Jump to content

అలీ ఖమేనీ

లంకెలను మార్చు
వికీపీడియా నుండి
అలీ ఖమేనీ
అలీ ఖమేనీ 2025లో
ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు
అధ్యక్షుడుఅతనే
అంతకు ముందు వారురుల్లాహ్ ఖమేనీ
3వ ఇరాన్ అధ్యక్షుడు
In office
1981 అక్టోబర్ 6 – 1989 ఆగస్ట్ 19
Prime Ministerహుస్సేన్ మసావి
అంతకు ముందు వారుముహమ్మద్ ఆలీ రాజాజీ
తరువాత వారుఅక్బర్ హుస్సేమి
ఇరాన్ డిపార్ట్మెంట్ కౌన్సిల్ చైర్మన్
In office
1988 ఫిబ్రవరి 7 – 1989 ఆగస్ట్ 4
అంతకు ముందు వారుపదవి ప్రారంభమైంది
తరువాత వారుఅక్బర్ హుస్సేన్
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం
అలీ ఖమేనీ[1]

(1939-04-19)1939 ఏప్రిల్ 19
మషాద్, ఇరాన్
మరణం2026 ఫిబ్రవరి 28(2026-02-28) (వయసు: 86)
టెహ్రాన్, ఇరాన్
రాజకీయ పార్టీస్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు ( 1989 నుంచి)
ఇతర రాజకీయ
పదవులు
జీవిత భాగస్వామిమైసూర్ బేగం
సంతానం6,
నివాసంహౌస్ ఆఫ్ లీడర్ షిప్
సంతకందస్త్రం:Ali Khamenei signature.svg
Military service
Allegianceఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఇరాన్
Years of service1979–1980, 1980–1981
Battles/warsఇరాన్ ఇరాక్ యుద్ధం

అలీ హొస్సేనీ ఖమేనీ (19 ఏప్రిల్ 1939 – 28 ఫిబ్రవరి 2026) ఒక ఇరానియన్ రాజకీయ నాయకుడు, షియా మతాధికారి. అతను 1989 నుండి 2026 ఇరాన్ యుద్ధం ప్రారంభంలో హత్యకు గురయ్యే వరకు ఇరాన్ రెండవ సుప్రీం నాయకుడిగా పనిచేశాడు. అతను గతంలో 1981 నుండి 1989 వరకు ఇరాన్ కు మూడవ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. 36 సంవత్సరాల ఆరు నెలల పాటు సుప్రీం నాయకుడిగా అతని పదవీకాలం, అతను మరణించే సమయానికి మధ్యప్రాచ్యంలో ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన దేశాధినేతగా నిలిచింది. అతను అయతుల్లా బిరుదును కలిగి ఉన్నాడు, ట్వెల్వర్ షియా మతంలో ప్రపంచంలోని ప్రముఖ మారాజీలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు.

ప్రారంభ జీవితం విద్య

[మార్చు]
బాల్యంలో ఆలీఖమేనీ

అలీ ఖమేనీ 19 ఏప్రిల్ 1939న[3][4] ఇరాక్‌లోని నజాఫ్‌లో అలీమ్ ముజ్తహిద్ జావద్ ఖమేనీ దంపతులకు జన్మించాడు. ఎనిమిది మంది పిల్లలలో ఆయన రెండవవాడు.[5][6][7] అలీ ఖమేనీ ఇద్దరు సోదరులు కూడా మతాధికారులు; అతని తమ్ముడు హదీ ఖమేనీ ఒక వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు మతాధికారి. అలీ ఖమేనీ అక్క ఫాతిమే హొస్సేనీ ఖమేనీ 2015లో 89 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు.[8] అలీ ఖమేనీ తండ్రిళ అజర్బైజాన్ జాతికి చెందినవాడు, తల్లి పర్షియన్ జాతికి చెందినది.[9][10][11][12] అలీ ఖమేనీ అజర్‌బైజాన్ నుండి తబ్రిజ్ సమీపంలోని ఖమానేకు వలస వచ్చారు.[13][14][15]

విద్య

[మార్చు]

అలీ ఖమేనీ విద్య నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో మక్తబ్‌లో ఖురాన్ నేర్చుకోవడం ద్వారా ప్రారంభమైంది; అతను తన ప్రాథమిక అలీ ఖమేనీ ఉన్నత స్థాయి సెమినరీ అధ్యయనాలను మష్హాద్ హవ్జాలో షేక్ హషేమ్ కజ్విని అలీ ఖమేనీ అయతుల్లా మిలానీ వంటి మార్గదర్శకుల వద్ద గడిపాడు. తరువాత, అలీ ఖమేనీ 1957లో నజాఫ్ వెళ్ళాడు,[16] కానీ అతని తండ్రి అతన్ని అక్కడ ఉండనివ్వకపోవడంతో త్వరలోనే మష్హాద్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. 1958లో, అలీ ఖమేనీ కోమ్‌లో స్థిరపడ్డాడు, అక్కడ అతను తన గురువులు సయ్యద్ హుస్సేన్ బోరుజెర్డి రుహోల్లా ఖొమేని తరగతులకు హాజరయ్యాడు.[17] ఆ సమయంలో రాజకీయంగా చురుకైన అనేక మంది మతాధికారుల మాదిరిగానే, ఖమేనీ మతపరమైన పాండిత్యం కంటే రాజకీయాలతో ఎక్కువగా సంబంధం కలిగి ఉండేవారు.[18]

రాజకీయ జీవితం అధ్యక్ష పదవి

[మార్చు]
మషద్‌లో ఇరాన్ విప్లవం సందర్భంగా నిరసనలో ఆలి ఖమేనీ.
ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో సైనిక యూనిఫాంలో ఆలి ఖమేనీ.

