Jump to content

అంగారక గ్రహం చంద్రులు

వికీపీడియా నుండి
ఫోబోస్ మెరుగైన రంగుల చిత్రం (మార్స్ రికనైసెన్స్ ఆర్బిటర్, 23 మార్చి 2008)
డీమోస్ మెరుగైన రంగుల చిత్రం (మార్స్ రికనైసెన్స్ ఆర్బిటర్, 21 ఫిబ్రవరి 2009)

 

అంగారక గ్రహానికి రెండు చంద్రులు (ఉపగ్రహాలు) ఉన్నాయి, అవి ఫోబోస్, డీమోస్.[1] ఇవి క్రమరహిత ఆకారంలో ఉంటాయి.[2] వీటిని ఆగస్టు 1877లో అమెరికన్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త ఆసాఫ్ హాల్ కనుగొన్నాడు, యుద్ధంలో తమ తండ్రి ఏరెస్ (రోమన్ పురాణాలలో మార్స్, అందుకే ఈ గ్రహానికి ఆ పేరు వచ్చింది) వెంట వెళ్ళిన గ్రీకు పౌరాణిక కవల పాత్రలైన ఫోబోస్ (భయం, తీవ్ర భయాందోళన), డీమోస్ (భీభత్సం, భయం) పేర్లను వీటికి పెట్టారు.[3]

భూమి చంద్రుడితో పోలిస్తే, ఫోబోస్, డీమోస్ ఉపగ్రహాలు చాలా చిన్నవి. ఫోబోస్ 22.2 కి.మీ. (13.8 మైళ్ళు) వ్యాసం, 1.08×1016 కిలోగ్రాముల ద్రవ్యరాశి కలిగి ఉండగా, డీమోస్ 12.6 కి.మీ. (7.8 మైళ్ళు) వ్యాసం, 1.5×1015 కిలోగ్రాముల ద్రవ్యరాశి కలిగి ఉంటుంది. ఫోబోస్ అంగారకుడికి దగ్గరగా 9,377 km (5,827 mi) అర్ధ-ప్రధాన అక్షం, 7.66 గంటల కక్ష్యా వ్యవధితో పరిభ్రమిస్తుంది; అయితే డీమోస్ 23,460 km (14,580 mi) అర్ధ-ప్రధాన అక్షం, 30.35 గంటల కక్ష్యా వ్యవధితో మరింత దూరంగా పరిభ్రమిస్తుంది.

ఈ ఉపగ్రహాల పుట్టుక గురించి రెండు ప్రధాన పరికల్పనలు వెలువడ్డాయి: మొదటిది, ఇవి అంగారకుడి నుండే ఉద్భవించాయని సూచిస్తుంది, బహుశా అంగారక గ్రహ డైకోటమీని, బోరియాలిస్ బేసిన్‌ను సృష్టించిందని భావిస్తున్న భారీ ప్రభావ సంఘటన (ఢీకొనడం) నుండి ఏర్పడి ఉండవచ్చు. రెండవది, ఇవి అంగారకుడి గురుత్వాకర్షణకు చిక్కిన గ్రహశకలాలు అని సూచిస్తుంది. ప్రస్తుత సమాచారంతో రెండు పరికల్పనలూ సరిపోలుతున్నాయి, అయితే రాబోయే నమూనా సేకరణ మిషన్లు ఏ పరికల్పన సరైనదో గుర్తించగలవు.[4]

చరిత్ర

[మార్చు]

తొలి ఊహాగానాలు

[మార్చు]
అంగారక గ్రహ ఉపగ్రహాల క్యూరియాసిటీ వీక్షణం: డీమోస్ ముందుగా వెళుతున్న ఫోబోస్ – నిజ సమయంలో (వీడియో-గిఫ్, 1 ఆగస్టు 2013)

గురుడి ఉపగ్రహాలను కనుగొన్నప్పుడు అంగారకుడి ఉపగ్రహాల ఉనికి గురించి ఊహాగానాలు ప్రారంభమయ్యాయి. గెలీలియో గెలీలీ (1564–1642) శని గ్రహం ఇరువైపులా రెండు ఉబ్బెత్తులను గమనించినట్లు (తరువాత అవి దాని వలయాలు అని కనుగొన్నారు) దాచిన నివేదికగా, Altissimum planetam tergeminum observavi ("అత్యంత సుదూర గ్రహం త్రిగుణ రూపం కలిగి ఉన్నట్లు నేను గమనించాను") అనే దానికి smaismrmilmepoetaleumibunenugttauiras అనే అనగ్రామ్‌ను ఉపయోగించినప్పుడు, యోహాన్నెస్ కెప్లర్ (1571–1630) దానిని Salve umbistineum geminatum Martia proles (నమస్తే, ఆవేశపూరిత కవలలు, అంగారకుడి కుమారులు) అని తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నాడు.[5]

బహుశా కెప్లర్ స్ఫూర్తితో (కెప్లర్ గ్రహ గమన మూడవ నియమాన్ని ఉటంకిస్తూ), జోనాథన్ స్విఫ్ట్ వ్యంగ్య నవల గల్లివర్స్ ట్రావెల్స్ (1726) పార్ట్ 3, చాప్టర్ 3 ("లాపుటాకు ప్రయాణం") లో రెండు ఉపగ్రహాలను ప్రస్తావించింది, ఇందులో లాపుటా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు అంగారకుడి వ్యాసానికి 3, 5 రెట్ల దూరంలో, 10, 21.5 గంటల పరిభ్రమణ కాలంతో అంగారకుడి చుట్టూ తిరుగుతున్న రెండు ఉపగ్రహాలను కనుగొన్నట్లు వర్ణించబడింది. ఫోబోస్, డీమోస్ (రెండు స్విఫ్ట్ నవల తర్వాత ఒక శతాబ్దం పైగా గడిచిన తర్వాత 1877లో కనుగొనబడ్డాయి) వాస్తవ కక్ష్యా దూరాలు అంగారకుడి వ్యాసానికి 1.4, 3.5 రెట్లుగా ఉన్నాయి, వాటి కక్ష్యా వ్యవధులు వరుసగా 7.66, 30.35 గంటలు.[6][7] 20వ శతాబ్దంలో, ప్రారంభ సోవియట్ మార్స్, శుక్ర వ్యోమనౌకల డిజైనర్ వి. జి. పెర్మినోవ్, అంగారక గ్రహవాసులు భూమిపై విడిచిపెట్టిన రికార్డులను స్విఫ్ట్ కనుగొని అర్థం చేసుకున్నాడని ఊహించాడు.[8] అయితే చాలా మంది ఖగోళ శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, లోపలి గ్రహాలైన శుక్రుడు, బుధుడికి ఉపగ్రహాలు లేనందున, భూమికి ఒకటి, గురుడికి నాలుగు (అప్పట్లో తెలిసినవి) ఉన్నందున, అంగారకుడికి రెండు ఉండాలని స్విఫ్ట్ అప్పటి సాధారణ వాదనను ఉపయోగించాడు. అంతేకాకుండా, అవి ఇంకా కనుగొనబడనందున అవి చిన్నవిగా, అంగారకుడికి దగ్గరగా ఉండాలని తర్కించబడింది. ఇది స్విఫ్ట్ వాటి కక్ష్యా దూరాలు, పరిభ్రమణ కాలాల గురించి సుమారుగా ఖచ్చితమైన అంచనా వేయడానికి దారితీసింది. దీనికి అదనంగా, స్విఫ్ట్ తన లెక్కల్లో తన స్నేహితుడు, గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు జాన్ అర్బుత్నాట్ నుండి సహాయం పొంది ఉండవచ్చు.[9]

