Jump to content

అమెరికా చరిత్ర

వికీపీడియా నుండి
అక్టోబర్ 1994లో పసిఫిక్ దీవుల ట్రస్ట్ టెరిటరీకి స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చిన తర్వాత ప్రస్తుత అమెరికా భూభాగాలు

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలుగా మారిన ఈ భూభాగంలో పదివేల సంవత్సరాలుగా స్థానిక అమెరికన్లు నివసిస్తున్నారు; వారి వారసులలో 575 ఫెడరల్ గుర్తింపు పొందిన గిరిజన సమూహాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత అమెరికా చరిత్ర 1607లో ఇంగ్లాండ్ రాజ్యం నుండి వచ్చిన వలసవాదులు వర్జీనియాలోని జేమ్స్‌టౌన్‌ను స్థాపించడంతో, 1620లో ప్లైమౌత్‌కు ఇంగ్లీష్ యాత్రికులు మేఫ్లవర్ నౌకలో చేరుకోవడంతో ప్రారంభమైంది. 15వ శతాబ్దం చివరలో ఐరోపా వలసలు ప్రారంభమయ్యాయి, యుద్ధాలు, అంటువ్యాధుల ద్వారా స్థానిక సమాజాలను నాశనం చేశాయి. 1760ల నాటికి పదమూడు వలస రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇవి అప్పటి గ్రేట్ బ్రిటన్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. దక్షిణ వలస రాజ్యాలు బానిస కార్మికులు, ఆఫ్రికా నుండి లక్షలాది మందిని బానిసలుగా మార్చడంపై వ్యవసాయ వ్యవస్థను నిర్మించాయి. ఫ్రెంచ్, ఇండియన్ యుద్ధాలలో ఫ్రాన్స్ రాజ్యంపై బ్రిటీష్ విజయం సాధించిన తరువాత బ్రిటీష్ పార్లమెంటు 1773లో వలస రాజ్యాలపై పన్నుల శ్రేణిని విధించింది, అసహన చట్టాలను జారీ చేసింది. ఇవి స్వయంపాలనను అంతం చేయడానికి రూపొందించబడ్డాయి. తదనంతరం వలస రాజ్యాలు, బ్రిటీష్ అధికారుల మధ్య ఉద్రిక్తతలు తీవ్రమయ్యాయి. ఇది ఏప్రిల్ 19, 1775న లెక్సింగ్టన్, కాంకర్డ్ యుద్ధాలతో ప్రారంభమైన విప్లవాత్మక యుద్ధానికి దారితీసింది. జూన్ 1775లో రెండవ కాంటినెంటల్ కాంగ్రెస్ కాంటినెంటల్ ఆర్మీని స్థాపించింది, జార్జ్ వాషింగ్టన్ను ఏకగ్రీవంగా కమాండర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఎంపిక చేసింది. మరుసటి సంవత్సరం జూలై 4, 1776న రెండవ కాంటినెంటల్ కాంగ్రెస్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటనను జారీ చేస్తూ ఏకగ్రీవంగా స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించింది. సెప్టెంబర్ 3, 1783న పారిస్ ఒప్పందంలో బ్రిటీష్ వారు పదమూడు వలస రాజ్యాల స్వాతంత్ర్యాన్ని, సార్వభౌమాధికారాన్ని అంగీకరించారు. ఇది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల స్థాపనకు దారితీసింది. సెప్టెంబర్ 17, 1787న అమెరికా రాజ్యాంగంపై మెజారిటీ ప్రతినిధులు సంతకం చేశారు. తరువాత దీనిని పదమూడు వలస రాజ్యాలు ఆమోదించాయి. ఇది మొదటి ఆధునిక అమెరికా ప్రభుత్వానికి దారితీసింది.