రెజా పహ్లావి పాలనలో అనేక నిరసనలలో పాల్గొని అలీ ఖమేనీ ఆరు సార్లు అరెస్టు అయ్యాడు. [19] ఇరాన్‌లో జరిగిన ఇరాన్ విప్లవంలో అలీ ఖమేనీ కీలక పాత్ర పోషించాడు. అంతేకాకుండా ఇరాన్ విప్లవం కు నాయకత్వం వహించిన ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ స్థాపించినప్పటి నుండి, అలీ ఖమేనీ అనేక ప్రభుత్వ పదవులు చేపట్టాడు. [5] అలీ ఖమేనీ 1979 ఏప్రిల్ 14 నుండి అస్తాన్ కుడ్స్ రజావి సేవకులకు అధిపతిగా కొనసాగుతున్నాడు. [20] ఇరాన్ విప్లవం తర్వాత తన రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమైందని అలీ ఖమేనీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో తెలిపాడు. ఇరాన్ మాజీ అధ్యక్షుడు అక్బర్ హషేమి రఫ్సంజాని అలీ ఖమేనీ ని రాజకీయాల్లోకి తీసుకొచ్చాడు. తరువాత, అప్పటి ఇరాన్ ప్రధానమంత్రి హసన్ రౌహానీ, ప్రభుత్వంలో అలీ ఖమేనీ రక్షణ శాఖా సహాయ మంత్రిగా పనిచేశాడు. [21]

1980 సంవత్సరంలో హుస్సేన్-అలీ మోంటజేరి ఆ పదవికి రాజీనామా చేసిన తర్వాత, రుహోల్లా ఖొమేనీ అలీ ఖమేనీని ఆ పదవిలో తాత్కాలికంగా ఉంచారు . అలీ ఖమేనీ 1979 జులై నుండి 1979 నవంబర్ 6 వరకు కొంతకాలం ఇరాన్ ప్రభుత్వంలో రక్షణ శాఖ సహాయ మంత్రి గా పనిచేశాడు. అలీ ఖమేనీ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ పర్యవేక్షకుడిగా పనిచేశారు. అతను ఇరాన్ పార్లమెంట్ రక్షణ కమిషన్ ప్రతినిధిగా పనిచేశాడు.

హత్యాయత్నం

[మార్చు]
హత్యాయత్నం తర్వాత ఆసుపత్రిలో అలీ ఖమేనీ

ఒక్కరోజు అలీ ఖమేనీ టేప్ రికార్డు వాడుతుండగా ఆ టేప్ రికార్డు లో దాచిన బాంబు ఒక్కసారిగా పేలింది. ఈ ప్రమాదం నుంచి ఆయన స్వల్ప గాయాలతో బయటపడ్డాడు. [22] 1981 జూన్ 27న, [23] అలీ ఖమేనీ ఈ ప్రమాదం నుంచి బయటపడ్డాడు. మసీదులో ఉపన్యాసమిస్తుండగా ఈ ఘటన జరిగింది. అలీ ఖమేనీ కాగితంపై చదువుతూ ఉపన్యాసం ఇస్తుండగా. అక్కడ ఉన్న ఒక యువకుడు అలీ ఖమేనీ ఉపన్యాసం ఇస్తుండగా ఆయన ముందు ఉన్న డెస్క్ మీద కాగితాలతో కూడిన టేప్ రికార్డర్‌ను పెట్టాడు. ఒక నిమిషం తర్వాత రికార్డర్ నుంచి శబ్దం రావడం మొదలైంది, కానీ అకస్మాత్తుగా ఆర్ టేప్ రికార్డర్ పేలిపోయింది. [24] "ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ కు ఫుర్ఖాన్ గ్రూప్ బహుమతి" అని టేప్ రికార్డర్ లోపలి భాగంలో రాసి ఉంది. [25] [26] అలీ ఖమేనీ ఈ సంఘటన నుండి కోలుకోవడానికి చాలా కాలం పట్టింది. చేయి, స్వర తంతువులు ఊపిరితిత్తులు తీవ్రంగా గాయమైంది. [27] ఈ సంఘటన తర్వాత అలీ ఖమేనీ కుడిచేయి పనిచేయడం ఆగిపోయింది . [28]

అధ్యక్షుడిగా

[మార్చు]
హత్య సంఘటన నుండి బయటపడినప్పటి నుంచి ఆలి ఖమేనీ తన ఎడమ చేతితో కరచాలనం చేస్తున్నాడు.

