Jump to content

ఇల (హిందూమతం)

వికీపీడియా నుండి
ఇల / ఇలా
ఇలాతో కూడిన బుధుడు (గ్రహదేవత)
అనుబంధందేవి
నివాసంబుధలోకం
మంత్రంఓం ఇల్లాయ నమః
భర్త / భార్యబుధుడు (స్త్రీరూపంలో ఉన్నప్పుడు)
తోబుట్టువులుఇక్ష్వాకు, ఇతర తొమ్మిది మంది సోదరులు
పిల్లలుపురూరవుడు (స్త్రీరూపంలో జన్మించిన కుమారుడు)
ఉత్కల, గయ, వినతాశ్వ (పురుషరూపంలో జన్మించిన కుమారులు)
తండ్రివైవస్వత మనువు
తల్లిశ్రద్ధ

లింగ పురాణం, మహాభారతం ప్రకారం, ఇలా వైవస్వత మనువు (మానవజాతి ఆదిపురుషుడు), అతని భార్య శ్రద్ధలకు జన్మించిన పెద్ద కుమార్తె. అయితే, మనువు, శ్రద్ధ ఒక కుమారుడిని కోరుకున్నారు. అందువల్ల వారు మిత్రుడు, వరుణుడు దేవతలను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి తపస్సు చేసి ప్రార్థించారు. వారి అనుగ్రహంతో ఇలా లింగపరివర్తన చెంది పురుషుడిగా మారింది. ఆ బాలుడికి సుద్యుమ్నుడు అనే పేరు పెట్టారు.[1][2]

భాగవత పురాణం, దేవీ భాగవత పురాణం, కూర్మ పురాణం, హరివంశం, మార్కండేయ పురాణం, పద్మ పురాణంలలో ఈ కథకు మరో రూపం కనిపిస్తుంది.[3] ఈ కథనం ప్రకారం, మనువు, శ్రద్ధలకు చాలాకాలం సంతానం కలగలేదు. వారు అగస్త్య మహర్షిని ఆశ్రయించగా, ఆయన మిత్రుడు, వరుణుని ఉద్దేశించి పుత్రప్రాప్తి కోసం ఒక యజ్ఞం నిర్వహించాడు. అయితే యజ్ఞంలో జరిగిన చిన్న పొరపాటు లేదా తగిన మంత్రోచ్చారణలో లోపం కారణంగా దేవతలు కుమారుడికి బదులుగా ఒక కుమార్తెను ప్రసాదించారు.

కొన్ని కథనాలలో, మనువు, శ్రద్ధ దేవతలను ప్రార్థించగా, వారు ఆ బాలికను పురుషునిగా మార్చారని చెబుతారు. మరికొన్ని కథనాలలో, యజ్ఞంలో జరిగిన తప్పును సరిదిద్దిన తరువాత బాలిక స్వయంగా పురుషరూపాన్ని పొందిందని, ఆ బాలుడికి ఇల లేదా సుద్యుమ్నుడు అనే పేరు పెట్టారని పేర్కొంటారు.[4][5][6]

మరో కథనం ప్రకారం, శ్రద్ధ ఒక కుమార్తెను కోరుకుంది. యజ్ఞాన్ని నిర్వహిస్తున్న వశిష్ఠ మహర్షి ఆమె కోరికను గౌరవించి తగిన విధంగా యజ్ఞం నిర్వహించడంతో ఒక కుమార్తె జన్మించింది. అయితే మనువు కుమారుడిని కోరుకున్నందున, వశిష్ఠుడు విష్ణువును ప్రార్థించి ఆ బాలికను పురుషునిగా మార్చించాడు. ఆ తరువాత ఆమెకు సుద్యుమ్నుడు అనే పేరు పెట్టబడింది.[7]

