ఇవాన్ పులుజ్
| ఇవాన్ పులుజ్ | |
|---|---|
 | |
| జననం | ఇవాన్ పావ్లోవిచ్ పులుజ్ 1845 ఫిబ్రవరి 2 హ్రైమైలివ్, గలీసియా, లోడోమెరియా రాజ్యం, ఆస్ట్రియన్ సామ్రాజ్యం |
| మరణం | 1918 జనవరి 31 (వయసు: 72) స్మిచోవ్, బొహేమియా రాజ్యం, ఆస్ట్రియా-హంగేరి |
| రంగములు | భౌతికశాస్త్రం |
| వృత్తిసంస్థలు | వియన్నా విశ్వవిద్యాలయం ప్రేగ్లోని ఇంపీరియల్-రాయల్ జర్మన్ టెక్నికల్ విశ్వవిద్యాలయం |
| చదువుకున్న సంస్థలు | వియన్నా విశ్వవిద్యాలయం స్ట్రాస్బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం |
| పరిశోధనా సలహాదారుడు(లు) | ఆగస్ట్ కుండ్ట్ |
| ప్రసిద్ధి | ఎక్స్-రేలు |
ఇవాన్ పావ్లోవిచ్ పులుజ్ (ఉక్రేనియన్: Іван Павлович Пулюй, ; జర్మన్: జోహన్ పులుజ్; 2 ఫిబ్రవరి 1845 – 31 జనవరి 1918) ఒక ఉక్రేనియన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, ఆవిష్కర్త, అతను ఎక్స్-రేలపై తన ప్రారంభ పరిశోధనలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 20వ శతాబ్దం చివరి వరకు అతని రచనలు ఎక్కువగా విస్మరించబడ్డాయి.
జీవిత చరిత్ర
[మార్చు]పావ్లో పులుజ్ కుమారుడు, క్సేనియా నీ బుర్ష్టిన్స్కా (ఉక్రేనియన్: син Павла́ Пулю́я i Ксеniї ур. Бурштинської).
ఆయన వియన్నా విశ్వవిద్యాలయం థియోలాజికల్ ఫ్యాకల్టీ నుండి (1869) ఆనర్స్ తో పట్టభద్రుడయ్యాడు, తరువాత తత్వశాస్త్ర విభాగం నుండి కూడా (1872) పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1876లో పులుయ్ ఆగస్టు కుండ్ట్ పర్యవేక్షణలో స్ట్రాస్బోర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో వాయువులలో అంతర్గత ఘర్షణపై తన డాక్టరేట్ను పూర్తి చేశాడు. పులుజ్ ఫ్యూమ్ (రిజెకా, క్రొయేషియా)లోని నేవీ అకాడమీలో (1874–1876), వియన్నా విశ్వవిద్యాలయం (1874–1884), ప్రేగ్లోని ఇంపీరియల్-రాయల్ జర్మన్ టెక్నికల్ విశ్వవిద్యాలయంలో (1884–1916) బోధించాడు. 1888–1889లో ఆయన ఇంపీరియల్-రాయల్ జర్మన్ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీ (జర్మన్: కైసెర్లిచ్-కోనిగ్లిచ్ డ్యూష్ టెక్నిష్ హోచ్షులే) రెక్టర్గా పనిచేశాడు.[1] పులుజ్ బోహేమియన్, మొరావియన్ స్థానిక ప్రభుత్వాలకు ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్పై రాష్ట్ర సలహాదారుగా కూడా పనిచేశాడు.