1981లో అప్పటి ఇరాన్ అధ్యక్షుడు, మొహమ్మద్-అలీ రాజాయ్ హత్య తర్వాత, 1981లో అక్టోబర్ జరిగిన ఇరాన్ అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో అలీ ఖమేనీ భారీ మెజారిటీతో (97%) మెజారిటీతో ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు, . ఇరాన్ అధ్యక్ష పదవిలోకి వచ్చిన మొదటి మతాధికారిగా ఆలి ఖమేనీ నిలిచాడు. ఇరాన్ విప్లవం కు నాయకత్వం వహిస్తున్న రుహోల్లా అలీ ఖమేనీ ను అధ్యక్ష పదవి నుంచి దూరంగా ఉంచాలనుకున్నాడు. కానీ తర్వాత తన అభిప్రాయం మార్చుకున్నాడు. 1985 ఇరాన్ అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో కేవలం ముగ్గురు అభ్యర్థులు మాత్రమే ఇరాన్ అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు, అలీ ఖమేనీ 87% ఓట్లను పొంది ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా తిరిగి రెండవసారి ఎన్నికయ్యారు.

తన అధ్యక్ష ప్రమాణస్వీకారంలో అలీ ఖమేనీ మాట్లాడుతూ ఇరాన్ దేశాన్ని అన్ని విధాలుగా అభివృద్ధి చేస్తానని మాట ఇచ్చాడు. అమెరికా కు తను వ్యతిరేకం అని కూడా చెప్పాడు. [29] 1980ల ప్రారంభంలో, అలీ ఖమేనీ పాలనలో ఇరాన్ ప్రజలు అణచివేతకు గురయ్యారు. ఆయన పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఇరాన్ దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు ర్యాలీలు చేపట్టారు. ఈ నిరసనలు హింసాత్మకంగా మారాయి. తిరుగుబాటు చేసిన ప్రజలు వేల సంఖ్యలో న్యాయస్థానం ద్వారా ఉరిశిక్షకు గురై చనిపోయారు. 1982 నాటికి, ఇరాన్ ప్రభుత్వం కోర్టులను నియంత్రిస్తామని ప్రకటించింది, అయితే 1980ల మొదటి భాగంలో వివిధ రాజకీయ సమూహాలను ఇరాన్ ప్రభుత్వం అణచివేస్తూనే ఉంది. [30]

ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధ సమయం

[మార్చు]
1979లో టెహ్రాన్ శుక్రవారం ప్రార్థన ఇమామ్‌గా ఆలి ఖమేనీ

1980లలో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలో అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ దేశ నాయకులలో ఒకరు. అప్పుడు శక్తివంతమైన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్‌తో ఆలి ఖమేనీ సన్నిహిత సంబంధాలను పెంచుకున్నారు. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ కు వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న నిరసనలను అణిచివేసేందుకు రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ను మోహరించారు . [31] ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా, తన పరిపాలన అలీ ఖమేని ఆపఖ్యాతిని పొందారు. 1982లో ఇరాక్ సైన్యాన్ని ఇరాన్ నుండి బహిష్కరించిన తరువాత ఇరాక్ తో యుద్ధం చేయాలని ఆలోచనకు వచ్చాడు. ఈ అభిప్రాయాన్ని అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ ప్రధాన మంత్రి మీర్-హోస్సేన్ మౌసావితో పంచుకున్నాడు, తరువాత 2009 ఇరాన్ అధ్యక్ష ఎన్నికల నిరసనల సమయంలో ఆయనతో విభేదించాడు. [32]

యుద్ధం తర్వాత

[మార్చు]

మైకోనోస్ రెస్టారెంట్ హత్యలకు సంబంధించి 1997 ఏప్రిల్ 10న ఇచ్చిన తీర్పులో, జర్మన్ కోర్టు ఇరాన్ రక్షణ శాఖ మంత్రి అలీ ఫలాహియన్ [33] పై అంతర్జాతీయ అరెస్ట్ వారెంట్ జారీ చేసింది, అలీ ఖమేనీ ఈ హత్యలు చేయాలని ఆదేశించారని ప్రకటించిన తర్వాత ఈ సంఘటన జరిగింది. [34] అయితే, ఇరాన్ అధికారులు తమ ప్రమేయం లేదని అప్పటి ఇరాన్ పార్లమెంట్ స్పీకర్ అలీ అక్బర్ నతేగ్-నౌరి ఈ తీర్పును వ్యతిరేకించారు. రాజకీయ, అవాస్తవ ఆధారాలు లేని తీర్పుగా జర్మనీ కోర్టు నిర్ణయాన్ని తోసిపుచ్చారు. ఈ తీర్పు ఇరాన్ ప్రభుత్వం తో పాటు అనేక యూరోపియన్ దేశాల మధ్య దౌత్య సంక్షోభానికి దారితీసింది, ఈ సంక్షోభం 1997 నవంబర్ వరకు సంఘటనలో నిందితులైన హంతకులు, దారాబి రాయెల్, చివరికి 2007 డిసెంబర్ 10న జైలు నుండి విడుదలై, వారి స్వదేశాలకు తిరిగి వెళ్లారు. [35] [36]

ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు (1989–ప్రస్తుతం)

[మార్చు]

సుప్రీం లీడర్‌గా ఎన్నిక

[మార్చు]