వివిధ పురాణాలు ఇలను మనువు యొక్క పెద్ద సంతానంగా లేదా చిన్న సంతానంగా పేర్కొంటాయి. మనువు సంతానంగా ఇలకు తొమ్మిది మంది సోదరులు ఉన్నారు. వారిలో ప్రముఖుడు ఇక్ష్వాకు, అతను సూర్యవంశం స్థాపకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.[8][9][10]

మనువు కుమారుడిగా, ఇల సూర్యుడుకు మనవడిగా పరిగణించబడతాడు.[11] అయితే వాయు పురాణం, బ్రహ్మాండ పురాణంలలో కనిపించే మరో కథనం ప్రకారం, ఇలా మొదట స్త్రీగా జన్మించి, తరువాత పురుషురూపాన్ని పొంది, చివరికి మళ్లీ స్త్రీగా మారిందని చెప్పబడింది.[10]

శాపం, బుధునితో వివాహం

[మార్చు]
పురుషరూపంలో ఉన్న ఇల, బుధుడు

రామాయణం, లింగ పురాణం, మహాభారతంల ప్రకారం, ఇల (సుద్యుమ్నుడు) పెరిగి బాహ్లిక దేశానికి రాజుగా అయ్యాడు. ఒకసారి వేటకు వెళ్లినప్పుడు, అతను పొరపాటున దేవి పార్వతికి పవిత్రమైన శరవణం (గడ్డి అడవి) అనే వనంలో ప్రవేశించాడు. ఆ పవిత్ర వనంలో శివుడు తప్ప ఇతర పురుష జీవులు ఎవరైనా ప్రవేశిస్తే, వారు స్త్రీలుగా మారిపోతారనే శాపం ఉండేది. అందువల్ల ఇల కూడా స్త్రీగా మారిపోయాడు.[Notes 1]

ఒక కథనం ప్రకారం, ఒక యక్షిణి జింక రూపంలో మారి, తన భర్తను రాజు వేట నుండి రక్షించేందుకు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఇలను ఆ వనంలోకి నడిపించింది.[11] లింగ పురాణం, మహాభారతంలలో, చంద్రవంశ స్థాపన కోసం శివుడు ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఇల లింగపరివర్తనకు కారణమయ్యాడని చెప్పబడింది.[1]

భాగవత పురాణం, ఇతర పురాణాల ప్రకారం, ఇలతో పాటు అతని సైన్యం, అనుచరులు, అతని గుర్రం కూడా స్త్రీలుగా మారిపోయారు.[4]

రామాయణం ప్రకారం, ఇల శివుని వద్దకు వెళ్లి శాప విమోచనాన్ని కోరగా, శివుడు నవ్వుతూ నిరాకరించాడు. అయితే కరుణామయి పార్వతి శాపాన్ని కొంతవరకు తగ్గించింది. ఆమె వరం ప్రకారం, ఇల ఒక నెల పురుషుడిగా, తదుపరి నెల స్త్రీగా మారుతూ ఉండాలి. అదేవిధంగా, పురుషరూపంలో ఉన్నప్పుడు తన స్త్రీజీవితాన్ని గుర్తు పెట్టుకోకూడదు; స్త్రీరూపంలో ఉన్నప్పుడు పురుషజీవితాన్ని గుర్తు పెట్టుకోకూడదు.

స్త్రీరూపంలో ఉన్న ఇల (ఇలా) తన సహచరులతో కలిసి అడవిలో సంచరిస్తుండగా, బుధుడు — గ్రహదేవత, చంద్రుని కుమారుడు — ఆమెను చూశాడు. అప్పటివరకు తపస్సు చేస్తున్న బుధుడు, ఇలా సౌందర్యానికి ఆకర్షితుడై ఆమెపై ప్రేమలో పడ్డాడు. బుధుడు ఆమెతో వచ్చిన స్త్రీలను కింపురుషులు (నపుంసక స్వరూపులు)గా మార్చి, వారికి తగిన జీవిత భాగస్వాములు లభిస్తారని హామీ ఇచ్చి పంపించాడు.[10][12]

