అహోం లిపి

Ahom script
Ahom script
	'Ahom' in Ahom script
Type	Abugida
Spoken languages	Ahom language, Assamese language (rarely)
Time period	13th century–19th century
Parent systems	Proto-Sinaitic alphabet Phoenician alphabet Aramaic alphabet Brāhmī Tamil-Brahmi Pallava script Mon–Burmese script Lik-Tai scripts Ahom script; ; ; ; ; ; ; ;
Sister systems	Tai Le, Khamti
Unicode range	U+11700–U+1173F
ISO 15924	Ahom
	Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode.

అహోం లిపి లేదా తాయ్ అహోం లిపి అనేది అహోం భాషను రాయడానికి ఉపయోగించే ఒక అబుగిడా వ్యవస్థ. ఈ భాష ఒక నిద్రాణ స్థితిలో ఉన్న తాయ్ భాష, దీనిని 18వ శతాబ్దం చివరి వరకు అహోం ప్రజలు మాట్లాడేవారు. వీరు అహోం రాజ్యాన్ని స్థాపించారు,13వ నుండి 18వ శతాబ్దాల మధ్య బ్రహ్మపుత్ర లోయ తూర్పు భాగాన్ని పరిపాలించారు. ఈ భాష ప్రస్తుతం పునరుద్ధరణకు గురైంది.. పాత అహోం భాష ఈ లిపిలో వ్రాయబడిన అనేక వ్రాతప్రతుల ద్వారా నేటికీ ఉనికిలో ఉంది. ప్రస్తుతం ఇవి సంస్థాగత, ప్రైవేట్ ఆధీనంలో ఉన్నాయి.

చరిత్ర.

13వ శతాబ్దంలో బ్రహ్మపుత్ర లోయకు వలస వెళ్ళే ముందు, అహోం ప్రజలు ఎగువ మయన్మార్‌లోని ఓల్డ్ మోన్ లేదా ఓల్డ్ బర్మీస్ లిపుల నుండి తమ లిపిని స్వీకరించినట్లు నమ్ముతారు. అహోం, ఓల్డ్ మోన్,, ఓల్డ్ బర్మీస్ లిపుల మధ్య అక్షరాల సారూప్య ఆకృతులు ఈ వాదనకు మద్దతునిస్తాయి. అయితే, కొన్ని వందల సంవత్సరాల వాడుకలో ఉండగా, ఈ లిపి, భాషలో మార్పులు సంభవించి ఉండవచ్చని స్పష్టమవుతుంది.. 1407లో మింగ్ రాజవంశం స్క్రోల్‌పై కనిపించే లిక్ తాయ్ లిపి బర్మీస్ లిపి అనేక లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తుంది. ఇందులో పందొమ్మిది హల్లులలో పద్నాలుగు, మూడు మధ్యస్థ డయాక్రిటిక్స్,, అధిక స్వర గుర్తులు ఉన్నాయి. పండితుడు డేనియల్స్ ప్రకారం, తాయ్ ప్రజలు తమ స్వంత లిపిని రూపొందించడానికి బర్మీస్ లిపి నుండి ప్రేరణ పొందారని ఇది సూచిస్తుంది. లిక్ తాయ్ లిపి బర్మీస్ లిపి నుండి ఉద్భవించినట్లు తెలుస్తుంది, ఎందుకంటే ఇది బర్మీస్ భాషలో ప్రావీణ్యం కలిగిన వ్యక్తి మాత్రమే సృష్టించగలిగే విధంగా ఉంది. గతంలో భావించినట్లుగా కాకుండా, లిక్ థో న్గక్ లిపి ఇతర లిక్ తాయ్ లిపులకు మూలం కాదని డేనియల్స్ వాదించారు. ఎందుకంటే 1407 లిక్ తాయ్ లిపి, లిక్ థో న్గక్ లిపి కంటే ముందు ధ్రువీకరించబడిన అహోం లిపితో ఎక్కువ సారూప్యతను చూపిస్తుంది..^[3] ఇతర "లిక్" లిపులు ఖామ్టి, ఫకే, ఐటోన్, తాయ్ నుయా భాషలకు, అలాగే ఈశాన్య భారతదేశంలోని ఉత్తర మయన్మార్, అస్సాం అంతటా ఇతర తాయ్ భాషలకు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. తాయ్ థామ్ లిపితో పోలిస్తే లిక్ లిపిలో 16 నుండి 18 హల్లు చిహ్నాల పరిమిత జాబితా ఉంది, ఇది పాలి రాయడానికి లిపులు అభివృద్ధి చేయబడలేదని సూచిస్తుంది.

