Jump to content

అసిర్‌గఢ్ కోట

వికీపీడియా నుండి
అసిర్‌గఢ్ కోట
బుర్హాన్‌పూర్, మధ్యప్రదేశ్, భారతదేశం[1]
2013లో అసిర్‌గఢ్ కోట
భౌగోళిక స్థితి21°28′N 76°17′E / 21.47°N 76.29°E / 21.47; 76.29
రకముగిరిదుర్గం
స్థల సమాచారం
హక్కుదారుభారత ప్రభుత్వం
సాధారణ ప్రజలకు ప్రవేశానుమతిyes
పరిస్థితిశిథిలావస్థ
స్థల చరిత్ర
కట్టించిందిఅహిర్‌లు
వాడిన వస్తువులురాయి, సున్నపురాయి, సీసం
Garrison information
Occupantsటాంక్-> తోమర్->చౌహాన్ రాజవంశం->ఫరూఖీ రాజవంశం->మొఘల్->మరాఠా->హోల్కర్లు->షిండే->బ్రిటిష్

అసిర్‌గఢ్ కోట భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం బుర్హాన్‌పూర్ నగరానికి ఉత్తరంగా సుమారు 20 kilometres (12 mi) దూరంలో సాత్పురా పర్వత శ్రేణిలో ఉన్న ఒక భారతీయ కోట. ఈ కోట 15వ శతాబ్దం ప్రారంభ కాలానికి చెందినదని చెబుతారు, నర్మద, తపతి నదుల లోయలను కలిపే సాత్పురా పర్వతాల గుండా వెళ్లే మార్గాన్ని ఇది నియంత్రిస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశం నుండి దక్కన్ పీఠభూమికి వెళ్లే అతి ముఖ్యమైన మార్గాలలో ఇది ఒకటి, దీనిని "దక్కన్ తాళం చెవి" అని పిలుస్తారు.[2][3]

చరిత్ర

[మార్చు]
కోట పటం, అక్బర్ దీనిని పట్టుకున్నప్పుడు విడుదల చేసిన బంగారు నాణేల చిత్రం.

అసిర్‌గఢ్ కోటను టాంక్ రాజపుత్రులు నిర్మించారని చెబుతారు. వీరు కోటను, నిమార్ ప్రాంత చుట్టుపక్కల భూభాగాలను తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నారు, ఇవి సాంప్రదాయకంగా వారి బలమైన స్థావరాలు, 9వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి 13వ శతాబ్దం వరకు టాంక్ రాజపుత్రుల నియంత్రణలో ఉన్నాయి.[4][5] టాంక్ రాజపుత్రులను తరువాత తోమర్ రాజపుత్రులు, చౌహాన్ రాజవంశం లొంగదీసుకున్నారు. వీరు ఆ ప్రాంతానికి ఆధిపత్యం వహించారు, తద్వారా టాంక్ రాజపుత్రులు భూస్వామ్య హోదాకు పరిమితమయ్యారు.[5][6]

దీనిని ఆసా అహిర్ అనే వ్యక్తి నిర్మించాడని ఫిరిష్తా చెప్పినట్లు కొన్ని మూలాలు పేర్కొంటున్నాయి, అయితే ఇది కల్పితమైన లేదా వినికిడి కథ. ఆసా అహిర్ అనే పాలకుడు ఉన్నట్లు ఎటువంటి శాసనాలు లేదా ప్రస్తావనలు మరెక్కడా కనుగొనబడలేదు.[7][8] అహ్సిర్ లేదా అసిర్ అనే పదాన్ని ప్రవేశించలేని ఎత్తుకు పర్యాయపదంగా ఉపయోగించి ఉండవచ్చు.[7] హిందీలో అశిర్ అంటే సూర్యుడు, అగ్ని, వజ్రం.[9]

