ఇరాన్ సర్వోన్నత నాయకుడు
| the Islamic Republic of Iran సర్వోన్నత నాయకుడు
رهبر جمهوری اسلامی ایران | |
|---|---|
 ఇరాన్ చిహ్నం | |
 ఇరాన్ జెండా | |
 మొజ్తాబా ఖమేనీ పదవీకాలం ప్రారంభం 2026 మార్చి 8 | |
| కార్యనిర్వాహక అధిపతి | |
| విధం | హిస్ ఎమినెన్స్ |
| రకం | కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ రాష్ట్ర శాసన[1] |
| అధికారిక నివాసం | జామరన్ హుస్సేనియా ( పూర్వపు ) నాయకత్వ గృహం ( పూర్వపు; ధ్వంసమైంది ) |
| స్థానం | టెహ్రాన్ |
| నియమించినవారు | నిపుణుల సభ |
| కాలవ్యవధి | జీవితకాల పదవీకాలం[2] |
| ఏర్పరచిన చట్టం | ఇరాన్ రాజ్యాంగం |
| పూర్వగామి | విప్లవ నాయకుడు |
| ఏర్పాటు | 1979 డిసెంబర్ 3 |
| చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి | రుహొల్లా ఖొమేనీ |
| తరువాత వచ్చిన సంస్థ | పదవి ఖాళీగా ఉంటే తాత్కాలిక నాయకత్వ మండలి |
| ఉపపదవి | ఉప సర్వోన్నత నాయకుడు (1985–1989) |
ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు, అధికారికంగా ఇస్లామిక్ విప్లవం నాయకుడిగా లేదా ఇరాన్ రాజ్యాంగం ద్వారా ఇస్లామిక్ న్యాయవేత్త నాయకత్వం, ఇరాన్లో అత్యున్నత రాజకీయ, మతపరమైన అధికారం, దేశం చట్టపరమైన రాష్ట్ర అధిపతి అయిన అధ్యక్షుడి కంటే ప్రాధాన్యతనిస్తుంది.[3][4] సాయుధ దళాలు, న్యాయవ్యవస్థ, రాష్ట్ర రేడియో & టెలివిజన్, గార్డియన్ కౌన్సిల్, ఎక్స్పెడిషియన్సీ డిస్కర్న్మెంట్ కౌన్సిల్ వంటి ఇతర కీలక ప్రభుత్వ సంస్థలు సుప్రీం నాయకుడికి లోబడి ఉంటాయి.[5][6]
ఇరాన్ రాజ్యాంగంలోని 57, 110 ఆర్టికల్స్ ప్రకారం, సుప్రీం లీడర్ శాసన, న్యాయ, కార్యనిర్వాహక శాఖల కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తాడు, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ సాధారణ విధానాలను వివరిస్తాడు.[7] రెండవ సర్వోన్నత నాయకుడు, అలీ ఖమేనీ, ఇరాన్లో ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, విదేశాంగ విధానం, విద్య, జాతీయ ప్రణాళిక, పాలన ఇతర అంశాలపై ఉత్తర్వులు జారీ చేసి తుది నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. ఎన్నికలలో పారదర్శకతపై ఖమేనీ తుది నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు, అతని పాలనలో అధ్యక్ష మంత్రివర్గం నియమించినవారిని తొలగించి, తిరిగి నియమించారు.[8][9]
ఈ పదవిని 1979లో ఇరాన్ రాజ్యాంగం , అయతోల్లా రుహొల్లా ఖొమేనీ "ఇస్లామిక్ న్యాయవేత్త సంరక్షకత్వం" అనే భావనకు అనుగుణంగా స్థాపించింది, ఇది జీవితకాల నియామకం.[10][11] వాస్తవానికి, రాజ్యాంగం ప్రకారం సర్వోన్నత నాయకుడు ఉసూలీ ట్వెల్వర్ షియా ఇస్లాం మత చట్టాలలో అత్యున్నత స్థాయి మత గురువు అయిన మర్జా- ఎ తఖ్లీద్ అయి ఉండాలి ; అయితే, 1989లో రాజ్యాంగాన్ని సవరించి , సర్వోన్నత నాయకుడు తక్కువ స్థాయి మత గురువు అయి ఉండటానికి వీలుగా కేవలం ఇస్లామిక్ "పాండిత్యం" ఉంటే చాలని పేర్కొన్నారు.[12][13]
రాజ్యాంగం వారిని కేవలం "నాయకుడు" ( రహ్బర్ ) అని పేర్కొన్నప్పటికీ, "సర్వోన్నత నాయకుడు" ( పర్షియన్ : رهبر معظم , రోమనైజ్డ్ : rahbar - e mo'azzam ) అనే బిరుదును సాధారణంగా గౌరవ సూచకంగా ఉపయోగిస్తారు.
