేదా మాంగనీసు కారణంగా స్పటికకు రంగు వస్తూంటుందని భావిస్తున్నారు. కొన్ని రోజ్ స్పటికాలలో తక్కువ మోతాదులో రుటైల్ కణాలు ఉంటాయి, ఇవి కాంతి ప్రసరించిపుడు ఆస్ట్రిజమ్ లక్షణాలు చూపుతాయి. భారీ ముడి స్పటికంలో చాలా కొద్దిగా ఉండే డుమొర్టరైట్ మైక్రోస్కోపిక్ ఫైబర్ల కారణంగా దీనికి రంగులు ఏర్పడతాయిని ఇటీవలి ఎక్స్ రే డిఫ్రాక్షన్ పరిశోధనలలో తేలింది.[10]

అరుదుగా కనిపించే పింక్ స్పటికంలో ఈ రంగుకు అందులోని పాస్ఫైట్ లేదా అల్యూమినియమ్ కారణమని గుర్తించారు. స్పటికాలలోని రంగు ఫోటో సిన్సిటివ్, ఇది వెలిసిపోయే అవకాశం ఉంది. తొలి స్పటికాలను USA లోని రంఫోర్డ్ సమీపంలోని మైనె పిగ్‌మటైట్‌‌లో కనుగొన్నారు. అయితే బజారులో లభించే స్పటికాలు చాలామటుకు బ్రెజిల్ దేశానికి చెందిన గెరైస్ గనుల నుండి వస్తాయి.[11]

రోజ్ స్పటికం అనేది రత్నం అంత ప్రాచుర్యం పొందలేదు. – ఇందులో మలినాల శాతం అధికంగా ఉండడమే ఇందుకు కారణం. రోజ్ స్పటికం తరచుగా మానవాకృతితోగానీ, హృదయాకారులో ఉండే శిల్పాలుగా గానీ చిత్రించబడి కనిపిస్తూ ఉంటుంది. సాధారణంగా హృదయాకారంలో కనిపిస్తుంటాయి. ఎందుకంటే రోజ్ స్పటికం పింక్ రంగులో ఉంటుంది మరియు తక్కువ ఖరీదు కలిగిన ఖనిజం.

అమెథిస్ట్[మార్చు]

అమెథిస్ట్. మగలైస్‌బర్గ్, సౌత్‌ఆఫ్రికా

అమెథిస్ట్ అనేది బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న స్పటిక రూపం. అది ప్రకాశవంతంగా నుండి నల్లగాను లేదా లేత ఊదా రంగులో ఉంటుంది.

పొగబారిన స్పటికం[మార్చు]

స్మోకీ క్వార్ట్జ్

పొగబారిన స్పటికం అనేది బూడిద రంగులో ఉంటుంది, ఇది స్పటికం యొక్క పారదర్శక వెర్షన్. ఇది పూర్తి పారదర్శకంగా నుండి దాదాపు అపారదర్శకమైన చామన ఛాయ బూడిద రంగు స్పటిక రూపంలో కూడా ఉంటుంది. కొన్ని నల్లగా కూడా ఉంటాయి

మిల్కీ క్వార్ట్జ్[మార్చు]

మిల్కీ క్వార్ట్జ్ శాంపిల్
ఏన్‌షియంట్ రోమ్ కామియో ఒనిక్స్ ఎంగ్రేవ్‌డ్ జెమ్ ఆఫ్ అగస్టస్

మిల్కీ క్వార్ట్జ్ లేక మిల్కీ క్వార్ట్జ్ కు స్ఫటికం వంటి పలుగురాయి సాధారణ రకానికి చెందినదిగా ఉంటుంది మరియు దీనిని ఎక్కడైనా కనుగొనవచ్చు. స్ఫటిక నిర్మాణం జరిగేటప్పుడు ద్రవ నిరూపణలు గ్యాస్‌కు, ద్రవం, లేక రెండూను, తెల్ల రంగు నిమిషానికి కారణం కావచ్చు. మేఘావృతం కారణంగా కట్టుదిట్టమైన నిరూపణలతో వీటిని చాలా వరకు ప్రకాశం మరియు నాణ్యమైన విలువైన రత్నం పై పూత[12]లో ఉపయోగిస్తారు.