1989లో, ఆయతుల్లా ఖొమేనీ తన రాజకీయ వారసుడిగా అలీ ఖమేనీ ని ప్రకటించాడు. అలీ ఖమేనీకి ఇరాన్ కొత్త సుప్రీం నాయకుడి పదవిని ఇవ్వడానికి ఇరాన్ రాజ్యాంగాన్ని సవరించాల్సి వచ్చింది (ఈ నిర్ణయాన్ని అనేక మంది వ్యతిరేకించారు). [37] రుహోల్లా ఖొమేనీ మరణం తరువాత అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ సుప్రీమ్నాయకుడిగా, 1989 జూన్ 4 న నిపుణుల సభ ద్వారా కొత్త సుప్రీం నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు. [38] [39] [40]

నాయకత్వ మండలి ప్రతిపాదన

[మార్చు]
నిపుణుల సభలో ఆయతొల్లాహ్ ఖొమైనీ వీలునామా చదువుతున్న అలీ ఖమేనీ

ప్రారంభంలో, నిపుణుల సభలోని కొంతమంది సభ్యులు అలీ ఖమేనీ నాయకత్వం కు వ్యతిరేకంగా ఇతరుల పేర్లను ప్రతిపాదించారు. ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడి పదవికి ఇతర వ్యక్తులు పోటీపడినప్పటికీ అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. [41] అలీ మెష్కిని, అబ్దుల్-కరీం మౌసావి అర్దేబిలి అలీ ఖమేనీ ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన కౌన్సిల్ ఇరాన్‌ సుప్రీం కు నాయకత్వం వహించాలని ప్రతిపాదించింది. అలీ ఖమేనీ ఈ ప్రతిపాదనను వ్యతిరేకించారు. తను ఒక్కడినే ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడిగా ఉంటానని చెప్పాడు. కౌన్సిల్ ప్రతిపాదనకు ఇరాన్ నాయకులు కలిగి ఉండటం వల్ల ఇరాన్ దేశంలో ఐక్యత పెరుగుతుందని దేశ ప్రజలు విశ్వసించారు. దీనికి విరుద్ధంగా, న్యాయవ్యవస్థ మండలి విషయంలో గత అనుభవాల ప్రకారం, ఒక వ్యక్తి నాయకుడు మరింత సమర్థవంతంగా ఉంటాడని అలీ ఖమేనీ ప్రత్యర్థులు విశ్వసించారు. [38]

ఇబ్రహీం అమిని అలీ ఖమేనీ కి వ్యతిరేకంగా సమర్పించిన నివేదికను విడుదల చేశారు. అలీ ఖమేనీ వ్యతిరేకులు ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఎందుకంటే: I) ఇస్లామిక్ సమాజాన్ని ఎలా కాపాడతాను అనేది అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడిగా ఎన్నికైనప్పుడు తెలపలేదు. II) ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుల పనితీరు బాగాలేదు. అలాంటి వారి నాయకత్వంలో ఇరాన్ బాగుపడదు. III) ఇరాన్ ప్రజలు ఒక వ్యక్తికి మద్దతు ఇవ్వడం అలీ ఖమేనీ వ్యతిరేకులకు నచ్చలేదు. IV) కీలకమైన ముఖ్యమైన నిర్ణయాలను ఎదుర్కొనేటప్పుడు సమస్యలను సుప్రీం నాయకులు పరిష్కరించలేరు.

చివరకు, అలీ ఖమేనీ నాయకత్వానికి వ్యతిరేకంగా 45 మంది సభ్యులు ఓటు వేయగా, 20 మందికి పైగా అనుకూలంగా ఓటు వేయడంతో ప్రతిపాదన తిరస్కరించబడింది.[41] ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు ఎన్నికలో , హాజరైన 74 మంది సభ్యులలో 60 మంది ఖమేనీని ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడిగా ఎన్నుకున్నారు, అలీ ఖమేనీ ప్రత్యర్థి అయతుల్లా మొహమ్మద్-రెజా గోల్పాయ్‌గని 14 ఓట్లను పొందారు.[42][43][44]

మార్జా ప్రమాణాలు

[మార్చు]
2018లో అలీ ఖమేనీ
2022లో అలీ ఖమేనీ

ఇరాన్ రాజ్యాంగం ప్రకారం సుప్రీం నాయకుడు ఎన్నిక జరిగింది - అలీ ఖమేనీ ని తాత్కాలిక సుప్రీం నాయకుడిగా నియమించారు. తరువాత, ఇరాన్ రాజ్యాంగాన్ని సవరించారు. 64 మంది హాజరైన ఓట్లలో 60 మందితో ఖమేనీని తిరిగి సుప్రీం నాయకుడిని చేయడానికి నిపుణుల అసెంబ్లీ 1989 ఆగస్టు 6న తిరిగి సమావేశమైంది.[45] 1989 ఏప్రిల్ 29న, రాజ్యాంగ సవరణకు బాధ్యత వహించే కమిటీ అధిపతి ఆయతుల్లా అలీ మెష్కిని, మర్జా ప్రమాణాలకు సంబంధించి ఖొమేని దృక్కోణాన్ని అడుగుతూ రాసిన లేఖకు ప్రతిస్పందిస్తూ, ఖొమేని ఇలా అన్నాడు: "మొదటి నుండి, నేను మర్జాఇయ్యత్ (న్యాయశాస్త్రంలో అధికారం) అవసరాలు అవసరం లేదని నమ్మాను పట్టుబట్టాను. గౌరవనీయమైన నిపుణుల అసెంబ్లీ ( మజ్లిస్-ఐ ఖోబ్రేగన్ ) ఆమోదించిన పవిత్రమైన ముజ్తహిద్ (న్యాయవేత్త-మేధావి) సరిపోతుంది".[46] 2017–2018 ఇరాన్ నిరసనల సందర్భంగా వెలువడిన ఒక వీడియోలో, అలీ ఖమేనీ మాట్లాడుతూ అయాత్తూల ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడి పదవికి సరిపొడు అని చెప్పాడు. ఇరాన్ రాజ్యాంగం ప్రకారం మర్జా కాదు, హుజ్జత్ అల్-ఇస్లాం గా గుర్తింపు పొందిన ఖమేనీ, తాను "ఆచార నాయకుడు" మాత్రమేనని చెప్పాడు అక్బర్ హషేమి రఫ్సంజాని ఈ స్థానం "తాత్కాలికంగా" ఉంటుందని హామీ ఇచ్చాడు, ఇది ఒక సంవత్సరం తరువాత జరగనున్న ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ వరకు జరుగుతుంది.[47]

