ఆకుకూర వంటకం
 | |
| ఇతర పేర్లు | సాగ, టునా (ఒడిశా), షాగ్, షాక్, సాగ్వాలా |
|---|---|
| రాష్ట్రం | బెంగాల్, బీహార్, హర్యానా, ఝార్ఖండ్, ఒడిశా, పంజాబ్, సింధ్, ఉత్తరాఖండ్ |
| ప్రధాన అనుఘటకాలు | వివిధ రకాల తినదగిన ఆకుకూరలు |
సాగ్ (Saag), దీనిని సాగ్, సాగ్హ్, సాగ, షాక్ లేదా శాక్ అని కూడా వ్రాస్తారు, ఇది భారత ఉపఖండంకు చెందిన ఒక ఆకుకూరల వంటకం. దీనిని సాధారణంగా రోటీ లేదా నాన్ వంటి రొట్టెలతో,[1][2] లేదా కొన్ని ప్రాంతాల్లో బియ్యంతో తింటారు. సాగ్ను ఆవ ఆకులు (మస్టర్డ్ గ్రీన్స్), కాలర్డ్ గ్రీన్స్, బసెల్లా లేదా సన్నగా తరిగిన బ్రోకలీతో తయారు చేస్తారు. వీటికి మసాలాలు, కొన్నిసార్లు చెన్నా వంటి ఇతర పదార్థాలను కూడా కలుపుతారు.
భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా ఒడిశా రాష్ట్రంలో, ఇది పఖాలాతో కలిసి సాధారణంగా తింటారు. పూరిలోని శ్రీ జగన్నాథ ఆలయంలో, మహాప్రసాదంలో భాగంగా జగన్నాథునికి సమర్పించే వంటకాలలో సాగ్ ఒకటి. పశ్చిమ బెంగాల్, ఉత్తర భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో కూడా సాగ్ విస్తృతంగా ప్రాచుర్యంలో ఉంది. అక్కడ అత్యంత సాధారణమైన వంటకం సర్సోన్ కా సాగ్, ఇది ఆవ ఆకులతో తయారు చేస్తారు. దీనిని సాధారణంగా మక్కీ కి రోటితో తింటారు; ఇది మొక్కజొన్న పిండితో తయారుచేసే పసుపు రంగు రోటీ.[3]
సాగ్ గోష్ట్ లేదా హరియాలి మాన్స్ (పాలకూర, మటన్తో తయారుచేసే వంటకం) పంజాబ్ రాష్ట్రంలో సాధారణంగా కనిపించే వంటకం.[4] పాకిస్తాన్లో, ముఖ్యంగా పంజాబ్ ప్రావిన్స్లో, దీన్ని తాజాగా దంచిన మొక్కజొన్న పిండితో తయారుచేసే మక్కీ కి రోటితో పాటు తాజా గేదె లేదా ఆవు వెన్న లేదా నెయ్యితో తింటారు.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]సాగ్ అనే పదం అపభ్రంశం, ప్రాకృతంలోని సాగున్ (sāgun) అనే పదం, సంస్కృతంలోని శాక (śāka) అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది. ఈ పదానికి "ఆకుకూరలు" లేదా "ఆకుపచ్చ కూరగాయలు" అనే అర్థం ఉంది.[5]
వైవిధ్యాలు
[మార్చు]ఒడిశా
[మార్చు]
ఒడియా వంటకాలలో, సాగ (Odia: ଶାଗ) అత్యంత ముఖ్యమైన కూరగాయలలో ఒకటి, రాష్ట్రంలో విస్తృతంగా వినియోగించే ప్రజాదరణ పొందిన ఆకుకూర. ఒడిశాలో అనేక రకాల మొక్కలను సాగ్గా ఉపయోగిస్తారు. సాగ్గా ఉపయోగించే మొక్కల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.[citation needed]
- కలమ సాగ (କଳମ ଶାଗ): Ipomoea aquatica (నీటి పాలకూర / వాటర్ స్పినాచ్)
- కోసలా / ఖడా సాగ (କୋସଳା ଶାଗ / ଖଡା ଶାଗ): అమరాంత్ ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- బజ్జి సాగ (ବଜ୍ଜୀ ଶାଗ): Amaranthus dubius ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- లెఉటియా సాగ (ଲେଉଟିଆ ଶାଗ): Amaranthus viridis ఆకులు, మృదువైన కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- పాలంగ సాగ (ପାଳଙ୍ଗ ଶାଗ): పాలకూర
- సాగ్ చెన్నా (ସାଗ ଛେନା): ఆకుకూరలు, ముఖ్యంగా పాలకూర,, కాటేజ్ చీజ్
- పోయి సాగ (ପୋଈ ଶାଗ): బసెల్లా ఆకులు, మృదువైన కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- బారమాసి / సజనా సాగ (ବାରମାସି / ସଜନା ଶାଗ): మునగ చెట్టు ఆకులతో తయారు చేస్తారు. పప్పుతో లేదా వేయించిన ఉల్లిపాయలతో వండుతారు.