రాజ్యాంగం ప్రకారం (ఆర్టికల్ 111) నిపుణుల అసెంబ్లీని ఎన్నుకునే పని (అయతొల్లా ఖొమేని పర్యవేక్షణ, సుప్రీం నాయకుడిని తొలగించడం). ఆచరణలో, అసెంబ్లీ ఎన్నడూ సుప్రీం నాయకుడి నిర్ణయాలను సవాలు చేయదు లేదా బహిరంగంగా పర్యవేక్షించదు (దాని సమావేశాలు, గమనికలు అన్ని ఖచ్చితంగా గోప్యంగా ఉంటాయి.[14][15] అసెంబ్లీ సభ్యులు ఎన్నికలలో ప్రజలచే ఎన్నుకోబడతారు, సంస్థలచే ఆమోదించబడతారు (ది గార్డియన్ కౌన్సిల్) దీని సభ్యులను సుప్రీం లీడర్ నియమిస్తారు లేదా ఒక వ్యక్తి నియమిస్తారు (సుప్రీం లీడర్ చేత నియమించబడిన ఇరాన్ చీఫ్ జస్టిస్).
ఐక్యరాజ్యసమితి అన్ని సభ్య దేశాల దేశాధినేతలు, ప్రభుత్వ అధినేతలు, విదేశాంగ మంత్రుల జాబితా, సర్వోన్నత నాయకుడిగా కాకుండా, ఇరాన్ అధ్యక్షుడిని అధికారిక చట్టబద్ధమైన దేశాధినేతగా, ప్రభుత్వ అధినేతగా పేర్కొంటుంది.[16]
ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ చరిత్రలో ముగ్గురు సుప్రీం నాయకులు ఉన్నారు: 1979 నుండి 1989 లో ఆయన మరణం వరకు ఈ పదవిని నిర్వహించిన ఖొమేనీ, 2026 లో హత్య చేయబడే వరకు ఖొమేనీ మరణం నుండి ఈ పదవిని అలంకరించిన అలీ ఖమేనీ, 2026 నుండి ఈ పదవిను నిర్వహించిన ఖమేనీ కుమారుడు మొజ్తాబా ఖమేనీ.[17][18]
ఆదేశం & హోదా
[మార్చు]ఇరాన్ సర్వోన్నత నాయకుడిని నిపుణుల సభ ( పర్షియన్ : مجلس خبرگان رهبری , రోమనైజ్డ్: majles-e xobregân-e rahbari ) ఎన్నుకుంటుంది , ఇది ఇరాన్ సర్వోన్నత నాయకులను ఎన్నుకోవడం, తొలగించడం బాధ్యత వహించే ఏకైక ప్రభుత్వ సంస్థ కూడా.[19]
సర్వోన్నత నాయకుడు సాయుధ దళాల సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు, రాష్ట్రంలోని మూడు శాఖలైన న్యాయ , శాసన , కార్యనిర్వాహక శాఖలకు పర్యవేక్షకుడు.
ఆయన పర్యవేక్షిస్తారు, నియమిస్తారు లేదా ప్రారంభిస్తారు, ఈ క్రింది కార్యాలయాలను తొలగించవచ్చు:
| సంస్థ | శాఖలు | కార్యాచరణ | Ref. |
|---|---|---|---|
| సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ (ఎస్ఎన్ఎస్సి) | ఇద్దరు వ్యక్తిగత ప్రతినిధులు. అణు విధానంతో సహా జాతీయ భద్రత విదేశాంగ విధాన చర్చలకు సంబంధించిన సంస్థ. | [20][21] | |
| ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ సాయుధ దళాలు |
|
|
[22] |
| ఇరాన్ ప్రధాన న్యాయమూర్తి | న్యాయ శాఖ అధిపతి (సాధారణంగా 8 సంవత్సరాల కాలానికి నిపుణుల అసెంబ్లీ సభ్యుడు) | ||
| ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ డైరెక్టర్ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ ప్రసారం | ఇరాన్ జాతీయ వార్తా ప్రసార సంస్థ | ||
| సాంస్కృతిక విప్లవం సుప్రీం కౌన్సిల్ | "ఇరాన్ విద్య, సంస్కృతి ఇస్లామిక్గా ఉండేలా చూడటానికి" పనిచేసే సంస్థ. | ||
| ఎక్స్పెడిషియన్సీ డిస్కర్న్మెంట్ కౌన్సిల్ | సంరక్షక మండలి, పార్లమెంటు మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి ఏర్పాటు చేయబడింది. సర్వోన్నత నాయకుడికి కూడా సలహా ఇస్తాడు | ||
| అమరవీరులు, అనుభవజ్ఞుల వ్యవహారాల ఫౌండేషన్ అధిపతి | రాష్ట్రపతిచే నామినేట్ చేయబడి, నాయకుడు ఆమోదించారు. | [23] |
సర్వోన్నత నాయకుల జాబితా
[మార్చు]| నెం | ఫోటో | పేరు (జననం-మరణం) | పదవీకాలం | ఎన్నిక | అధ్యక్షుడు (ఎస్. | గమనికలు | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| కార్యాలయం తీసుకున్నాడు. | ఎడమ కార్యాలయం | ఆఫీసులో సమయం | ||||||
| 1 | .jpg) |
సెయ్యద్
రుహొల్లా ఖొమేనీ
سید روحاللّٰه خمینی
(1900–1989)
|
3 డిసెంబర్ 1979 | 3 జూన్ 1989 (కార్యాలయంలో మరణించారు)
( పదవిలో ఉండగానే మరణించారు) |
9 సంవత్సరాల 6 నెలలు | - |
1979 ఇరాన్ విప్లవ నాయకుడు, [24] ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ వ్యవస్థాపకుడు. ,[25] | |
| 2 | (2).jpg) |
సెయ్యద్ అలీ ఖమేనీ سید علی خامنهای (1939–2026) దస్త్రం:Ali Khamenei signature.svg |
4 జూన్ 1989 | 28 ఫిబ్రవరి 2026 (హత్య)
హత్యకు గురయ్యారు |
36 సంవత్సరాలు, 8 నెలలు | 1989 |
గతంలో 1981 నుండి ఖొమేనీ మరణించే వరకు ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.[26] | |
| 3 | |
సెయ్యద్
మొజ్తాబా ఖమేనీ
سید مجتبی خامنهای
(born 1969)
|
8 మార్చి 2026 | ప్రస్తుతం | మసూద్ పెజెష్కియన్ | మాజీ సర్వోన్నత నాయకుడు అలీ ఖమేనీ కుమారుడు , 2026 యుద్ధం మధ్యలో ఎన్నికయ్యారు . | ||
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter IX, Article 113
- ↑ "Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani". Reuters. 13 December 2015. ఒరిజినల్ నుండి 16 December 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2016.