గ్రహాంతర సందర్శకుడి గురించి 1752లో వోల్టైర్ రాసిన చిన్న కథ "మైక్రోమెగాస్" కూడా అంగారకుడి రెండు ఉపగ్రహాలను ప్రస్తావిస్తుంది. వోల్టైర్ బహుశా స్విఫ్ట్ చేత ప్రభావితుడై ఉండవచ్చు.[10][11] ఈ సాహిత్య సూచనలకు గుర్తింపుగా, డీమోస్ పై ఉన్న రెండు క్రేటర్లకు స్విఫ్ట్, వోల్టైర్ అని పేరు పెట్టారు,[12][13] ఫోబోస్ పై ఒక ప్రాంతానికి లాపుటా రెజియో అని, మైదాన ప్రాంతానికి లాగాడో ప్లానిటియా అని పేరు పెట్టారు, ఇవి రెండూ గల్లివర్స్ ట్రావెల్స్‌లోని ప్రదేశాల (కల్పిత ఎగిరే ద్వీపం లాపుటా, కల్పిత దేశం బాల్నిబార్బి కల్పిత రాజధాని లాగాడో) పేర్ల మీద పెట్టబడ్డాయి.[14] ఫోబోస్ పై ఉన్న అనేక క్రేటర్లకు గల్లివర్స్ ట్రావెల్స్‌లోని పాత్రల పేర్లు కూడా పెట్టారు.[15]

ఆవిష్కరణ

[మార్చు]
ఆసాఫ్ హాల్ III, ఫోబోస్, డీమోస్ ల ఆవిష్కర్త
అంగారక గ్రహ ఉపగ్రహాలను కనుగొనడంలో ఆసాఫ్ హాల్ ఉపయోగించిన టెలిస్కోప్

ఆసాఫ్ హాల్ 12 ఆగస్టు 1877న సుమారు 07:48 UTCకి డీమోస్‌ను, 18 ఆగస్టు 1877న సుమారు 09:14 GMTకి ఫోబోస్‌ను వాషింగ్టన్, D.C. లోని US నావల్ అబ్జర్వేటరీలో (ఫాగీ బాటమ్‌లోని పాత నావల్ అబ్జర్వేటరీ) కనుగొన్నాడు (సమకాలీన మూలాలు, మధ్యాహ్నం రోజును ప్రారంభించే 1925కి ముందు ఉన్న ఖగోళ సంప్రదాయాన్ని ఉపయోగించి, ఆవిష్కరణ సమయాన్ని వరుసగా ఆగస్టు 11 న 14:40, ఆగస్టు 17 న 16:06 వాషింగ్టన్ సగటు సమయంగా ఇస్తాయి).[16][17][18][19] ఆ సమయంలో ఆయన అంగారక గ్రహ ఉపగ్రహాల కోసం ఉద్దేశపూర్వకంగా వెతుకుతున్నాడు. హాల్ ఇంతకు ముందు ఆగస్టు 10న అంగారక ఉపగ్రహంగా కనిపించే దానిని చూశాడు, వాతావరణం బాగోలేనందున అతను వాటిని తర్వాత వరకు ఖచ్చితంగా గుర్తించలేకపోయాడు.

హాల్ ఫోబోస్ ఆవిష్కరణను తన నోట్‌బుక్‌లో ఈ క్రింది విధంగా నమోదు చేశాడు:[20]

"[ఆగస్టు 1877] 11వ తేదీ రాత్రి ప్రారంభ భాగంలో నేను పరిశీలనను పునరావృతం చేశాను, మళ్లీ ఏమీ కనుగొనలేదు, కొన్ని గంటల తర్వాత మళ్లీ ప్రయత్నించినప్పుడు నేను గ్రహం తరువాతి వైపు, కొంచెం ఉత్తరాన ఒక మసక వస్తువును కనుగొన్నాను. నది నుండి వచ్చిన పొగమంచు పనిని ఆపివేసినప్పుడు దాని స్థానం గురించిన పరిశీలనను భద్రపరచడానికి నాకు కేవలం సమయం మాత్రమే ఉంది. ఇది 11వ తేదీ రాత్రి రెండున్నర గంటల సమయంలో జరిగింది. మేఘావృతమైన వాతావరణం చాలా రోజుల పాటు అడ్డుపడింది.
"ఆగస్టు 15న వాతావరణం మరింత ఆశాజనకంగా కనిపించడంతో, నేను అబ్జర్వేటరీలో నిద్రించాను. 11 గంటలకు ఉరుములతో కూడిన ఆకాశం స్పష్టంగా మారింది, శోధన తిరిగి ప్రారంభించబడింది. అయితే వాతావరణం చాలా చెడ్డ స్థితిలో ఉంది, అంగారక గ్రహం ఎంత మండుతూ, అస్థిరంగా ఉందంటే వస్తువును ఏమాత్రం చూడలేకపోయాము, అది ఆ సమయంలో గ్రహానికి ఎంత దగ్గరగా ఉందంటే అదృశ్యంగా ఉందని మాకు ఇప్పుడు తెలుసు.
"ఆగస్టు 16న వస్తువు మళ్లీ గ్రహం తరువాతి వైపు కనుగొనబడింది, ఆ రాత్రి పరిశీలనలు అది గ్రహంతో కదులుతోందని, ఒకవేళ ఉపగ్రహం అయితే దాని పొడిగింపులలో ఒకదాని దగ్గర ఉందని చూపించాయి. అప్పటి వరకు అంగారక ఉపగ్రహం కోసం నా శోధన గురించి అబ్జర్వేటరీలో ఎవరికీ నేను ఏమీ చెప్పలేదు, 16వ తేదీన ఈ పరిశీలనల తర్వాత అబ్జర్వేటరీని వదిలి వెళ్ళేటప్పుడు ఉదయం మూడు గంటల సమయంలో, నేను ఆ వస్తువును చూపించిన నా అసిస్టెంట్ జార్జ్ ఆండర్సన్‌తో అంగారక ఉపగ్రహాన్ని కనుగొన్నానని నేను అనుకుంటున్నానని చెప్పాను. ఈ విషయం గురించి ఎటువంటి సందేహం లేనంత వరకు నేను ఏమీ చెప్పాలనుకోలేదు కాబట్టి మౌనంగా ఉండమని కూడా నేను అతనికి చెప్పాను. అతను ఏమీ అనలేదు, కానీ ఆ విషయం దాచలేనంత గొప్పగా ఉంది, నేనే దానిని బయటపెట్టాను. ఆగస్టు 17న ఒకటి, రెండు గంటల మధ్య, నేను నా పరిశీలనలను తగ్గిస్తున్నప్పుడు, ప్రొఫెసర్ న్యూకోంబ్ తన భోజనం చేయడానికి నా గదిలోకి వచ్చాడు, అంగారకుడికి దగ్గరగా ఉన్న ఆ మసక వస్తువు కొలతలను నేను అతనికి చూపించాను, అది గ్రహంతో పాటు కదులుతోందని నిరూపించింది.
"ఆగస్టు 17న బయటి చంద్రుడి కోసం ఎదురుచూస్తూ చూస్తున్నప్పుడు, లోపలిది కనుగొనబడింది. 17, 18 తేదీల పరిశీలనలు ఈ వస్తువుల లక్షణాన్ని నిస్సందేహంగా ఉంచాయి, ఈ ఆవిష్కరణను అడ్మిరల్ రోడ్జర్స్ బహిరంగంగా ప్రకటించారు."