- సునుసునియా సాగ (ସୁନୁସୁନିଆ ଶାଗ): Marsilea polycarpa ఆకులు.
- పితాగమా సాగ (ପିତାଗମା ଶାଗ): Glinus oppositifolius.
- పిడంగా సాగ (ପିଡଙ୍ଗ ଶାଗ)
- కఖారు సాగ (କଖାରୁ ଶାଗ): గుమ్మడికాయ మొక్క ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- మదరంగా సాగ (ମଦରଙ୍ଗା ଶାଗ): Alternanthera sessilis ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- సోరిసా సాగ (ଶୋରିସ ଶାଗ): ఆవ ఆకులు
- మెంతి సాగ (ମେଥୀ ଶାଗ): మెంతి ఆకులు, ఆవ పేస్ట్ (బేసరా)తో కూరగాయలతో కలిసి వండే వంటకం.[6]
- మటర సాగ (ମଟର ଶାଗ): బఠాణీల లోపలి పొరను తీసి, సన్నగా తరిగి సాగ్గా తయారు చేస్తారు.
- బహల్ సాగ
- కులర్ సాగ
- భాదేర్ సాగ
- ఝిరెల్ దాల్ సాగ
బెంగాలీ
[మార్చు]బెంగాలీ వంటకాలలో సాగ్ అత్యంత ముఖ్యమైన కూరగాయలలో ఒకటి. ఇది రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఎంతో ప్రజాదరణ పొందింది. ఎక్కువ మంది బెంగాలీలు ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్న భోజనంలో కనీసం ఒక సాగ్ వంటకాన్ని తీసుకుంటారు. సాధారణంగా దీనిని వేయించి లేదా కొద్దిపాటి పలుచని కూరరసం (ఝోల్)తో వండి బియ్యంతో వడ్డిస్తారు. సాగ్గా ఉపయోగించే మొక్కల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.
- కల్మీ సాగ్ Ipomoea aquatica (నీటి పాలకూర)
- కోసలా / ఖడా సాగ్: అమరాంత్ ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- బజ్జి సాగ్: Amaranthus dubius ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- లెఉటియా సాగ్: Amaranthus viridis ఆకులు, మృదువైన కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- పాలోంగ్ సాగ్: పాలకూర
- పుయిన్ సాగ్: బసెల్లా ఆకులు, మృదువైన కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- బారమాసి / సోజ్నా సాగ్: మునగ చెట్టు ఆకులతో తయారు చేస్తారు. పప్పుతో లేదా వేయించిన ఉల్లిపాయలతో వండుతారు.
- సునుసునియా సాగ్: Marsilea polycarpa ఆకులు.
- పితాగమా సాగ్
- హెలెంచా సాగ్: Enhydra fluctuans.[7]
- దాతా సాగ్
- పేయాంజ్ సాగ్: స్ప్రింగ్ ఆనియన్లుతో తయారు చేస్తారు.