రకాలు (సూక్ష్మ నిర్మాణం ప్రకారం)[మార్చు]

ఏదేమైనప్పటికీ ఖనిజ రంగు నుండి పలు చారిత్రాత్మకమైన పేర్లు ఉద్భవించాయి, సూక్ష్మ నిర్మాణాన్ని అనుసరించిన ఖనిజానికి ప్రస్తుతం ప్రాథమికంగా శాస్త్రీయ పేర్ల పథకాలను పరిశీలిస్తున్నారు. పుష్పించని స్ఫటికాకార ఖనిజాలను గుర్తించేందుకు రంగు మాధ్యమిక దశగా ఉంటుంది, ఏదేమైనప్పటికీ స్థూల స్ఫటిక రకాలకు ఇది ప్రాథమిక గుర్తింపు కలిగినది. ఇది ఎల్లప్పుడూ నిజాన్ని నిలువరించదు.

క్వార్ట్జ్ ముఖ్యమైన రకాలు
చాల్సెడోనీ క్రిప్టోక్రిస్టల్లైన్ క్వార్ట్జ్ మరియు మాగ్నైట్ మిశ్రమం తెలుపు లేక తేలికపాటి రంగులు కలిగిన సాధనాలకు మాత్రమే సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు. లేకుంటే అత్యధికంగా ప్రత్యేక పేర్లను ఉపయోగిస్తారు.
గోమేధికం మిశ్రమ రంగులు, చాల్సెడోనీ పట్టిక, అపారదర్శకత నుండి అర్ధ అపారదర్శకత.
గోమేధికం గోమేధికం పట్టికలు నేరుగా, సమాంతరంగా మరియు క్రమమైన సైజులో ఉంటుంది.
జాస్పర్ కాంతి నిరోధకమైన పుష్పించని స్ఫటికాకార స్ఫటికశిల, ఎరుపు నుంచి కృష్ణ కపిలంవలే ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది
అవెంటురైన్ చిన్న చేర్పుల (సాధారణంగా అభ్రకం )తో అది మెరిసే అపారదర్శకమైన చాల్సెడోనీ
టైగర్స్ ఐ క్వార్ట్జ్ పీచుగల బంగారు వర్ణం నుండి ఎరుపు-బ్రౌన్ రంగులో ఉంటుంది, చాటోయాన్సీ ప్రదర్శితమౌతోంది.
శిలా స్పటికం స్పష్టమైన, రంగు రహితం
అమెథిస్ట్ వంగవన్నె, పారదర్శకం
సిట్రైన్ పసుపు నుండి ఎరుపు ఆరెంజ్ నుండి బ్రౌన్, పసుపుపచ్చ
ప్రాసియోలైట్ ఆకుపచ్చ, పారదర్శకం
గులాబీ స్పటికం పింక్, అపారదర్శకత, డయాస్టెరిజమ్
దేదీప్యమైన క్వార్ట్జ్ దేదీప్యమానంగా చేర్పులు (సూదులు)
మిల్క్ క్వార్ట్జ్ తెలుపు, కాంతి నిరోధకానికి అపారదర్శకం
స్మోకీ క్వార్ట్జ్ బ్రౌన్ నుండి గ్రే, కాంతి నిరోధకం
ఎరుపు రాయి ఎరుపుదనం కలిగిన ఆరెంజ్ చాల్సెడోనీ, అపారదర్శకం

సంయోజిత మరియు కృత్రిమ చికిత్సావిధానం[మార్చు]