అసిర్‌గఢ్ కోట పకృతి దృశ్యం

ఫరూఖీ రాజవంశానికి చెందిన ఖాందేష్ పాలకుడు సుల్తాన్ నాసిర్ ఖాన్ 14వ శతాబ్దం నుండి రెండు శతాబ్దాల పాటు అసిర్‌గఢ్ నుండి ఖాందేష్‌ను పాలించాడు.[10][11] నాసిర్ ఖాన్ వారసుడు సుల్తాన్ బహదూర్ షా తన స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుని, మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్, అతని కుమారుడు దానియాల్‌లకు కప్పం కట్టడానికి నిరాకరించాడు. అక్బర్ 1599లో బుర్హాన్‌పూర్ వైపు సైన్యంతో వెళ్లి నగరాన్ని ఆక్రమించాడు. అక్బర్ ఆపై అసిర్‌గఢ్ కోటను ముట్టడించి, బహదూర్ షాను మోసగించి 17 జనవరి 1601న దానిని వశపరుచుకున్నాడు.[12]

రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం సమయంలో, 18 అక్టోబర్ 1803న, కంపెనీ దళాలు ఇద్దరు మరణించిన, ఐదుగురు గాయపడిన నష్టంతో అసిర్‌గఢ్ పేటను ఆక్రమించాయి. దాడి చేసినవారు ఫిరంగుల సమూహాన్ని ఏర్పాటు చేసిన తర్వాత 21వ తేదీన కోట కాపలాదారులు లొంగిపోయారు.[13]

1819 ప్రారంభంలో మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం ముగిసే సమయానికి, చాలా మరాఠా కోటలను బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఖిలాదార్ జస్వంత్ రావు లార్ ఆధీనంలో ఉన్న అసిర్‌గఢ్ కోట మాత్రమే మిగిలింది. ఆ సంవత్సరం మార్చిలో, ఒక భారీ బ్రిటిష్ సైనిక బృందం అసిర్‌గఢ్‌ను ముట్టడించి, తాత్కాలిక కార్యకలాపాల స్థావరంగా ఉపయోగపడేలా కోట పక్కన ఉన్న పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని ఆక్రమించింది. బ్రిటిష్ వారు దాడి ప్రారంభించడానికి ముందు 1,200 మంది బలమైన కాపలాదారులు నిరంతర ఫిరంగి దాడులకు గురయ్యారు, దీని ఫలితంగా ఏప్రిల్ 9న కోటను పట్టుకున్నారు. అసిర్‌గఢ్ కోట ఆక్రమణతో, ఈ పోరాటంలో బ్రిటిష్ విజయం పూర్తయింది, అన్ని సైనిక కార్యకలాపాలు ముగిశాయి.[14][15]

మార్చి 2025లో, మొఘల్-మరాఠా యుద్ధాల సమయంలో సంభాజీ శిబిరం నుండి దోచుకున్న పెద్ద మొత్తంలో బంగారాన్ని ఔరంగజేబు మొఘల్ సైన్యాలు కోట ప్రాంగణంలో పాతిపెట్టినట్లు బాలీవుడ్ చిత్రం చావా కల్పితంగా చూపించిన తర్వాత స్థానికులు ఆ ప్రదేశంలో సామూహిక త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు.[16]

వాస్తుశిల్పం

[మార్చు]

కోట వాస్తుశిల్పం ప్రధానంగా భారతీయ వాస్తుశిల్పంతో ప్రభావితమైంది, కొన్ని భాగాలు ఫరూఖీ, మొఘల్ వాస్తుశిల్పాలను కూడా చూపుతాయి. ఇది ఇస్లామిక్, పర్షియన్, టర్కిష్, భారతీయ శైలుల కలయిక. నీటి సరఫరాను అందించడానికి మూడు మానవ నిర్మిత చెరువులు ఉన్నాయి.

ఇక్కడ గుప్తేశ్వర్ మహాదేవ్ మందిర్ అని పిలువబడే ఆలయం ఉంది, ఇది హిందూ దేవుడు శివుడికి అంకితం చేయబడింది. భారతీయ ఇతిహాసం మహాభారతంలోని పాత్ర అయిన అశ్వత్థామ, ప్రతిరోజూ ఉదయం ఈ ఆలయానికి వచ్చి శివుడిని పూజించి పూలు సమర్పించేవాడని స్థానిక పురాణ కథనం.

