Jump to content

ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్

వికీపీడియా నుండి
ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్
సంక్షిప్తీకరణఏఎన్‌సీ (ANC)
అధ్యక్షుడుసిరిల్ రమఫోసా
సెక్రటరీ జనరల్ఫికిలే ఎంబాలులా
గవర్నింగ్ బాడీనేషనల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ
పార్టీ ప్రతినిధిమహ్లెంగి భేంగు
చైర్‌పర్సన్గ్వెడే మంతాషే
స్థాపకులు
  • జాన్ లాంగలిబలేలే దూబే
  • పిక్స్లే కా ఇసాకా సెమే
  • సోల్ ప్లట్జే
స్థాపన తేదీ8 జనవరి 1912
(114 సంవత్సరాలు, 184 రోజులు)
Legalised3 ఫిబ్రవరి 1990
(36 సంవత్సరాలు, 158 రోజులు)
ప్రధాన కార్యాలయంలుథులీ హౌస్, 54 సావర్ స్ట్రీట్, జొహన్నెస్‌బర్గ్, గౌటెంగ్
పార్టీ పత్రికఏఎన్‌సీ టుడే
యువత విభాగంఏఎన్‌సీ యూత్ లీగ్
మహిళా విభాగంఏఎన్‌సీ ఉమెన్స్ లీగ్
వెటరన్స్ వింగ్ఏఎన్‌సీ వెటరన్స్ లీగ్
సాయుధ విభాగంఉమ్ఖోంటో వెసిజ్వే
(1961–1993)
సభ్యత్వం (2022)Decrease 661,489[1]
రాజకీయ విధానం
  • సోషల్ డెమోక్రసీ[4]
  • ఆఫ్రికన్ జాతీయవాదం[7]
రాజకీయ వర్ణపటంమధ్యవాదం[8][9] నుండి మధ్య-వామపక్షం వరకు[10]
జాతీయతత్రైపాక్షిక కూటమి
International affiliationసోషలిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్[11]
ఆఫ్రికన్ అనుబంధంఫార్మర్ లిబరేషన్ మూవ్‌మెంట్స్ ఆఫ్ సదరన్ ఆఫ్రికా
రంగు(లు)
  •   నలుపు
  •   ఆకుపచ్చ
  •   పసుపు పచ్చ
నినాదందక్షిణాఫ్రికా జాతీయ విముక్తి ఉద్యమం
గేయం"న్కోసి సికెలెల్' ఇఆఫ్రికా"
("లార్డ్ బ్లెస్ ఆఫ్రికా")
జాతీయ అసెంబ్లీ
159 / 400 (40%)
నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ప్రావిన్సెస్
43 / 90 (48%)
ప్రావిన్సుల గవర్నర్లు
7 / 9 (78%)
పాన్-ఆఫ్రికన్ పార్లమెంట్
3 / 5 (60%)
(దక్షిణాఫ్రికా స్థానాలు)
ప్రాంతీయ శాసనసభలు
224 / 487 (46%)
కేప్ టౌన్ సిటీ కౌన్సిల్
43 / 231 (19%)
Party flag

ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఏఎన్‌సీ) అనేది దక్షిణాఫ్రికాలోని ఒక రాజకీయ పార్టీ. ఇది వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన విముక్తి ఉద్యమంగా ఆవిర్భవించింది, 1994లో జరిగిన మొదటి వర్ణవివక్షానంతర ఎన్నికలలో నెల్సన్ మండేలా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైనప్పటి నుండి దేశాన్ని పాలిస్తోంది. ప్రస్తుత జాతీయ అధ్యక్షుడు సిరిల్ రమఫోసా 2017 డిసెంబర్ 18 నుండి ఏఎన్‌సీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేస్తున్నారు.[12]

