అకథిసియా
| అకథిసియా | |
|---|---|
| ప్రత్యేకత | మనోవైద్యం, న్యూరాలజీ |
| లక్షణాలు | ఆందోళన, కదలాలనే బలమైన కోరిక, కూర్చోలేకపోవడం |
| సంక్లిష్టతలు | మానసిక ఒత్తిడి, నిద్రలేమి, ఆత్మహత్య ఆలోచనలు |
| కారణాలు | కొన్ని ఔషధాల దుష్ప్రభావాలు |
| చికిత్స | మందుల మార్పు, మోతాదు తగ్గింపు, సహాయక చికిత్స |
అకథిసియా (English: Akathisia) అనేది శరీరాన్ని స్థిరంగా ఉంచలేని స్థితి కలిగించే నాడీ-మనోవైద్య సంబంధ రుగ్మత. ఈ పరిస్థితిలో వ్యక్తికి నిరంతరం కదలాలనే బలమైన అంతర్గత ఆందోళన కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా కాళ్లను కదపడం, ఒకచోట నిలబడలేకపోవడం, ముందుకు వెనక్కి నడవడం, కాళ్లు మడతపెట్టడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఈ రుగ్మత సాధారణంగా మానసిక రుగ్మతల చికిత్సలో ఉపయోగించే యాంటీసైకోటిక్ మందుల దుష్ప్రభావంగా కనిపిస్తుంది. కొన్నిసార్లు యాంటీడిప్రెసెంట్ మందులు, వాంతులు నియంత్రించే మందులు, ఇతర నాడీ సంబంధ ఔషధాల వల్ల కూడా ఇది సంభవించవచ్చు.[1][2]
అకథిసియా ఉన్న వ్యక్తులు “లోపల అసహనం”, “శరీరాన్ని ఆపుకోలేకపోవడం” వంటి అనుభూతులను వివరిస్తారు. కూర్చున్నప్పుడు కాళ్లు ఊపడం, నిలబడినప్పుడు బరువు ఒక కాలి నుంచి మరొక కాలికి మార్చడం, గదిలో తిరుగుతూ నడవడం వంటి ప్రవర్తనలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలు కొన్నిసార్లు ఆందోళన, డిప్రెషన్, మానియా వంటి ఇతర మానసిక సమస్యలతో గందరగోళం కలిగిస్తాయి. అందువల్ల ఈ రుగ్మత చాలాసార్లు సరైన సమయంలో గుర్తించబడదు.[1][3]
ఈ పరిస్థితి ప్రధానంగా డోపమైన్ వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపే మందుల వల్ల ఏర్పడుతుందని భావిస్తారు. ముఖ్యంగా మొదటి తరం యాంటీసైకోటిక్ మందులు వాడే వారిలో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. మందు ప్రారంభించిన కొద్ది రోజుల్లో లేదా మోతాదు పెంచిన తరువాత లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో పార్కిన్సన్ వ్యాధి, మెదడు వాపు, మెదడు గాయాలు వంటి వైద్య పరిస్థితులతో కూడా అకథిసియా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[2][4]
అకథిసియా నిర్ధారణ ప్రధానంగా వైద్య పరిశీలన ఆధారంగా జరుగుతుంది. ప్రత్యేక రక్త పరీక్షలు లేదా స్కాన్లు సాధారణంగా అవసరం ఉండవు. వైద్యులు రోగి లక్షణాలు, వాడుతున్న మందులు, శరీర కదలికలను పరిశీలించి నిర్ధారిస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో Barnes Akathisia Rating Scale వంటి ప్రమాణాలను ఉపయోగిస్తారు. చికిత్సలో కారణమైన మందు మోతాదు తగ్గించడం లేదా ప్రత్యామ్నాయ మందుకు మార్పు చేయడం సాధారణ పద్ధతి. అవసరమైతే బీటా బ్లాకర్లు, బెంజొడయజిపైన్లు లేదా యాంటీకోలినెర్జిక్ మందులు ఉపయోగిస్తారు.[1][2]
అకథిసియా సరైన సమయంలో గుర్తించకపోతే తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి కలిగించవచ్చు. కొందరిలో నిద్రలేమి, భయం, చిరాకు, ఆత్మహత్య ఆలోచనలు కూడా పెరుగుతాయి. వైద్య నిపుణులు ఈ పరిస్థితిని త్వరగా గుర్తించి చికిత్స అందించడం చాలా ముఖ్యం అని సూచిస్తున్నారు. సరైన చికిత్సతో చాలామందిలో లక్షణాలు తగ్గిపోతాయి.[2][5]
లక్షణాలు
[మార్చు]- కూర్చోలేకపోవడం
- నిరంతరం కాళ్లు కదపడం
- ముందుకు వెనక్కి నడవడం
- అంతర్గత ఆందోళన
- నిద్రలేమి
- చిరాకు
కారణాలు
[మార్చు]- యాంటీసైకోటిక్ మందులు
- యాంటీడిప్రెసెంట్ మందులు
- వాంతులు నియంత్రించే మందులు
- పార్కిన్సన్ వ్యాధి
- మెదడు గాయాలు
చికిత్స
[మార్చు]- మందు మోతాదు తగ్గింపు
- ప్రత్యామ్నాయ మందుల వినియోగం
- బీటా బ్లాకర్లు
- బెంజొడయజిపైన్లు
- మానసిక సహాయక చికిత్స
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 "Akathisia". Cleveland Clinic. Retrieved 23 మే 2026.
- 1 2 3 4 "Akathisia". NCBI Bookshelf. Retrieved 23 మే 2026.
- ↑ "Akathisia". WebMD. Retrieved 23 మే 2026.
- ↑ "What is akathisia and why does it occur?". Medical News Today. Retrieved 23 మే 2026.
- ↑ "What Is Akathisia?". Healthline. Retrieved 23 మే 2026.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]```0