1788-89 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో వాషింగ్టన్ దేశ మొదటి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ట్రెజరీ సెక్రటరీ అలెగ్జాండర్ హామిల్టన్‌తో కలిసి వాషింగ్టన్ ఇతర స్థాపకులు థామస్ జెఫెర్సన్, జేమ్స్ మాడిసన్‌ల కంటే సాపేక్షంగా బలమైన కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని సృష్టించేందుకు ప్రయత్నించారు. మార్చి 4, 1789న కొత్త దేశం అమెరికా రాజ్యాంగాన్ని చర్చించి, ఆమోదించింది. ఇది ఇప్పుడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన, దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న లిఖిత రాజ్యాంగం.[1] 1791లో విడదీయరాని హక్కులకు హామీ ఇవ్వడానికి హక్కుల చట్టం జోడించబడింది. 1803లో అప్పటి దేశ మూడవ అధ్యక్షుడిగా పనిచేస్తున్న జెఫెర్సన్ లూసియానా కొనుగోలుకు చర్చలు జరిపారు. ఇది దేశ పరిమాణాన్ని రెట్టింపు చేసింది. చౌకైన భూమి, మానిఫెస్ట్ డెస్టినీ (స్పష్టమైన విధి) భావనతో ప్రోత్సహించబడిన దేశం స్థానిక నివాసులతో వరుస సంఘర్షణలతో గుర్తించబడిన వలసవాద ప్రాజెక్టులో పశ్చిమదిశ విస్తరణకు గురైంది. మానిఫెస్ట్ డెస్టినీకి అత్యంత ముఖ్యమైన న్యాయవాది అధ్యక్షుడు జేమ్స్ కె. పోల్క్. ఆయన 1845లో టెక్సాస్‌ను విలీనం చేసుకున్నారు, మరుసటి సంవత్సరం మెక్సికోపై యుద్ధం ప్రకటించారు. మెక్సికన్-అమెరికన్ యుద్ధంలో అఖండమైన అమెరికా విజయం 1848లో గ్వాడాలుపే హిడాల్గో ఒప్పందానికి దారితీసింది. ఇక్కడ అమెరికా మెక్సికో నుండి నైరుతి అమెరికాలోని చాలా భాగాన్ని సొంతం చేసుకుంది. విస్తరించిన భూభాగాల్లో బానిసత్వం చట్టబద్ధంగా ఉండాలా వద్దా అనేది జాతీయ వివాదానికి దారితీసింది. బానిసత్వంపై ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి.

