అట్లాస్

అట్లస్ (Atlas) అనేది పటాల సంకలనం. సాధారణంగా ఇది భూమికి సంబంధించిన ప్రపంచ పటాలు లేదా ఏదైనా ఖండం లేదా ప్రాంతానికి సంబంధించిన పటాల సమాహారం. ఖగోళ శాస్త్రంలో వచ్చిన పురోగతుల ఫలితంగా ఖగోళ గ్రహాలు లేదా ఇతర గ్రహాలకు సంబంధించిన అట్లస్‌లు కూడా రూపొందించబడ్డాయి.

సాంప్రదాయంగా అట్లస్‌లు పుస్తకం రూపంలో బద్ధీకరించబడేవి. అయితే నేడు అనేక అట్లస్‌లు మల్టీమీడియా రూపాల్లో కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. భౌగోళిక లక్షణాలు, రాజకీయ సరిహద్దులను చూపడమే కాకుండా, అనేక అట్లస్‌లలో భౌగోళిక-రాజకీయ, సామాజిక, మతపరమైన, ఆర్థిక గణాంకాలు కూడా ఉంటాయి. అలాగే పటాలు, వాటిలో చూపబడిన ప్రదేశాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని కూడా ఇవి అందిస్తాయి.

పదవ్యుత్పత్తి

భౌగోళిక సందర్భంలో "అట్లస్" అనే పదం వినియోగం 1595 సంవత్సరానికి చెందుతుంది. ఆ సంవత్సరంలో ఫ్లెమిష్ భూగోళ శాస్త్రవేత్త గెరార్డస్ మెర్కేటర్ Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura ("అట్లస్ లేదా విశ్వ సృష్టి, సృష్టించబడిన విశ్వ స్వరూపంపై విశ్వవిజ్ఞాన ధ్యానాలు") అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

ఈ శీర్షిక ద్వారా మెర్కేటర్ "అట్లస్" అనే పదాన్ని కేవలం పటాల సమాహారంగా కాకుండా, మొత్తం విశ్వం యొక్క సృష్టి, స్వరూపాన్ని వివరిస్తున్న రచనగా నిర్వచించాడు. ఆయన మరణించిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత ప్రచురించబడిన ఈ గ్రంథం విస్తృత అంశాలను కలిగి ఉండేది. అయితే తరువాతి సంచికలలో ఇది క్రమంగా పటాల సంకలనంగా మారింది. 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి "అట్లస్" అనే పదం ఈ అర్థంలోనే విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.

మెర్కేటర్ రూపొందించిన ఈ నూతన పదం (neologism), అట్లస్ అనే టైటన్ పట్ల ఆయనకు ఉన్న గౌరవానికి గుర్తు. మెర్కేటర్ దృష్టిలో అట్లస్ "మౌరెటానియా రాజు", ప్రపంచపు తొలి గొప్ప భూగోళ శాస్త్రవేత్త.^[1]

చరిత్ర

అట్లస్‌ల చరిత్ర ప్రాచీన కాలం నుండి ప్రారంభమవుతుంది. భౌగోళిక జ్ఞానాన్ని సేకరించి పటాల రూపంలో సమగ్రంగా అందించే ప్రయత్నాలు వివిధ నాగరికతలలో కనిపించాయి. మధ్యయుగ ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో ముహమ్మద్ అల్-ఇద్రిసీ రూపొందించిన నుజ్హత్ అల్-ముష్తాక్ గ్రంథం భౌగోళిక సమాచారానికి ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ. ఇందులో ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలకు సంబంధించిన పటాలు, వివరణలు ఉన్నాయి.