ఇలా బుధుణ్ణి వివాహం చేసుకుని ఒక నెలపాటు అతనితో గడిపింది. అయితే మరుసటి నెల ప్రారంభంలో ఆమె మళ్లీ సుద్యుమ్నుడిగా మారి, గత నెలలో జరిగిన విషయాలను పూర్తిగా మరిచిపోయింది. బుధుడు అతనికి అతని పరివారం రాళ్ల వర్షంలో మరణించిందని చెప్పి తన వద్దే ఉండమని ఒప్పించాడు. ఈ విధంగా ప్రతి స్త్రీరూప నెలలో ఇలా బుధునితో ఆనందంగా గడిపేది; ప్రతి పురుషరూప నెలలో సుద్యుమ్నుడు బుధుని మార్గదర్శకత్వంలో తపస్సు చేసేవాడు.

తొమ్మిదవ నెలలో ఇలా పురూరవుడు అనే కుమారునికి జన్మనిచ్చింది. పురూరవుడు తరువాత చంద్రవంశంలో తొలి రాజుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అనంతరం బుధుడు, ఇల తండ్రి కర్దముని సలహా మేరకు, ఇల శివుని ఆరాధించి ఆయనను ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు. దాంతో శివుడు అతనికి శాశ్వత పురుషత్వాన్ని ప్రసాదించాడు.[5][13]

విష్ణు పురాణంలో మాత్రం ఇలకు తిరిగి పురుషత్వాన్ని ప్రసాదించినవాడు విష్ణువు అని చెప్పబడింది.[2][14]

భాగవత పురాణం, ఇతర పురాణాల ప్రకారం, పురూరవుని జననం తర్వాత ఇల సోదరులు తొమ్మిది మంది కలిసి అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించడం ద్వారా లేదా కుటుంబ పురోహితుడు వశిష్ఠ మహర్షి తపస్సు చేయడం ద్వారా శివుణ్ణి ప్రసన్నం చేశారు. దాంతో శివుడు ఇలకు ప్రత్యామ్నాయ నెలల్లో పురుషత్వం కలిగే వరం ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా ఇల ఒక కింపురుషుడుగా జీవించాడు.[3][4][9]

లింగ పురాణం, మహాభారతం పురూరవుని జననాన్ని ప్రస్తావించినప్పటికీ, ఇల యొక్క లింగపరివర్తన స్థితి ఎలా ముగిసిందో వివరించవు. వాస్తవానికి, మహాభారతం పురూరవునికి ఇల తల్లిగాను, తండ్రిగాను ఉన్నాడని పేర్కొంటుంది.[15]

వాయు పురాణం, బ్రహ్మాండ పురాణంలలో కనిపించే మరో కథనం ప్రకారం, ఇలా మొదట స్త్రీగా జన్మించి బుధుణ్ణి వివాహం చేసుకుంది. తరువాత సుద్యుమ్నుడు అనే పురుషుడిగా మారింది. ఆ తర్వాత పార్వతి శాపం వల్ల మళ్లీ స్త్రీగా మారినా, చివరకు శివుని అనుగ్రహంతో మరల పురుషత్వాన్ని పొందింది.[10]

తదుపరి జీవితం, వంశస్థులు

[మార్చు]

ఇలా–బుధుల కుమారుడు పురూరవుడు ద్వారా ఏర్పడిన వంశస్థులను ఇల పేరు మీదుగా ఐలులు (Ailas) అని, అలాగే బుధుడు చంద్రదేవుని కుమారుడు కావడంతో చంద్రవంశం (చంద్రవంశీయులు) అని పిలుస్తారు.[16][5] కథ యొక్క చాలా రూపాలలో ఇలను ఐల వంశానికి తండ్రిగాను, తల్లిగాను పేర్కొంటారు.[17]