1912 జనవరి 8న బ్లూమ్‌ఫోంటైన్‌లో సౌత్ ఆఫ్రికన్ నేటివ్ నేషనల్ కాంగ్రెస్గా స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ నల్లజాతీయ దక్షిణాఫ్రికన్ల హక్కుల కోసం వాదించడానికి ఏర్పడింది. 1948లో నేషనల్ పార్టీ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, కొత్త ప్రభుత్వం అనుసరించిన సంస్థాగత వర్ణవివక్ష విధానాన్ని వ్యతిరేకించడం ఏఎన్‌సీ ప్రధాన ఉద్దేశ్యంగా మారింది. ఇందుకోసం దాని పద్ధతులు, సంస్థాగత నిర్మాణం మారాయి; సామూహిక రాజకీయ పద్ధతులను అవలంబించడం, సభ్యత్వం పెరగడం 1952-53లో జరిగిన శాసనోల్లంఘన ఉద్యమానికి దారితీశాయి. షార్ప్‌విల్లే ఊచకోత జరిగిన కొద్దికాలానికే, 1960 ఏప్రిల్ నుండి 1990 ఫిబ్రవరి వరకు దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం ఏఎన్‌సీని నిషేధించింది. ఈ కాలంలో, పెరుగుతున్న ప్రభుత్వ అణచివేత కారణంగా ఏఎన్‌సీ బహిష్కరణకు గురైంది, దీని నాయకులలో చాలామంది రాబెన్ ఐలాండ్‌లో జైలు పాలయ్యారు. జాంబియాలోని లుసాకాను ప్రధాన కార్యాలయంగా చేసుకుని, ప్రవాసంలో ఉన్న ఏఎన్‌సీ దక్షిణాఫ్రికా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ భాగస్వామ్యంతో 1961లో స్థాపించబడిన తన సైనిక విభాగం ఉమ్ఖోంటో వెసిజ్వే ద్వారా వర్ణవివక్ష ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా విధ్వంసం, గెరిల్లా యుద్ధంపై ఎక్కువ దృష్టి సారించింది. ఏఎన్‌సీని దక్షిణాఫ్రికా, అమెరికా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రభుత్వాలు ఉగ్రవాద సంస్థగా ఖండించాయి[citation needed]. అయినప్పటికీ 1990లో నిషేధాన్ని ఎత్తివేసిన తరువాత వర్ణవివక్షను అంతం చేయడానికి జరిగిన చర్చలలో ఇది కీలక పాత్ర పోషించింది. ఆ సమయంలో ఎక్కువ భాగం, ఏఎన్‌సీ నాయకత్వం, దాని అత్యంత చురుకైన సభ్యులు చాలా మంది విదేశాల నుండే పనిచేశారు. 1976 సోవెటో తిరుగుబాటు తరువాత, సాయుధ పోరాటం ద్వారా తన లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఏఎన్‌సీ కట్టుబడి ఉంది. ప్రవాసంలో ఉన్న సంవత్సరాల్లో ఈ పరిస్థితులు ఏఎన్‌సీని గణనీయంగా ప్రభావితం చేశాయి.[12]

వర్ణవివక్షానంతర యుగంలో, ఏఎన్‌సీ ఒక నమోదిత రాజకీయ పార్టీ అయినప్పటికీ, అది తనను తాను విముక్తి ఉద్యమంగానే గుర్తించుకుంటుంది. దక్షిణాఫ్రికా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ, కాంగ్రెస్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికన్ ట్రేడ్ యూనియన్స్‌తో ఉన్న కూటమి కారణంగా జాతీయ స్థాయిలో, చాలా ప్రావిన్సులలో సౌకర్యవంతమైన ఎన్నికల మెజారిటీని నిలుపుకుంది, 1994 నుండి దక్షిణాఫ్రికాలోని ఐదుగురు అధ్యక్షులను అందించింది. దక్షిణాఫ్రికా ఒక ఆధిపత్య-పార్టీ వ్యవస్థ కలిగిన దేశంగా పరిగణించబడుతుంది. అయినప్పటికీ 2004 నుండి ఏఎన్‌సీ ఎన్నికల మెజారిటీ నిలకడగా తగ్గుతూ వస్తోంది, 2021 స్థానిక ఎన్నికలలో జాతీయ ఓటు వాటా తొలిసారిగా 50% దిగువకు పడిపోయింది.[13] గత దశాబ్దంలో పార్టీ తన సభ్యులలో రాజకీయ అవినీతి ఆరోపణలకు సంబంధించి అనేక వివాదాలలో చిక్కుకుంది.