ఆధునిక అట్లస్‌ల అభివృద్ధిలో అబ్రహాం ఆర్టేలియస్ ముఖ్య పాత్ర పోషించాడు. అతను 1570లో ప్రచురించిన "థెత్రం ఆర్బిస్ టెర్రారమ్" ("ప్రపంచ గోళపు నాటకశాల")ను సాధారణంగా మొదటి ఆధునిక అట్లస్‌గా పరిగణిస్తారు. ఈ గ్రంథంలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు సంబంధించిన పటాలను ఒకే సంపుటిగా సమీకరించారు. తరువాత గెరార్డస్ మెర్కేటర్ రూపొందించిన అట్లస్‌లు ఈ సంప్రదాయాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేశాయి.

సమాన పరిమాణంలో రూపొందించబడిన పటాలను క్రమబద్ధంగా సమీకరించి, ఆధునిక అట్లస్‌కు ఆద్యరూపంగా పరిగణించదగిన తొలి కృతిని 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటాలియన్ పటకర్త పియետրో కొప్పో రూపొందించాడు. అయితే ఆ కృతి ఆ కాలంలో ప్రచురించబడలేదు. అందువల్ల దానిని సంప్రదాయంగా తొలి అట్లస్‌గా పరిగణించరు. ఆ గౌరవం సాధారణంగా బ్రాబాంటియన్ పటకర్త అబ్రహాం ఆర్టేలియస్ రూపొందించి 1570లో ముద్రించిన థియాట్రమ్ ఆర్బిస్ టెర్రారమ్ అనే పటాల సంకలనానికి ఇవ్వబడుతుంది.^[3]

నేటి అట్లస్‌లు 16వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు ప్రచురించబడిన అట్లస్‌లతో పోలిస్తే చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. ప్రస్తుతం అట్లస్‌లు పూర్తిగా బద్ధీకరించబడిన పుస్తకాల రూపంలో విక్రయించబడుతున్నప్పటికీ, పూర్వకాలంలో ఎక్కువ అట్లస్‌లు అలా ఉండేవి కావు. వాటిలో చేర్చవచ్చే పటాలను విడివిడిగా నిల్వ ఉంచేవారు. వినియోగదారుడు తన అభిరుచికి అనుగుణంగా కావలసిన పటాలను ఎంచుకొని, వాటిని రంగులతో అలంకరించాలా, బంగారు పూత వేయాలా లేదా అనే విషయాలను నిర్ణయించేవాడు. ఆ తరువాత మాత్రమే వాటిని ఒక సంపుటిగా బద్ధీకరించేవారు. అందువల్ల ఒకే శీర్షికతో ప్రచురించబడిన ప్రారంభ ముద్రిత అట్లస్‌లు విషయపరంగా ఒకదానికొకటి భిన్నంగా ఉండేవి.^[4]

19వ శతాబ్దంలో వివిధ దేశాలు తమ స్వంత జాతీయ అట్లస్‌లను రూపొందించడం ప్రారంభించాయి.^[5]

రకాలు

ప్రయాణ అట్లస్ అనేది ప్రయాణ సమయంలో సులభంగా ఉపయోగించడానికి రూపొందించబడుతుంది. ఇవి సాధారణంగా స్పైరల్ బైండింగ్‌తో ఉంటాయి. అందువల్ల వాటిని పూర్తిగా తెరిచి చదవడం సులభమవుతుంది.

యూరప్‌లోని జాతీయ అట్లస్‌లు సాధారణంగా 1:250,000 నుండి 1:500,000 వరకు ప్రమాణాల్లో ముద్రించబడతాయి.^[a] నగర అట్లస్‌లు 1:20,000 నుండి 1:25,000 ప్రమాణాల్లో ఉంటాయి.^[b] నగర కేంద్ర ప్రాంతాల కోసం ఈ ప్రమాణాన్ని మరింత పెద్దదిగా ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, జియోగ్రాఫర్స్ ఏ-జెడ్ మ్యాప్ కంపెనీ ప్రచురించిన లండన్ ఏ–జెడ్ అట్లస్‌లో గ్రేటర్ లండన్ ప్రాంతాన్ని 1:22,000 ప్రమాణంలో, సెంట్రల్ లండన్ ప్రాంతాన్ని 1:11,000 ప్రమాణంలో చూపించారు.^[c]^[6]

ప్రయాణ అట్లస్‌ను కొన్నిసార్లు రోడ్ మ్యాప్ (Road Map) అని కూడా పిలుస్తారు.^[7]

ఇతర రకాల అట్లస్‌లు

డెస్క్ అట్లస్ అనేది సూచిక గ్రంథం మాదిరిగా రూపొందించబడుతుంది. ఇది హార్డ్‌బ్యాక్ లేదా పేపర్‌బ్యాక్ రూపంలో ఉండవచ్చు.

