అలై దర్వాజా
| అలాయి దర్వాజా | |
|---|---|
| Error {{native name list}}: an IETF language tag in |tag1= is required (help) | |
 అలాయి దర్వాజా | |
 Interactive map of అలాయి దర్వాజా | |
| 28°31′27″N 77°11′09″E / 28.5242°N 77.1857°E | |
| ప్రదేశం | కుతుబ్ మినార్ సముదాయం, ఢిల్లీ, భారతదేశం |
| చరిత్ర | |
| Built | 1311 |
| రకం | సాంస్కృతిక |
| క్రైటేరియా | iv |
| గుర్తించిన తేదీ | 1993 (17వ సమావేశం) |
| దీనిలో భాగం | కుతుబ్ మినార్, దాని స్మారకాలు |
| ప్రాంతం | భారతదేశం |
అలాయి దర్వాజా భారతదేశంలోని ఢిల్లీ, మెహ్రౌలిలోని కుతుబ్ సముదాయంలో ఉన్న కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదు యొక్క దక్షిణ ద్వారం. దీనిని సుల్తాన్ అలౌద్దీన్ ఖిల్జీ 1311లో నిర్మించాడు. ఇది ఎర్రటి ఇసుకరాయితో నిర్మించబడిన చతురస్రాకార గుమ్మట ద్వారగృహం. దీనికి వంపుద్వార ప్రవేశాలు ఉండి, లోపల ఒకే గది ఉంటుంది.
ఇది ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగింది. ఎందుకంటే ఇస్లామిక్ నిర్మాణ, అలంకరణ పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్మించిన తొలి భారతీయ స్మారక చిహ్నంగా ఇది గుర్తించబడింది. ఇది ఒక ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.[1]
నేపథ్యం
[మార్చు]అలాయి దర్వాజాను ఢిల్లీ సుల్తానత్కు చెందిన ఖిల్జీ వంశం పాలకుడు అలౌద్దీన్ ఖిల్జీ 1311లో నిర్మించాడు. కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదును నాలుగు వైపులా విస్తరించాలన్న అతని ప్రణాళికలో ఇది ఒక భాగం. నాలుగు ద్వారాలు నిర్మించాలని యోచించినప్పటికీ, 1316లో అతను మరణించడంతో అలాయి దర్వాజా మాత్రమే పూర్తయింది.[2] ఇది మసీదు యొక్క దక్షిణ ద్వారంగా పనిచేస్తుంది.[1] ఇది కుతుబ్ సముదాయం దక్షిణ భాగంలో ఉంది.[2]
1993లో, ఈ దర్వాజా, సముదాయంలోని ఇతర స్మారకాలు కలిసి ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడ్డాయి.[3] కుతుబ్ మినార్ పరిసర ప్రాంతం, అనేక సమాధులు, మసీదు, ఇనుప స్తంభం కలిపి కుతుబ్ సముదాయంగా పిలువబడుతుంది.
వాస్తుశిల్పం
[మార్చు]అలాయి దర్వాజా ఒకే మండపంతో నిర్మించబడింది. దీని అంతర్గత భాగం 34.5 feet (10.5 m) పరిమాణం కలిగి ఉండగా, బాహ్య భాగం 56.5 feet (17.2 m) పరిమాణంలో ఉంటుంది.[2] దీని ఎత్తు 60 feet (18 m) కాగా, గోడల మందం 11 feet (3.4 m) ఉంటుంది.[4]
1311లో నిర్మించబడిన ఈ ద్వారగృహం కొత్త నిర్మాణ సాంకేతికత పట్ల జాగ్రత్తపూర్వక దృక్పథాన్ని చూపిస్తుంది. దీనికి చాలా మందమైన గోడలు, తక్కువ లోతైన గుమ్మటం ఉన్నాయి. ఈ గుమ్మటం కొంత దూరం లేదా ఎత్తు నుంచి మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఎర్రటి ఇసుకరాయి, తెల్లటి మార్బుల్ వినియోగం ద్వారా ఏర్పడిన స్పష్టమైన రంగు వ్యత్యాసం ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పంలో తరువాత సాధారణ లక్షణంగా మారింది. ఇది పర్షియా, మధ్య ఆసియాలో ఉపయోగించే బహురంగ పలకల స్థానాన్ని భర్తీ చేసింది.