2022 ఆగస్టు 29న, కాజెం అల్-హేరి వృద్ధాప్యం అనారోగ్యం కారణంగా మర్జా పదవికి రాజీనామా చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. [48] [49] ఇరాన్ చరిత్రలో ఒక మార్జా తన పదవికి రాజీనామా చేయడం ఇదే మొదటిసారి . [50] "మన ప్రజల నాయకత్వానికి మరియు దురాక్రమణదారులను తొలగించడానికి ఉత్తమ వ్యక్తి"గా ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు అలీ ఖమేనీని అనుసరించాలని కాజెం ఆల్ హేరి తన అనుచరులకు పిలుపునిచ్చారు. [51]

రాజకీయ వ్యూహం

[మార్చు]
అక్టోబర్ 2018, ఆజాది స్టేడియంలో జరిగిన బాసిజ్ సభ్యుల మహా సమావేశంలో అలీ ఖమేనీ
ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు అలీ ఖమేనీ.

అలీ ఖమేనీ యుగం అతని పూర్వీకుల కంటే భిన్నంగా ఇరాన్ దేశాన్ని పాలించాడు. అయితే, "ఇరాన్ దేశంలో నాయకులు మధ్య గొడవలు జరిగితే ఎవరికి అనుకూలంగా ఉండేవాడు కాదు.[22] అలీ ఖమేనీ తన బలగంతో వ్యక్తిగత నెట్వర్క్ ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. అంతేకాకుండా సాయుధ దళాల ను మోహరించాడు. మూడు దశాబ్దాలుగా సుప్రీం నాయకుడిగా ఉన్న ఖమేనీ, ఇరాన్‌లోని ప్రధాన సంస్థలలో అనేక మంది వ్యతిరేకులను తన వైపు తిప్పుకోగలిగాడు".[52]

సుప్రీం నాయకుడిగా ఎన్నికైన తర్వాత అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ అధ్యక్ష అధికారాలను తన చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు". అప్పటి ఇరాన్ ప్రతిపక్ష నాయకుల దృష్టిలో, అలీ ఖమేనీ ఒక "అసాధారణ నియంత గా నిలిచాడు".[22]

ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని వ్యాపారాల ప్రైవేటీకరణ

[మార్చు]

2007లో, టెలిఫోన్ కంపెనీ, మూడు బ్యాంకులు డజన్ల కొద్దీ చిన్న చమురు పెట్రోకెమికల్ సంస్థలు సహా ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని కంపెనీలను ప్రైవేటీకరించాలని అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ అధికారులకు పిలుపునిచ్చారు. కొన్ని నెలల తర్వాత, అప్పటి అధ్యక్షుడు మహమూద్ అహ్మదీనేజాద్ ఆయన క్యాబినెట్ మంత్రులు, ముఖ్యమైన మతాధికారులు, పార్లమెంటు నాయకుడు ప్రాంతీయ గవర్నర్లు, రాష్ట్ర ప్రసారాల అధిపతులు ఇరానియన్ వాణిజ్య మండలితో జరిగిన టెలివిజన్ సమావేశంలో, ఖమేనీ ఇలా ఆదేశించారు: "కొన్ని చట్టాలను ఆమోదించాలని, కొన్ని వ్యాపారాలను విక్రయించాలని దాని గురించి త్వరగా నిర్ణయం తీసుకోవాలని". "ఈ విధానాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నవారే తమ ప్రయోజనాలను మరియు ప్రభావాన్ని కోల్పోతారు" అని అలీ ఖమేనీ హెచ్చరించారు.[53]