నక్షత్ర అట్లస్ లు ఖగోళ గోళంను పట రూపంలో ప్రదర్శిస్తాయి. ఇవి ముఖ్యంగా పేరుపొందిన నక్షత్ర సమూహాలు , ఇతర ఖగోళ వస్తువుల స్థానాలను చూపించడంపై దృష్టి సారిస్తాయి. సౌర కుటుంబంలోని ఇతర గ్రహాలు, వాటి ఉపగ్రహాలకు సంబంధించిన అట్లస్‌లు కూడా రూపొందించబడ్డాయి.^[8]

శరీర నిర్మాణ శాస్త్రానికి సంబంధించిన అట్లస్‌లు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి మానవ శరీరంలోని లేదా ఇతర జీవుల శరీరంలోని అవయవాల స్థానాలను, నిర్మాణాన్ని పటాల రూపంలో చూపిస్తాయి.^[9]

ప్రసిద్ధ అట్లస్‌లు

పటకళా చరిత్రలో లేదా వాణిజ్యపరంగా ప్రాధాన్యం పొందిన కొన్ని ముఖ్యమైన అట్లస్‌లు ఇవి:

17వ శతాబ్దం, అంతకుముందు

థియాట్రమ్ ఆర్బిస్ టెర్రారమ్ — అబ్రహాం ఆర్టేలియస్ రూపొందించిన 1570 నాటి అట్లస్.
Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura — గెరార్డస్ మెర్కేటర్ రూపొందించిన అట్లస్ (డుయిస్బర్గ్, ప్రస్తుత జర్మనీ, 1595).
Atlas Novus — జోయాన్ బ్లేయు రూపొందించిన అట్లస్ (నెదర్లాండ్స్, 1635–1658).
Atlas Maior — జోయాన్ బ్లేయు రూపొందించిన విశాల అట్లస్ (నెదర్లాండ్స్, 1662–1667).
Cartes générales de toutes les parties du monde — ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు సంబంధించిన సాధారణ పటాల సంకలనం (ఫ్రాన్స్, 1658–1676).
Dell'Arcano del Mare — రాబర్ట్ డడ్లీ రూపొందించిన సముద్రయాన, పటకళా గ్రంథం (ఇంగ్లాండ్/ఇటలీ, 1645–1661).
పిరీ రీస్ పటం — పిరీ రీస్ రూపొందించిన ప్రసిద్ధ పటం (ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, 1570–1612).
థియాట్రమ్ ఆర్బిస్ టెర్రారమ్ — ఆర్టేలియస్ అట్లస్ యొక్క తరువాతి సంచికలు (నెదర్లాండ్స్, 1570–1612).
క్లెంకె అట్లస్ (1660) — ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పుస్తకాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి పొందిన అట్లస్.
బ్రిటానియా (1675) — జాన్ ఒగిల్బీ (1600–1676) రూపొందించిన అట్లస్. నిర్దిష్ట ప్రమాణం (1:63,360 లేదా ఒక అంగుళానికి ఒక మైలు)లో ముద్రించబడిన తొలి అట్లస్‌గా గుర్తింపు పొందింది.