ఆవిష్కరణకు ఉపయోగించిన టెలిస్కోప్ ఫాగీ బాటమ్‌లో ఉన్న 26-అంగుళాల (66 సెం.మీ.) రిఫ్రాక్టర్ (కటకం ఉన్న టెలిస్కోప్).[21] 1893లో కటకాన్ని తిరిగి అమర్చి కొత్త గోపురంలో ఉంచారు, అక్కడ అది 21వ శతాబ్దం వరకు మిగిలి ఉంది.[22]

వరుసగా ఫోబస్, డీమస్ అని మొదట స్పెల్లింగ్ చేయబడిన ఈ పేర్లను ఏరెస్ భయాన్ని, భీతిని పిలిచే ఇలియడ్ పుస్తకం XV నుండి ఏటన్ సైన్స్ మాస్టర్ హెన్రీ జార్జ్ మదన్ (1838–1901) సూచించారు.[23] హెన్రీ మదన్ సోదరుడు ఫాల్కనర్ మదన్ మనవరాలు వెనెటియా బర్నీ, ఈమె ప్లూటో పేరును మొదట సూచించింది.

అంగారక చంద్రుడి బూటకం

[మార్చు]

1959లో వాల్టర్ స్కాట్ హ్యూస్టన్ గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ అబ్జర్వర్ ఏప్రిల్ ఎడిషన్‌లో "యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ది సియెర్రాస్ కు చెందిన డాక్టర్ ఆర్థర్ హయాల్ అంగారకుడి ఉపగ్రహాలు వాస్తవానికి కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు అని నివేదించారు" అని పేర్కొంటూ ఒక ప్రసిద్ధ ఏప్రిల్ ఫూల్స్ బూటకపు ప్రచారాన్ని కొనసాగించాడు. డాక్టర్ హయాల్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ది సియెర్రాస్ రెండూ కల్పితమైనవి. తరువాత తప్పు అని తేలిన సాంద్రత అంచనా ఆధారంగా ఫోబోస్ ఒక బోలు లోహపు కవచం అని సూచించిన సోవియట్ శాస్త్రవేత్త అయోసిఫ్ ష్క్లోవ్స్కీ హ్యూస్టన్ వాదనను పునరావృతం చేసినప్పుడు ఈ బూటకం ప్రపంచవ్యాప్తంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది.[24]

ఇటీవలి సర్వేలు

[మార్చు]

అదనపు ఉపగ్రహాల కోసం శోధనలు జరిగాయి. 2003లో స్కాట్ ఎస్. షెప్పర్డ్, డేవిడ్ సి. జ్యూయిట్ క్రమరహిత ఉపగ్రహాల కోసం అంగారకుడి హిల్ గోళం మొత్తాన్ని సర్వే చేశారు. అయితే అంగారకుడి నుండి వెదజల్లబడిన కాంతి, ఉపగ్రహాలు ఫోబోస్, డీమోస్ నివసించే లోపలి కొన్ని ఆర్క్‌మినట్లను శోధించకుండా వారిని నిరోధించింది. 23.5 స్పష్టమైన పరిమిత ఎరుపు పరిమాణంలో కొత్త ఉపగ్రహాలేవీ కనుగొనబడలేదు, ఇది 0.07 ఆల్బెడోను ఉపయోగించి సుమారు 0.09 కి.మీ వ్యాసార్థానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.[25]

లక్షణాలు

[మార్చు]
అంగారక గ్రహం ఉపగ్రహాలైన డీమోస్, ఫోబోస్, అలాగే భూమి చంద్రుడి స్పష్టమైన పరిమాణాలు వాటి సంబంధిత గ్రహాల ఉపరితలం నుండి వీక్షించినట్లుగా (క్యూరియాసిటీ రోవర్ తీసిన అంగారకుడి చంద్రుల చిత్రం, 1 ఆగస్టు 2013)
ఫోబోస్, డీమోస్, చంద్రుడు (కుడి) మధ్య పరిమాణ పోలిక

అంగారకుడి భూమధ్యరేఖకు సమీపంలో ఉన్న ఉపరితలం నుండి చూస్తే, నిండు ఫోబోస్ భూమిపై కనిపించే పౌర్ణమి చంద్రునిలో మూడింట ఒక వంతు పరిమాణంలో కనిపిస్తుంది. ఇది 8' (ఉదయిస్తున్నప్పుడు), 12' (తలపై) మధ్య కోణీయ వ్యాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దాని దగ్గరి కక్ష్య కారణంగా, పరిశీలకుడు అంగారక భూమధ్యరేఖకు దూరంగా ఉన్నప్పుడు ఇది చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది, పరిశీలకుడు ధృవాలకు దగ్గరగా ప్రయాణించినప్పుడు ఇది క్షితిజ రేఖకు దిగువన పూర్తిగా మునిగిపోతుంది; అందువలన ఫోబోస్ అంగారకుడి ధ్రువ మంచు పలకల నుండి కనిపించదు. డీమోస్ అంగారకుడి పై ఉన్న పరిశీలకుడికి ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం లేదా గ్రహంలా కనిపిస్తుంది (భూమి నుండి శుక్రుడు ఎలా కనిపిస్తాడో దానికంటే కొంచెం పెద్దది). ఇది సుమారు 2' కోణీయ వ్యాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీనికి భిన్నంగా, అంగారకుడి నుండి చూస్తే సూర్యుని కోణీయ వ్యాసం సుమారు 21' ఉంటుంది. అందువలన సూర్యుడిని పూర్తిగా కప్పడానికి ఈ చంద్రులు చాలా చిన్నవి కాబట్టి అంగారకుడిపై సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణాలు ఉండవు. మరోవైపు ఫోబోస్ సంపూర్ణ చంద్రగ్రహణాలు దాదాపు ప్రతి రాత్రి జరుగుతాయి.[26]

