ఉత్తరాఖండ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం

ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు
ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు
స్థాపితం	2000 నవంబరు 9; 25 సంవత్సరాల క్రితం
ప్రదేశం	నైనిటాల్, ఉత్తరాఖండ్
భౌగోళికాంశాలు	29°23′45″N 79°26′52″E / 29.3958°N 79.4477°E
సంవిధాన పద్ధతి	భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ఉత్తరాఖండ్ గవర్నర్ల సలహా, సమ్మతితో భారత రాష్ట్రపతిచే ఏర్పాటు చేయబడింది.
అధికారం పొందినది	భారత రాజ్యాంగం
న్యాయమూర్తుల పదవీ కాలం	62 ఏళ్లకు తప్పనిసరి పదవీ విరమణ
స్థానాల సంఖ్య	11; (9 శాశ్వత న్యాయమూర్తులు + 2 అదనపు న్యాయమూర్తులు)
వెబ్‌సైట్	ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు
ప్రధాన న్యాయమూర్తి
ప్రస్తుతం	మనోజ్ కుమార్ గుప్తా
అప్పటినుండి	10 జనవరి 2026

ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర అత్యున్నత న్యాయస్థానం. ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుండి ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం విడిపోయిన తర్వాత 9 నవంబర్ 2000న ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు స్థాపించబడింది.^[1]

2000లో సృష్టించబడిన సమయంలో మంజూరైన న్యాయమూర్తుల బలం 7గా ఉంది; ఇది 2003లో 9 కి పెరిగింది. ఈ కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించిన మొదటి వ్యక్తి జస్టిస్ అశోక్ దేశాయ్. ఉత్తరాఖండ్ మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు సరోష్ హోమీ కపాడియా, జగదీష్ సింగ్ ఖేహర్‌లు తదనంతరం భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తులు అయ్యారు.

చరిత్ర

భారత న్యాయవ్యవస్థకు ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు ఒక సరికొత్త అదనపు కోర్టు. ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు భవనాన్ని 1900లో శాంటోని మెక్‌డొనాల్డ్ నిర్మించారు.

ఉత్తర ప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2000 కింద 9 నవంబర్ 2000న ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుండి ఉత్తరాఖండ్ ఉద్భవించింది. అదే రోజున ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు కూడా స్థాపించబడింది.

ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు కుమావోన్ ప్రాంతంలోని సుందరమైన హిల్ స్టేషన్ నైనిటాల్‌లో ఉంది.^[1]

ఈ హైకోర్టు మొదట్లో కేవలం ఐదు కోర్టు గదులను కలిగి ఉండేది, తర్వాత మరిన్ని కోర్టు గదులను జోడించారు. 2007లో ఒక భారీ చీఫ్ జస్టిస్ కోర్ట్ బ్లాక్, న్యాయవాదుల ఛాంబర్ల బ్లాక్ నిర్మించబడ్డాయి.^[2]

మైలురాయి తీర్పులు

వినోద్ ప్రసాద్ రాతురి v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా

2019లో, వినోద్ ప్రసాద్ రాతురి రాష్ట్ర ఏర్పాటు తర్వాత ఉత్తరాఖండ్‌లో తన సీనియారిటీ, పోస్టింగ్‌లకు సంబంధించిన పరిపాలనా నిర్ణయాలను సవాలు చేశారు. ఈ విషయాన్ని మొదట ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు విచారించింది, ఇది విధానపరమైన న్యాయానికి ప్రాధాన్యమిస్తూ, ఏ విభాగపరమైన చర్యలు తీసుకునే ముందు ప్రభావిత అధికారులకు వాదనలు వినిపించే అవకాశం ఇవ్వాలని తీర్పునిచ్చింది.^[3] హైకోర్టు నిర్ణయం తర్వాత, వినోద్ ప్రసాద్ రాతురి తన కెరీర్‌ను ప్రభావితం చేసే కొన్ని పరిపాలనా ఉత్తర్వుల సమీక్షను కోరుతూ భారత సుప్రీంకోర్టులో స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్ (SLP) దాఖలు చేశారు. 5 మార్చి 2021న, సుప్రీంకోర్టు అతని పిటిషన్‌లోని అంశాలను అనుమతించింది. ప్రభావితమైన అన్ని పక్షాల వాదనలు వినాలని, విధానపరమైన అవసరాలను పూర్తిగా గమనించేలా హైకోర్టు నిర్ధారించాలని ఆదేశించింది. ఈ తీర్పు రాతురికి అనుకూలంగా, సీనియారిటీ, విధానపరమైన న్యాయం గురించి అతని వాదనలను సమర్థిస్తూ (అతని 2005 కేడర్ కేటాయింపుతో సహా) సమర్థవంతంగా ఇచ్చింది. ఈ తీర్పు ఉత్తరాఖండ్‌లోని పరిపాలనా పదోన్నతులు, పోస్టింగ్‌లలో బ్యూరోక్రాటిక్ జవాబుదారీతనం, న్యాయానికి ఒక సూచనగా పరిగణించబడుతుంది.^[4]