18వ శతాబ్దం

Atlas Nouveau (ఆమ్‌స్టర్‌డామ్, 1742)
Britannia Depicta (లండన్, 1720)
Cary's New and Correct English Atlas (లండన్, 1787)

19వ శతాబ్దం

Andrees Allgemeiner Handatlas (జర్మనీ, 1881–1939; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో Times Atlas of the World పేరుతో, 1895)
Rand McNally Atlas (యునైటెడ్ స్టేట్స్, 1881–ప్రస్తుతం)
Stielers Handatlas (జర్మనీ, 1817–1944)
Times Atlas of the World (యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, 1895–ప్రస్తుతం)

20వ శతాబ్దం

Atlante Internazionale del Touring Club Italiano (ఇటలీ, 1927–1978)
Atlas Linguisticus (ఆస్ట్రియా, 1934)
Atlas Mira (సోవియట్ యూనియన్/రష్యా, 1937–ప్రస్తుతం)
Geographers' A–Z Street Atlas (యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, 1938–ప్రస్తుతం)
Gran Atlas Aguilar (స్పెయిన్, 1969/1970)
The Historical Atlas of China (చైనా)
National Geographic Atlas of the World (యునైటెడ్ స్టేట్స్, 1963–ప్రస్తుతం)
Pergamon World Atlas (1962/1968)
DK Atlas of World History (1999)

21వ శతాబ్దం

North American Environmental Atlas

గమనికలు

↑ సుమారుగా ఒక అంగుళానికి 4 మైళ్ల నుండి 7½ మైళ్ల వరకు.
↑ సుమారుగా ఒక మైలుకు 3 అంగుళాల నుండి 2½ అంగుళాల వరకు.
↑ సుమారుగా ఒక మైలుకు 4 అంగుళాలు, 8 అంగుళాలు.

మూలాలు

↑ Mercator's own account of the reasons for choosing King Atlas are given in the preface of the 1595 atlas. A translation by David Sullivan is available in a digital version of the atlas published by Octavo. The text is freely available at the New York Society Library Archived మార్చి 10, 2016 at the Wayback Machine, pdf page 104 (corresponding to p. 34 of Sullivan's text).
↑ Idrīsī, Muḥammad ibn Muḥammad al-Šarīf Abū ʿAbd Allâh al- (1100?-1165?) Auteur du texte; texte, محمد بن محمد الإديسي Auteur du; texte, AL-IDRĪSĪ Muḥammad ibn Muḥammad Auteur du (1250–1325). Muḥammad ibn Muḥammad al-Idrīsī. Nuzhat al-muštāq fī iḫtirāq al-āfāq (in ఇంగ్లీష్).{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
↑ "Atlas | Geography, Cartography, Navigation | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-03-27.
↑ Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: Journal of map & geography libraries : advances in geospatial information, collections & archives, (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.
↑ Short, John Rennie (2022). The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory. Anthem Press. doi:10.2307/j.ctv2s2pp1m. ISBN 978-1-83998-304-7. JSTOR j.ctv2s2pp1m. S2CID 250944397.
↑ A-Z London. Geographers' A-Z Map Company. 1999. ISBN 9780850394900.
↑ "Road map". Merriam Webster. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-05-31.
↑ Greeley, Ronald; Batson, Raymond. The NASA Atlas of the Solar System. ISBN 978-0521561273.
↑ Schwartz, John (2008-04-22). "The Body in Depth". The New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2015-05-07.

బాహ్య లింకులు

మూలాధారాలు

"అట్లస్" అనే పదం యొక్క మూలం గురించి Archived 2020-07-26 at the Wayback Machine

ఆన్‌లైన్ అట్లస్‌లు

వికీమీడియా కామన్స్ ప్రపంచ అట్లస్
వరల్డ్ అట్లస్
ÖROK-Atlas Online — ఆస్ట్రియాలోని ప్రాదేశిక అభివృద్ధికి సంబంధించిన అట్లస్
Geography Network
MapChart EarthAtlas — జనాభా, ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆరోగ్యం, పర్యావరణం వంటి అంశాలపై పరస్పర చర్యతో కూడిన ఉచిత ఆన్‌లైన్ అట్లస్
National Geographic MapMachine

అట్లస్‌ల చరిత్ర

అమెరికా కాంగ్రెస్ గ్రంథాలయ వెబ్‌సైటులో అట్లస్‌లు — ప్రముఖ అట్లస్‌లపై చర్చతో పాటు కొన్ని చిత్రాలు. ఇది Geography and Maps, an Illustrated Guideలో భాగం.