కొనల వద్ద స్వల్పంగా కలిసే పదునైన వంపుద్వారాలు స్వల్ప గుర్రపు నాడా ఆకారపు వంపుద్వారం ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి. వాటి లోపలి అంచులు గుండ్రంగా కాకుండా "ఈటె తల" ఆకారపు అలంకరణలతో రూపొందించబడ్డాయి. ఇవి తామర పువ్వు మొగ్గలను సూచించేలా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ తొలిసారిగా జాలి రాతి తెరలను ఉపయోగించారు; ఇవి ఆలయాలలో చాలా కాలంగా వినియోగంలో ఉండేవి.[5]
గుమ్మటం యొక్క ఎత్తు 47 feet (14 m).[2] ఇది భారతదేశంలో నిర్మించబడిన తొలి నిజమైన గుమ్మటం. దీనికి ముందు నిజమైన గుమ్మటం నిర్మించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు విజయవంతం కాలేదు.[2]
మొత్తం దర్వాజా ఎర్రటి ఇసుకరాయితో నిర్మించబడింది. బాహ్య గోడలపై తెల్లటి మార్బుల్ను పొదిగారు.[6] దర్వాజా గోడలపై విస్తృతంగా అరబిక్ కాలిగ్రఫీ కనిపిస్తుంది. వంపుద్వారాలు గుర్రపు నాడా ఆకారంలో ఉంటాయి,[4] భారతదేశంలో ఇటువంటి వంపుద్వారాలను తొలిసారిగా ఇక్కడే ఉపయోగించారు. ముఖభాగంపై టర్కులకు పూర్వపు చెక్కుబొమ్మలు, అలంకార నమూనాలు కనిపిస్తాయి.[2] కిటికీలకు మార్బుల్ జాలి తెరలు ఉన్నాయి. ఉపరితల అలంకరణలో పరస్పరం అల్లుకున్న పుష్పలతలు కనిపిస్తాయి. ఇవి మూడు ద్వారాలపై సమానత్వంతో పునరావృతమవుతాయి.[2][7]
గ్యాలరీ
[మార్చు]
1870లలో అలాయి దర్వాజా
ముందుభాగంలో ఇమామ్ జామిన్ సమాధితో అలాయి దర్వాజా
దర్వాజా ప్రవేశద్వారం
దర్వాజా కిటికీ
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 "Qutb Minar". Archaeological Survey of India. Retrieved 22 March 2019.
- 1 2 3 4 5 6 7 Renu Saran (2014). Monuments of India. Diamond Pocket Books Pvt Ltd. ISBN 9789351652984.
- ↑ "Qutb Minar and its Monuments, Delhi". UNESCO. Retrieved 22 March 2019.
- 1 2 Ronald Vivian Smith (2005). The Delhi that No-one Knows. Orient Blackswan. p. 4. ISBN 9788180280207.
- ↑ Blair, Sheila, and Bloom, Jonathan M., The Art and Architecture of Islam, 1250–1800, p. 151, 1995, Yale University Press Pelican History of Art, ISBN 0300064659
- ↑ Ghulam Sarwar Khan Niazi (1992). The Life and Works of Sultan Alauddin Khalji. Atlantic Publishers & Dist. p. 144. ISBN 9788171563623.
- ↑ Margaret Prosser Allen (1991). Ornament in Indian Architecture. University of Delaware Press. p. 144. ISBN 9780874133998.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to అలై దర్వాజా at Wikimedia Commons