లింగ పురాణం, మహాభారతం ప్రకారం, సుద్యుమ్నుడి లింగపరివర్తన శాపం పూర్తిగా తొలగిపోలేదు. అందువల్ల పురుషరూపంలో ఉన్నప్పుడు సుద్యుమ్నుడు ఉత్కలుడు, గయుడు, వినతాశ్వుడు (హరితాశ్వుడు అని కూడా పిలుస్తారు) అనే ముగ్గురు కుమారులకు జన్మనిచ్చాడు.[10] సుద్యుమ్నుడు నెలనెలా లింగపరివర్తన చెందుతూ ఉండటంతో స్వయంగా రాజ్యాన్ని సమర్థవంతంగా పాలించలేకపోయాడు. అందువల్ల అతని కుమారులే అతని తరఫున రాజ్యపాలన చేపట్టారు. వీరిని సమష్టిగా సౌద్యుమ్నులు అని పిలిచారు.

  • ఉత్కలుడు – ఉత్కల రాజ్యం (నేటి ఒడిశా ప్రాంతం)
  • గయుడు – గయ ప్రాంతం
  • వినతాశ్వుడు – తూర్పు ప్రాంతాలు, ఉత్తర కురువుల దేశం వరకు

పాలించినట్లు పురాణాలు పేర్కొంటాయి.[18][19]

కుటుంబ పురోహితుడు వశిష్ఠ మహర్షి సహాయంతో సుద్యుమ్నుడు తిరిగి మొత్తం రాజ్యంపై అధికారం సంపాదించాడు. అనంతరం అతని వారసుడిగా పురూరవుడు సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.[1]

మత్స్య పురాణం ప్రకారం, స్త్రీగా లేదా కింపురుషుడిగా మారిన తరువాత ఇల వారసత్వ హక్కును కోల్పోయాడు. అందువల్ల అతని తండ్రి తన రాజ్యాన్ని నేరుగా పురూరవునికే అప్పగించాడు; పురుషరూపంలో జన్మించిన ఉత్కలుడు, గయుడు, వినతాశ్వుడు అనే ముగ్గురు కుమారులను పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. పురూరవుడు ప్రతిష్ఠానపురం (నేటి అలహాబాద్) నుండి పాలించాడు. ఇల అతనితోనే నివసించాడని మత్స్య పురాణం చెబుతుంది.[9][20]

రామాయణం ప్రకారం, శాశ్వతంగా పురుషత్వాన్ని పొందిన తరువాత ఇల ప్రతిష్ఠానపురాన్ని పాలించగా, అతని కుమారుడు శశబిందు బాహ్లిక దేశాన్ని పాలించాడు.[13]

దేవీ భాగవత పురాణంలో ఒక భిన్నమైన కథనం కనిపిస్తుంది. దాని ప్రకారం, సుద్యుమ్నుడు పురుషరూపంలో ఉన్నప్పుడు రాజ్యాన్ని పాలించేవాడు; స్త్రీరూపంలో ఉన్నప్పుడు అంతఃపురంలోనే ఉండేవాడు. అతని తరచూ జరిగే లింగపరివర్తనల వల్ల ప్రజలు అయోమయానికి గురై, పూర్వంలా అతనిని గౌరవించలేదు. పురూరవుడు పెద్దవాడైన తరువాత సుద్యుమ్నుడు రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించి అడవికి వెళ్లి తపస్సు ఆచరించాడు.