- ములోర్ సాగ్
- లాల్ సాగ్: Amaranthus tricolor ఆకులు, మృదువైన కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- లౌ సాగ్: సొరకాయ మొక్క ఆకులు, కాండాలతో తయారు చేస్తారు.
- కుమ్రో సాగ్: గుమ్మడికాయ మొక్క ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- మదరంగా సాగ్: Alternanthera sessilis ఆకులతో తయారు చేస్తారు.
- సోర్షే సాగ్: ఆవ ఆకులు
- మెంతి సాగ్: మెంతి లేదా ఫెనుగ్రీక్ ఆకులు, ఆవ పేస్ట్ (బేసరా)తో కూరగాయలతో కలిసి వండుతారు.
- మటారా సాగ్: బఠాణీల లోపలి పొరను తీసి, సన్నగా తరిగి సాగ్గా తయారు చేస్తారు.
బీహార్
[మార్చు]- కల్మీ సాగ్
- ముంగా సాగ్
- కోయిరా సాగ్
- గాంధారి సాగ్
- కోయినార్ సాగ్
- చకోడ్ సాగ్
- సర్లా సాగ్
- చెంచ్ సాగ్
- చిమ్టీ సాగ్
- కటాయి సాగ్
- ధ్హాహ్ధ్హా సాగ్
- గోల్గోలా సాగ్
- ఖేసారి సాగ్ (Lathyrus sativus)
- పోయి సాగ్ (Basella alba)
- పాలక్ సాగ్ (పాలకూర)
- బథువా సాగ్ (Chenopodium album)
- మెంతి సాగ్ (ఫెనుగ్రీక్)
ఝార్ఖండ్
[మార్చు]ఝార్ఖండ్లో సుమారు 70 రకాల సాగ్లు కనిపిస్తాయి.[9] వాటిలో కొన్ని ఇవి:
- బెంగ్ సాగ్
- భాజీ సాగ్
- కల్మీ సాగ్
- ఖేసారి సాగ్
- కోహండా సాగ్
- కోయినార్ సాగ్
- మెంతి సాగ్
- ముంగా సాగ్
- పాలక్ సాగ్
- పెచ్కీ సాగ్
- పోయి సాగ్
- పుట్కల్ సాగ్
- సర్లా సాగ్
ఉత్తరాఖండ్
[మార్చు]ఉత్తరాఖండ్లోని గఢ్వాలి, కుమావోని, జౌన్సారి వంటకాలులో సాగ్లు (ఆకుకూరలు) ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటాయి. రాష్ట్రంలో సారవంతమైన భూములు, విస్తారమైన అటవీ ప్రాంతాలు ఉండటం వల్ల అనేక రకాల ఆకుకూరలు సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. సర్సోన్ (ఆవ ఆకులు), పాలక్ (పాలకూర), మూలీ (ముల్లంగి) సాగ్లు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి.[10] అయితే ఉత్తరాఖండ్లో ప్రత్యేకంగా తయారు చేసే కొన్ని సాగ్ వంటకాలు ఇవి:
- కందాలి సాగ్ / బిచ్చు ఘాస్ కా సాగ్ / సిసున్ కా సాగ్ – స్టింగింగ్ నెట్టిల్ అనే ముళ్లుగల కలుపు మొక్క యొక్క లేత ఆకులతో తయారు చేస్తారు. ముందుగా ఆకులను నీటిలో మరిగించి వాటి కుట్టే రోమాలను హానిరహితంగా చేస్తారు. అనంతరం వాటిని మెత్తగా రుబ్బి నెయ్యి, టమాటా, మసాలాలతో వండి రుచికరంగా తయారు చేస్తారు. ఈ విధంగా తయారైన నెట్టిల్ ఆకులు అత్యంత పోషకవంతమైనవి; వీటిలో ముఖ్య ఖనిజాలు, అధిక మోతాదులో ప్రోటీన్ ఉంటుంది.[11]
- లింగ్డీ కా సాగ్ – లేత ఫెర్న్ ఆకులతో తయారు చేసే సాగ్.[10]
హర్యానా
[మార్చు]- సాగ్ గోష్ట్ లేదా హరియాలి మాన్స్ అనేది సాధారణంగా మటన్ లేదా గొర్రె మాంసంతో తయారు చేసే సాగ్ వంటకం. ఈ రూపం ముఖ్యంగా హర్యానా రాష్ట్రంలో ఎక్కువగా ప్రాచుర్యంలో ఉంది.[4] మాంసాన్ని సాధారణంగా ఇతర పదార్థాలతో కలపడానికి ముందు భట్టీ (మట్టి పొయ్యి)లో వండుతారు.