ఎ సింథటిక్ క్వార్ట్జ్ క్రిస్టల్ గ్రోన్ బై హైడ్రోథర్మల్ మెథడ్, అబౌట్ 19 సెం.మీ లాంగ్ అండ్ వెయిటింగ్ అబౌట్ 127 గ్రామ్స్

అన్ని రకాల క్వార్ట్జ్‌లు ప్రకృతిపరంగా సంభవించవు. పోలాండ్ లోని కింది భాగంలోనున్న సిలేసియాలో ప్రకృతిపరమైన ప్రాసియోలైట్‌ను గమనించడం జరిగింది, ప్రాసియోలైట్, ఆలివ్ రంగులోనున్న వస్తువు, దీనిని వేడి చికిత్స ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు. ఏదేమైనప్పటికీ సిట్రైన్ ప్రాకృతికంగా సంభవించేది, దీనిని వేడి-చికిత్స ద్వారా వేడి చేస్తే ఎక్కువ భాగం నీలం రంగులోకి మారుతుంది. కార్నేలియన్ తీవ్రమైన రంగు కోసం మరింత వేడి చేయాలి.

ప్రకృతిపరంగా ఏర్పడే క్వార్ట్జ్ తరచూ అంటుకుపోయినందున, పరిశ్రమలలో ఎక్కువ మోతాదులో ఉపయోగించే క్వార్ట్జ్ కృత్రిమంగా తయారు చేయబడింది. పొడవు, దోష రహితమైన మరియు శుద్ధి చేయబడని పలుగురాళ్ళను ఆటోక్లేవ్ వయా హైడ్రోథర్మల్ విధానం ఎమరాల్డ్‌[[]]లు ఈ విధానంలో కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేస్తారు. వీటిని సాధారణంగా క్వార్ట్జ్‌లాగే పరిశీలించేందుకు తిరిగి పంపిస్తే, ఈ ముడిసరుకు యొక్క సరియైన కాలం సిలికాన్ డై ఆక్సైడ్.

సంఘటన[మార్చు]

[[నల్లరాయి మరియు ఇతర అగ్నిపర్వత అగ్నిశిల|నల్లరాయి[[ మరియు ఇతర అగ్నిపర్వత అగ్నిశిల]]]]లు క్వార్ట్జ్‌కు అవసరమైన భాగం. మడ్డి రాయి శిలలు ఇసుక రాయిగా మరియు పగుళ్ళ రాయి మరియు అనుబంధ ఖనిజాలుగా ఇది మొత్తం చరరాశుల్లో కార్బోనైట్ రాళ్ళుగా ప్రదర్శితమౌతుంది. పలుచటి పగుళ్ళు ఏర్పడే పర్వతం, పర్వతం, స్ఫటిక శిల మరియు ఇతర రూప విక్రియ శిలలు సర్వసాధారణ భాగాలు. ఎందుకంటే శైథిల్యానికి దాని నిరోధకం కారణంగా, ప్రవాహ అవక్షేపానికి మరియు అవశేషాలు చౌడు నేలల్లో ఇది విద్యున్నిరోధకంగా ఉంటుంది.

స్ఫటిక శిలజలవిద్యుత్ శిరలు ముడి ఖనిజంగా సంభవిస్తుంది ఖనిజాలతో ఖనిజ మాలిన్యం పెగ్మాటైట్లో స్ఫటిక శిల పొడవాటి స్ఫటికాలుగా కనపడుతుంది. బాగా ఏర్పడ్డ స్ఫటికాలు కొన్ని మీటర్ల పొడవుకు చేరుకుంటుంది మరియు బరువు వందల కొలది కిలోగ్రాములుగా ఉంటుంది. బాగా ఏర్పడ్డ స్ఫటికాలు కొన్ని మీటర్ల పొడవుకు చేరుకుంటుంది మరియు బరువు వందల కొలది కిలోగ్రాములుగా ఉంటుంది.