1860 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో అబ్రహం లింకన్ 16వ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన తరువాత దక్షిణ రాష్ట్రాలు విడిపోయి బానిసత్వానికి అనుకూలమైన సమాఖ్య రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేశాయి. ఏప్రిల్ 1861లో ఫోర్ట్ సుమ్టర్ యుద్ధంలో సమాఖ్య దళాలు అంతర్యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాయి. అయితే 50,000 మందికి పైగా మరణాలతో అమెరికా సైనిక చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన గెట్టిస్‌బర్గ్ యుద్ధంలో యూనియన్ విజయం సాధించడం యుద్ధంలో ఒక మలుపు తిప్పింది. ఇది 1865లో యూనియన్ విజయానికి దారితీసి దేశాన్ని రక్షించింది. ఏప్రిల్ 15, 1865న లింకన్ హత్యకు గురయ్యారు. సమాఖ్య దళాల ఓటమి బానిసత్వ నిర్మూలనకు దారితీసింది. 1865 నుండి 1877 వరకు జరిగిన పునర్నిర్మాణ యుగంలో జాతీయ ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత హక్కులను పరిరక్షించే స్పష్టమైన బాధ్యతను పొందింది. 1877లో దక్షిణ ప్రాంతాలలోని శ్వేతజాతీయ డెమొక్రాట్లు రాజకీయ అధికారాన్ని తిరిగి పొందారు. శ్వేతజాతీయుల ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించడానికి ఓటింగ్ అణిచివేత, జిమ్ క్రో చట్టాలను ఉపయోగించారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు గిల్డెడ్ ఏజ్‌లో వ్యవస్థాపకత, పారిశ్రామికీకరణ, లక్షలాది మంది వలస కార్మికుల రాక కారణంగా అమెరికా ప్రపంచంలోనే ప్రముఖ పారిశ్రామిక శక్తిగా అవతరించింది. అవినీతి, అసమర్థత, సాంప్రదాయ రాజకీయాలపై అసంతృప్తి ప్రగతిశీల ఉద్యమాన్ని ఉత్తేజపరిచింది. ఇది సమాఖ్య ఆదాయపు పన్ను, సెనేటర్ల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక, అనేక మంది స్థానిక ప్రజలకు పౌరసత్వం, మద్యపాన నిషేధం, మహిళల ఓటు హక్కు వంటి సంస్కరణలకు దారితీసింది.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ప్రారంభంలో తటస్థంగా ఉన్న అమెరికా 1917లో జర్మనీపై యుద్ధం ప్రకటించి మిత్రరాజ్యాల కూటమిలో చేరింది. 1920ల గర్జన (రోరింగ్ ట్వంటీస్) తర్వాత 1929 వాల్ స్ట్రీట్ పతనం దశాబ్దాల కాలం పాటు సాగిన ప్రపంచ మహా మాంద్యానికి నాంది పలికింది. అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్ నిరుద్యోగ ఉపశమనం, సామాజిక భద్రతతో సహా న్యూ డీల్ కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు.[2][3][4] డిసెంబర్ 7, 1941న పెరల్ హార్బర్‌పై జపాన్ దాడి చేసిన తర్వాత అమెరికా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. ఆగస్టు 1945లో హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వాయుధాలను ఉపయోగించిన తరువాత యాక్సిస్ శక్తులను, నాజీ జర్మనీని, ఫాసిస్ట్ ఇటలీని, జపాన్ సామ్రాజ్యాన్ని ఓడించడంలో సహాయపడింది. ఈ యుద్ధం 1952 వరకు జపాన్‌లో అమెరికా నేతృత్వంలోని మిత్రరాజ్యాల ఆక్రమణకు దారితీసింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ అగ్రరాజ్య ప్రత్యర్థులుగా ఆవిర్భవించడంతో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఆయుధ పోటీ, అంతరిక్ష పోటీ, ప్రచార ప్రచారాలు, కొరియన్ యుద్ధం, వియత్నాం యుద్ధం వంటి ప్రాక్సీ యుద్ధాలలో రెండు దేశాలు పరోక్షంగా ఎదురుపడ్డాయి. 1960లలో పౌర హక్కుల ఉద్యమం కారణంగా సామాజిక సంస్కరణలు ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల రాజ్యాంగపరమైన ఓటింగ్ హక్కులను, స్వేచ్ఛగా తిరిగే హక్కులను అమలు చేశాయి. 1991లో గల్ఫ్ యుద్ధం సమయంలో అమెరికా ఒక సంకీర్ణానికి నాయకత్వం వహించి ఇరాక్‌పై దాడి చేసింది. ఆ సంవత్సరం చివర్లో సోవియట్ యూనియన్ పతనంతో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ముగిసింది. అమెరికా ప్రపంచ ఏకైక అగ్రరాజ్యంగా మిగిలిపోయింది.

ప్రచ్ఛన్న యుద్ధానంతర కాలంలో ముఖ్యంగా సెప్టెంబర్ 11 దాడుల తర్వాత ఉగ్రవాదంపై యుద్ధంతో అమెరికా మధ్యప్రాచ్యంలోని సంఘర్షణల్లోకి లాగబడింది. 21వ శతాబ్దంలో 2007 నుండి 2009 వరకు సంభవించిన మహా మాంద్యం, 2020 నుండి 2023 వరకు వచ్చిన కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా దేశం ప్రతికూలంగా ప్రభావితమైంది. ఇటీవల అమెరికా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ యుద్ధం నుండి వైదొలిగింది, ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్రలో జోక్యం చేసుకుంది, మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభంలో, ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం సమయంలో ఇరాన్‌లో జరిగిన దాడులలో సైనికంగా పాలుపంచుకుంది. 2020లలో శాశ్వత మూన్‌బేస్‌ను సృష్టించే లక్ష్యంతో ఆర్టెమిస్ ప్రోగ్రామ్‌తో అమెరికా అంతరిక్ష అన్వేషణపై తిరిగి దృష్టి సారించింది.