కోట లోపల ఫరూఖీ కాలం నాటి శిథిలమైన మసీదు ఉంది, దానికి మినార్లతో కూడిన అసిర్ మసీదు అనే పేరు ఉంది. హిందూ, ముస్లిం వాస్తుశిల్పంతో పాటు, కొన్ని శిథిలాలు బ్రిటిష్ మూలాలకు చెందినవి, బ్రిటిష్ వారి సమాధులు కూడా ఉన్నాయి. బ్రిటిష్ వారు వెళ్లిపోయిన తరువాత ఈ కోట నిర్జనమైంది.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "District Burhanpur". Government of Madhya Pradesh, India. 2023. Retrieved 19 October 2023.
  2. ↑ Sarkar, Sir Jadunath (1957). Sir Jadunath Sarkar Commemoration Volumes: Life or letters of Sir Jadunath Sarkar (in ఇంగ్లీష్). Department of History, Panjab University.
  3. ↑ Indian History Congress (in ఇంగ్లీష్). 1951.
  4. ↑ Pradesh, India Superintendent of Census Operations, Madhya (1964). District Census Handbook, Madhya Pradesh: East Nimar (in ఇంగ్లీష్). Government of Madhya Pradesh. pp. xi. Retrieved 17 July 2025. Asirgarh and the country surrounding it were held by a family of Rajputs known as the Tak{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  5. ↑ 5.0 5.1 Fuchs, Stephen (1951). The Children of Hari: A Study of the Nimar Balahis in the Central Provinces of India (in ఇంగ్లీష్). Praeger. p. 3. Retrieved 18 July 2025. Tak . From 9th to 12th century north of district was included in Ponwar Kingdom of Dhar while Asirgarh and surrounding country was held by a family of Rajputs known as Tak. They dominated the Nimar till the beginning of the 13th century , when they were superseded by chiefs of the Tomar clan and later by Chauhan clan of Rajputs.
  6. ↑ Begde, Prabhakar V. (1982). Forts and Palaces of India (in ఇంగ్లీష్). Sagar Publications. p. 173. Retrieved 17 July 2025.
  7. ↑ 7.0 7.1 Singh, Ajai Pal (1987). Forts and Fortifications in India: With Special Reference to Central India (in ఇంగ్లీష్). Agam Kala Prakashan. p. 97. Retrieved 18 July 2025. Bardic tradions mention that for was occupied by Chauhan Rajputs. Further, Firishta mentions that for was built by Asha Ahir in 1370 A.D. but this is fictitious story narrated by the author . As regards the origin of the name ' Asir ' might have been used for an impregnable height...
  8. ↑ The Indian Antiquary (in ఇంగ్లీష్). 1872. p. 204. Retrieved 18 July 2025. Gauli kings , except the rather shaky story of Asa Ahir , the eponymous chief of Asirgarh , spoken of by Ferishtah.
  9. ↑ "अशिर के हिंदी अर्थ ashir meaning in Hindi हिन्दवी". Hindwi (in హిందీ). Retrieved 18 July 2025.
  10. ↑ Mehta, Behram H. (1984). Gonds of the Central Indian Highlands: A Study of the Dynamics of Gond Society. Vol. 2. New Delhi: Concept Publishing Company. p. 569.
  11. ↑ Jha, Amiteshwar; Garg, Sanjay, eds. (2003). "Untitled". Numismatic Digest. 25–26 (2001–2002). Numismatic Society of Bombay: 141.
  12. ↑ Sen, Sailendra (2013). A Textbook of Medieval Indian History. Primus. p. 164. ISBN 9789380607344.
  13. ↑ Burton, Reginald George (1908). Wellington's Campaigns in India. Calcutta: Superintendent Government Printing, India. pp. 67–68. ISBN 9780979617461. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  14. ↑ Cannon, Richard (1849). Historical Record of the 67th Foot. London: Parker, Furnivall & Parker.
  15. ↑ Burton, Reginald George (1910). The Mahratta and Pindari War. Simla: Government Press.
  16. ↑ Malpani, Mehul (2025-03-08). "After a Bollywood-inspired treasure hunt at 15th century M.P. fort, entry banned, probe launched". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-04-08.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
వికీమీడియా కామన్స్‌లో Asirgarh Fortకి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=అసిర్‌గఢ్_కోట&oldid=4787508" నుండి వెలికితీశారు