ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం

ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం
	శామ్యూల్ స్వింటన్ జాకబ్ రూపొందించిన, ఇండో-సారసెనిక్ వాస్తుశిల్పం మరియు రాజపుత్ర శైలి ప్రభావాలతో నిర్మించబడిన మ్యూజియం భవనం
	Location within Jaipur ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం (Rajasthan)
Established	1887; 139 సంవత్సరాల క్రితం
Location	రామ్ నివాస్ గార్డెన్, జైపూర్, రాజస్థాన్, భారతదేశం
Coordinates	26°54′42″N 75°49′10″E / 26.91179°N 75.81953°E
Architect	శామ్యూల్ స్వింటన్ జాకబ్
Owner	రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం

ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం జైపూర్లో ఉన్న రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని అత్యంత పురాతన మ్యూజియం. ఇది భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ మ్యూజియంగా పనిచేస్తోంది. ఈ భవనం రామ్ నివాస్ గార్డెన్లో, నగర ప్రాకారానికి వెలుపల, న్యూ గేట్ ఎదురుగా ఉంది. ఇది ఇండో-సారసెనిక్ వాస్తుశిల్పంకు ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. దీనిని గవర్నమెంట్ సెంట్రల్ మ్యూజియం అని కూడా పిలుస్తారు. విభిన్నమైన సేకరణల కారణంగా ఇది 19వ శతాబ్దంలోని ఉత్తమ మ్యూజియంలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. 2008లో దీనిని పునరుద్ధరించి, భారతదేశంలోని అత్యాధునిక మ్యూజియంలలో ఒకటిగా తిరిగి ప్రారంభించారు.

చరిత్ర

ఈ భవనాన్ని శామ్యూల్ స్వింటన్ జాకబ్ రూపకల్పన చేయగా, మీర్ తుజుమూల్ హుసేన్ ఆయనకు సహకరించాడు. 1887లో దీనిని ప్రజా మ్యూజియంగా ప్రారంభించారు. మహారాజా రామ్ సింగ్ II మొదట ఈ భవనాన్ని పట్టణ సభాభవనంగా నిర్మించాలని భావించాడు. అయితే ఆయన వారసుడు మాధో సింగ్ II దీనిని జైపూర్ కళా సంపదకు అంకితమైన మ్యూజియంగా మార్చాలని నిర్ణయించి, కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన రామ్ నివాస్ ఉద్యానవనంలో భాగంగా చేర్చాడు.

ఈ మ్యూజియానికి కింగ్ ఎడ్వర్డ్ VII (అల్బర్ట్ ఎడ్వర్డ్) పేరు పెట్టబడింది. ఆయన వేల్స్ యువరాజు హోదాలో జైపూర్ సందర్శించిన సమయంలో, 1876 ఫిబ్రవరి 6న ఈ భవనానికి శంకుస్థాపన జరిగింది.^[1]

మ్యూజియం స్థాపకులు వివిధ కళలు, చేతివృత్తులకు చెందిన అత్యుత్తమ నమూనాలను సేకరించారు. కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రత్యేకంగా వస్తువులను తయారు చేయించారు కూడా. ఈ సేకరణల నిర్వహణ బాధ్యత కల్నల్ థామస్ హెచ్. హెండ్లీకి అప్పగించబడింది. మహారాజా, హెండ్లీ తమ దృష్టిని సాకారం చేసుకోవడంలో యువ ఇంజనీరు శామ్యూల్ స్వింటన్ జాకబ్ సహకారం పొందారు. ఆ సమయంలో ఆయన పబ్లిక్ వర్క్స్ శాఖకు అధిపతిగా ఉన్నాడు.

1883లో నిర్వహించిన జైపూర్ పారిశ్రామిక కళల ప్రదర్శన కోసం హెండ్లీ సేకరించిన చేతివృత్తుల కళాఖండాల సమాహారం నుంచే ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం అభివృద్ధి చెందింది.^[2] అనంతరం ఈ విలువైన సేకరణలను ఆల్బర్ట్ హాల్ అనే అద్భుతమైన భవనంలో ఏర్పాటు చేశారు.