స్థానిక నివాసులు

[మార్చు]
క్లోవిస్ సిద్ధాంతం ప్రకారం మంచు రహిత కారిడార్, నిర్దిష్ట పాలియోఇండియన్ సైట్ల సుమారు స్థానం

స్థానిక అమెరికన్లు మొదట అమెరికాలో ఎలా లేదా ఎప్పుడు స్థిరపడ్డారో ఖచ్చితంగా తెలియదు. మంచు యుగంలో సైబీరియాను ప్రస్తుత అలాస్కాకు అనుసంధానించిన ల్యాండ్ బ్రిడ్జ్ అయిన బెరింగియా గుండా యురేషియా నుండి ప్రజలు ఆటలను అనుసరించారని, తరువాత బహుశా 30,000 సంవత్సరాల క్రితం దక్షిణ దిశగా వ్యాపించారని ప్రబలమైన సిద్ధాంతం ప్రతిపాదిస్తోంది.[5] పాలియో-ఇండియన్స్ అని పిలువబడే ఈ తొలి నివాసులు త్వరలోనే వందల కొద్దీ విభిన్న సాంస్కృతిక సమూహాలుగా విడిపోయారు.

పాలియో-ఇండియన్స్

[మార్చు]
ఆల్ఫ్రెడ్ క్రోబెర్ ప్రకారం కొలంబియన్ పూర్వ ఉత్తర అమెరికా సాంస్కృతిక ప్రాంతాలు

క్రీ.పూ 10,000 నాటికి ఉత్తర అమెరికా అంతటా మానవులు స్థిరపడ్డారు. పాలియో-ఇండియన్లు వాస్తవానికి మముత్ వంటి మంచు యుగపు మెగాఫౌనాను వేటాడారు, కానీ అవి అంతరించిపోవడం ప్రారంభించినప్పుడు ప్రజలు ఆహార వనరుగా అడవిదున్నల వైపు మళ్లారు, తరువాత బెర్రీలు, విత్తనాల కోసం వెతికారు. మధ్య మెక్సికోలోని పాలియో-ఇండియన్లు క్రీ.పూ 8,000 ప్రాంతంలో అమెరికాలో మొదటిసారిగా వ్యవసాయం చేశారు. కాలక్రమేణా ఆ జ్ఞానం ఉత్తరం వైపు వ్యాపించడం ప్రారంభించింది. క్రీ.పూ 3,000 నాటికి అరిజోనా, న్యూ మెక్సికో లోయలలో మొక్కజొన్న పండించడం ప్రారంభమైంది, తరువాత ఆదిమ నీటిపారుదల వ్యవస్థలు ఏర్పడ్డాయి, క్రీ.పూ 300 నాటికి హోహోకామ్ ప్రారంభ గ్రామాలు ఏర్పడ్డాయి.

ప్రస్తుత అమెరికాలోని ప్రారంభ సంస్కృతులలో ఒకటి క్లోవిస్ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 9,100 నుండి 8,850 వరకు). వీరు ప్రధానంగా క్లోవిస్ పాయింట్ అని పిలువబడే ఈటె పాయింట్లను ఉపయోగించడం ద్వారా గుర్తించబడతారు. ఫోల్సోమ్ సంస్కృతి కూడా ఇలాగే ఉంటుంది, కానీ ఫోల్సోమ్ పాయింట్ ఉపయోగంతో గుర్తించబడింది.

క్రీ.పూ 8,000 సమయంలో జరిగిన వలసలలో నా-డెన్ మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. వారు క్రీ.పూ 5,000 నాటికి పసిఫిక్ వాయవ్య ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు.[6] అక్కడ నుండి వారు పసిఫిక్ తీరం వెంబడి లోతట్టు ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు.[7] క్రీ.పూ 5,500 నుండి సా.శ 600 వరకు జీవించిన మరో సమూహం, ఓషారా సంప్రదాయ ప్రజలు ప్రాచీన నైరుతి ప్రాంతంలో భాగంగా ఉండేవారు.