నదులకు చట్టపరమైన వ్యక్తుల హోదా

మార్చి 2017లో, జస్టిస్ రాజీవ్ శర్మ అధ్యక్షతన గల ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు సింగిల్-జడ్జి బెంచ్, గంగా, యమునా నదులతో పాటు అన్ని నీటి వనరులు "సజీవ సంస్థలు" అంటే "చట్టపరమైన వ్యక్తులు" అని ఆదేశించింది. అంతేకాకుండా మానవుల వల్ల కలిగే కాలుష్యం నుండి నదుల హక్కులను కాపాడటానికి ముగ్గురు వ్యక్తులను ధర్మకర్తలుగా నియమించింది.^[5]

రోహిత్ సాగర్ v. స్టేట్ ఆఫ్ ఉత్తరాఖండ్

రోహిత్ సాగర్ v. స్టేట్ ఆఫ్ ఉత్తరాఖండ్ (2021) అనేది ప్రధాన న్యాయమూర్తి రాఘవేంద్ర సింగ్ చౌహాన్, జస్టిస్ నారాయణ్ సింగ్ ధానిక్‌లతో కూడిన ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ ఇచ్చిన తీర్పు. చట్టపరమైన వయోజనులు తమ సొంత భాగస్వాములను ఎంచుకునే ప్రాథమిక హక్కును కలిగి ఉన్నారని ఈ కేసులో తీర్పు చెప్పారు. ఆ వ్యక్తులకు, వారి ఆస్తికి అవసరమైన రక్షణ కల్పించాలని ఉత్తరాఖండ్ పోలీసులను ఆదేశించారు.^[6]^[7]

ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు ప్రస్తుత సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తుల జాబితా

ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టులో ప్రస్తుతం ప్రధాన న్యాయమూర్తితో సహా ఎనిమిది మంది సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు, ఒక శాశ్వత, ఇద్దరు అదనపు న్యాయమూర్తుల పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయి.^[8] సీనియారిటీ ఆధారంగా ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టులో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న న్యాయమూర్తుల జాబితా కింద ఇవ్వబడింది.

వరుస సంఖ్య	పేరు	నియామక తేదీ	పదవీ విరమణ తేదీ	ఖాళీ రకం	మాతృ హైకోర్టు
శాశ్వత న్యాయమూర్తులు
1	మనోజ్ కుమార్ గుప్తా (ప్రధాన న్యాయమూర్తి)	10 జనవరి 2026	8 అక్టోబర్ 2026	బార్	అలహాబాద్
2	మనోజ్ కుమార్ తివారీ (సీనియర్ న్యాయమూర్తి)	19 మే 2017	18 సెప్టెంబర్ 2027	బార్	ఉత్తరాఖండ్
3	రవీంద్ర మైథాని	3 డిసెంబర్ 2018	24 జూన్ 2027	బెంచ్
4	రాకేశ్ థప్లియాల్	28 ఏప్రిల్ 2023	14 నవంబర్ 2027
5	పంకజ్ పురోహిత్	28 ఏప్రిల్ 2023	27 జులై 2030
6	అలోక్ మహ్రా	14 ఫిబ్రవరి 2025	31 జనవరి 2034	బార్
7	సుభాష్ ఉపాధ్యాయ్	30 మే 2025	11 డిసెంబర్ 2034
8	సిద్ధార్థ్ షా	8 జనవరి 2026	3 సెప్టెంబర్ 2033
9	ఖాళీ
అదనపు న్యాయమూర్తులు
10	ఖాళీ
11	ఖాళీ