2024 సాధారణ ఎన్నికల తరువాత దక్షిణాఫ్రికా ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో మొదటిసారిగా పార్లమెంట్‌లో ఏఎన్‌సీ తన మెజారిటీని కోల్పోయింది. అయినప్పటికీ 40% పైగా ఓట్లతో అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచింది.[14] క్వాజులు నాటల్, గౌటెంగ్, నార్తర్న్ కేప్‌లలో కూడా పార్టీ తన మెజారిటీని కోల్పోయింది. ఈ ఎదురుదెబ్బలు ఉన్నప్పటికీ, పార్లమెంటులో 72% సీట్లు ఉన్న పార్టీలతో కలిసి జాతీయ ఐక్యత ప్రభుత్వం అని పిలువబడే మహా కూటమి ద్వారా ఏఎన్‌సీ జాతీయ స్థాయిలో అధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంది.[15]

చరిత్ర

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
జూన్ 1914లో ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లిన సౌత్ ఆఫ్రికన్ నేటివ్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ ప్రతినిధి బృందం. ఎడమ నుండి కుడికి: థామస్ మ్టోబీ మపికెలా, వాల్టర్ రుబుసానా, జాన్ లాంగలిబలేలే దూబే, సాల్ మ్సానే, సోల్ ప్లట్జే

కేప్ కాలనీ ఇమ్బుంబా యమన్యమా సంస్థకు వారసురాలిగా, ఏఎన్‌సీ 1912 జనవరి 8న బ్లూమ్‌ఫోంటైన్‌లో సౌత్ ఆఫ్రికన్ నేటివ్ నేషనల్ కాంగ్రెస్‌గా స్థాపించబడింది, 1923లో ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్‌గా పేరు మార్చబడింది. పిక్స్లే కా ఇసాకా సెమే, సోల్ ప్లట్జే, జాన్ లాంగలిబలేలే దూబే, వాల్టర్ రుబుసానా ఈ సంస్థను స్థాపించారు, వీరు నల్లజాతీయ దక్షిణాఫ్రికా సమాజంలో సంప్రదాయవాద, విద్యావంతులైన, మతపరమైన వృత్తిపరమైన తరగతులకు చెందినవారు.[16][17] వారు పాల్గొనకపోయినా, షోసా నాయకులు సంస్థకు అపారమైన మద్దతును చూపించారు; ఫలితంగా, కింగ్ జోంగిలిజ్వే దాని స్థాపన సమయంలో 50 ఆవులను విరాళంగా ఇచ్చారు.[citation needed] 1920 ప్రాంతంలో, అర్జీల రాజకీయాల నుండి పాక్షికంగా దృష్టి మరల్చి, పాస్ చట్టాల విస్తరణకు వ్యతిరేకంగా ఏఎన్‌సీ నిష్క్రియ ప్రతిఘటన కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.[18][17][19] 1927లో జోసియా గుమెడే ఏఎన్‌సీ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు, సామూహిక సమీకరణ, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ సహకారాన్ని సమర్థించారు, కానీ 1930లో పదవి నుండి తొలగించబడ్డారు, ఆయన స్థానంలో సంప్రదాయవాది సెమే బాధ్యతలు చేపట్టారు, ఆయన నాయకత్వంలో ఏఎన్‌సీ ప్రభావం తగ్గింది.[16][18]