దేశీయ విధానం

[మార్చు]
2018లో ఒక బహిరంగ ప్రసంగంలో అలీ ఖమేనీ

ఇరాన్‌లో, అలీ ఖమేనీ అత్యంత శక్తివంతమైన రాజకీయ అధికారం ను చేజెక్కించుకున్నాడు. అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ దేశాధినేత, ఇరాన్ సాయుధ దళాలకు కమాండర్-ఇన్-చీఫ్, ఇరాన్‌లో ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, విదేశాంగ విధానం, జాతీయ ప్రణాళికలో ప్రభుత్వ ప్రధాన విధానాలపై ఆదేశాలు జారీ చేయగలరు. తుది నిర్ణయాలు తీసుకోగలరు. సుప్రీం నాయకుడిగా, అలీ ఖమేనీకి ప్రభుత్వంలోని కార్యనిర్వాహక, శాసన న్యాయ శాఖలపై, అలాగే సైన్యం మీడియాపై ప్రత్యక్షంగా పరోక్షంగా హక్కు ఉంటుంది. నిపుణుల సభ, ఇరాన్ అధ్యక్షుడు ను ఎన్నుకోవడానికి మజ్లిస్ (పార్లమెంట్) అభ్యర్థులందరినీ గార్డియన్ కౌన్సిల్ పరిశీలిస్తుంది, దీని సభ్యులను ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు అలీ ఖమేనీ ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఎంపిక చేస్తారు. అలీ ఖమేనీ ఆదేశించిన తర్వాత గార్డియన్ కౌన్సిల్ నిర్దిష్ట వ్యక్తులపై తన నిషేధాన్ని వెనక్కి తీసుకున్న సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.

కొందరు అలీ ఖమేనీని ఇరాన్ దేశ సంప్రదాయవాద వ్యవస్థకు ముఖ్య వ్యక్తిగా భావిస్తారు. [40] 2005 ఎన్నికలకు ముందు మెస్బా యాజ్దీని ఇరాన్ యొక్క అత్యంత విశ్వసనీయ సిద్ధాంతకర్తలలో ఒకరిగా అభివర్ణిస్తూ, ఖమేనీ ఆయనకు మద్దతు ఇచ్చాడు". [54]

ఇరాన్ దేశ శాస్త్ర సాంకేతిక విజ్ఞానం

[మార్చు]

ఇరాన్‌లో శాస్త్రీయ పురోగతికి అలీ ఖమేనీ మద్దతు ఇచ్చారు. అలీ ఖమేనీ సుప్రీం నాయకుడిగా ఉన్నప్పుడు ఇరాన్లో అనేక ప్రయోగశాలలు ఇరాన్ దేశంలో నిర్మించబడ్డాయి. ఆయన సుప్రీం నాయకడిగా ఉన్నప్పుడు స్టెమ్ సెల్ పరిశోధన చికిత్సా క్లోనింగ్‌ను అనుమతించిన మొదటి ఇస్లామిక్ మతాధికారిగా అలీ ఖమేనీ నిలిచాడు.[55] [56] 2004 సంవత్సరంలో, దేశ పురోగతి శాస్త్ర సాంకేతిక రంగంలో పెట్టుబడులపై ఆధారపడి ఉంటుందని అలీ ఖమేనీ అన్నారు. సమాజంలో పండితులకు శాస్త్రవేత్తలకు ఉన్నత హోదా కల్పించడం వల్ల ప్రతిభ వృద్ధి చెందడానికి శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం దేశీయంగా మారడానికి సహాయపడుతుందని, తద్వారా దేశ పురోగతి అభివృద్ధి జరుగుతుందని ఆయన అన్నారు.[57]

హత్య

[మార్చు]