మట్టిదిబ్బల నిర్మాతలు, పుఎబ్లోలు

[మార్చు]
వేసవిలో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన కహోకియా సన్యాసుల మట్టిదిబ్బ

అడెనా సంస్కృతి క్రీ.పూ 600 సమయంలో పెద్ద భూమి మట్టిదిబ్బలను నిర్మించడం ప్రారంభించింది. వారు మట్టిదిబ్బల నిర్మాతలుగా తెలిసిన తొలి వ్యక్తులు, అయినప్పటికీ అమెరికాలో ఈ సంస్కృతికి ముందున్న మట్టిదిబ్బలు ఉన్నాయి. అడెనాన్లు హోప్‌వెల్ సంప్రదాయంలో కలిసిపోయారు. వీరు విస్తృత భూభాగంలో ఉపకరణాలు, వస్తువుల వ్యాపారం చేసిన శక్తివంతమైన ప్రజలు. వారు అడెనా మట్టిదిబ్బల నిర్మాణ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించారు, హోప్‌వెల్ ఎక్స్ఛేంజ్ సిస్టమ్ అని పిలువబడే ఒక వాణిజ్య వ్యవస్థకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. ఇది ప్రస్తుత ఆగ్నేయం నుండి ఒంటారియో సరస్సు కెనడియన్ వైపు వరకు నడిచింది.[8] సా.శ 500 నాటికి హోప్‌వెల్లియన్లు మిస్సిస్సిప్పియన్ సంస్కృతిలో కలిసిపోయారు.

మిస్సిస్సిప్పియన్లు గిరిజనుల విస్తృత సమూహం. వారి అత్యంత ముఖ్యమైన నగరం ఆధునిక సెయింట్ లూయిస్ సమీపంలోని కహోకియా. 12వ శతాబ్దంలో ఈ నగరం అంచనా జనాభా 20,000, ఇది అప్పటి లండన్ జనాభా కంటే ఎక్కువ. నగరమంతా 100 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న సన్యాసుల మట్టిదిబ్బ చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. కహోకియా ఆనాటి అనేక ఇతర నగరాలు, గ్రామాల మాదిరిగానే వేట, మేత, వ్యాపారం, వ్యవసాయంపై ఆధారపడి, మాయన్ల వంటి దక్షిణ సమాజాలచే ప్రభావితమైన బానిసలు, నరబలితో కూడిన వర్గ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది.

నైరుతి ప్రాంతంలో అనాసాజి ప్రజలు క్రీ.పూ 900 ప్రాంతంలో రాయి, అడోబ్ పుఎబ్లోలను నిర్మించడం ప్రారంభించారు.[9] అపార్ట్మెంట్-వంటి ఈ నిర్మాణాలు తరచుగా కొండ ముఖాలలో నిర్మించబడ్డాయి. ఇది మెసా వెర్డేలోని క్లిఫ్ ప్యాలెస్‌లో కనిపిస్తుంది. న్యూ మెక్సికోలోని చాకో నది వెంబడి ఉన్న పుఎబ్లో బోనిటో ఒకప్పుడు 800 గదులతో నగరం పరిమాణంలో పెరిగింది.

వాయవ్య, ఈశాన్య ప్రాంతాలు

[మార్చు]
1804లో సిట్కా యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి జ్ఞాపకార్థం సిట్కా జాతీయ చారిత్రక ఉద్యానవనంలో ఏర్పాటు చేసిన ట్లింగిట్ కిక్స్.ఆడి వంశం కల్యాయన్ టోటెమ్ పోల్

పసిఫిక్ వాయవ్య ప్రాంతంలోని స్థానిక ప్రజలు అత్యంత సంపన్నమైన స్థానిక అమెరికన్లు కావచ్చు. అనేక విభిన్న సాంస్కృతిక సమూహాలు, రాజకీయ సంస్థలు అక్కడ అభివృద్ధి చెందాయి, కానీ అవన్నీ సాల్మన్ చేపలను ఒక వనరుగా, ఆధ్యాత్మిక చిహ్నంగా కేంద్రంగా ఉంచడం వంటి కొన్ని నమ్మకాలు, సంప్రదాయాలు, పద్ధతులను పంచుకున్నాయి. క్రీ.పూ 1,000 నాటికి ఈ ప్రాంతంలో శాశ్వత గ్రామాలు అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించాయి, ఈ సంఘాలు బహుమతులు ఇచ్చే పండుగతో వేడుకలు జరుపుకున్నాయి.