అదనంగా, అతను ఉక్రేనియన్ భాషలోకి బైబిల్ అనువాదాన్ని పూర్తి చేశాడు.[2][3]
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]1884 అక్టోబర్ 4న, అతను వియన్నాలో కాటెరినా నీ స్టోజికీ (1863–1945)ని వివాహం చేసుకున్నాడు.[4][5] వారికి ఆరుగురు పిల్లలు: నటాలియా (స్వరకర్త వాసిల్ బార్విన్స్కీ భార్య), ఓల్గా, మరియా క్సేనియా మార్గరెటా (1974లో వియన్నాలో మరణించారు), అలెగ్జాండర్ హాన్స్ (1901–1984), పావ్లో (1986లో మరణించారు), జార్జ్ (1906–1987).[6]
శాస్త్రీయ సహకారం
[మార్చు]
పులుజ్ కాథోడ్ కిరణాలపై భారీ పరిశోధన చేసి, 1880, 1882 మధ్య ఆ కిరణాల గురించి అనేక పత్రాలను ప్రచురించాడు. 1881లో అతను చల్లని కాంతి అని పిలిచే దానిపై చేసిన ప్రయోగాల ఫలితంగా ప్రొఫెసర్ పులుజ్ పులుజ్ దీపాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.[7] పులుజ్ తన కొత్త పరికరంతో ప్రయోగాలు చేసి, తన ఫలితాలను ఆస్ట్రియన్ ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1880–1883) నోట్స్ లో లూమినస్ ఎలక్ట్రికల్ మ్యాటర్ అండ్ ది ఫోర్త్ స్టేట్ ఆఫ్ మ్యాటర్ అనే శాస్త్రీయ పత్రంలో ప్రచురించాడు, కానీ వాడుకలో లేని పరిభాషను ఉపయోగించి తన ఆలోచనలను అస్పష్టమైన రీతిలో వ్యక్తపరిచాడు. ఈ రచనను యునైటెడ్ కింగ్డమ్లోని రాయల్ సొసైటీ అనువదించి పుస్తకంగా ప్రచురించినప్పుడు పులుజ్ కొంత గుర్తింపు పొందాడు.[8]
పులుజ్ కనుగొన్న విషయాలు ముఖ్యంగా ఎక్స్-కిరణాలు, వీటిని రాంట్జెన్ తన నివేదికను నివేదించిన 6 వారాల తర్వాత అతను నివేదించాడు.[9]
పులుజ్ అనేక ఇతర ఆవిష్కరణలను కూడా చేశాడు. 1878లో పారిస్ లోని ఎక్స్పోజిషన్ యూనివర్సెల్లెలో ప్రదర్శించబడిన వేడి యాంత్రిక సమానతను నిర్ణయించే పరికరాన్ని కనిపెట్టినందుకు అతను ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడ్డాడు. ఆస్ట్రియా-హంగేరీలో అనేక విద్యుత్ కేంద్రాలు ప్రారంభోత్సవంలో కూడా పులుజ్ పాల్గొన్నాడు.[10]
పులుజ్ గురించి కోట్స్
[మార్చు]- "ప్రపంచ చరిత్ర ఎప్పుడూ కొన్ని వ్యక్తులకు లేదా కొన్ని దేశాలకు మాత్రమే కాదు. చిన్న దేశాలు, వాటి విజయాలు తరచుగా నిర్లక్ష్యం చేయబడతాయి, పెద్ద దేశాల విజయాలు కొన్నిసార్లు అతిశయోక్తిగా ఉంటాయి."
- స్లావ్కో బోక్షాన్, ఒక సెర్బియన్ పులుజ్, రోంట్జెన్ లతో ఒకే విభాగంలో పనిచేసిన శాస్త్రవేత్త
గౌరవాలు
[మార్చు]- ఉక్రెయిన్ టెర్నోపిల్ ఇవాన్ పులుజ్ నేషనల్ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీకి ఆయన పేరు పెట్టారు.
- 1995లో పులుజ్ 150వ జయంతి సందర్భంగా ప్రచురించబడిన తపాలా బిళ్ళ. [9]
- కీవ్, ల్వివ్, ఇతర ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో వీధులకు ఇవాన్ పులుజ్ అనే పేరు ఉంది.
- 14 మే 2021న, 2004లో ఆండ్రుషివ్కా ఖగోళ పరిశీలనాలయంలో ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్న గ్రహశకలం 226858 ఇవాన్ పులుజ్, అతని జ్ఞాపకార్థం వర్కింగ్ గ్రూప్ ఫర్ స్మాల్ బాడీస్ నోమెన్క్లేచర్ ద్వారా పేరు పెట్టబడింది.
పులియుయి ప్రచురణలు, మొదటి చిత్రాలు (1895)
[మార్చు]- స్ట్రాహ్లెండే ఎలెక్ట్రోడెన్మెటరీ// వీనర్ బెరిచ్టే I.-1880. – 81. - pp. 864-923 ′ II. – 1881. – 83. - pp. 402-420 ′ III. 1881. – 83. - pp. 693-708 ′ IV. – 1882. – 85. - pp. 871-881.