2026 ఫిబ్రవరి 28న, ఇరాన్‌లోని లక్ష్యాలపై అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ క్షిపణి దాడులు పెద్ద ఎత్తున జరిగాయి. ఆ రోజు తరువాత, ఖమేనీ మృతదేహం దొరికిందని ఒక ఇజ్రాయెల్ అధికారి పేర్కొన్నట్లు రాయిటర్స్ ఒక నివేదికను ప్రచురించింది. 2026 మార్చి 1న ఇరాన్ స్టేట్ టీవీ ఇరాన్ సమయం ప్రకారం ఉదయం 5 గంటలకు ఖమేనీ మరణాన్ని నిర్ధారించింది. ఖమేనీ తన కార్యాలయంలో ఉండగా హత్యకు గురైనట్లు నివేదించబడింది.2 మార్చి 2026న, ఖమేనీ భార్య మన్సౌరే ఖోజాస్తే బగెర్జాదే 2 రోజుల తర్వాత దాడిలో గాయాల కారణంగా మరణించినట్లు నిర్ధారించబడింది. ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ ప్రకారం, ఆయన జన్మస్థలం, తండ్రి మరణించిన ప్రదేశం అయిన మషాద్‌లో ఆయనను ఖననం చేస్తారు.[58][59][60]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei". farsi.khamenei.ir (in పర్షియన్). 1 February 2010. Archived from the original on 14 August 2017. Retrieved 14 January 2018.
  2. ↑ "جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود" [Combatant Clergy Association gets younger] (in పర్షియన్). Fararu. 8 July 2012. 118101. Archived from the original on 2 September 2016. Retrieved 25 June 2016.
  3. ↑ "Ali Khamenei". cgie.org.ir.
  4. ↑ "taking look at the biography of Ali Khamenei". farsi.khamenei.ir. 21 March 2014. Retrieved 21 March 2014.
  5. ↑ 5.0 5.1 "The Office of the Leader, Seyyed Ali Khamenei". leader.ir. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 19 June 2009.
  6. ↑ Akbar Hashemi Rafsanjani. پیام تسلیت هاشمی به آیت‌الله خامنه‌ای/ اعلام برنامه وزرای کشاورزی و نیرو به هاشمی (in పర్షియన్).{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  7. ↑ Eternal Iran, in 1721; Patrick Clawson, 2005, ISBN 1-4039-6276-6, p. 5.
  8. ↑ "بیوگرافی خواهر متوفی رهبر انقلاب". baharnews.ir (in పర్షియన్). Bahar News. 23 March 2015. Archived from the original on 27 అక్టోబర్ 2021. Retrieved 19 November 2020. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  9. ↑ "Iran and the Caucasus - The Triumph of Pragmatism over Ideology – Centre for World Dialogue". worlddialogue.org. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 1 January 2014.
  10. ↑ "Azeris unhappy at being the butt of national jokes". irinnews.org. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. 25 May 2006. Archived from the original on 14 August 2007. Retrieved 19 June 2009.
  11. ↑ "Iran at sea over Azerbaijan". Asia Times. 28 September 2004. Archived from the original on 23 April 2005. Retrieved 19 June 2009. Another ethnic Azeri is Rahim Safavi, the overall commander of the Islamic Revolutionary Guards Corps (IRGC) and the most important military-security official in the country.
  12. ↑ Majd, Hooman (19 February 2009). "Change Comes to Iran". The Daily Beast. Archived from the original on 16 January 2010. Retrieved 20 February 2009. Ali Khamenei [...] while ethnically Turkic is also half Yazdi, but he seems not to have inherited the timidity gene from his mother
  13. ↑ Anaj News (1394). 6 مرداد، سالروزسفر تاریخی رهبر معظم انقلاب به رشت (in పర్షియన్). Archived from the original on 29 July 2015.
  14. ↑ "(broken)".{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  15. ↑ "ShiaOnline.ir – شیعه آنلاین – نگاهی اجمالی به شجره نامه آیت الله خامنه ای". shia-online.ir. Archived from the original on 2 January 2014.
  16. ↑ "Historic Personalities of Iran - Seyed Ali Khamenei". Iran Chamber. Archived from the original on 11 June 2009. Retrieved 19 June 2009.
  17. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; cgie అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  18. ↑ Rahnema, Ali (2000). Ali Rahnemaré, An Islamic Utopian - A Political Biography of Ali Shariati, 1998, p. 368. I.B. Tauris. ISBN 978-1-86064-552-5. Retrieved 19 June 2009.
  19. ↑ "Khamenei.ir". Archived from the original on 12 November 2013.
  20. ↑ "انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی". farsi.khamenei.ir. Ali Khamenei. 14 April 1979. Archived from the original on 19 August 2017. Retrieved 19 August 2017.
  21. ↑ Sahimi, Muhammad (8 May 2016). "Iran's Incredible Shrinking Ayatollah". The National Interest. Archived from the original on 23 June 2016. Retrieved 1 July 2016.
  22. ↑ 22.0 22.1 22.2 Nasr, Vali (9 December 2007). "Meet "The Decider" of Tehran - It's Not the Hothead You Expect". The Washington Post. Archived from the original on 7 October 2008. Retrieved 9 December 2007.
  23. ↑ Maloney, Suzanne (2015). Iran's Political Economy since the Revolution. Cambridge University Press. p. 152. ISBN 978-0-521-73814-9. Archived from the original on 14 November 2017.
  24. ↑ Kahlili, Reza (2013). A Time to Betray - A Gripping True Spy Story of Betrayal, Fear, and Courage. Threshold Editions. p. 155. ISBN 978-1-4391-8968-9.
  25. ↑ Qaffari, Mostafa. "Report about assassination attempt on adventure of 27 June 1981". farsi.khamenei.ir. Archived from the original on 8 December 2016.
  26. ↑ "Terror of Tehran's popular Friday prayer by Munafiqs". Political Studies and Research Institute. Archived from the original on 20 April 2017. Retrieved 19 April 2017.
  27. ↑ Murphy, John (2007). Ali Khamenei. Chelsea House Publications. p. 93. ISBN 978-0-7910-9517-1.
  28. ↑ Maziar Bahari (6 April 2007). "How Khamenei Keeps Control". Newsweek. Archived from the original on 25 October 2010. Retrieved 29 September 2010.
  29. ↑ Sadjadpour, Karim (2009). Reading Khamenei - The World View of Iran's Most Powerful Leader (PDF). Carnegie Endowment for International Peace. Archived from the original (PDF) on 6 May 2011.