ప్రస్తుత అప్‌స్టేట్ న్యూయార్క్‌లో ఇరోక్వోయిస్ 15వ శతాబ్దం మధ్యలో గిరిజన ప్రజల సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేశారు. ఇందులో ఒనిడా, మోహాక్, ఒనొండగా, కయుగా, సెనెకా గిరిజనులు ఉన్నారు.[10][11] ప్రతి తెగకు 50 సాచెమ్ ముఖ్యుల సమూహంలో ప్రాతినిధ్యం ఉండేది. అమెరికా ప్రభుత్వ అభివృద్ధి సమయంలో వారి సంస్కృతి రాజకీయ ఆలోచనలకు దోహదపడిందని సూచించబడింది. ఇరోక్వోయిస్ శక్తివంతమైనవారు, పొరుగున ఉన్న అనేక తెగలతో, తరువాత యూరోపియన్లతో యుద్ధం చేశారు. వారి భూభాగం విస్తరించడంతో ఒసేజ్, కావ్, పొంకా, ఒమాహా ప్రజలతో సహా చిన్న తెగలు పశ్చిమం వైపుకు వెళ్ళవలసి వచ్చింది.[12]

స్థానిక హవాయియన్లు

[మార్చు]

హవాయి స్థావరం ఏర్పడిన కచ్చితమైన తేదీ వివాదాస్పదంగా ఉంది కానీ మొదటి స్థావరం సా.శ 940, 1130 మధ్య జరిగి ఉండవచ్చు.[13] సా.శ 1200 ప్రాంతంలో తహితీయన్ అన్వేషకులు ఆ ప్రాంతాన్ని కనుగొని స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. ఇది హవాయి నాగరికత పెరుగుదలకు గుర్తుగా నిలిచింది. ఇది 600 సంవత్సరాల తర్వాత బ్రిటిష్ వారు వచ్చే వరకు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి విడిపోయింది.[14] బ్రిటీష్ అన్వేషకుడు జేమ్స్ కుక్ ఆధ్వర్యంలో యూరోపియన్లు 1778లో హవాయి దీవులకు చేరుకున్నారు, పరిచయం జరిగిన ఐదేళ్లలోపు యూరోపియన్ సైనిక సాంకేతికత కమెహమెహా I కి చాలా ద్వీప సమూహాన్ని జయించడంలో సహాయపడింది, చివరికి మొదటిసారి ద్వీపాలను ఏకం చేసి హవాయి రాజ్యాన్ని స్థాపించింది.[15]

ప్యూర్టో రికో

[మార్చు]

ప్యూర్టో రికో ద్వీపం కనీసం 4,000 సంవత్సరాలుగా స్థిరపడింది. ఓర్టోయిరాయిడ్ సంస్కృతితో ప్రారంభించి వరుస తరాల స్థానిక వలసలు స్థానిక జనాభాను భర్తీ చేయడం లేదా గ్రహించడం ద్వారా వచ్చాయి. సా.శ 1000 నాటికి అరావాక్ ప్రజలు దక్షిణ అమెరికా నుండి లెస్సర్ ఆంటిల్లెస్ మీదుగా వచ్చారు; ఈ స్థిరనివాసులు 1493లో స్పానిష్ వారు ఎదుర్కొన్న తైనో అవుతారు. యూరోపియన్ పరిచయం తరువాత కసిక్ అని పిలువబడే ఒకే నాయకుడి నేతృత్వంలో 30,000 నుండి 60,000 మధ్య స్థానిక జనాభా ఉండేది.[16] పాత ప్రపంచ వ్యాధుల వల్ల కలిగే అంటువ్యాధులు, కఠినమైన ఎన్‌కోమియెండా వ్యవస్థ కారణంగా స్థానిక నివాసుల నాశనానికి వలసరాజ్యాల స్థాపన దారితీసింది. ప్యూర్టో రికో 1898లో అమెరికా విలీనం అయ్యే వరకు స్పెయిన్‌లో భాగంగా ఉంటుంది.[16]

