ఆదినాథ ఆలయం, ఖజురహో
| ఆదినాథ ఆలయం | |
|---|---|
आदिनाथ मन्दिर | |
 | |
| Religion | |
| Affiliation | జైన మతం |
| District | ఛత్రపూర్ జిల్లా |
| Deity | ఋషభనాథుడు |
| Location | |
| Location | ఖజురహో |
| State | మధ్యప్రదేశ్ |
| Country | భారతదేశం |
  మధ్యప్రదేశ్ లోని ఆలయ స్థానం  ఆదినాథ ఆలయం, ఖజురహో (India) | |
| Coordinates | 24°50′42″N 79°56′12″E / 24.845111°N 79.936607°E |
| Architecture | |
| Established | 11th century CE |
| Official name: Khajuraho Group of Monuments | |
| Criteria | Cultural: (i)(iii) |
| Designated | 1986 (session) |
| Reference no. | 240 |
ఆదినాథ ఆలయం (IAST: ఆదినాథ మందిర్) భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ లోని ఖజురహో లో ఉన్న దిగంబర జైన దేవాలయం. ఇది ఆదినాథునికి అంకితం చేయబడింది, అయితే దాని వెలుపలి గోడలపై హిందూ దేవతలు కూడా ఉన్నారు. ఈ ప్రత్యేక ఆలయాన్ని మొదట హిందూ దేవాలయం నిర్మించారు, తరువాత దీనిని జైన దేవాలయంగా మార్చారు.[1] ఖజురహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లోని ఇతర దేవాలయాలతో పాటు ఈ ఆలయం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం భాగం.[2]
చరిత్ర
[మార్చు]ఆదినాథ ఆలయం క్రీ. శ. 11వ శతాబ్దం చివరలో నిర్మించబడింది.[3] ఇది బహుశా వామన ఆలయం కంటే కొంచెం తరువాత నిర్మించబడింది.[4] పార్శ్వనాథ, ఆదినాథ దేవాలయాల నిర్మాణ లక్షణాలు ఈ నిర్మాణాలు 13వ శతాబ్దంలో జైన సమాజం స్వీకరించడానికి ముందు హిందూ దేవాలయాలుగా నిర్మించబడ్డాయని సూచించే ముఖ్యమైన ఆధారాలను ప్రదర్శిస్తాయి.[1]
గర్భగ్రహంలో, మూడు లైన్ల శాసనంతో ఆదినాథుని నల్లటి షిస్ట్ (లేదా బసాల్ట్) విగ్రహం ఉంది. ఇది తేదీని (సంవత్ 1215 (క్రీ.శ. 1158) ఇస్తుంది. ఇది దాత పేరును కుమార్ నంది అని, శిల్పిని రామవేవ అని ఇస్తుంది. కుమార్ నంది మూల సంఘ రామచంద్ర శిష్యుడు రాజనంది శిష్యుడు భానుకీర్తి శిష్యుడని పేర్కొంది. ఈ శాసనంలో సాహిత్య సంస్కృతంలో 3 శార్దూలవిక్రీడిత శ్లోకాలు ఉన్నాయి..
ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.[5]
ఆర్కిటెక్చర్
[మార్చు]ఆదినాథ ఆలయ ప్రణాళిక, రూపకల్పన వామన ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది. రెండు ఆలయాల మధ్య కొన్ని తేడాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఆదినాథ ఆలయ బయటి గోడ పై వరుస ఎగిరే విద్యాధారాన్ని వర్ణిస్తుంది, అయితే వామన ఆలయ వజ్ర ఆకారపు అలంకరణలను చూపిస్తుంది. ఆదినాథ ఆలయ వంపుతిరిగిన గోపురం వామన ఆలయం కంటే మెరుగైన నిష్పత్తిలో ఉంది. ఇది, కొంతవరకు అభివృద్ధి చెందిన శిల్ప శైలితో కలిపి, ఆదినాథ ఆలయం వామన ఆలయం తర్వాత నిర్మించబడిందని సూచిస్తుంది..[3]
ఆలయంలోని రెండు ప్రధాన భాగాలు మాత్రమే ఇప్పుడు మనుగడలో ఉన్నాయిః మండపం, గర్భగుడి.[4] వెస్టిబ్యూల్ పైకప్పు దాని సొగసైన డిజైన్కు ప్రత్యేకంగా గుర్తించదగినది. .[3]
శిల్పాలు
[మార్చు]ఆలయం వెలుపలి గోడలలో మూడు బృందాల శిల్పాలు ఉన్నాయి, ఇందులో సురసుందరిలు (దయగల మహిళలు), విద్యాధర జంటలు, వ్యాలాలు (పౌరాణిక సింహం లాంటిది), సంగీతకారులతో నృత్యకారులు ఉన్నారు.[4] ఈ మందిరానికి జైన అనుబంధం ఉన్నప్పటికీ, బాహ్య గోడలపై హిందూ దేవతల చెక్కడాలు కూడా ఉన్నాయి.[6] ఈ గూళ్ళలో జైన యక్షిణుల శిల్పాలు ఉన్నాయిః అంబికా, చక్రేశ్వరి, పద్మావతి.[4]
-
ఆదినాథ ఆలయ శిల్పాలు -
ఒక శిల్పం యొక్క క్లోజప్ -
గర్భగుడిలో చండేలా కాలం నాటి ఆదినాథ విగ్రహం
ఆలయంలో దొరికిన ఒక శిల్పం తలపై ఉష్నిషా తో కూర్చున్న ఆదినాథుని చూపిస్తుంది. ఇది ఒక చిన్న ఎద్దు బొమ్మతో కూడిన ధర్మచక్ర కలిగి ఉంటుంది .[7] సీటు యొక్క కుడి వైపున ఒక కప్పు, చేతిలో డబ్బు సంచి ఉన్న కుండ-బొడ్డు గల యక్షుడు బొమ్మ ఉంది. ఎడమ వైపున గరుడపై కూర్చున్న యక్షిని చక్రేశ్వరి విగ్రహం ఉంది. ఆమెకు నాలుగు చేతులు ఉన్నాయి-రెండు ఎగువ చేతుల్లో ఒక్కొక్కటి చక్రాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[8]
ఇదే విధమైన విగ్రహారాధన కలిగిన మరొక శిల్పంలో యక్షుడు, యక్షిని, ధర్మచక్రం ఉన్న ఎద్దు కూడా ఉన్నాయి. ఆదినాథుడు పద్మాసన భంగిమలో తామరలు, వజ్రాల మూలాంశాలతో మెత్తటి సీటుపై కూర్చున్నట్లు చూపబడింది. .[8]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 Flügel, Peter (2006-02-01). Studies in Jaina History and Culture: Disputes and Dialogues (in ఇంగ్లీష్). Routledge. p. 406. ISBN 978-1-134-23552-0.
- ↑ "Khajuraho Group of Monuments". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Retrieved 25 June 2023.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 ASI Bhopal Adinatha 2016.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 210.
- ↑ ASI MP List 2016.
- ↑ Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 209.
- ↑ Umakant Premanand Shah 1987, p. 121.
- ↑ 8.0 8.1 Umakant Premanand Shah 1987, p. 122.
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- Ali Javid; Tabassum Javeed (2008). World Heritage Monuments and Related Edifices in India. Algora. ISBN 978-0-87586-482-2.
- "Adinatha Temple". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Retrieved 2016-11-16.
- "Alphabetical List of Monuments - Madhya Pradesh". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Archived from the original on 2 నవంబరు 2016. Retrieved 16 నవంబరు 2016.
- Umakant Premanand Shah (1987). Jaina Iconography. Abhinav. ISBN 9788170172086.