అప్పుడు మహర్షి నారదుడు అతనికి నవాక్షర మంత్రంను ఉపదేశించాడు. ఆ మంత్రాన్ని జపిస్తూ మహాదేవిని ఆరాధించిన సుద్యుమ్నునిపై దేవి ప్రసన్నమై ప్రత్యక్షమైంది. అప్పటికి అతను ఇలా రూపంలో ఉన్నాడు. దేవిని స్తుతించిన తరువాత, దేవి అతని ఆత్మను తనలో లీనం చేసుకుంది. ఈ విధంగా ఇలాకు మోక్షం లభించిందని కథనం చెబుతుంది.[3]

భాగవత పురాణం, దేవీ భాగవత పురాణం, లింగ పురాణంల ప్రకారం, ఇల చివరకు పురుష–స్త్రీ లక్షణాలు రెండూ కలిగిన దివ్యరూపంతో స్వర్గానికి చేరుకున్నాడు.[17]

ఇలా, పురూరవుని ద్వారా చంద్రవంశానికి ప్రధాన ఆదిపురుషుడు (లేదా ఆదిమాత)గా భావించబడతాడు. అలాగే అతని సోదరుడు ఇక్ష్వాకు, అతని కుమారులు ఉత్కలుడు, గయుడు, వినతాశ్వుడు ద్వారా సూర్యవంశంతోనూ సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.[9][21]

సూర్యవంశానికి చెందిన ఇలా, చంద్రుని కుమారుడైన బుధుని వివాహం, పురాణ సంప్రదాయంలో సూర్యవంశం–చంద్రవంశాల మధ్య జరిగిన తొలి వైవాహిక బంధంగా పరిగణించబడుతుంది.[11]

వేద సాహిత్యంలో

[మార్చు]

వేద సాహిత్యంలో ఇలా (Ilā)ను ఇడా (Idā) అని కూడా పిలుస్తారు. ఋగ్వేదంలో ఇడా ఆహారం, పోషణ, శక్తిని సూచించే పదంగా కనిపిస్తుంది; తరువాత ఆమెను వాక్దేవతగా వ్యక్తీకరించారు. ఇల–ఇడా సరస్వతి దేవితో కూడా అనుబంధించబడింది.[6]

ఋగ్వేదంలోని అనేక సూక్తుల్లో ఇడా ప్రస్తావించబడింది, ముఖ్యంగా ఆప్రీసూక్తాలు (Āprīsūktas)లో. ఆమెను తరచుగా సరస్వతి, భారతీ (లేదా మహీ) దేవతలతో కలిసి స్మరిస్తారు. పురూరవుడు ఆమె కుమారుడిగా కూడా వర్ణించబడ్డాడు.[22]

ఇడా, యజ్ఞకర్మలను నిర్వహించడంలో మనువుకు ఉపదేశకురాలిగా పేర్కొనబడింది. వేదభాష్యకారుడు సాయణుడు ప్రకారం, ఆమె భూమికి అధిష్ఠాన దేవత.

ఋగ్వేదం (3.123.4)లో “ఇలా దేశం” (సరస్వతి నది) తీర ప్రాంతంలో ఉన్నట్లు సూచించబడింది.[23]

ఋగ్వేదం (3.29.3)లో అగ్నిని “ఇలా పుత్రుడు”గా వర్ణించారు.[24]

శతపథ బ్రాహ్మణం ప్రకారం, మనువు సంతానాన్ని పొందడానికి యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ యజ్ఞాగ్నిలోనుండి ఇడా ఆవిర్భవించింది. ఆమెపై మిత్ర-వరుణులు హక్కు ప్రకటించినప్పటికీ, ఆమె మనువుతోనే నివసించి, అతనితో కలిసి మానవజాతి విస్తరణకు కారణమైంది.[25]

ఈ గ్రంథంలో ఇడా యజ్ఞభోజనానికి అధిష్ఠాన దేవతగా వర్ణించబడింది. ఆమెను మానవి (మనువు కుమార్తె), ఘృతపది (నెయ్యి జారే పాదాలు కలది) అని సంబోధించారు. యజ్ఞంలో ఉపయోగించే గోవును కూడా “ఇడా” అని పిలుస్తారు; ఆ గోవే ఆమెకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.[26][27]

శతపథ బ్రాహ్మణంలో కూడా పురూరవుడు ఇడా కుమారుడిగా పేర్కొనబడ్డాడు.[28]