ఫోబోస్, డీమోస్ కదలికలు భూమి చంద్రుని కదలికలకు చాలా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. వేగవంతమైన ఫోబోస్ పశ్చిమాన ఉదయించి, తూర్పున అస్తమిస్తుంది, కేవలం పదకొండు గంటల్లో మళ్లీ ఉదయిస్తుంది, అయితే సింక్రోనస్ కక్ష్యకు కొంచెం బయట ఉన్న డీమోస్ ఊహించిన విధంగా తూర్పున ఉదయిస్తుంది కానీ చాలా నెమ్మదిగా ఉదయిస్తుంది. దాని 30 గంటల కక్ష్య ఉన్నప్పటికీ, ఇది అంగారక గ్రహ భ్రమణం కంటే నెమ్మదిగా వెనుకబడి ఉన్నందున పశ్చిమాన అస్తమించడానికి 2.7 రోజులు పడుతుంది.

రెండు చంద్రులు టైడల్ లాక్ చేయబడి, ఎల్లప్పుడూ అంగారకుడి వైపు ఒకే ముఖాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. ఫోబోస్ గ్రహం భ్రమణం కంటే వేగంగా అంగారకుడి చుట్టూ తిరుగుతున్నందున, టైడల్ శక్తులు దాని కక్ష్యా వ్యాసార్థాన్ని నెమ్మదిగా, స్థిరంగా తగ్గిస్తున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఏదో ఒక సమయంలో, అది రోచె పరిమితిలోకి వచ్చినప్పుడు, ఈ టైడల్ శక్తుల ద్వారా ఫోబోస్ విచ్ఛిన్నమై అంగారకుడిపై కూలిపోతుంది లేదా ఒక వలయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.[27][28] అంగారక గ్రహ ఉపరితలంపై ఉన్న అనేక క్రేటర్ల శ్రేణులు, అవి ఎంత పాతవైతే భూమధ్యరేఖ నుండి అంతగా వంగి ఉంటాయి, ఫోబోస్ లాంటి విధిని ఎదుర్కొన్న ఇతర చిన్న చంద్రులు ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి, అంగారక క్రస్ట్ ఈ సంఘటనల మధ్య మొత్తంగా మారిందని కూడా సూచిస్తున్నాయి.[29] మరోవైపు, డీమోస్ భూమి చంద్రుడి లాగా దాని కక్ష్య నెమ్మదిగా పెరిగేంత దూరంలో ఉంది.[30]

కక్ష్యా వివరాలు

[మార్చు]
లేబుల్
[note 1] 		పేరు, ఉచ్చారణ చిత్రం వ్యాసం (కి.మీ) ఉపరితల
వైశాల్యం (కి.మీ2) 		ద్రవ్యరాశి (కిలోలు) అర్ధ-ప్రధాన
అక్షం (కి.మీ) 		కక్ష్యా
వ్యవధి (గం) 		సగటు చంద్రోదయ
వ్యవధి (గం, రో) 		విపరీంద్రయత వంపు (°)[note 2]
I ఫోబోస్ /ˈfoʊbəs/
FOH-bəs
22.2 km (13.8 mi)(27×21.6×18.8 కి.మీ) 1,548 కి.మీ2 1.07×1016 9,377 km (5,827 mi) 7.66 11.12 గం (0.463 రో) 0.0151 1.093
II డీమోస్ /ˈdaɪməs/
DY-məss
12.6 km (7.8 mi)
(10×12×16 కి.మీ) 		483 కి.మీ2 1.5×1015 23,460 km (14,580 mi) 30.31 131 గం (5.44 రో) 0.00033 0.93
అంగారకుడు, ఫోబోస్, డీమోస్ ల సంబంధిత పరిమాణాలు, వాటి మధ్య దూరం స్కేల్ కు అనుగుణంగా

(అంగారకుడి రెండు చంద్రులను చూడటానికి చిత్రాన్ని పూర్తి పరిమాణంలో లోడ్ చేయండి.)

మార్చి 5, 2024: అంగారక గ్రహంపై ఉన్న పెర్సెవెరెన్స్ రోవర్ వీక్షించిన డీమోస్ చంద్రుడు, ఫోబోస్ చంద్రుడు, బుధ గ్రహం రవాణా చిత్రాలను నాసా విడుదల చేసింది.

పెర్సెవెరెన్స్ రోవర్ ద్వారా అంగారకుడి నుండి వీక్షించిన ట్రాన్సిట్స్ (రవాణాలు)
డీమోస్ ట్రాన్సిట్
(జనవరి 19, 2024)
ఫోబోస్ ట్రాన్సిట్
(ఫిబ్రవరి 8, 2024)
బుధ గ్రహ ట్రాన్సిట్
(అక్టోబర్ 28, 2023)