1940లలో ట్రేడ్ యూనియన్ కార్యకలాపాలు పెరగడం, వాల్టర్ సిసులు, నెల్సన్ మండేలా, ఆలివర్ టాంబో వంటి కొత్త తరం కార్యకర్తల ఆధ్వర్యంలో 1944లో వామపక్ష ఏఎన్‌సీ యూత్ లీగ్ ఏర్పడటం ద్వారా ఆల్‌ఫ్రెడ్ జిమా గుమెడే ప్రారంభించిన కొన్ని కార్యక్రమాలను పునరుద్ధరించారు.[16][17] జాతి విభజనను మరింత సంస్థాగతీకరించే వర్ణవివక్ష విధానంతో 1948లో నేషనల్ పార్టీ ప్రభుత్వంలోకి ఎన్నికైన తరువాత, ఈ కొత్త తరం ఆఫ్రికన్ జాతీయవాదాన్ని స్పష్టంగా సమర్థించే కార్యాచరణ కార్యక్రమాన్ని ముందుకు తెచ్చింది, మొదటిసారిగా సమ్మెలు, బాయ్‌కాట్‌లు వంటి సామూహిక సమీకరణ పద్ధతులను స్థిరంగా ఉపయోగించేలా ఏఎన్‌సీని నడిపించింది.[17][20] ఇది ఆరు వర్ణవివక్ష చట్టాలకు నిరసనగా ఏఎన్‌సీ, ఇండియన్ కాంగ్రెస్, కలర్డ్ ఫ్రాంచైజీ యాక్షన్ కౌన్సిల్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన 1952–53 డిఫయన్స్ క్యాంపెయిన్‌గా పరిణమించింది.[21] ఏఎన్‌సీ సభ్యత్వం భారీగా పెరిగింది.[18] 1955 జూన్‌లో సోవెటోలోని క్లిప్‌టౌన్‌లో జరిగిన బహుళ-జాతి కాంగ్రెస్ ఆఫ్ ది పీపుల్ సమావేశంలో ప్రాతినిధ్యం వహించిన వర్గాలలో ఇది ఒకటి, ఇక్కడ ఫ్రీడమ్ చార్టర్ ఆమోదించబడింది, అప్పటి నుండి ఇది వర్ణవివక్ష వ్యతిరేక పోరాటంలో ఒక ప్రాథమిక పత్రంగా మారింది.[18] ఈ చార్టర్ సుదీర్ఘకాలం కొనసాగిన కాంగ్రెస్ అలయన్స్‌కు ఆధారం, కానీ దేశద్రోహ విచారణలో ఏఎన్‌సీ నాయకత్వంతో పాటు వందలాది మంది కార్యకర్తలను ప్రాసిక్యూట్ చేయడానికి ఒక సాకుగా కూడా ఉపయోగించబడింది.[22] విచారణ ముగియక ముందే, 1960 మార్చి 21న షార్ప్‌విల్లే ఊచకోత జరిగింది. ఆ తరువాత ఏఎన్‌సీని దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం నిషేధించింది. దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తరువాత, 1990 ఫిబ్రవరిలో ఈ నిషేధం ఎత్తివేయబడింది.

లుసాకాలో ప్రవాసం

[మార్చు]