ఐరోపా వలసరాజ్యాల స్థాపన (1075–1754)

[మార్చు]

నార్స్ అన్వేషణ

[మార్చు]

అమెరికా గురించిన తొలి రికార్డ్ చేయబడిన యూరోపియన్ ప్రస్తావన మధ్యయుగ చరిత్రకారుడు ఆడమ్ ఆఫ్ బ్రెమెన్ రాసిన ఒక గ్రంథంలో ఉంది. సుమారు సా.శ 1075లో ఇక్కడ దీనిని విన్లాండ్ అని పిలుస్తారు. దీని గురించి నార్స్ విన్లాండ్ సాగాస్‌లో కూడా విస్తృతంగా ప్రస్తావించబడింది. కెనడాలో అమెరికాలో నార్స్ స్థావరాల ఉనికికి బలమైన పురావస్తు ఆధారాలు ఉన్నాయి; నార్స్ అన్వేషకులు న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో భూమిని చేరుకున్నారా అనే దానిపై గణనీయమైన విద్వాంసుల చర్చ ఉంది.[17]

ప్రారంభ స్థావరాలు

[మార్చు]
ప్లైమౌత్ హార్బర్‌లో మేఫ్లవర్. ఐరోపావాసులను అమెరికాకు తీసుకువచ్చిన నౌకలు.

ఐరోపావాసులు గుర్రాలు, పశువులు, పందులను అమెరికాకు తీసుకువచ్చారు, మొక్కజొన్న, టర్కీలు, టమోటాలు, బంగాళాదుంపలు, పొగాకు, బీన్స్, స్క్వాష్‌లను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లారు. అమెరికాలో కొత్త వ్యాధులకు గురైన తర్వాత చాలా మంది అన్వేషకులు, ప్రారంభ స్థిరనివాసులు మరణించారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ వలసవాదులు తీసుకువెళ్ళిన కొత్త యురేషియన్ వ్యాధుల ప్రభావాలు ముఖ్యంగా మశూచి, తట్టు స్థానిక అమెరికన్లకు చాలా ఘోరంగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే వారికి వాటికి రోగనిరోధక శక్తి లేదు. వారు అంటువ్యాధులకు గురయ్యారు, భారీ సంఖ్యలో మరణించారు, సాధారణంగా భారీ ఐరోపా స్థావరం ప్రారంభం కావడానికి ముందే ఇది జరిగింది. మరణాల తీవ్రత వారి సమాజాలను విచ్ఛిన్నం చేసింది.[18][19]

స్పానిష్ పరిచయం

[మార్చు]

1492లో ప్రారంభమైన క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్ సముద్రయానాల తర్వాత ప్రస్తుత అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చేరుకున్న మొదటి యూరోపియన్లు స్పానిష్ అన్వేషకులు. జువాన్ పోన్స్ డి లియోన్ 1513లో ఫ్లోరిడాలో అడుగుపెట్టారు.[20] స్పానిష్ యాత్రలు అప్పలాచియన్ పర్వతాలు, మిస్సిస్సిప్పి నది, గ్రాండ్ కాన్యన్,[21] గ్రేట్ ప్లెయిన్స్‌కు త్వరగా చేరుకున్నాయి.