పుట్టుక

[మార్చు]
ఉపగ్రహాల గ్రహశకల-బెల్ట్ మూలాన్ని వివరించే యానిమేషన్

అంగారక ఉపగ్రహాల పుట్టుక ఇప్పటికీ వివాదాస్పదంగా ఉంది.[32] ఫోబోస్, డీమోస్ రెండూ కార్బొనేషియస్ సి-రకం గ్రహశకలాలతో చాలా సారూప్యతలను కలిగి ఉన్నాయి, స్పెక్ట్రా, ఆల్బెడో, సాంద్రత సి- లేదా డి-రకం గ్రహశకలాలకు చాలా పోలి ఉంటాయి.[33] వాటి సారూప్యత ఆధారంగా, రెండు ఉపగ్రహాలు ఆకర్షించబడిన ప్రధాన-బెల్ట్ గ్రహశకలాలు కావచ్చు అనేది ఒక పరికల్పన.[7][34] రెండు చంద్రులు అంగారకుడి భూమధ్యరేఖాతలానికి దాదాపు సరిగ్గా సమానంగా ఉండే చాలా వృత్తాకార కక్ష్యలను కలిగి ఉన్నాయి, అందువల్ల ఆకర్షించబడిన పుట్టుకకు ప్రారంభంలో అధికంగా ఉన్న విపరీత కక్ష్యను వృత్తాకారంగా మార్చడానికి, వంపును భూమధ్యరేఖాతలానికి సర్దుబాటు చేయడానికి ఒక విధానం అవసరం, బహుశా వాతావరణ డ్రాగ్, టైడల్ శక్తుల కలయిక ద్వారా ఇది జరిగి ఉండవచ్చు,[35] అయినప్పటికీ డీమోస్‌కు ఇలా జరగడానికి తగినంత సమయం అందుబాటులో ఉందో లేదో స్పష్టంగా లేదు.[32] ఆకర్షించడానికి శక్తి వెదజల్లడం కూడా అవసరం. వాతావరణ బ్రేకింగ్ ద్వారా ఫోబోస్-పరిమాణ వస్తువును ఆకర్షించడానికి అంగారకుడి ప్రస్తుత వాతావరణం చాలా పలచగా ఉంటుంది.[32] అసలు శరీరం టైడల్ శక్తుల కింద విడిపోయిన బైనరీ గ్రహశకలం అయితే ఆకర్షించడం జరిగి ఉండవచ్చని జాఫ్రీ లాండిస్ ఎత్తి చూపారు.[34]

ఫోబోస్ అంగారకుడు ఏర్పడిన తర్వాత కక్ష్యలో కలిసిపోయిన రెండవ తరం సౌర వ్యవస్థ వస్తువు కావచ్చు, అంతేగాని అంగారకుడితో పాటు అదే పుట్టుక మేఘం నుండి ఏకకాలంలో ఏర్పడింది కాదు.[36]

మరొక పరికల్పన ఏమిటంటే, అంగారకుడు ఒకప్పుడు అనేక ఫోబోస్-, డీమోస్-పరిమాణ వస్తువులతో చుట్టుముట్టబడి ఉండేవాడు, బహుశా ఒక పెద్ద ప్లానెటెసిమల్ తో ఢీకొనడం ద్వారా దాని చుట్టూ కక్ష్యలోకి వదిలివేయబడ్డాయి.[37] ఫోబోస్ లోపలి భాగం అధిక సచ్ఛిద్రత (1.88 గ్రా/సెం.మీ3 సాంద్రత ఆధారంగా, శూన్యాలు ఫోబోస్ ఘనపరిమాణంలో 25 నుండి 35 శాతం వరకు ఉంటాయని అంచనా వేయబడింది) గ్రహశకల పుట్టుకకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది.[38] థర్మల్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌లో ఫోబోస్ పరిశీలనలు ప్రధానంగా ఫైలోసిలికేట్‌లను కలిగి ఉన్న సమ్మేళనాన్ని సూచిస్తాయి, ఇవి అంగారక ఉపరితలం నుండి బాగా తెలిసినవి. స్పెక్ట్రా అన్ని తరగతుల కాండ్రైట్ ఉల్కల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది మళ్లీ గ్రహశకల పుట్టుక నుండి దూరంగా చూపుతుంది.[39] భూమి చంద్రుని పుట్టుకకు ప్రబలంగా ఉన్న సిద్ధాంతం మాదిరిగానే, అంగారక గ్రహంపై ప్రభావంతో బయటకు వెలువడిన పదార్థం అంగారక కక్ష్యలో తిరిగి చేరడం ద్వారా ఫోబోస్ పుట్టుకను రెండు పరిశోధనలు సమర్థిస్తాయి.[40]

అంగారకుడి ద్రవ్యరాశిలో మూడింట ఒక వంతు ఉన్న ప్రోటోప్లానెట్‌తో భారీ ఢీకొనడంతో అంగారక ఉపగ్రహాలు ప్రారంభమై ఉండవచ్చు, ఇది అంగారకుడి చుట్టూ ఒక వలయాన్ని ఏర్పరిచింది. వలయం లోపలి భాగం పెద్ద చంద్రుడిగా ఏర్పడింది. ఈ చంద్రుడు, బయటి వలయం మధ్య గురుత్వాకర్షణ పరస్పర చర్యల వల్ల ఫోబోస్, డీమోస్ ఏర్పడ్డాయి. తరువాత, పెద్ద చంద్రుడు అంగారకుడిపై కూలిపోయాడు, కానీ రెండు చిన్న చంద్రులు కక్ష్యలో ఉండిపోయాయి. ఈ సిద్ధాంతం చంద్రుల సన్నని-కణ ఉపరితలం, వాటి అధిక సచ్ఛిద్రతతో ఏకీభవిస్తుంది. బయటి డిస్క్ సూక్ష్మ-కణ పదార్థాన్ని సృష్టిస్తుంది.[41][42] అంగారక గ్రహంతో ఢీకొనే వస్తువు సిరెస్, వెస్టాల పరిమాణ పరిధిలో ఉండాలని అనుకరణలు సూచిస్తున్నాయి ఎందుకంటే పెద్ద ప్రభావం మరింత భారీ డిస్క్‌ను, ఉపగ్రహాలను సృష్టించి ఉండేది, అది ఫోబోస్, డీమోస్ వంటి చిన్న చంద్రుల మనుగడను నిరోధించేది.[43]

ఇటీవల, ETH జూరిచ్, US నావల్ అబ్జర్వేటరీకి చెందిన అమీర్ హోస్సేన్ బాఘేరి, అతని సహచరులు ఉపగ్రహాల పుట్టుకపై ఒక కొత్త పరికల్పనను ప్రతిపాదించారు. మార్స్ ఇన్‌సైట్ మిషన్, ఇతర మిషన్ల నుండి వచ్చిన భూకంప, కక్ష్యా సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా, ఉపగ్రహాలు సుమారు 1 నుండి 2.7 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ఉమ్మడి మాతృ సంస్థ అంతరాయం నుండి పుట్టాయని వారు ప్రతిపాదించారు. ఫోబోస్, డీమోస్‌ల సాధారణ పూర్వీకుడు బహుశా మరొక వస్తువుతో ఢీకొని ఫోబోస్, డీమోస్‌లను ఏర్పరచడానికి ముక్కలై ఉంటాడు.[44] అయితే ఇటీవలి పత్రం ఫోబోస్, డీమోస్ నేరుగా ఒకే పూర్వీక చంద్రుని నుండి విడిపోవడం అసంభవం అని సూచిస్తుంది.[45] ఒకే పూర్వీక చంద్రుని దృశ్యం రెండు చంద్రుల మధ్య ప్రభావానికి దారితీస్తుందని, 104 సంవత్సరాలలో శిధిలాల వలయానికి దారితీస్తుందని చూపించడానికి వారు ఎన్-బాడీ అనుకరణలను ఉపయోగిస్తారు.