- ↑ "Articles 108 & 109, Constitution of the Islamic Republic of Iran". The Constitute Project. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 April 2026.
- ↑ "The Wilayah of the Just Faqih, Constitution of the Islamic Republic of Iran". The Constitute Project. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 April 2026.
- ↑ "Who's in Charge?" by Ervand Abrahamian London Review of Books, 6 November 2008
- ↑ mshabani (23 October 2017). "Did Khamenei block Rouhani's science minister?". the original నుండి 24 October 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
- ↑ "Constitution of the Islamic Republic of Iran (full text)". 2 June 2021. ఒరిజినల్ నుండి 5 April 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 October 2022.
- ↑ "Leader outlines elections guidelines, calls for transparency". 15 October 2016. ఒరిజినల్ నుండి 12 June 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 February 2017.
- ↑ "Iranian vice-president 'sacked'". BBC News. 25 July 2009. ఒరిజినల్ నుండి 3 October 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 February 2017.
- ↑ Article 5, Iranian Constitution
- ↑ "Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani". Reuters. 13 December 2015. ఒరిజినల్ నుండి 16 December 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2016.
- ↑ Moin, Baqer, Khomeini, (2001), p.293
- ↑ "Article 109 [Leadership Qualifications] (1) Following are the essential qualifications and conditions for the Leader: a. Scholarship, as required for performing the functions of the religious leader in different fields.
- ↑ "Everything you need to know about Iran's Assembly of Experts election". 30 November 2001. ఒరిజినల్ నుండి 22 April 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2016.
- ↑ "Iran Announces Second Extension of Voting," Reuters, 23 October 1998.
- ↑ "Heads Of State – Heads Of Government – Ministers For Foreign Affairs" (PDF). United Nations. ఒరిజినల్ నుండి 5 May 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 April 2023.
- ↑ "'Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2026-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-03-08.
- ↑ "Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2026-03-01. ఒరిజినల్ నుండి 2026-02-28 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-03-01.
- ↑ "The Assembly of Experts – The Iran Primer". iranprimer.usip.org. 13 June 2011. ఒరిజినల్ నుండి 7 July 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 September 2018.
- ↑ "Institute for the Study of War". Institute for the Study of War (in ఇంగ్లీష్). the original నుండి 2022-03-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-06-25.
- ↑ Brumberg, Daniel; Farhi, Farideh (4 April 2016). Power and Change in Iran: Politics of Contention and Conciliation. Indiana University Press. ISBN 9780253020796. the original నుండి 24 June 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 November 2020 – via Google Books.
- ↑ Reals, Tucker (2026-03-01). "Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader". CBS News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2026-03-01 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-03-01.
- ↑ ""در مورد بنیاد شهید و امور ایثارگران در ویکی تابناک بیشتر بخوانید "". the original నుండి 2021-07-17 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-06-25.
- ↑ Steinzova, Lucie; Greer, Stuart (8 February 2019). "In Pictures: Iran's 1979 Islamic Revolution". RFE/RL. ఒరిజినల్ నుండి 20 February 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 January 2020.
- ↑ Nettleton, Todd (2 January 2020). "Ayatollah Khomeini: The greatest Christian missionary in the history of Iran". Christian Post. ఒరిజినల్ నుండి 3 January 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 January 2020.
- ↑ Vatanka, Alex (29 October 2019). "Iran's IRGC Has Long Kept Khamenei in Power". Foreign Policy. ఒరిజినల్ నుండి 10 December 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 January 2020.