1960 ఏప్రిల్‌లో నిషేధించబడిన తరువాత ఏఎన్‌సీ అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లవలసి వచ్చింది, వరుసగా ప్రభుత్వ నిషేధ ఉత్తర్వులు, అణచివేత పెరగడం, రివోనియా విచారణ, లిటిల్ రివోనియా విచారణల నేపథ్యంలో సీనియర్ ఏఎన్‌సీ నాయకుల ఖైదుతో ఈ ప్రక్రియ వేగవంతమైంది.[23] 1963 సుమారు నుండి ఏఎన్‌సీ దక్షిణాఫ్రికా లోపల ఉన్న తన అజ్ఞాత ఉనికిని కూడా విడిచిపెట్టి, మొదట టాంజానియాలోని మొరోగోరోలో, తరువాత జాంబియాలోని లుసాకాలో ప్రధాన కార్యాలయాలతో పూర్తిగా బయటి నుండి పనిచేసింది.[24] దాని ప్రవాస కాలమంతటా, ఏఎన్‌సీకి టాంబో నాయకత్వం వహించారు - మొదట జులులాండ్‌లో ఆల్బర్ట్ లుథులీ గృహనిర్బంధంలో ఉన్నప్పుడు వాస్తవ నాయకుడిగా; తరువాత 1967లో లుథులీ మరణానంతరం తాత్కాలిక హోదాలో; చివరకు 1985లో జరిగిన నాయకత్వ ఓటింగ్ తరువాత అధికారికంగా.[25] ఈ కాలంలో ఏఎన్‌సీ, ప్రవాసంలో ఉన్న పునర్నిర్మిత దక్షిణాఫ్రికా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ మధ్య చాలా సన్నిహిత సంబంధం ఉండేది.[25]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Harper, Paddy (18 December 2022). "Existential crisis-ANC membership drops by more than one third in five years". Mail and Guardian. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: December 18, 2022.
  2. ↑ "South Africa • Africa Elects". ఒరిజినల్ నుండి 16 December 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 January 2024.
  3. ↑ "How Democratic is the African National Congress? | Request PDF". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 February 2024.
  4. ↑ [2][3]
  5. ↑ One Hundred Years of the ANC. 2012. doi:10.18772/22012115737. ISBN 978-1-77614-287-3. JSTOR 10.18772/22012115737. ఒరిజినల్ నుండి 31 January 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 January 2024.
  6. ↑ Fatton, Robert (2 February 1984). "The African National Congress of South Africa: The Limitations of a Revolutionary Strategy". Canadian Journal of African Studies. 18 (3): 593–608. doi:10.1080/00083968.1984.10804082. JSTOR 484771.
  7. ↑ [5][6]
  8. ↑ William Mervin Gumede, ed. (May 15, 2008). Thabo Mbeki and the Battle for the Soul of the ANC. Zed Books. p. 306. ISBN 978-1-84813-259-7.
  9. ↑ Andrea Scheibler; David M. Anderson; Nic Cheeseman, eds. (July 5, 2017). Routledge Handbook of African Politics. Taylor & Francis. p. 30. ISBN 978-1-351-55048-2.
  10. ↑ "South Africa" (PDF). European Social Survey. ఒరిజినల్ నుండి 2022-10-09 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2019.
  11. ↑ Mapekuka, Vulindlela (November 2007). "The ANC and the Socialist International". Umrabulo. 30. African National Congress. the original నుండి 24 September 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  12. 1 2 Burke, Jason (2017-12-18). "Cyril Ramaphosa chosen to lead South Africa's ruling ANC party". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. ఒరిజినల్ నుండి 18 December 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 December 2017.
  13. ↑ Cele, S'thembile (2021-11-04). "ANC Support Falls Below 50% for First Time in South African Vote". Bloomberg (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 31 May 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-25.
  14. ↑ "In a historic election, South Africa's ANC loses majority for the first time". NPR. 1 June 2024. ఒరిజినల్ నుండి 20 August 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 June 2024.
  15. ↑ Chothia, Farouk; Kupemba, Danai Kesta; Plett-Usher, Barbra (14 June 2024). "ANC and DA agree on South Africa unity government". BBC News. ఒరిజినల్ నుండి 14 June 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 June 2024.
  16. 1 2 3 Lodge, Tom (1983). "Black protest before 1950". Black Politics in South Africa Since 1945 (in ఇంగ్లీష్). Ravan Press. pp. 1–32. ISBN 978-0-86975-152-7. ఒరిజినల్ నుండి 31 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2021.
  17. 1 2 3 4 Butler, Anthony (2012). The Idea of the ANC (in ఇంగ్లీష్). Jacana Media. ISBN 978-1-4314-0578-7. ఒరిజినల్ నుండి 31 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2021.
  18. 1 2 3 4 Suttner, Raymond (2012). "The African National Congress centenary: a long and difficult journey". International Affairs. 88 (4): 719–738. doi:10.1111/j.1468-2346.2012.01098.x. ISSN 0020-5850. JSTOR 23255615. ఒరిజినల్ నుండి 27 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2021.
  19. ↑ Clark, Nancy L.; Worger, William H. (2016). South Africa: The Rise and Fall of Apartheid (in ఇంగ్లీష్) (3rd ed.). Abingdon, Oxon: Routledge. ISBN 978-1-138-12444-8. OCLC 883649263.
  20. ↑ "38th National Conference: Programme Of Action: Statement of Policy Adopted". African National Congress (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 1949-12-17. ఒరిజినల్ నుండి 27 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-12-27.
  21. ↑ Lodge, Tom (1983). "The creation of a mass movement: strikes and defiance, 1950-1952". Black Politics in South Africa Since 1945 (in ఇంగ్లీష్). Ravan Press. pp. 33–66. ISBN 978-0-86975-152-7. ఒరిజినల్ నుండి 31 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2021.
  22. ↑ Lodge, Tom (1983). "African political organisations, 1953-1960". Black Politics in South Africa Since 1945 (in ఇంగ్లీష్). Ravan Press. pp. 67–90. ISBN 978-0-86975-152-7.
  23. ↑ Ellis, Stephen (1991). "The ANC in Exile". African Affairs. 90 (360): 439–447. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a098442. ISSN 0001-9909. JSTOR 722941. ఒరిజినల్ నుండి 26 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 December 2021.
  24. ↑ African National Congress (1997). "Appendix: ANC structures and personnel". Further submissions and responses by the African National Congress to questions raised by the Commission for Truth and Reconciliation. Pretoria: Department of Justice. ఒరిజినల్ నుండి 14 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 December 2021.
  25. 1 2 Ellis, Stephen (2013). External Mission: The ANC in Exile, 1960–1990 (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-933061-4. ఒరిజినల్ నుండి 31 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2021.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఆఫ్రికన్_నేషనల్_కాంగ్రెస్&oldid=4896824" నుండి వెలికితీశారు