మరొక సూచన ఏమిటంటే, శని లేదా నెప్ట్యూన్ కక్ష్యకు ఆవల ఉన్న గ్రహం ద్రవ్యరాశిలో సుమారు 3% ఉన్న, కనీసం 30%, గరిష్టంగా 70% నీటి మంచుతో కూడిన వస్తువు అంగారకుడిని ఢీకొట్టింది. ఇది గ్రహం చుట్టూ పెద్ద మొత్తంలో నీటితో ఒక డిస్క్‌ను సృష్టిస్తుంది, అది దానిని చల్లబరుస్తుంది, రాళ్ల రసాయన కూర్పును మారుస్తుంది, బహుశా ఫైలోసిలికేట్స్ అనే ఖనిజాల రకాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[46]

అన్వేషణ

[మార్చు]

గత ప్రయత్నాలు, ప్రతిపాదనలు

[మార్చు]

అనేక అంగారక పరిశోధనలు ఫోబోస్, డీమోస్ గురించి చిత్రాలను, ఇతర సమాచారాన్ని అందించినప్పటికీ, కొన్ని మాత్రమే ఈ ఉపగ్రహాలకు అంకితం చేయబడ్డాయి, ఉపరితలంపై ఫ్లైబై లేదా ల్యాండింగ్ చేయడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.

సోవియట్ ఫోబోస్ ప్రోగ్రామ్ కింద రెండు ప్రోబ్‌లు 1988లో విజయవంతంగా ప్రయోగించబడ్డాయి, అయితే వైఫల్యాల కారణంగా ఫోబోస్, డీమోస్‌లపై ఉద్దేశించిన జంపింగ్ ల్యాండింగ్‌లను నిర్వహించలేదు (అయినప్పటికీ ఫోబోస్ 2 విజయవంతంగా ఫోబోస్‌ను ఫోటో తీసింది). పోస్ట్-సోవియట్ రష్యన్ ఫోబోస్-గ్రంట్ ప్రోబ్ ఫోబోస్ నుండి మొదటి నమూనాను తిరిగి తీసుకువచ్చే మిషన్‌గా ఉద్దేశించబడింది, అయితే రాకెట్ వైఫల్యం కారణంగా ఇది 2011లో భూ కక్ష్యలో చిక్కుకుపోయింది. నౌకను తిరిగి సక్రియం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి, ఇది 15 జనవరి 2012 న చిలీకి పశ్చిమాన పసిఫిక్ మహాసముద్రం మీదుగా అనియంత్రిత రీ-ఎంట్రీలో భూమిపైకి తిరిగి పడిపోయింది.[47][48][49]

1997, 1998లలో నాసా డిస్కవరీ ప్రోగ్రామ్‌లో అలాద్దీన్ మిషన్ ఫైనలిస్ట్‌గా ఎంపిక చేయబడింది. ఫోబోస్, డీమోస్ రెండింటినీ సందర్శించి, ఉపగ్రహాల వద్ద ప్రక్షేపకాలను ప్రయోగించడం ప్రణాళిక. నౌక నెమ్మదిగా ఫ్లైబై చేస్తున్నప్పుడు బయటకు వచ్చిన పదార్థాన్ని సేకరిస్తుంది. ఈ నమూనాలు మూడేళ్ల తర్వాత అధ్యయనం కోసం భూమికి తీసుకురాబడతాయి. చివరికి, బుధ గ్రహానికి పంపే నౌక అయిన మెసెంజర్‌కు అనుకూలంగా నాసా ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించింది.[50]

2007లో, యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ, EADS ఆస్ట్రియమ్ 2016లో ల్యాండర్, నమూనా రాబడితో ఫోబోస్‌కు ఒక మిషన్‌ను ప్రతిపాదించి అభివృద్ధి చేశాయి, అయితే ఈ మిషన్ ఎప్పుడూ ఎగరలేదు.[మూలం అవసరం] కెనడియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ 2007 నుండి ఆర్బిటర్, ల్యాండర్‌తో ఫోబోస్ రికనైసెన్స్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ మార్స్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ (PRIME) మిషన్‌ను పరిశీలిస్తోంది.[మూలం అవసరం] 2013 నుండి నాసా ఆర్బిటర్, ఒక చిన్న రోవర్‌తో ఫోబోస్ సర్వేయర్ మిషన్ కాన్సెప్ట్‌ను అభివృద్ధి చేసింది.[51][52] నాసాకు చెందిన ఫోబోస్ అండ్ డీమోస్ & మార్స్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ (PADME) మిషన్ అంగారక ఉపగ్రహాల బహుళ ఫ్లైబైలను నిర్వహించడానికి రూపొందించబడింది, కానీ అభివృద్ధి కోసం ఎంపిక చేయబడలేదు.[53] అలాగే ఫోబోస్ నుండి నమూనాను తిరిగి తీసుకురావడానికి కాన్సెప్ట్ మిషన్ అయిన OSIRIS-REx IIని నాసా అంచనా వేసింది.[54] డీమోస్ నుండి గల్లివర్ అనే మరో నమూనా రాబడి మిషన్ భావన చేయబడింది.[55]

ప్రస్తుత ప్రతిపాదనలు

[మార్చు]

ఫోబోస్ నుండి మొదటి నమూనాలను తిరిగి తీసుకురావడానికి 2026లో మార్టిన్ మూన్స్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ (MMX) మిషన్‌ను ప్రారంభించాలని JAXA యోచిస్తోంది.[56][57] వ్యోమనౌక అంగారకుడి చుట్టూ కక్ష్యలోకి ప్రవేశిస్తుంది, తర్వాత ఫోబోస్‌కి బదిలీ అవుతుంది,[58] ఒకటి లేదా రెండుసార్లు ల్యాండ్ అయి సాధారణ వాయు వ్యవస్థను ఉపయోగించి ఇసుక లాంటి రెగోలిత్ కణాలను సేకరిస్తుంది.[59] ల్యాండర్ మిషన్ కనీసం 10 గ్రాముల నమూనాలను తిరిగి తీసుకురావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.[60][61] వ్యోమనౌక ఆ తర్వాత ఫోబోస్ నుండి బయలుదేరి జూలై 2029లో భూమికి వచ్చే రిటర్న్ మాడ్యూల్‌ను పంపడానికి ముందు చిన్న చంద్రుడైన డీమోస్ మీదుగా అనేక ఫ్లైబైలను చేస్తుంది.[58][56]