ఆన్‌లైన్ చారిత్రక అట్లస్‌లు

Centennia Historical Atlas — దశాబ్దానికి పైగా అమెరికా నౌకాదళ అకాడమీలో తప్పనిసరి అధ్యయన గ్రంథంగా ఉపయోగించబడింది.
చారిత్రక పటాల వెబ్‌సైట్ల జాబితా — పెర్రీ–కాస్టానెడా గ్రంథాలయం, టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం.
రైనర్ సేకరణ — 16వ నుండి 18వ శతాబ్దాల మధ్యకాలానికి చెందిన పటాలు, ప్రణాళికలు, దృశ్యాల సమాహారం; మొత్తం సుమారు 16,000 చిత్రాలు.
పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయాలలో భద్రపరచబడిన లిఖిత అట్లస్‌లు Archived 2022-07-06 at the Wayback Machine — పూర్తి డిజిటలీకరణతో, వివరణలతో అందుబాటులో ఉన్నాయి.
Persuasive Cartographyలో చారిత్రక అట్లస్, PJ Mode సేకరణ, కోర్నెల్ విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం

ఇతర లింకులు

Google Earth — దృశ్యమానమైన త్రిమితీయ (3D) పరస్పర చర్యలతో కూడిన అట్లస్.
NASA World Wind సాఫ్ట్‌వేర్
Wikimapia — ప్రపంచమంతటినీ వివరిస్తూ రూపొందించబడిన వికీ-ఆధారిత ప్రాజెక్టు.

[6] సుమారుగా ఒక అంగుళానికి 4 మైళ్ల నుండి 7½ మైళ్ల వరకు.

[7] సుమారుగా ఒక మైలుకు 3 అంగుళాల నుండి 2½ అంగుళాల వరకు.

[8] సుమారుగా ఒక మైలుకు 4 అంగుళాలు, 8 అంగుళాలు.

[1] Mercator's own account of the reasons for choosing King Atlas are given in the preface of the 1595 atlas. A translation by David Sullivan is available in a digital version of the atlas published by Octavo. The text is freely available at the New York Society Library Archived మార్చి 10, 2016 at the Wayback Machine, pdf page 104 (corresponding to p. 34 of Sullivan's text).

[2] Idrīsī, Muḥammad ibn Muḥammad al-Šarīf Abū ʿAbd Allâh al- (1100?-1165?) Auteur du texte; texte, محمد بن محمد الإديسي Auteur du; texte, AL-IDRĪSĪ Muḥammad ibn Muḥammad Auteur du (1250–1325). Muḥammad ibn Muḥammad al-Idrīsī. Nuzhat al-muštāq fī iḫtirāq al-āfāq (in ఇంగ్లీష్).{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)

[3] "Atlas | Geography, Cartography, Navigation | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-03-27.

[4] Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: Journal of map & geography libraries : advances in geospatial information, collections & archives, (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.

[5] Short, John Rennie (2022). The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory. Anthem Press. doi:10.2307/j.ctv2s2pp1m. ISBN 978-1-83998-304-7. JSTOR j.ctv2s2pp1m. S2CID 250944397.

[9] A-Z London. Geographers' A-Z Map Company. 1999. ISBN 9780850394900.

[10] "Road map". Merriam Webster. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-05-31.

[11] Greeley, Ronald; Batson, Raymond. The NASA Atlas of the Solar System. ISBN 978-0521561273.

[12] Schwartz, John (2008-04-22). "The Body in Depth". The New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2015-05-07.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[a]

[b]

[c]

[6]

[7]

[8]

[9]