భారత ఉపఖండం వెలుపల, హిందూమతానికి అతీతంగా

[మార్చు]

కంబోడియాలో ఇలాను మోండియా దేవి అని పిలుస్తారు. ఆమెను బుధుడు దేవుని భార్యగా భావిస్తారు. ఈ సంప్రదాయం ఖ్మేర్ సామ్రాజ్యం కాలం నుండి కొనసాగుతున్న హిందూ సాంస్కృతిక ప్రభావాల ఫలితంగా ఏర్పడింది. కంబోడియా సంప్రదాయంలో ఆమెను బుధవారం రోజుకు అధిష్ఠాన రక్షక దేవతగా ఆరాధిస్తారు.

కంబోడియా పంచాంగం ప్రకారం నూతన సంవత్సరపు మొదటి రోజు బుధవారం నాడు వస్తే, కంబోడియా నూతన సంవత్సర వేడుకలు సందర్భంగా మోండియా దేవికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఆ సంవత్సరమంతా దేశ ప్రజలను సంరక్షించేందుకు ఆమె స్వర్గం నుండి భూమికి అవతరిస్తుందని, తదుపరి నూతన సంవత్సరానికి ముందు వరకు వారి శ్రేయస్సును కాపాడుతుందని విశ్వసిస్తారు.[29][30]

కంబోడియా జానపద సంప్రదాయాల ప్రభావంతో మోండియా దేవి రూపం భారతీయ ఇల కథనంతో పోలిస్తే కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలను సంతరించుకుంది. ఆమె:

  • గాడిదను వాహనంగా కలిగి ఉంటుంది.
  • రెండు చేతులతో చిత్రించబడుతుంది.
  • చేతుల్లో రాజదండం (Staff), కుట్టు సూది (Sewing Needle) ధరించి ఉంటుంది.
  • ఆలివ్-డ్రాబ్ (Olive Drab) రంగు వస్త్రాలు ధరించినట్లు వర్ణించబడుతుంది.