గ్యాలరీ

[మార్చు]
అంగారకుడి చుట్టూ తిరుగుతున్న ఉపగ్రహాలు, వ్యోమనౌకల కక్ష్యలు.[63]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ లేబుల్ ప్రతి చంద్రుడికి ఆవిష్కరించిన క్రమంలో ఆపాదించబడిన రోమన్ సంఖ్యను సూచిస్తుంది.[31]
  2. ↑ కక్ష్యా వంపులు అంగారకుడి భూమధ్యరేఖకు ఇవ్వబడ్డాయి.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Andrews, Robin George (25 July 2020). "Why the 'Super Weird' Moons of Mars Fascinate Scientists - What's the big deal about little Phobos and tinier Deimos?". The New York Times. Archived from the original on 25 July 2020. Retrieved 25 July 2020.
  2. ↑ "NASA - Under the Moons of Mars". Nasa.gov. Archived from the original on 29 March 2014. Retrieved 28 February 2013.
  3. ↑ Sheehan, William (1996). "Chapter 5: 1877". The Planet Mars: A History of Observation and Discovery. University of Arizona Press. Bibcode:1996pmho.book.....S. Archived from the original on 3 November 2017. Retrieved 28 February 2013.
  4. ↑ Kuramoto, Kiyoshi (2024-07-23). "Origin of Phobos and Deimos Awaiting Direct Exploration". Annual Review of Earth and Planetary Sciences (in ఇంగ్లీష్). 52 (1): 495–519. Bibcode:2024AREPS..52..495K. doi:10.1146/annurev-earth-040522-110615. ISSN 0084-6597.
  5. ↑ "Galileo, Kepler, & Two Anagrams: Two Wrong Solutions Turn Into Two Correct Solutions". Tumblr. Retrieved 16 January 2023.
  6. ↑ "Galileo's Anagrams and the Moons of Mars". www.mathpages.com. Archived from the original on 12 June 2018. Retrieved 29 October 2018.
  7. ↑ 7.0 7.1 "Close Inspection for Phobos". Archived from the original on 14 January 2012. Retrieved 2 April 2011. One idea is that Phobos and Deimos, Mars's other moon, are captured asteroids.
  8. ↑ V. G. Perminov (1999). The Difficult Road to Mars (Report). NASA. p. 6. ISBN 0-16-058859-6. NP-1999-06-251-HQ. Retrieved 29 October 2018.
  9. ↑ Lamont, Roscoe (1925). "The moons of Mars". Popular Astronomy. 33: 496. Bibcode:1925PA.....33..496L.
  10. ↑ Sheehan, William (1 September 1996). The Planet Mars: A History of Observation and Discovery (2nd ed.). Tucson: University of Arizona Press. ISBN 9780816516414.
  11. ↑ Voltaire explained that since Mars is further from the Sun than Earth is, it could not make do with less than two moons. (Patrick Moore, 2000, The Wandering Astronomer)
  12. ↑ మూస:Gpn
  13. ↑ మూస:Gpn
  14. ↑ "Target: Phobos". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS Astrogeology Research Program.
  15. ↑ "Phobos Craters". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS Astrogeology Research Program. Retrieved 16 January 2023.
  16. ↑ Campbell, W.W. (1918). "The Beginning of the Astronomical Day". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 30 (178): 358. Bibcode:1918PASP...30..358C. doi:10.1086/122784.
  17. ↑ "Notes". The Observatory. 1: 181. 1877. Bibcode:1877Obs.....1..181.
  18. ↑ Hall, Asaph (1877). "Observations of the Satellites of Mars". Astronomische Nachrichten. 91 (1): 11–14. Bibcode:1877AN.....91...11H. doi:10.1002/asna.18780910103. Archived from the original on 1 October 2021. Retrieved 1 July 2021.
  19. ↑ Morley, T. A. (1989). "A catalogue of ground-based astrometric observations of the Martian satellites, 1877-1982". Astronomy and Astrophysics Supplement Series. 77 (2): 209. Bibcode:1989A&AS...77..209M.
  20. ↑ "Notes on some Points connected with the Progress of Astronomy during the Past Year". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 38 (4): 206. 8 February 1878. doi:10.1093/mnras/38.4.190.
  21. ↑ "Telescope: Naval Observatory 26-inch Refractor". amazing-space.stsci.edu. Retrieved 29 October 2018.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  22. ↑ "The 26-inch "Great Equatorial" Refractor". United States Naval Observatory. Archived from the original on 29 October 2018. Retrieved 29 October 2018.
  23. ↑ Knorre, V. (1878). "Entdeckung zweier Planeten". Astronomische Nachrichten. 92 (3): 47–48. Bibcode:1878AN.....92...47K. doi:10.1002/asna.18780920305. Archived from the original on 1 October 2021. Retrieved 1 July 2021.
  24. ↑ Jefferson City Post-Tribune 4 May 1959
  25. ↑ Sheppard, Scott S.; Jewitt, David; Kleyna, Jan (November 2004). "A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness". The Astronomical Journal. 128 (5): 2542–2546. arXiv:astro-ph/0409522. Bibcode:2004AJ....128.2542S. doi:10.1086/424541. ISSN 1538-3881. S2CID 45681283.
  26. ↑ "Astrobiology Exclusive News You Can't Afford to Miss - Astrobio.net". Astrobiology Magazine. Archived from the original on 20 February 2021. Retrieved 29 October 2018.
  27. ↑ మూస:Cite APOD
  28. ↑ December 2017, Nola Taylor Redd 08 (8 December 2017). "Phobos: Facts About the Doomed Martian Moon". Space.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 19 March 2018. Retrieved 13 June 2020.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  29. ↑ "NASA - New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth". www.nasa.gov. Retrieved 29 October 2018.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  30. ↑ "Mission To Mars - Project-based Learning" (PDF). www.edb.utexas.edu. Archived from the original (PDF) on 17 June 2011. Retrieved 29 October 2018.
  31. ↑ "Planet and Satellite Names and Discoverers". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS Astrogeology Research Program. Retrieved 23 June 2022.
  32. ↑ 32.0 32.1 32.2 Burns, J. A. "Contradictory Clues as to the Origin of the Martian Moons," in Mars, H. H. Kieffer et al., eds., U. Arizona Press, Tucson, 1992
  33. ↑ "New Views of Martian Moons". Archived from the original on 14 November 2011. Retrieved 2 April 2011.
  34. ↑ 34.0 34.1 Landis, G. A. (2002). Origin of Martian Moons from Binary Asteroid Dissociation. American Association for the Advancement of Science Annual Meeting. Boston, MA. arXiv:0903.3434.
