హృదయగతిప్రేరకం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
This article is about the natural pacemaker in the heart. For the article about the medical device that simulates the function, see artificial pacemaker.
SA కణుపు అయిన హృదయగతిప్రేరకం ప్రదర్శిస్తున్న చిత్రం

గుండెను కలిగి ఉండే అన్ని జంతువుల్లోని రసాయన ప్రేరణ ద్వారా గుండె (హృదయ) కండరం సంకోచం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ప్రేరణలు సంభవించే స్థాయి గుండె రేటును నియంత్రిస్తుంది. ఈ లయబద్ధమైన ప్రేరణలను సృష్టించే కణాలను గతిప్రేరక కణాలు అని పిలుస్తారు మరియు ఇవి ప్రత్యక్షంగా గుండె రేటును నియంత్రిస్తాయి.

మానవులలో మరియు అరుదుగా ఇతర జంతువుల్లో, శరీరంలోని అంతర్గత ప్రసరణ వ్యవస్థ దెబ్బతిన్న తర్వాత, ఈ ప్రేరణలను కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక కృత్రిమ గతిప్రేరకం (లేదా "గతిప్రేరకం" అని పిలుస్తారు) అని పిలిచే ఒక యాంత్రిక పరికరాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.

నియంత్రణ[మార్చు]

సినోవాట్రయల్ కణుపు మరియు యాట్రివెంట్రిక్యూలర్ బండెల్ ఆఫ్ హిజ్ యొక్క నిర్మాణ ప్రదర్శన. SA కణుపు యొక్క స్థానం నీలం రంగులో ప్రదర్శించబడుతుంది. ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తున్న సమూహం పరిహృదయ సరణి ద్వారం సమీపంలో ప్రారంభమై, AV కణుపును ఏర్పర్చడానికి కొద్దిగా విస్తరిస్తుంది. AV కణుపు హిజ్ సమూహంలోకి నొక్కబడుతుంది, ఇది జవనిక విభాజకంలోకి ప్రవేశిస్తుంది మరియు కుడి మరియు ఎడమ సమూహాలను రెండు వేర్వేరు సమూహాలు వలె విభజిస్తుంది. తుది పంపిణీని ఈ రేఖాచిత్రంలో పూర్తిగా ప్రదర్శించడం సాధ్యం కాదు.

ప్రాథమిక (SA కణుపు)[మార్చు]

గుండె కండరంలోని కార్డియోమేకేట్‌లోని 1% విద్యుత్ ప్రేరణలను (లేదా చర్య సంభావ్యతలు) ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
సినోట్రయల్ కణుపు అని పిలిచే గుండెలోని ఒక ప్రత్యేక భాగం ఈ సామర్థ్యం యొక్క కర్ణిక విస్తరణకు బాధ్యతను కలిగి ఉంటుంది.

సినోట్రయల్ కణుపు (SA కణుపు ) అనేది ఉన్నత వెనా కుహరం ప్రవేశానికి సమీపంలో కుడి కర్ణిక గోడపై ఉండే కణాల సమూహం. ఈ కణాలు సవరించబడిన కార్డియోమెయోసైట్‌లగా చెప్పవచ్చు. ఇవి మూలాధార సంకోచిత కేసరాలను కలిగి ఉంటాయి, కాని బంధం చాలా బలహీనంగా ఉంటుంది.

SA కణుపులో కణాలు స్వాభావికంగా వికర్షించుకుంటాయి, దీని ఫలితంగా నిమిషానికి సుమారు 100 సార్లు సంకోచిస్తాయి. ఈ సహజ రేటు స్థిరంగా సహానుభూత మరియు పరానుభూత నాడీ తంతువులు చర్యచే నవీకరించబడుతుంది, కనుక ఒక వయోజనుడులో సగటున స్థిర హృదయ స్పందన నిమిషానికి సుమారు 70 సార్లు చెప్పవచ్చు. మిగిలిన గుండె యొక్క విద్యుత్ కార్యాచరణకు సినోట్రయల్ కణుపు కారణం కనుక దీనిని కొన్నిసార్లు ప్రాథమిక గతిప్రేరకం అని పిలుస్తారు.

ద్వితీయ (AV సంధి)[మార్చు]

SA కణుపు పనిచేయకపోతే, ఒక కణ సమూహం గుండెను మరింత నెమ్మది చేస్తుంది, దీనిని ఒక స్థానభ్రంశ గతిప్రేరకం వలె పిలుస్తారు. ఈ కణాలు ఆట్రియోవెంట్రిక్యూలర్ కణుపు ను (AV కణుపు ) రూపొందిస్తాయి, ఇది కర్ణిక విభాజకంలోని ఎడమ గది మరియు కుడి జవనికల మధ్య ఒక ప్రాంతం.

AV కణుపు యొక్క కణాలు సాధారణంగా నిమిషానికి సుమారు 40-60 హృదయ స్పందనల వద్ద విడుదలవుతాయి మరియు వీటిని ద్వితీయ గతిప్రేరకం గా పిలుస్తారు.