ప్రకృతిపరంగా సంభవించే స్ఫటిక పలుగురాళ్ళు అత్యంత స్వచ్ఛత కలిగినవిగా ఉంటాయి, మూసలకు అవసరం మరియు ఇతర సెమి కండక్టర్ పరిశ్రమలో ధాతువుకాని పలుచటి పొరలను వృద్ధి చేసేందుకు ఉపయోగిస్తారు, ఇవి ఖర్చుతో కూడుకున్నవి మరియు అరుదుగా లభిస్తాయి. స్ప్రస్ పైన్, ఉత్తర కరోలినా.[13]లో అత్యంత నాణ్యత కలిగిన స్ఫటికాల కొరకు స్ప్రస్ పైన్ రత్నాల గని ప్రధానమైనది.

సిలికా ఖనిజాలకు సంబంధించినది[మార్చు]

ట్రిడిమైట్ మరియు క్రిస్టోబాలైట్‌లు SiO2 అధిక ఉష్ణోగ్రతా బహురూపకాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి అత్యధిక-సిలికా లావా రాతి శిలలలో సంభవిస్తాయి. కోస్టైట్కొన్ని ఉల్కల ప్రభావ ప్రదేశాల్లో బహురూపకాలైన స్ఫటికం ఘనపదార్థం మరియు ఖండ భూపటలంపై అత్యధిక ఒత్తిడితో రూపవిక్రియత శిలలు ఏర్పడ్డాయి. స్టిషోవైట్ క్వార్జ్ యొక్క మరింత ఘనపదార్థం మరియు అధిక ఒత్తిడితో కూడిన బహురూపకం, ఇది ఉల్కలు పడిన ప్రదేశాల్లో ఏర్పడుతుంది. లెచాటెలిరైట్ ఒక రూపరహితమైన సిలికా గ్లాస్ SiO2 ఇది స్ఫటిక ఇసుకలో పిడుగు ఘాతాల కారణంగా ఏర్పడుతుంది.

చరిత్ర[మార్చు]

ఫాటిమిడ్ కర్వ్‌డ్ రాక్ క్రిస్టల్ (క్లియర్ క్వార్ట్జ్) వాసే, సి. 1000
క్వార్ట్జ్ క్రిస్టల్ షోయింగ్ ట్రాన్ఫరెన్సీ

క్వార్ట్జ్ పదం జర్మన్ About this sound Quarz నుండి వచ్చింది, [14] దీని అసలు రూపం స్లావిక్ మూలం నుంచి వచ్చింది (చెక్ మైనర్లు దీన్ని క్రిమెన్ అని పిలిచారు). ఇతర ఆధారాలు ఈ పదం మూలాన్ని సాక్సన్ పదం క్వెర్క్‌లుఫ్ట్‌రెట్జ్‌ కు వర్తింపజేస్తున్నారు, శిలల పొరల మధ్య ఏర్పడిన ఖనిజ పొర అని దీనర్థం.

సాధారణమైన స్ఫటికం ఆస్ట్రేలియా ఆదిమ పురాణగాథలో మబాన్ మహత్తరమైన పదార్థంగా గుర్తించబడింది. ఇది యూరోప్‌లోని స్మశానాల్లోని సమాధుల దారుల్లో కనపడుతుంటుంది. రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్‌లో న్యూగ్రేంజ్ లేక కర్రోమోర్ వలే ఉంటుంది. ఐరిష్ స్ఫటికం పదానికి గ్రియన్ క్లోచ్ , అంటే 'సూర్య శిల' అని అర్థం.