కాలక్రమేణా ఆమెకు సంబంధించిన పురాణగాథలు, రూపవివరాలు కంబోడియా బౌద్ధం, స్థానిక జానపద విశ్వాసాల ప్రభావంతో రూపాంతరం చెందాయి. ఫలితంగా మోండియా దేవి భారతీయ ఇల/ఇడా సంప్రదాయంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, నేటి కంబోడియా సంస్కృతిలో స్వతంత్ర ప్రత్యేక గుర్తింపును కలిగిన దేవతగా ఆరాధించబడుతోంది.[31][32]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ శరవణం అనేది స్కందుడు జన్మించిన ప్రదేశంగా వర్ణించబడుతుంది. దేవీ భాగవత పురాణం ప్రకారం, ఒకసారి కొందరు ఋషులు శివపార్వతుల ఏకాంతాన్ని భంగం చేయడంతో శివుడు ఆ వనంలోకి ప్రవేశించే ప్రతి పురుషుడు స్త్రీగా మారాలని శపించాడు.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 For Linga Purana and Mahabharata, O'Flaherty p. 303
  2. 1 2 Williams, George Mason (2003). Handbook of Hindu Mythology. Santa Barbara: ABC-CLIO Inc. p. 156. ISBN 978-1-57607-106-9.
  3. 1 2 3 Swami Vijnanananda (2008) [1921]. The S'Rimad Devi Bhagawatam. Vol. 1. BiblioBazaar, LLC. pp. 62–66. ISBN 978-1-4375-3059-9.
  4. 1 2 3 O'Flaherty, pp. 303–304.
  5. 1 2 3 Pattanaik p.46
  6. 1 2 Conner & Sparks (1998), p. 183, "Ila/Sudyumna"
  7. ↑ Hudson, D. Dennis (2008). The Body of God: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram. Oxford University Press. pp. 413–414. ISBN 978-0-19-536922-9.
  8. ↑ Samuel, Geoffrey (2008). The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century. Cambridge University Press. pp. 67–68. ISBN 978-0-521-69534-3.
  9. 1 2 3 4 Shashi, Shyam Singh, ed. (1998). Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh. Vol. 20. Anmol Publications. pp. 517–518.
  10. 1 2 3 4 5 Pargiter, F. E. (1972). Ancient Indian Historical Tradition. Delhi: Motilal Banarsidass. pp. 253–254.
  11. 1 2 3 Shulman, p. 59.
  12. ↑ Vanita, Kidwai, p.18
  13. 1 2 For Ramayana, Meyer pp. 374–375; Shulman pp. 58–59
  14. ↑ O'Flaherty p.320
  15. ↑ Meyer, p.374
  16. ↑ Thapar 2013, p. 308.
  17. 1 2 Pattanaik p.47
  18. ↑ Pargiter, F.E. (1972). Ancient Indian Historical Tradition, Delhi: Motilal Banarsidass, p.255.
  19. ↑ Garg, Ganga Ram (1992). Encyclopaedia of the Hindu World. Vol. 1. Concept Publishing Company. p. 17. ISBN 978-81-7022-374-0.
  20. ↑ O'Flaherty p.305
  21. ↑ Singh, Narendra, ed. (2001). Encyclopaedia of Jainism. Anmol Publications. p. 1724.
  22. ↑ Misra, V.S. (2007). Ancient Indian Dynasties, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 81-7276-413-8, p.57.
    • Ṛgveda I.13.9, I.142.9, I.188.8, II.3.8, III.4.8, VII.2.8, X.70.8, X.110.8
    • Ṛgveda X.95.18
  23. ↑ "The Hymns of the Rigveda". Benares, E.J. Lazarus and Co. 1920.
  24. ↑ "The Hymns of the Rigveda". Benares, E.J. Lazarus and Co. 1920.
  25. ↑ Eggeling, Julius (tr.) (1882). "Śatapatha Brāhmaṇa I.8.1". Satapatha Brahmana Part 1 (SBE12). Sacred-texts.com.
  26. ↑ Upadhyaya, G.P. (1967). Śatapatha Brāhmaṇam, Vol. I, pp.158–167.
  27. ↑ Heesterman, J. C. (1993). The Broken World of Sacrifice: An Essay in Ancient Indian Ritual. The University of Chicago Press. p. 127. ISBN 0-226-32300-5.
  28. ↑ Misra, V.S. (2007). Ancient Indian Dynasties, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 81-7276-413-8, p.59 – Śatapatha Brāhmaṇa XI.5.1
  29. ↑ Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942), Brahma Chariyakathā, Royal Library of Cambodia, p. 185.
  30. ↑ Astrologer Nhim Pen (1947), Cambodia Calendar, Association Sutharot, p. 118.
  31. ↑ Min Saes (1942), p. 185.
  32. ↑ Astrologer Nhim Pen (1947), p. 118.

గ్రంథసూచి

[మార్చు]
  • Doniger, Wendy (2002). "Transformation of Subjectivity and Memory in the Mahabharata and the Ramayana". In Shulman, David Dean (ed.). Self and Self-Transformation in the History of Religions. Oxford University Press. ISBN 0-19-514450-3.
  • O'Flaherty, Wendy Doniger (1980). Women, Androgynes, and Other Mythical Beasts. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-61850-0.
  • Meyer, Johann Jakob (1989). Sexual Life in Ancient India. Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0638-2.
  • Pattanaik, Devdutt (2001). The Man Who Was a Woman and Other Queer Tales of Hindu Lore. Routledge. ISBN 978-1-56023-181-3.
  • Thapar, Romila (2013). The Past Before Us. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-72651-2.
  • Vanita, Ruth; Kidwai, Saleem (2001). Same-Sex Love in India: Readings from Literature and History. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-312-29324-6.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఇల_(హిందూమతం)&oldid=4853069" నుండి వెలికితీశారు