గుండె యొక్క విద్యుద్వాహకత వ్యవస్థ దిగువన బండెల్ ఆఫ్ హిజ్ (హృదయ కండర కణాల సమూహం) ఉంటుంది. SA మరియు AV కణుపు రెండూ పనిచేయని సమయంలో, ఈ సమూహం యొక్క ఎడమ మరియు కుడి శాఖలు మరియు పుర్కింజె తంతువులు కూడా నిమిషానికి 30-40 హృదయ స్పందన వద్ద ఒక ఆకస్మిక చర్యను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. మొత్తం గుండెను SA కణుపు నియంత్రించడానికి కారణం ఏమిటంటే దీని చర్య సామర్థ్యాలు ఎక్కువగా గుండె యొక్క కండరాల కణాలకు విడుదల చేయబడ్డాయి; ఇది సంకోచానికి కారణమవుతాయి. SA కణుపు ఉత్పత్తి చేసిన చర్య సామర్థ్యం హృదయ సంకోచ వ్యవస్థ దిగువకు చేరుకుంటుంది మరియు వాటి స్వంత ఆకస్మిక చర్య సామర్థ్యాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఇతర కణాలు అవకాశం పొందడానికి ముందే చేరుకుంటాయి. ఇది గుండె యొక్క విద్యుద్వాహక వ్యవస్థ|గుండెలో సాధారణ విద్యుత్ కార్యచరణ సంకోచంగా చెప్పవచ్చు.

చర్య శక్మం ఉత్పత్తి[మార్చు]

ఒక గతిప్రేరక కణంలోని ఒక చర్య శక్మం ఉత్పత్తిలో మూడు ప్రధాన దశలు ఉన్నాయి. దశలు హృదయ కండర కణాల సంకోచానికి అనురూపాలు కనుక, వాటి సమాన పేర్ల వ్యవస్థను కలిగి ఉంటాయి. ఇది కొంత అస్పష్టతకు కారణమైంది. ఇక్కడ ఒకటి లేదా రెండు దశలు కాకుండా, సున్నా, మూడు మరియు నాలుగు దశలు ఉన్నాయి.

దశ 4 - గతిప్రేరక శక్మం[మార్చు]

గతిప్రేరకం యొక్క లయబద్ధమైన ఉత్పత్తికి ముఖ్యమైన అంశం కండరాలు మరియు నరాలు వలె కాకుండా, ఈ కణాలు స్వయంగా క్రమంగా వికర్షించబడతాయి.

అన్ని ఇతర కణాల్లో వలె, ఒక గతిప్రేరక కణం యొక్క విరామ శక్మం (-60mV నుండి -70mV వరకు) అనేది కణాల చుట్టూ ఉన్న పొరలో అయాన్ వాహక ప్రోటీన్లు ద్వారా పొటాషియం అయాన్ల ఒక స్థిరమైన ప్రవాహం లేదా "విడుదల" కారణంగా సంభవిస్తుంది. ఇక్కడ తేడా ఏమిటంటే ఈ పొటాషియం వ్యాప్తి క్రమంగా క్షీణిస్తుంది, ఇది పాక్షికంగా వికర్షించబడే విధానాన్ని మందగిస్తుంది. దీనితోపాటు, దీనిలో ఫన్నీ కరెంట్ అని పిలిచే సోడియం అలాగే కాల్షియం కూడా ప్రవేశిస్తాయి. ఇవన్నీ కణం మరింత ధనాత్మకంగా మారేందుకు సహాయపడతాయి.

ఈ సంబంధిత మందగించిన వికర్షణ విధానం థ్రెష్‌హోల్డ్ సామర్థ్యానికి చేరుకునేవరకు కొనసాగుతుంది. థ్రెస్‌హోల్డ్ -40mV మరియు -50mV మధ్య ఉంటుంది. థ్రెష్‌హోల్డ్‌ను చేరుకున్నప్పుడు, కణాలు 0 దశలోకి ప్రవేశిస్తాయి.

దశ 0 - అప్‌స్ట్రోక్[మార్చు]

ఫన్నీ కరెంట్ ద్వారా సంభవించిన వికర్షణ శక్తి కంటే ఎక్కువగా మరియు ఎగువన పొటాషియం వ్యాప్తిలో క్షీణత ఉన్నప్పటికీ, ఒక గతిప్రేరక కణంలో అప్‌స్ట్రోక్ అనేది ఒక అక్షతంతువులో కంటే నెమ్మదిగా ఉంటుంది.

SA మరియు AV కణుపులు నాడీ కణాలు వలె వేగవంతమైన సోడియం ప్రవాహాలను కలిగి ఉండవు మరియు వికర్షించుకోవడం అనేది ప్రధానంగా నెమ్మదిగా కాల్షియం అయాన్లు లోనికి ప్రవేశించడం వలన సంభవిస్తుంది. (ఫన్నీ కరెంటు కూడా పెరుగుతుంది). థ్రెష్‌హోల్డ్‌కు చేరుకున్నప్పుడు తెరుచుకునే వోల్టేజ్-ప్రభావిత కాల్షియం ప్రవాహాలచే కాల్షియం కణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

దశ 3 - పునఃధ్రువణం[మార్చు]

కాల్షియం ప్రవాహాలు తెరుచుకున్న వెంటనే త్వరితంగా నిష్క్రియమవుతాయి. సోడియం వ్యాప్తి కూడా క్షీణిస్తుంది. పొటాషియం వ్యాప్తి పెరుగుతుంది మరియు పొటాషియం యొక్క ప్రవాహం (ధనాత్మక అయాన్లను కోల్పోవడం) నెమ్మదిగా కణాన్ని మళ్లీ ధ్రువణం చేస్తుంది.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • హృదయ చర్య సామర్థ్యం
  • గుండె విద్యుద్వాహక వ్యవస్థ
  • కృత్రిమ గతిప్రేరకం

మూస:Heart