- శీతాకాలంలో, చన్నా/చోలియా (సెనగ ఆకులు), సర్సోన్ (ఆవ ఆకులు), మెంతి (మెంతికూర), పాలక్ (పాలకూర), బతువా (చెనోపోడియం) వంటి సాగ్ వంటకాలను హర్యానవి కుటుంబాలలో సాధారణంగా వండుతారు.[12][13] ఈ సాగ్ వంటకాలను ప్రధానంగా మక్కీ కి రోటి, బాజ్రా కి రోటి వంటి చిరుధాన్య రొట్టెలతో, పైగా నెయ్యి లేదా వెన్న రాసి తింటారు.
పంజాబ్
[మార్చు]ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Anderson, E.N (2019). Asian Cuisines Food Culture from East Asia to Turkey and Afghanistan (in ఇంగ్లీష్). Berkshire Publishing Group. p. 40. ISBN 9781614728467.
Spinach greens, or Palak saag, is a traditional winter dish from the Punjab region of northern India and Pakistan
- ↑ "Saag (Indian spiced spinach)". Whats4Eats.com. 2012. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 July 2012.
Saag makes a tasty and nourishing meal when paired with chapati or naan.
- ↑ "served with makki ki roti". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 March 2017.
- 1 2 "Food of Haryana, Restaurants in Haryana, Haryanvi Thali". www.haryanaonline.in. the original నుండి 2023-02-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-06-20.
- ↑ Platts, John T. (John Thompson) (1884). "A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English". dsal.uchicago.edu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-06-19.
- ↑ Lokesh Dash. "Recipes Methi Saga Recipes". OrissaSpider.com.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Enydra fluctuans, Wikidata Q10800735
- ↑ "Bihari Cuisine by Mohita Prasad: Saag Dishes". Bawarchi.com. the original నుండి 2007-10-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-10-18.
- ↑ "सागों में छिपा है सेहत का राज, कई रोगों की है अचूक दवा; झारखंड में उगते हैं 70 से ज्यादा प्रकार के साग". jagran. 26 August 2020. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 September 2022.
- 1 2 Singh, Rocky; Sharma, Mayur (2014-07-25). Highway on my Plate - II: the indian guide to roadside eating (in ఇంగ్లీష్). Random House India. ISBN 978-81-8400-642-1.
- ↑ "Flavours of the land | Uttarakhand Tourism". uttarakhandtourism.gov.in. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-06-20.
- ↑ Haryana (India) (1988). Haryana District Gazetteers (in ఇంగ్లీష్). Haryana Gazetteers Organization.
Some locally available green vegetables in Haryana are Channa Saag, Sarson Saag, Bathua in winter...
- ↑ K.S. Bhoria (1983). Haryana District Gazetteers : Gurgaon. Chandigarh, Revenue Department.
Winter vegetables of Gurgaon (Haryana) include a wide range of vegetables such as (a) root crops like radish, turnip, carrot; (b) leafy cole crops, like palak, methi and sarson ka saag
- ↑ "Saag, makai roti and makhan". Food and Festivals (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-04-03.