సందర్శకులకు సమాచారం అందించే మార్గదర్శకులను (Guides), ప్రదర్శకులను (Demonstrators) నియమించే విధానాన్ని హెండ్లీ ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ వినూత్న పద్ధతిని తరువాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక మ్యూజియాలు అనుసరించాయి.^[3]

ఆ కాలంలో రాజస్థాన్ సంస్థాన పాలనలో ఉండేది. మహిళలలో పరదా (ఘోషా) సంప్రదాయం విస్తృతంగా అమలులో ఉండేది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రతి శుక్రవారం రోజును మహిళా సందర్శకుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించారు.^[3]

ఇలాంటి అనేక వినూత్న మ్యూజియం పద్ధతుల కారణంగా ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం విశేష ఖ్యాతి పొందింది. దాని అనేక విశేషాలు పాశ్చాత్య దేశాల్లో కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి. అయితే ఈ మ్యూజియం ప్రధాన ఆకర్షణ దాని విస్తృత పారిశ్రామిక కళా సేకరణలు, ఇతర అరుదైన కళాఖండాలే. ఈ సంపద ఏర్పడటంలో మహారాజా సవాయి రామ్ సింగ్ II, మహారాజా సవాయి మాధో సింగ్ II, అలాగే హెండ్లీ, జాకబ్‌ల దూరదృష్టి, ప్రేరణ, కృషి కీలక పాత్ర పోషించాయి.

సేకరణలు

ఈ మ్యూజియంలో చిత్రాలు, ఆభరణాలు, తివాచీలు, దంతపు కళాఖండాలు, రాతి, లోహ శిల్పాలు, స్ఫటిక కళాఖండాలు వంటి అనేక విలువైన వస్తువుల సమృద్ధి సేకరణ ఉంది.^[4] ఇక్కడి సేకరణలో గుప్త, కుషాణ, ఢిల్లీ సుల్తానేట్, మొఘల్, బ్రిటిష్ రాజ్ కాలాలకు చెందిన నాణేలు కూడా ఉన్నాయి.^[5] స్థానిక కళలు, చేతివృత్తులను సంరక్షించడంతో పాటు, ఇతర ప్రాంతాల అత్యుత్తమ కళాకౌశల్యాన్ని జైపూర్ ప్రజలకు పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో హెండ్లీ చేసిన కృషి ఫలితంగానే ఈ అద్భుతమైన సేకరణ ఏర్పడింది. ఆయుధాలు, కవచాలు, శిల్పాలు, జపాన్, శ్రీలంక, మయన్మార్, హంగేరీ, జర్మనీ, ఆస్ట్రియా తదితర దేశాలకు చెందిన కళాఖండాలు, మృణ్మయ కళాఖండాలు, తివాచీలు, ఆభరణాలు, సంగీత వాయిద్యాలు, దంతపు కళాఖండాలు, చెక్క వస్తువులు, రాతి కళాఖండాలు మొదలైనవి కలిపి సుమారు 19,000 వస్తువులను హెండ్లీ సేకరించాడు.

ఈ మ్యూజియంలోని ఈజిప్టు విభాగంలో అనేక ప్రాచీన వస్తువులు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక ఈజిప్టు మమ్మీ అత్యంత ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక పర్షియన్ ఉద్యానవన తివాచీ (Persian Garden Carpet), అనేక ప్రాచీన శిల్పాలు మ్యూజియంలోని అత్యంత విలువైన సంపదలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

సేకరణ కోసం అనేక ఇత్తడి, లోహ కళాఖండాలను కూడా సేకరించారు. వాటిలో కొన్ని లండన్‌లోని ఇంపీరియల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ప్రదర్శించిన జైపూర్ ప్రదర్శనల ప్రతిరూపాలు కాగా, మరికొన్నింటిని 1893–94లో లాహోర్‌లో జరిగిన పంజాబ్ ప్రదర్శనలో కొనుగోలు చేశారు.^[6]

మ్యూజియం సేకరణలను అనేక గ్యాలరీలుగా విభజించారు. వాటిలో మృణ్మయ కళాఖండాల (Pottery) గ్యాలరీ అత్యంత పెద్దది, అత్యంత వైవిధ్యభరితమైనది. ఇందులో భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి, అలాగే పాశ్చాత్య, ప్రాచ్య దేశాల నుండి సేకరించిన అద్భుతమైన మృణ్మయ కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి.