1539లో హెర్నాండో డి సోటో ఆగ్నేయ ప్రాంతాన్ని విస్తృతంగా అన్వేషించారు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఫ్రాన్సిస్కో కరోనాడో బంగారం కోసం అరిజోనా నుండి సెంట్రల్ కాన్సాస్ వరకు అన్వేషించారు. కరోనాడో పార్టీ నుండి తప్పించుకున్న గుర్రాలు గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ అంతటా వ్యాపించాయి, ప్లెయిన్స్ భారతీయులు కొన్ని తరాలలో గుర్రపు స్వారీని నేర్చుకున్నారు. శాన్ ఆంటోనియో, అల్బుకెర్కీ, టక్సన్, లాస్ ఏంజిల్స్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో వంటి ముఖ్యమైన నగరాలుగా చిన్న స్పానిష్ స్థావరాలు ఎదిగాయి.[22]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Gorman, Sean. "Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution". @politifact (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-01-20.
  2. ↑ Richardson, Gary. "Stock Market Crash of 1929". www.federalreservehistory.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-01-20.
  3. ↑ "President Franklin Delano Roosevelt and the New Deal | Great Depression and World War II, 1929 to 1945 | U.S. History Primary Source Timeline | Classroom Materials at the Library of Congress | Library of Congress". Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-01-20.
  4. ↑ "Social Security Act (1935)". National Archives (in ఇంగ్లీష్). 2021-09-21. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-01-20.
  5. ↑ "New Ideas About Human Migration From Asia To Americas". ScienceDaily. October 29, 2007. ఒరిజినల్ నుండి February 25, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: March 12, 2011.
  6. ↑ Dumond, D. E. (1969). "Toward a Prehistory of the Na-Dene, with a General Comment on Population Movements among Nomadic Hunters". American Anthropologist. 71 (5): 857–863. doi:10.1525/aa.1969.71.5.02a00050. ISSN 0002-7294. JSTOR 670070.
  7. ↑ Leer, Jeff; Hitch, Doug; Ritter, John (2001). Interior Tlingit Noun Dictionary: The Dialects Spoken by Tlingit Elders of Carcross and Teslin, Yukon, and Atlin, British Columbia. Whitehorse, Yukon Territory: Yukon Native Language Centre. ISBN 1-55242-227-5.
  8. ↑ "Hopewell". Ohio History Central. ఒరిజినల్ నుండి June 4, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: December 31, 2015.
  9. ↑ "Ancestral Pueblo culture". Encyclopædia Britannica. the original నుండి April 29, 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: June 4, 2012.
  10. ↑ Woods, Thomas E. (2007). 33 questions about American history you're not supposed to ask. Crown Forum. p. 62. ISBN 978-0-307-34668-1. ఒరిజినల్ నుండి January 1, 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: December 31, 2015.
  11. ↑ Wright, R. (2005). Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas. Mariner Books. ISBN 978-0-618-49240-4.
  12. ↑ Burns, L. F. "Osage". Oklahoma Encyclopedia of History and Culture. the original నుండి January 2, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: November 29, 2010.
  13. ↑ Dye, Thomas S. (2011). "A model-based age estimate for Polynesian colonization of Hawai'i". Archaeology in Oceania. 46 (3): 130–138. doi:10.1002/j.1834-4453.2011.tb00107.x. ISSN 0728-4896.
  14. ↑ Kirch, Patrick. "When Did the Polynesians Settle Hawai'i?".
  15. ↑ Fitzpatrick (March 9, 2020). Early mapping of Hawaii. Routledge. ISBN 978-1-317-72652-4. OCLC 1151955837.
  16. 1 2 Rouse, Irving (1992). The Tainos : Rise & Decline of the People Who Greeted Columbus. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-05181-6. OCLC 24469325.
  17. ↑ Linden, Eugene. "The Vikings: A Memorable Visit to America". Smithsonian Magazine. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: May 28, 2020.
  18. ↑ Byrne, Joseph Patrick (2008). Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues. ABC-CLIO. pp. 415–416. ఒరిజినల్ నుండి January 1, 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: June 27, 2015.
  19. ↑ Hinderaker, Eric; Horn, Rebecca (2010). "Territorial Crossings: Histories and Historiographies of the Early Americas". The William and Mary Quarterly. 67 (3): 395. doi:10.5309/willmaryquar.67.3.395. JSTOR 10.5309/willmaryquar.67.3.395.
  20. ↑ Greenberger, Robert (2003). Juan Ponce de León: the exploration of Florida and the search for the Fountain of Youth.
  21. ↑ Pyne, Stephen J. (1998). How the Canyon Became Grand. New York City: Penguin Books. pp. 4–7. ISBN 978-0-670-88110-9.
  22. ↑ Weber, David J. (1979). New Spain's Far Northern Frontier: Essays on Spain in the American West, 1540–1821.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=అమెరికా_చరిత్ర&oldid=4889835" నుండి వెలికితీశారు