  35. ↑ Cazenave, A.; Dobrovolskis, A.; Lago, B. (1980). "Orbital history of the Martian satellites with inferences on their origin". Icarus. 44 (3): 730–744. Bibcode:1980Icar...44..730C. doi:10.1016/0019-1035(80)90140-2.
  36. ↑ Martin Pätzold & Olivier Witasse (4 March 2010). "Phobos Flyby Success". ESA. Archived from the original on 7 March 2010. Retrieved 4 March 2010.
  37. ↑ Craddock, R. A.; (1994); The Origin of Phobos and Deimos, Abstracts of the 25th Annual Lunar and Planetary Science Conference, held in Houston, TX, 14–18 March 1994, p. 293
  38. ↑ Andert, T. P.; Rosenblatt, P.; Pätzold, M.; Häusler, B.; et al. (7 May 2010). "Precise mass determination and the nature of Phobos". Geophysical Research Letters. 37 (L09202). American Geophysical Union: n/a. Bibcode:2010GeoRL..37.9202A. doi:10.1029/2009GL041829. S2CID 129002457. Archived from the original on 26 June 2010. Retrieved 1 October 2010.
  39. ↑ Giuranna, M.; Roush, T. L.; Duxbury, T.; Hogan, R. C.; et al. (2010). "Compositional Interpretation of PFS/MEx and TES/MGS Thermal Infrared Spectra of Phobos" (PDF). European Planetary Science Congress Abstracts, Vol. 5. Archived (PDF) from the original on 12 May 2011. Retrieved 1 October 2010.
  40. ↑ "Mars Moon Phobos Likely Forged by Catastrophic Blast". www.space.com. Space.com. 27 September 2010. Archived from the original on 30 September 2010. Retrieved 1 October 2010.
  41. ↑ Rosenblatt, Pascal; Charnoz, Sébastien; Dunseath, Kevin M.; Terao-Dunseath, Mariko; Trinh, Antony; Hyodo, Ryuki; Genda, Hidenori; Toupin, Stéven (2016). "Accretion of Phobos and Deimos in an extended debris disc stirred by transient moons" (PDF). Nature Geoscience. 9 (8): 581–583. Bibcode:2016NatGe...9..581R. doi:10.1038/ngeo2742. S2CID 133174714. Archived (PDF) from the original on 9 March 2020. Retrieved 29 February 2020.
  42. ↑ "A giant impact: Solving the mystery of how Mars' moons formed". ScienceDaily. 4 July 2016. Archived from the original on 15 February 2021. Retrieved 1 August 2021.
  43. ↑ "Giant Impact May Have Created Mars Moons | Space". Space.com. 18 April 2018. Archived from the original on 26 January 2020. Retrieved 26 January 2020.
  44. ↑ Bagheri, Amirhossein; Khan, Amir; Efroimsky, Michael; Kruglyakov, Mikhail; Giardini, Domenico (22 February 2021). "Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor". Nature Astronomy (in ఇంగ్లీష్). 5 (6): 539–543. Bibcode:2021NatAs...5..539B. doi:10.1038/s41550-021-01306-2. ISSN 2397-3366. S2CID 233924981. Archived from the original on 5 March 2021. Retrieved 8 April 2021.
  45. ↑ Hyodo, Ryuki; Genda, Hidenori; Sekiguchi, Ryosuke; Madeira, Gustavo; Charnoz, Sébastien (1 August 2022). "Challenges in Forming Phobos and Deimos Directly from a Splitting of an Ancestral Single Moon". The Planetary Science Journal (in ఇంగ్లీష్). 3 (8): 204. arXiv:2208.04794. Bibcode:2022PSJ.....3..204H. doi:10.3847/psj/ac88d2. ISSN 2632-3338. S2CID 251442453.
  46. ↑ Icy Impactor Might Explain the Formation of Mars's Moons
  47. ↑ "Russia's failed Phobos-Grunt space probe heads to Earth". BBC News. 14 January 2012.
  48. ↑ "Russian space probe crashes into Pacific Ocean". Fox News Channel. 15 January 2012. Archived from the original on 15 January 2012.
  49. ↑ "Russia asks if US radar ruined Phobos-Grunt space probe". NBC News. 17 January 2012. Archived from the original on 24 September 2020.
  50. ↑ Mueller, J. T.; Guo, Y.; von Mehlem, U. I.; Cheng, A. F. (January 2003). "Aladdin mission concept". Acta Astronautica. 52 (2): 211–218. Bibcode:2003AcAau..52..211M. doi:10.1016/S0094-5765(02)00159-5.
  51. ↑ Pandika, Melissa (28 December 2012). "Stanford researchers develop acrobatic space rovers to explore moons and asteroids". Stanford Report. Stanford, California. Stanford News Service. Retrieved 3 January 2013.
  52. ↑ Tarantola, Andrew (2 January 2013). "NASA's Developing Robotic "Hedgehogs" to Explore a Maritan Moon". Gizmodo. Gizmodo. Retrieved 3 January 2013.
  53. ↑ "NASA Selects Two Missions to Explore the Early Solar System". 4 January 2017. Retrieved 19 September 2017.
  54. ↑ Elifritz, T. L. (2012). "OSIRIS-REx II to Mars — Mars Sample Return from Phobos and Deimos". Concepts and Approaches for Mars Exploration. 1679: 4017. Bibcode:2012LPICo1679.4017E.
  55. ↑ Britt, D. T.; Robinson, M.; Gulliver Team (2004). "The Gulliver sample return mission to Deimos". 35th COSPAR Scientific Assembly. 35: 3897. Bibcode:2004cosp...35.3897B. Archived from the original on 1 October 2021. Retrieved 3 September 2020.
  56. ↑ 56.0 56.1 "MMX - Martian Moons eXploration". MMX at JAXA.
  57. ↑ "JAXA plans probe to bring back samples from moons of Mars". The Japan Times. 10 June 2015.
  58. ↑ 58.0 58.1 Clark, Stephen (20 November 2017). "NASA confirms contribution to Japanese-led Mars mission". Spaceflight Now.
  59. ↑ "How to find the best samples on a moon: Building relationships and solving engineering challenges in France". JAXA News. 4 December 2017.
  60. ↑ "Gravity both too strong and too weak: landing on the Martian moons". JAXA News. 31 August 2017.
  61. ↑ Fujimoto, Masaki (11 January 2017). "JAXA's exploration of the two moons of Mars, with sample return from Phobos" (PDF). Lunar and Planetary Institute. Retrieved 23 March 2017.
  62. ↑ Ainsworth, Diane (September 11, 1998). "Martian moon Phobos hip-deep in powder". JPL. Archived from the original on 12 December 2019. Retrieved 29 October 2018.
  63. ↑ Webster, Guy (4 May 2015). "Traffic Around Mars Gets Busy". NASA. Archived from the original on 6 May 2015. Retrieved 5 May 2015.

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=అంగారక_గ్రహం_చంద్రులు&oldid=4792439" నుండి వెలికితీశారు