భవనం

మ్యూజియం భవనం పాలరాయి, రాతితో నిర్మించబడింది. ఈ భవనాన్ని మ్యూజియం అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రత్యేకంగా విస్తరించారు. భవనం వెలుపలి గోడలపై ప్రాచీన నాగరికతలకు సంబంధించిన దృశ్యాలు చిత్రించబడ్డాయి.

ప్రాంగణం పైభాగంలోని గోడలపై ఖురాన్, బైబిల్, భారతీయ ఇతిహాసాల వంటి మత గ్రంథాల నుండి తీసుకున్న భాగాలు శాసనాల రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. అలాగే మహాభారతం, రామాయణంకు చెందిన ఆరు ప్రధాన దృశ్యాలను రంగురంగుల కుడ్యచిత్రాల రూపంలో గోడలపై చిత్రించారు.

ఈ ఆరు చిత్రాల సమాహారంలో మహాభారతంలోని ప్రసిద్ధ జూద ఘట్టం, తెల్ల గుర్రం అపహరణ, దమయంతి స్వయంవరం, మేవర్ధ్వజ మహారాజు యజ్ఞం, భిక్య, చంద్రహాసుల వివాహం వంటి కథాంశాలు ఉన్నాయి. ఈ కుడ్యచిత్రాలు 16వ శతాబ్దానికి చెందిన రజ్మ్‌నామా (మహాభారతానికి పర్షియన్ అనువాదం) ప్రతుల ఆధారంగా 19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులచే రూపొందించబడ్డాయి.

ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం నిపుణులు, ప్రముఖులు, సాధారణ ప్రజలు, కళాకారులందరినీ ఆకర్షించింది. రచయిత రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్ 1885 జనవరి 5న ప్రచురితమైన జర్నల్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఆర్ట్ అండ్ ఇండస్ట్రీలో ఈ మ్యూజియంపై తన అభిప్రాయాన్ని సంక్షిప్తంగా ఇలా వ్యక్తం చేశాడు:^[6]

"ఈ భవనంలోని ప్రతి అడుగు అధ్యయనం చేయదగినదే. పైకప్పు గుమ్మటాల నుంచి ప్రాంగణంలోని ఫౌంటెన్ల అంచులపై చెక్కిన అలంకరణల వరకు అన్నీ పరిశీలించదగినవే."
—రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్

చిత్రమాలిక

రాత్రివేళ ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం
జైపూర్‌లోని ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం
మ్యూజియం బాహ్య దృశ్యం
మ్యూజియం గోపురాలు
మ్యూజియం బాహ్య దృశ్యం
బౌద్ధ కుడ్యచిత్రం
జైన తీర్థంకరుడు
బ్రహ్మ విగ్రహం
ఆల్బర్ట్ హాల్ కళాఖండాలు
ఆల్బర్ట్ హాల్ కళాఖండాలు
లక్ష్మీనారాయణ విగ్రహం
పింగాణీ కళాఖండాలు
ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం
ఓక్ ఫ్రేమ్‌లో దంతపు బొమ్మలు – ది ఏజ్ ఆఫ్ లవ్
మధ్యయుగ యూరోపియన్ సేకరణ, గ్రీకు-రోమన్ ప్రతిరూపాలు
17వ శతాబ్దపు పర్షియన్ ఉద్యాన తివాచీ
గోడలపై పాలరాయి జడిపని (Pietra Dura)
స్వయంవర కుడ్యచిత్రం
మహాభారతంలోని మహా జూద ఘట్టం కుడ్యచిత్రం
వామన విష్ణువు
సవాయి రామ్ సింగ్ II, సవాయి మాధో సింగ్ II కుడ్యచిత్రాలు – ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం ప్రవేశద్వారం