- కార్ల్ గెరోల్డ్ సోన్, 1883.
- ప్రకాశవంతమైన ఎలక్ట్రోడ్ పదార్థం, నాల్గవ రాష్ట్రం అని పిలవబడేది. లండన్ః ఫిజికల్ మెమోయిర్స్, 1889. - వాల్యూ. ఎల్, పం. 2. - pp. 233-331.
- రెండవ బెరిచ్ ఛాయాచిత్రాలు, ఛాయాచిత్రాలు. 1896. – 105. - pp. 228-238.
ఎంచబడిన రచనలను
[మార్చు]- పులుజ్, హెచ్. జె. (1875). వేడి యాంత్రిక సమానమైన నిర్ణయానికి ఒక ఉపన్యాస గది ఉపకరణం మీద. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- పులుజ్, జె. పులియుయి, ఐ. П., & Пулюй, І. П. (1876). అబ్హన్గిగ్కిట్ డెర్ రీబంగ్ డెర్ గ్యాస్ వాన్ డెర్ టెంపరేచర్. (ఉష్ణోగ్రత మీద వాయువుల ఘర్షణ ఆధారపడటం గురించి).
- పులుజ్, జె. (1876). ఉబెర్ ఎయిన్ షులాపరాట్ జర్ బెస్టిమ్మింగ్ డెస్ మెకానిష్చెన్ వర్మెయాక్వివాలెంట్స్. అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్. 233(3): 437–446. (మెకానికల్ వర్మెక్వివాలెంట్స్ ను నిర్ణయించడానికి ఒక పాఠశాల ఉపకరణం మీద).
- పులుజ్, జె. (1876). బీట్రాగ్ జర్ బెస్టిమ్ముంగ్ డెస్ మెకానిస్చెన్ వార్మేక్వివాలెంట్స్. అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్. 233(4): 649–656. (మెకానికల్ వర్మెక్వివాలెంటెస్ నిర్ణయానికి సహకారం).
- పులుజ్, జె. (1877). ఉబెర్ డై అబ్హన్గిగ్కిట్ డెర్ రీబంగ్ డెర్ గ్యాస్ వాన్ డెర్ టెంపరేచర్. అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్. 237(6): 296–310.
- పులుజ్, జె. (1877). మట్టి కణాల ద్వారా ఆవిరి వ్యాప్తిపై. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- పులుజ్, జె. (1878). ఆవిరి ఘర్షణ మీద. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- పులుజ్, జె. (1879). రేడియోమీటర్ మీద. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- క్రూక్స్, డబ్ల్యూ.,, పులుజ్, జె. (1880). అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్. ఫిల్. ట్రాన్స్. 1: 152–3879. (అనాల్స్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్)
- పులుజ్, జె.,, గ్లేజర్, జి. (1880). విషయం నాల్గవ స్థితి. ఒక తిరస్కరణ. సైన్స్. 58–59.
- పులుజ్, జె. (1880). స్ట్రాహ్లెండ్ ఎలక్ట్రోడెన్మేటరీ. విస్సెన్షాఫ్టెన్ వియెన్, 864-923. http://www.zobodat.at/pdf/SBAWW_81_2_0864-0923.pdf
- పులుజ్, జె. (1883). స్ట్రాహ్లెండ్ ఎలక్ట్రోడెన్-మాటరీ అండ్ డెర్ సోజెనాన్టే వియెర్టే అగ్రిగేట్ స్టాండ్. (రేడియంట్ ఎలక్ట్రోడ్ పదార్థం, నాల్గవ స్థితి అని పిలవబడేది).
- పులుజ్, జె. (1887). ఆబ్జెక్టివ్ డార్స్టెల్లింగ్ డెర్ వాహ్రెన్ గెస్టాల్ట్ ఎర్ స్వింగెన్డెన్ సైటే. అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్: 267(8): 1033-1035. (వైబ్రేటింగ్ స్ట్రింగ్ నిజమైన రూపం లక్ష్యం ప్రదర్శన).