తూర్పు ఆసియా మరియు మునుపటి-కొలంబియా అమెరికాలలో ప్రాచీన కాలం నుండి పచ్చరాయిని శిల్పంలా చెక్కేవారు, యూరోప్ మరియు మధ్య ఆసియాలో స్ఫటికాన్ని వివిధ రకాలుగా నగలు మరియు [[గట్టిరాయిని శిల్పంలా]] మలిచి సాధారణంగా వాడేవారు, రత్నాలను చెక్కి మరియు నగిషీలుగా రూపొందించిన రత్నాలు, పలుగురాయి కలశాలు, మరియు అనియంత్రిత పాత్రలు కూడా ఉపయోగించేవారు. 19వ శతాబ్దం-మధ్య వరకు వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసే సంప్రదాయం ఉండింది అదికూడా చాలా విలువ కలిగినవి, నగలలో మార్పులు సంభవించి ఫ్యాషన్ ప్రవేశించడంతో వీటికి విలువ చాలా వరకు పడిపోయింది. గోమేధికం మరియు ఇతర రకాలలో నగిషీ సాంకేతికత వలన రంగుల పట్టీలు దోపిడీకి గురయ్యాయి.

స్ఫటికమనేది నీరుమంచుగా రోమన్ ప్రకృతి ప్రియుడు ప్లినీ ది ఎల్డర్ నమ్మేవాడు, చాలా కాలం తర్వాత శాశ్వతంగా గడ్డకట్టినదిగా భావించాడు. (గ్రీకు పదం స్వచ్ఛత నుండి 'స్ఫటిక' పదం వచ్చింది.) ఆల్ప్స్‌లోని మంచు నదుల్లో స్ఫటికం కనుగొనబడిందని ఈ ఆలోచనకు అతను మద్దతు తెలిపాడు, కాని లావా పర్వతాల నుండి మాత్రం కాదు, మరియు పొడవైన స్ఫటిక పలుగురాళ్ళు చేతులు చల్లబరిచేందుకు ఫ్యాషన్‌గా ఉపయోగిస్తున్నారు. స్ఫటికం యొక్క కాంతి వర్ణపటంలోకి మారే సామర్థ్యం ఉందని అతనికి తెలుసు. ఈ ఆలోచన కనీసం 1600 నుంచి కొనసాగుతుంది.

17వ శతాబ్దంలో, ఆధునిక స్ఫటికాకృతి శాస్త్రానికి నికోలస్ స్టెనో యొక్క స్ఫటిక అధ్యయనం మార్గదర్శకమైంది. స్ఫటిక పలుగురాయికి ఎలా వక్రీకృతమైందనేదానిని అతను కనుగొన్నాడు, పొడవాటి పట్టకం ముఖాలు ఎల్లప్పుడూ 60°కోణంలో సంపూర్ణంగా తయారై ఉంటుంది.

స్ఫటిక పలుగురాయి తయారీ విధానాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఒహియో క్లేవ్‌ల్యాండ్లో ఛార్లెస్ బి. సాయెర్ కనుగొన్నాడు. స్ఫటిక తయారీకి గనుల నుండి పరివర్తనానికి మరియు విద్యుత్ సాధనాల కొరకు స్ఫటికాన్ని కత్తిరించేందుకు చొరవ తీసుకున్నారు.

1880లో జాక్యూస్ మరియు పియెర్రీ క్యూరీలు స్ఫటికం యొక్క ఒత్తిడి విద్యుత్ సాధనాలను కనుగొన్నారు. 1921[15]లో వాల్టర్ గైటన్ కేడీ తొలిసారిగా స్ఫటిక డోలకాన్ని లేక ప్రతిధ్వనిని పుట్టించే యంత్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. 1923లో జార్జ్ వాషింగ్టన్ పియెర్స్ స్ఫటిక పలుగురాయి డోలకాన్ని రూపకల్పన చేసి ప్రత్యేక హక్కును పొందాడు.[16] కేడీ మరియు పియెర్స్‌లు రూపొందించిన దానిని ఆధారంగా చేసుకుని వార్రెన్ మారిసన్ తొలి స్ఫటిక డోలక గడియారాన్ని 1927లో సృష్టించాడు.[17]