అహోం లిపి, భాషలో ముద్రించిన మొట్టమొదటి నాణేలు సుబిన్ఫా (AD1) పాలనలో తయారు చేయబడ్డాయి.^[4] అహోం లిపిలో రాసిన రచనల నమూనాలు అస్సామీ సేకరణలలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఈ వ్రాతప్రతులు సాంప్రదాయకంగా అగర్వుడ్ (స్థానికంగా సచీ బెరడు అని పిలుస్తారు) నుండి తయారు చేసిన కాగితంపై తయారు చేయబడ్డాయి. 17వ శతాబ్దంలో అహోం స్థానంలో అస్సామీలు వచ్చాయి.

అహోం లిపి నుండి ఉద్భవించిన వివిధ బర్మీస్ లిపులు బహుశా ఇండిక్ లేదా బ్రాహ్మి లిపి నుంచి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. అవి దక్షిణ భారతీయ మూలానికి చెందినవిగా భావించబడే అవకాశముంది.. . ఈ వాణిజ్య స్థావరాల వద్ద, ప్రాచీన శాసనాలు సంస్కృతంలో రాయబడి, బ్రాహ్మీ లిపి వంటి లిపులను ఉపయోగించినట్లు కనుగొనబడింది. మొదట్లో, శాసనాలు సంస్కృతం, పాలి లేదా ఇతర ప్రాకృత భాషలలో రచించబడ్డాయి. కానీ తరువాత, ఆగ్నేయాసియా భాషలను వ్రాయడానికి స్థానిక రకాల లిపులను అభివృద్ధి చేయడంతో పాటు వాటిని ఉపయోగించారు. 8వ శతాబ్దం నాటికి, ఈ లిపులు విడిపోయి ప్రాంతీయ లిపులుగా రూపాంతరం చెందాయి.

అహోం ప్రజలు రోజువారీ జీవితంలో చదవడానికి, వ్రాయడానికి అహోం లిపిని ఉపయోగించరు. అయినప్పటికీ, ఇది సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది, మతపరమైన శ్లోకాలను, సాహిత్యాన్ని చదవడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. అఅహోం సాహిత్య సంప్రదాయం గతంలోకి ఒక కిటికీని అందించి, అహోం సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. మొదటి "అహోం-అస్సామీస్-ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ" కోసం ఉపయోగించడానికి 1920లో ఫాంట్, ముద్రణ రూపం అభివృద్ధి చేయబడింది.

అహోం లిపి
గౌహతిలోని పాన్ బజార్ లోని హిస్టారికల్ అండ్ ఆంటిక్వేరియన్ స్టడీస్ డిపార్ట్ మెంట్ లో భద్రపరిచిన అహోం వ్రాతప్రతి..
అహోం లిపిలో అహోం రాజు సూర్యత్ఫా నాణెం

అక్షరాలు

చాలా మంది అబుగిడాస్ లాగా, ప్రతి అక్షరం సహజంగా /a/ అచ్చును కలిగి ఉంటుంది. ఇతర స్వరాలను సూచించడానికి диకృతులు (diacritics) లేదా ఇతర మార్పులు ఉపయోగిస్తారు.^[5] ఇతర అచ్చులు డయాక్రిటిక్స్ ఉపయోగించడం ద్వారా సూచించబడతాయి, ఇవి అక్షరాల పైన, క్రింద, ఎడమ వైపున లేదా హల్లుకు కుడి వైపున కనిపిస్తాయి. అయితే, ఈ లిపి భాషలో ఉపయోగించే స్వరాల కచ్చితమైన ఉచ్చారణను పూర్తిగా సూచించదు.అహోం లిపి మరింత క్లిష్టంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇది అసమానతలను కలిగి ఉంటుంది—ఒక హల్లును ఒక పదంలో ఒకసారి మాత్రమే వ్రాయవచ్చు, కానీ రెండుసార్లు ఉచ్ఛరించవచ్చు. అలాగే, సాధారణ పదాలను కుదించవచ్చు, అదే ప్రారంభ హల్లుతో ఉన్న వరుస పదాలను కూడా సంక్షిప్తీకరించవచ్చు.^[6]