రిజిస్ట్రార్ జనరల్

యోగేష్ కుమార్ గుప్తా ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు ప్రస్తుత రిజిస్ట్రార్ జనరల్. ఆయన 6 జూన్ 2025న బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

భారత సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తుల జాబితా

వరుస సంఖ్య	న్యాయమూర్తి పేరు	చిత్రం	న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ	సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన తేదీ	పదవీ విరమణ తేదీ	పదవీకాలం			దీనికి ముందు పనిచేసిన కార్యాలయం	రిమార్కులు
వరుస సంఖ్య	న్యాయమూర్తి పేరు	చిత్రం	న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ	సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన తేదీ	పదవీ విరమణ తేదీ	హెచ్‌సీ న్యాయమూర్తిగా	సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా	మొత్తం పదవీకాలం (సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు రెండూ కలిపి)	దీనికి ముందు పనిచేసిన కార్యాలయం	రిమార్కులు
1	ప్రఫుల్ల చంద్ర పంత్		2004 జూన్ 29	2014 ఆగస్టు 13	2017 ఆగస్టు 29	10 సంవత్సరాలు, 45 రోజులు	3 సంవత్సరాలు, 17 రోజులు	13 సంవత్సరాలు, 62 రోజులు	మేఘాలయ హైకోర్టు 2వ సీజే
2	సుధాన్షు ధులియా		2008 నవంబరు 1	2022 మే 9	2025 ఆగస్టు 9	13 సంవత్సరాలు, 189 రోజులు	3 సంవత్సరాలు, 93 రోజులు	16 సంవత్సరాలు, 282 రోజులు	గౌహతి హైకోర్టు 39వ సీజే

ఇతర హైకోర్టులకు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎదిగిన న్యాయమూర్తుల జాబితా

వరుస సంఖ్య	పేరు	పదోన్నతి పొందిన తేదీ	పదవీ విరమణ తేదీ	మాతృ హైకోర్టు	రిమార్క్
1	ప్రఫుల్ల చంద్ర పంత్	20 సెప్టెంబర్ 2013	భారత సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందారు 29 ఆగస్టు 2017న పదవీ విరమణ పొందారు	ఉత్తరాఖండ్	మేఘాలయ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
2	విజయ్ కుమార్ బిస్ట్	30 అక్టోబర్ 2018	16 సెప్టెంబర్ 2019న పదవీ విరమణ పొందారు		సిక్కిం హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
3	సుధాన్షు ధులియా	10 జనవరి 2021	భారత సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందారు 9 ఆగస్టు 2025న పదవీ విరమణ పొందారు		గౌహతి హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి

మూలాలు

1 2 "Uttaranchal High Court Inaugurated". Zee News. 9 November 2000.
↑ "About us: HIGH COURT OF UTTARAKHAND".
↑ "Vinod Prasad Raturi vs Union Of India". 5 March 2021. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 August 2025.
↑ "Supreme Court of India Judgment: Vinod Prasad Raturi" (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 August 2025.
↑ Birds to holy rivers: A list of everything India considers “legal persons”, Quartz, September 2019.
↑ Rohit Sagar & Anor. versus State of Uttarakhand & Ors., Writ Petition (CRL) No. 2254 of 2021 (Uttarakhand High Court 16 December 2021).
↑ Jha, Prashant. "Uttarakhand High Court grants police protection to gay couple threatened by parents". Bar and Bench - Indian Legal news (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-23.
↑ Sitting judges of the Uttarakhand High Court

బయటి లింకులు

[:2-1] 1 2 "Uttaranchal High Court Inaugurated". Zee News. 9 November 2000.

[2] "About us: HIGH COURT OF UTTARAKHAND".

[3] "Vinod Prasad Raturi vs Union Of India". 5 March 2021. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 August 2025.

[4] "Supreme Court of India Judgment: Vinod Prasad Raturi" (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 August 2025.

[IndiaLaw-5] Birds to holy rivers: A list of everything India considers “legal persons”, Quartz, September 2019.

[:0-6] Rohit Sagar & Anor. versus State of Uttarakhand & Ors., Writ Petition (CRL) No. 2254 of 2021 (Uttarakhand High Court 16 December 2021).

[:1-7] Jha, Prashant. "Uttarakhand High Court grants police protection to gay couple threatened by parents". Bar and Bench - Indian Legal news (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-23.

[8] Sitting judges of the Uttarakhand High Court

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]