ఒత్తిడి విద్యుచ్చక్తి[మార్చు]

క్వార్ట్జ్ స్పటికలు పియజోఎలెక్ట్రిక్ లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి; ఇవి యాంత్రిక ఒత్తిడి అప్లికేషన్‌లో విద్యుత్‌ను రూపొందిస్తాయి. క్వార్ట్జ్ స్పటికల సంపదను మొదట్లో ఫోనోగ్రాఫ్ శబ్దాలను గ్రహించడంలో ఉపయోగించేవారు. ఈ రోజు క్వార్ట్జ్ యొక్క అత్యంత సాధారణ పియజో ఎలెక్ట్రిక్ ఉపయోగాల్లో క్రిస్టల్ ఓసిలేటర్ ఒకటి. స్ఫటిక గడియారం ఖనిజాన్ని ఉపయోగించే సుపరిచిత పరికరం. క్వార్ట్జ్ క్రిస్టల్ ఓసిలేటర్ యొక్క ప్రతిధ్వనించే పౌనఃపున్యం దాన్ని యాంత్రికంగా లోడ్ చేయడం ద్వారా మార్చబడింది మరియు ఈ సూత్రం క్వార్ట్జ్ క్రిస్టల్ మైక్రోబాలన్స్‌లో మరియు [[థిన్-ఫిల్మ్ థిక్‌నెస్ మోనిటర్‌|థిన్-ఫిల్మ్ థిక్‌నెస్ మోనిటర్‌[[]]]]ల లోని అతి చిన్న మాస్ మార్పుల యొక్క అతి నిర్దిష్ట కొలతల కోసం ఉపయోగించబడుతోంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగానున్న క్వార్ట్జ్ ఖనిజ నమూనాల ప్రదర్శనశాల[మార్చు]


ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

మూస:Wikisourcepar

గమనికలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 Deer, W. A., R. A. Howie and J. Zussman, An Introduction to the Rock Forming Minerals, Logman, 1966, pp. 340–355 ISBN 0-582-44210-9
  2. Handbook of Mineralogy. Quartz
  3. Mindat. Quartz
  4. Webmineral. Quartz
  5. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis (1985). Manual of Mineralogy (20 ed.). ISBN 0-471-80580-7. 
  6. http://www.etymonline.com/index.php?term=quartz etymonline.com
  7. క్రిస్టల్ డేటా, డిటర్మినేటివ్ టేబుల్స్, ఏసీఏ మోనోగ్రాఫ్ నెం.. 5, అమెరికన్ క్రిస్టల్లోగ్రఫిక్ అసోసియేషన్, 1963
  8. Heaney, Peter J. (1994). "Structure and Chemistry of the low-pressure silica polymorphs". Reviews in Mineralogy and Geochemistry 29 (1): 1–40. 
  9. http://www.mindat.org/min-1054.html
  10. మిండట్. రోస్ క్వార్ట్జ్
  11. కలర్డ్ వెరైటీస్ ఆఫ్ క్వార్ట్జ్, కల్‌టెక్
  12. మిల్కీ క్వార్ట్జ్ అట్ మినరల్ గ్యాలరీస్
  13. Sue Nelson (2 August 2009). "Silicon Valley's secret recipe". BBC News. 
  14. జెర్మన్ లోన్ వర్డ్స్ ఇన్ ఇంగ్లీష్
  15. "The Quartz Watch – Walter Guyton Cady". The Lemelson Center, National Museum of American History. Smithsonian Institution. 
  16. "The Quartz Watch – George Washington Pierce". The Lemelson Center, National Museum of American History. Smithsonian Institution. 
  17. "The Quartz Watch – Warren Marrison". The Lemelson Center, National Museum of American History. Smithsonian Institution. 

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Jewellery మూస:Silica minerals

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=స్పటికం&oldid=1220286" నుండి వెలికితీశారు