స్వరకర్తలు

Ahom consonants
𑜀 ka IPA: /ka/	𑜁 kha IPA: /kʰa/	𑜕𑜖 ga IPA: /ɡa/ ^{[note 1]}	𑜗 gha IPA: /ɡʱa/	𑜂 nga IPA: /ŋa/
𑝀 ca IPA: /ca/	𑜋 cha IPA: /cʰa/	𑜊 ja IPA: /ɟa/	𑜙 jha IPA: /ɟʱa/	𑜐 nya IPA: /ɲa/
𑝁 ṭa IPA: /ʈa/	𑝂 ṭha IPA: /ʈʰa/	𑝃 ḍa IPA: /ɖa/	𑝄 ḍha IPA: /ɖʱa/	𑝅 ṇa IPA: /ɳa/
𑜄𑜅 ta IPA: /ta/ ^{[note 2]}	𑜌 tha IPA: /tʰa/	𑜓 da IPA: /da/	𑜔 dha IPA: /dʱa/	𑜃 na IPA: /na/
𑜆 pa IPA: /pa/	𑜇 pha IPA: /pʰa/	𑜈𑜚 ba IPA: /ba/ ^{[note 3]}	𑜘 bha IPA: /bʱa/	𑜉 ma IPA: /ma/
𑜍 ra IPA: /ra/	𑜎 la IPA: /la/	𑝆 ḷa IPA: /ɭa/	𑜏 sa IPA: /sa/	𑜑 ha IPA: /ha/
		𑜒 a ^{[note 4]}

↑ Font variants.
↑ The second version of this letter is ta and ja conjoined, with ta shortened.
↑ A font variant of Ba. The second version is used as va in Sajjhaya spelling.
↑ This letter is not an independent vowel, but acts as a null consonant that can be combined with a vowel diacritic to write initial vowels.

The following medial consonant diacritics are used to form consonant clusters with /l/ and /r/, such as /kl/ and /kr/.

Medial consonants
◌𑜝 Medial la IPA: /l/	◌𑜞 Medial ra IPA: /r/	◌𑜟 IPA: /r/ Medial ligating ra

|+మధ్యస్థ హల్లులు

| class="template-letter-box |

◌𑜝

Medial la

IPA: /l/

| class="template-letter-box |

◌𑜞

Medial ra

IPA: /r/

| class="template-letter-box |

◌𑜟

IPA: /r/

Medial ligating ra

|}

స్వరాలు

ఈ క్రింది అచ్చు డయాక్రిటిక్స్ ప్రారంభ హల్లుకు జోడించబడ్డాయిః

స్వరం డయాక్రిటిక్స్
𑜠 a IPA: /a/ \| class="template-letter-box \| 𑜡 aa IPA: /a:/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜢 i IPA: /i/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜣 ii IPA: /i:/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜤 u IPA: /u/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜥 uu IPA: /u:/ \| class="template-letter-box \| 𑜦 e IPA: /e/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜩 ai IPA: /ai/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜨 o IPA: /o/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜧 aw IPA: /aw/ \| class="template-letter-box \| ◌𑜪 am IPA: /am/

అచ్చు లేకుండా హల్లును వ్రాయడానికి, విరామా ⟨lings⟩ ఉపయోగించబడుతుంది.

పంక్చుయేషన్

పంక్చుయేషన్
𑜼 Separates small sections. \| class="template-letter-box \| 𑜽 Separates sections. \| class="template-letter-box \| 𑜾 Marks paragraphs. \| class="template-letter-box \| 𑜿 Exclamation mark.