- పులుజ్, జె. (1888). శూన్యంలో శరీరాల పతనం వివరించడానికి ఉపకరణం. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- పులుజ్, జె. (1888). ఫాల్పరాట్. అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్. 269(3): 575–576.
- పులుజ్, జె. (1890). ఒక టెలిథర్మోమీటర్ మీద. టేలర్, ఫ్రాన్సిస్.
- పులుజ్, హెచ్. (1895). కాథోడ్ కిరణాల మీద. లండన్ ఫిజికల్ సొసైటీ ప్రొసీడింగ్స్. 14(1): 178.
ఉక్రేనియన్ సంస్కృతికి మద్దతు
[మార్చు]ఉక్రేనియన్ సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడంలో పులుజ్ తన కృషికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన ల్వివ్లో ఉక్రేనియన్ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ప్రారంభించడానికి చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చారు, ఉక్రేనియన్ భాషకు మద్దతుగా వ్యాసాలు ప్రచురించారు. పి. కులిష్, ఐ. నెచుయ్-లెవిట్స్కీలతో కలిసి ఆయన సువార్తలు, సాల్టర్లను ఉక్రేనియన్లోకి అనువదించారు. ప్రొఫెసర్గా, పులుజ్ ఆస్ట్రియా-హంగేరీలోని ఉక్రేనియన్ విద్యార్థులకు స్కాలర్షిప్లను నిర్వహించారు.[11]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Die K.K. Deutsche technische Hochschule in Prag, 1806–1906 (in జర్మన్). Prague. 1906. p. 191.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link) - ↑ Ivan Pul'uj Archived 8 మార్చి 2012 at the Wayback Machine. TNTU.edu.ua. Retrieved on 8 May 2014.
- ↑ Комментарии. Risu.org.ua. Retrieved on 8 May 2014. Archived 19 సెప్టెంబరు 2012 at archive.today
- ↑ "Death certificate of Ivan Puluj" (in చెక్). 1918-01-31. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-02-22.
- ↑ Emilie Těšínská. "Johann Puluj (1845–1918): his career and the "invisible cathode rays"". IUCr Newsletter (in ఇంగ్లీష్) ((2020) Volume 28, Number 2).
- ↑ Юрiй Головач, Роман Пляцко, Галина Сварник (2020). Петер Пулюй i архiв Iвана Пулюя (PDF) (in ఉక్రెయినియన్). Львів: Нацiональна академiя наук України. p. 4.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ Puluj-Röhre, 1870. uibk.ac.at
- ↑ Kulynyak, Danylo (9 July 2000). "Ivan Pului, the discoverer of X-rays". Ukrainian National Association, Inc.
- 1 2 Gaida, Roman. "Ukrainian Physicist Contributes to the Discovery of X-Rays". Mayo Foundation for Medical Education and Research. Retrieved on 6 April 2008. Archived 2008-05-28 at the Wayback Machine
- ↑ Czech language biographical article in the journal of the Czech Technical University (2005, No 2, p. 39-40) mentions details and problems Puljui met during the construction of early power plants in the Czech lands.
- ↑ Shkarlat, Kateryna. "Ivan Puluj: Outstanding Ukrainian who discovered X-rays long before Röntgen". RBC-Ukraine (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-08-21.
- "WGSBN Bulletin Archive". Working Group for Small Bodies Nomenclature. 14 May 2021. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 May 2021. (Bulletin #1)
<references> లో "WGSBN-Bulletin-Archive" అనే పేరుతో నిర్వచించిన <ref> ట్యాగును ముందరి పాఠ్యంలో వాడలేదు.సాహిత్యం
[మార్చు]- ఆర్. గజ్దా, ఆర్. ప్లాజ్కో: జోహన్ పులుజ్: రాట్సెల్ డెస్ యూనివర్సల్ టాలెంట్స్. యూరోవెల్ట్-వెర్లాగ్, ఎల్ డబ్ల్యు ఐ డబ్ల్యు 2001, ISBN 966-7343-04-9
- ఎస్. నహోర్నియాక్, ఎం. మెడియుఖ్: ఇవాన్ పులుజ్ భౌతిక-సాంకేతిక ఆలోచనలు. డ్షురా, టెర్నోపిల్ 1999, ISBN 966-7497-34-8