  30. ↑ "History of Iran - Iran after the victory of 1979's Revolution". Iran Chamber. Archived from the original on 9 April 2009. Retrieved 19 June 2009.
  31. ↑ "Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader". Newsweek. 17 November 2009. Archived from the original on 16 September 2017. referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists
  32. ↑ Karsh, Efraim (2002). The Iran-Iraq War 1980–1988. Osprey Publishing. p. 41. ISBN 1-84176-371-3.
  33. ↑ Yossi Melman (11 October 2007). "Israel fails to prevent Germany freeing Iranian". Haaretz. Archived from the original on 1 April 2009.
  34. ↑ Roya Hakakian (4 October 2007). "The End of the Dispensable Iranian". Der Spiegel. Archived from the original on 27 August 2008. Retrieved 31 January 2009.
  35. ↑ "Germany Deports Iranian jailed for 1992 murders". Archived from the original on 6 March 2012.
  36. ↑ "Iran - Terrorist Freed in Germany Is Welcomed By Tehran". Eurasianet. 14 December 2007. Archived from the original on 4 April 2014. Retrieved 21 June 2013.
  37. ↑ Mattair, Thomas R. (2015). Global Security Watch - Iran: A Reference Handbook (in ఇంగ్లీష్). Praeger. p. 156. ISBN 978-0275994839.
  38. ↑ 38.0 38.1 Mohammad, Mahboubi (7 June 2015). "Witnesses narrate the attempt of Rafsanjani to pass the suggestion of "leadership council"" (in పర్షియన్). Rajanews. Archived from the original on 28 December 2016. Retrieved 1 May 2017.
  39. ↑ "Iran". 2009-2017.state.gov. 23 July 2010. Retrieved 21 August 2010. The government monitored meetings, movements, and communications of its citizens and often charged persons with crimes against national security and insulting the regime based on letters, e-mails, and other public and private communications.
  40. ↑ 40.0 40.1 "Profile - Ayatollah Seyed Ali Khamenei". BBC News. 17 June 2009. Archived from the original on 26 March 2009. Retrieved 28 July 2009.
  41. ↑ 41.0 41.1 Khani, Elahe. "Why are the attacks are towards the leadership?". Fars News Agency. Archived from the original on 17 September 2017. Retrieved 8 May 2017.
  42. ↑ Akbar Hashemi Rafsanjani (4 June 1989). چرا آیت الله خامنه ای وصیت امام را خواند؟/ پیشنهاد رهبری آیت الله گلپایگانی از سوی جامعه مدرسین (in పర్షియన్). بازسازی و سازندگی.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  43. ↑ "خبرگان رهبری – رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام: از مهمترين پيشرفت‌هاي واقعي انقلاب اسلامي، تأسيس سازماني براي ولايت فقيه بود[ايلنا]". khobreganrahbari.com. Archived from the original on 6 February 2012. Retrieved 19 June 2009.
  44. ↑ "هاشمي رفسنجاني: در سال 68 مهمترين مخالفت با رهبري يك فرد را، خود مقام معظم رهبري داشتند". Archived from the original on 26 March 2009. Retrieved 19 June 2009.
  45. ↑ "Assembly of experts - From Montazeri to re-election of Khamenei". revolution.pchi.ir (in పర్షియన్). Archived from the original on 21 August 2017. Retrieved 6 June 2017.
  46. ↑ Hovsepian-Bearce, Yvette (2015). The Political Ideology of Ayatollah Khamenei - Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-60582-9. Archived from the original on 11 October 2017. Retrieved 6 June 2017.
  47. ↑ "Leaked video reveals new details about election of Iran's supreme leader - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012". www.al-monitor.com. Archived from the original on 19 January 2018.
  48. ↑ "العراق: المرجع كاظم الحائري يعلن عدم استمراره في المرجعية بسبب المرض". almehwartoday.com. 29 August 2022.
  49. ↑ "بيان لسماحة السيد كاظم الحائري يعلن فيه عدم الاستمرار في التصدي للمرجعية بسبب المرض والتقدم في". 29 August 2022.
  50. ↑ "الاستقالة الأولى في تاريخ المرجعية.. مرجع ديني يقدم استقالته من التصدي لمنصب المرجع". baghdad-times.net. 29 August 2022. Archived from the original on 13 సెప్టెంబర్ 2022. Retrieved 28 జూన్ 2025. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  51. ↑ Kurdistan24 (29 August 2022). "Sadr quits politics, closes movement's institutions and media platforms". kurdistan24.net. Retrieved 17 December 2024.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  52. ↑ Filkins, Dexter (18 May 2020). "TheTwilight of the Iranian Revolution". The New Yorker. Retrieved 7 June 2020.
  53. ↑ "Iran's inner and outer circles of influence and power". Los Angeles Times. 31 December 2007. Archived from the original on 13 September 2017.
  54. ↑ The Significance of Iran's December Elections Mehdi Khalaji 11 December 2006
  55. ↑ Barnard, Anne (22 August 2006). "Iran looks to science as source of pride". The Boston Globe. Archived from the original on 26 May 2009. Retrieved 19 June 2009.
  56. ↑ "Science over ethics?". Channel 4 News. 8 March 2006. Archived from the original on 19 April 2007. Retrieved 19 June 2009.
  57. ↑ "Students, Scientific Olympiad Winners Meet the Leader". The Islamic Revolution Cultural-Research Institute for Preserving and Publishing Works by Ayatollah Seyyed Ali Khamenei. 31 October 2004. Archived from the original on 27 September 2007. Retrieved 19 June 2009.
  58. ↑ Vanipushpa (2026-03-02). "సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీని చంపిన విధానం". Vaartha. Retrieved 2026-03-06.
  59. ↑ ABN (2026-03-01). "ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ మృతి.. నిర్ధారించిన ఇరాన్ సైన్యం". Andhrajyothy Telugu News. Retrieved 2026-03-06.
  60. ↑ ABN (2026-03-01). "ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ మృతి.. నిర్ధారించిన ఇరాన్ సైన్యం". Andhrajyothy Telugu News. Retrieved 2026-03-06.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=అలీ_ఖమేనీ&oldid=4778903" నుండి వెలికితీశారు