సంఖ్యలు

అహోం లిపిలో దాని స్వంత సంఖ్యల సమితి ఉందిః ^[7]

అహోం సంఖ్యలు
0 𑜰 \| class="template-letter-box \| 1 𑜱 \| class="template-letter-box \| 2 𑜲 \| class="template-letter-box \| 3 𑜳 \| class="template-letter-box \| 4 𑜴 \|class="template-letter-box \| 5 𑜵 \| class="template-letter-box \| 6 𑜶 \| class="template-letter-box \| 7 𑜷 \| class="template-letter-box \| 8 𑜸 \| class="template-letter-box \| 9 𑜹 \| class="template-letter-box \| 10 𑜺 \| class="template-letter-box \| 20 𑜻

యూనికోడ్

2015 జూన్‌లో యునీకోడ్ స్టాండర్డ్ వెర్షన్ 8 విడుదలతో అహోం లిపి చేర్చబడింది. అహోం బ్లాక్ యునీకోడ్‌లో 14 నుండి 16 కోడ్ పాయింట్లతో కేటాయించబడింది.

Ahom^[1]^[2] Official Unicode Consortium code chart (PDF)
	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	A	B	C	D	E	F
U+1170x	𑜀	𑜁	𑜂	𑜃	𑜄	𑜅	𑜆	𑜇	𑜈	𑜉	𑜊	𑜋	𑜌	𑜍	𑜎	𑜏
U+1171x	𑜐	𑜑	𑜒	𑜓	𑜔	𑜕	𑜖	𑜗	𑜘	𑜙	𑜚			𑜝	𑜞	𑜟
U+1172x	𑜠	𑜡	𑜢	𑜣	𑜤	𑜥	𑜦	𑜧	𑜨	𑜩	𑜪	𑜫
U+1173x	𑜰	𑜱	𑜲	𑜳	𑜴	𑜵	𑜶	𑜷	𑜸	𑜹	𑜺	𑜻	𑜼	𑜽	𑜾	𑜿
U+1174x	𑝀	𑝁	𑝂	𑝃	𑝄	𑝅	𑝆
Notes 1.^ As of Unicode version 16.0 2.^ Grey areas indicate non-assigned code points

ఇవి కూడా చూడండి

రచనా వ్యవస్థల జాబితా
అహోం ప్రజలు
అహోం రాజ్యం
ఆల్ తాయ్ అహోమ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్

గమనికలు

↑ "SEAlang Library Ahom Lexicography". sealang.net.
↑ Diringer, David (1948). Alphabet a key to the history of mankind. p. 411.
↑ ^3.0 ^3.1 Daniels 2012, p. 170-171.
↑ (2004). "Ahom language: its typology, language contact and historical implications in South-East Asian languages".
↑ Hosken, Martin; Morey, Stephen (2012-10-23). "N4321R: Revised Proposal to add the Ahom Script in the SMP of the UCS" (PDF). ISO/IEC JTC1/SC2/WG2.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Stars అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ (2012). "Revised Proposal to add the Ahom Script in the SMP of the UCS".

[variantg-7] Font variants.

[variantt-8] The second version of this letter is ta and ja conjoined, with ta shortened.

[variantb-9] A font variant of Ba. The second version is used as va in Sajjhaya spelling.

[a-10] This letter is not an independent vowel, but acts as a null consonant that can be combined with a vowel diacritic to write initial vowels.

[1] "SEAlang Library Ahom Lexicography". sealang.net.

[diringer-2] Diringer, David (1948). Alphabet a key to the history of mankind. p. 411.

[FOOTNOTEDaniels2012170-171-3] 3.0 ^3.1 Daniels 2012, p. 170-171.

[4] (2004). "Ahom language: its typology, language contact and historical implications in South-East Asian languages".

[5] Hosken, Martin; Morey, Stephen (2012-10-23). "N4321R: Revised Proposal to add the Ahom Script in the SMP of the UCS" (PDF). ISO/IEC JTC1/SC2/WG2.

[Stars-6] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Stars అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[Unicode-11] (2012). "Revised Proposal to add the Ahom Script in the SMP of the UCS".

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[note 1]

[note 2]

[note 3]

[note 4]

[7]